PHẦN MỞ ĐẦU MĐ23-01 Giới thiệu Trong bài này giới thiệu sơ lược về các vấn đề liên quan đến bệnh nội khoa gia súc: khái niệm về nội khoa, về điều trị, về những nguyên tắc cơ bản trong điều trịsh điều trị và lựa chọn các cách điều trị trong các trường hợp khác nhau. Từ đó phục vụ cho việc thu thập, nhận xét, đánh giá triệu chứng, tiên lượng bệnh và điều trị bệnh. Mục tiêu: - Kiến thức Sinh viên trình bày được bệnh nội khoa là gì và các nguyên tắc cơ bản khi điều trị bệnh nội khoa gia súc. - Kỹ năng Thực hiện đúng, đủ các nguyên tắc khi điều trị bệnh nội khoa gia súc.
- Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Học tập nhiêm túc, sáng tạo; áp dụng kiến thức, kỷ năng đã học để điều trị các bệnh nội khoa cho gia súc, gia cầm. Khái niệm mô đun bệnh nội khoa gia súc Là môn học chuyên nghiên cứu các bệnh xảy ra ở cơ quan nội tạng của gia súc và không có tính lây lan ở gia súc. Bệnh nội khoa gia súc hay còn gọi là bệnh thông thường, là những bệnh không có tính chất truyền nhiễm, không lây lan từ con vật này sang con vật khác. Khái niệm về điều trị học Điều trị học nhằm áp dụng những phương pháp chữa bệnh tốt nhất, an oàn nhất tác động đối với cơ thể bệnh để làm cho cơ thể đang mắc bệnh nhanh chống hồi phục trở lại bình thường, mang lại sức khỏe và khả năng làm việc tốt.
Dùng thuốc (như dùng kháng sinh trong điều trị nhiễm khuẩn, bổ sung canxi, photpho, vitamin D trong bệnh mềm xương và còi xương. Dùng liệu pháp vật lý (dùng ánh sáng, nhiệt, nước, dòng điện,. Điều tiết sự ăn uống và hộ lý tốt (như trong bệnh ceton huyết phải giảm thức ăn chứa nhiều protein,lipid và tăng thức ăn thô xanh, trong bệnh viêm ruột tiêu chảy phải giảm thức ăn xanh chứa nhiều nước và thức ăn tanh). Những nguyên tắc cơ bản trong điều tri học Điều trị là áp dụng mọi biện pháp có thể thực hiện được bao gồm: các biện pháp chăm sóc, quản lý, sử dụng các phương tiện và các loại thuốc điều trị để nhằm làm hồi phục một cơ thể đang mắc bệnh.
Nguyên tắc điều trị sinh lý Tình trạng sinh lý của cơ thể do hệ thần kinh điều khiển, thông qua các phản xạ của thần kinh nhằm thích nghi với sự tác động của yếu tố ngoại cảnh mà người ta gọi chung là phản xạ bảo vệ cơ thể, bao gồm các hiện tượng chống nóng, chống lạnh, ho, hắt hơi, thực bào của bạch cầu, sự hình thành miễn dịch, sự giải độc và bài thải chất độc,. Khi cơ thể mắc bệnh, tùy theo mức độ rối loạn sinh lý, hệ thống thần kinh sẽ bị rối loạn theo, từ đó hình thành các phản xạ bảo vệ cơ thể sẽ kém đi, bệnh tật có điều kiện phát triển. Nắm vững những nguyên tắc trên trong điều trị chúng ta cần lưu ý: - Tạo mọi điều kiện thuận lợi cho thú bệnh thông qua biện pháp hộ lý thật tốt trong quá trình điều trị. - Tránh mọi hiện tượng gây rối loạn thần kinh trên thú vật, do đó các biện pháp cách ly thú bệnh, thân thiện với thú bệnh, tránh thô bạo gây sợ hải cho thú trong quá trình điều trị là các việc làm rất cần thiết nhằm giúp hệ thần kinh lấy lại sự cân bằng của nó.
Những trường hợp thần kinh bị rối loạn quá mức, gây các biểu hiện như đau đớn quá độ, điên cuồng, co giật, cần sử dụng các biện pháp trấn tĩnh tình trạng kích thích nói trên thông qua các thuốc ức chế thần kinh trung ương như thuốc ngủ, thuốc mê,. Nguyên tắc chủ động tích cực Nhanh chóng, kịp thời trong điều trị, nhất là những trường hợp cấp cứu, các bệnh thuộc thể quá cấp tính. Ngoài các yếu tố trên,cần dự đoán các tai biến có thể xảy ra trên thú bệnh để có biện pháp ngăn chặn. Theo dõi kết quả 2 điều trị, nếu kết quả điều trị không khả quan, cần thay đổi liệu pháp,loại thuốc khác cho hợp lý.
Nguyên tắc tổng hợp Thực tế điều trị cho thấy, muốn điều trị có kết quả, thường phải sử dụng nhiều biện pháp cùng lúc. Để thực hiện nguyên tắc này, chúng ta cần phải phân tích tính chất của bệnh, đặc điểm của quá trình bệnh và điều kiện ngoại cảnh để đề ra biện pháp điều trị tổng hợp một cách hợp lý. Nếu thiếu sự phân tích trên đây, biện pháp tổng hợp đưa ra sẽ không có tác dụng đồng bộ, đôi khi chồng chéo nhau hoặc có thể làm giảm giá trị lẫn nhau, bệnh không bớt đi mà có thể nạng thêm, đồng thời gây tổn hao chi phí điều trị. Cần lưu ý đến giá trị kinh tế trong khi áp dụng nguyên tắc này, nhất là việc sử dụng phối hợp các laoij thuốc điều trị.
Nguyên tắc điều trị theo cá thể Cùng một loại kích thích bệnh nguyên, nhưng đối với từng cơ thể sự biểu hiện về mặt bệnh lý có khác nhau, do phản ứng của từng cá thể khác nhau, cơ năng bảo vệ, loại hình thần kinh khác nhau. Do đó, ứng với thể trạng thú, tầm vóc thú, loại hình thần kinh thú, tình trạng sản xuất của thú, cần áp dụng các biện pháp điều trị thích hợp nhất cho cá thể, nhất là khi sử dụng thuốc. Ví dụ: Strychnin, pilocarpin không dùng cho thú đang mang thai 4. Phân lọai điều trị Dựa vào tính chất tác động của phương pháp điều trị lên quá trình bệnh mà có một số phương pháp điều trị như sau: 4.
Điều trị theo nguyên nhân gây bệnh Thường liệu pháp này được áp dụng khi đã nắm chắc được nguyên nhân gây bệnh. Ví dụ: dùng sắt trong bệnh thiếu máu do thiếu sắt ở heo con. Ưu điểm của liệu pháp này là diệt trừ nhanh chóng căn bệnh, hiệu quả điều trị rất cao, rất hiếm khi có hiên tượng tái phát. Nhược điểm của nó cần phải xác định nguyên nhân thật chính xác.
Nhiều trường hợp phải mất một thời gian theo dõi khá lâu mới xác định được nguyên nhân , thậm chí nhiều trường hợp không xác định được nguyên nhân gay bệnh. Điều trị theo cách sinh bệnh Từ khi mầm bệnh xâm nhập đến khi gây thành bệnh, cơ thể thú bệnh sẽ trải qua các thời kỳ sau: thời kỳ ủ bệnh, thời kỳ phát bệnh, thời kỳ toàn phát, thời kỳ lành bệnh và thời kỳ hồi phục lại sức khỏe. Sự tiến triển của bệnh qua các thời kỳ trên với các triệu chứng biểu hiện bên ngoài được gọi là cách sinh bệnh hay cơ 3 chế bệnh. Trong quá trình gây bệnh, bệnh sẽ trải qua nhiều khâu, nhiều giai đoạn.
Sự nghiên cứu cách sinh bệnh sẽ giúp chúng ta tiên lượng, đánh giá được các hậu quả sẽ xảy ra ở các giai đoạn kế tiếp. Điều trị theo cách sinh bệnh là dùng các biện pháp điều trị để cắt đứt bệnh ở một khâu nào đó, ngăn chặn hậu quả sẽ xảy ra tiếp theo. Ví dụ: cấp nước và chất điện giải đầy đủ cho thú trong tình trạng tiêu chảy nặng, nhằm chống hậu quả do mất nước và chất điện giải khi các triệu chứng này chưa xảy ra. Điều trị theo triệu chứng bệnh Nhằm mục đích kịp thời ngăn chặn sự tiến triển của bệnh, ngăn các triệu chứng nguy kịch, cấp tính có khả năng đe dọa đến tính mạng thú, nâng cao sức đề kháng của con vật là dùng phương pháp điều trị theo triệu chứng.
Thú bị nôn nhiều lần, ta dùng thuốc chống nôn: Atropin. Thú co giật, kích động: dùng an thần (acepromazine). CÂU HỎI ÔN TẬP 1. Khái niệm mô đun bệnh nội khoa gia súc? 2.
Khái niệm về điều trị học? 3. Những nguyên tắc cơ bản trong điều tri học? 4. Phân lọai điều trị? 4 BÀI 2 BỆNH Ở HỆ TIM MẠCH MĐ23-02 Giới thiệu Hệ thống tim mạch là hệ thống vận chuyển của cơ thể bao gồm: tim và các mạch máu (động mạch, tĩnh mạch, mao mạch). Hệ thống này mang oxy từ phổi đến mô bào carbonic từ não đến phổi để được đào thải qua hơi thở.
Nó có nhiệm vụ quan trọng là vận chuyển máu đi khắp cơ thể để nuôi các bộ phận của cơ thể và thông qua đó mang thức ăn đã được hấp thu từ ruột vào máu đến các tế bào của cơ thể để tế bào lấy chất dinh dưỡng cho sự phát triển và năng lượng. Vì vậy nếu một bộ phận nào trong cơ thể bị thiếu máu nuôi dưỡng, sự hồi phục của những mô bị tổn thương sẽ bị chậm trễ. Chỉ cần tim ngừng đập trong 10 phút là các tế bào não không thể phục hồi chức năng được nữa và bệnh súc cũng khí sống lại được. Hệ tim mạch có liên quan chặt chẽ với các bộ phận khác trong cơ thể.
Do vậy khi hệ tim mạch bị bệnh nó có thể ảnh hưởng tới các bộ phận khác trong cơ thể và ngược lại. Mục tiêu: - Kiến thức Trình bày được đặc điểm, nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và phương pháp điều trị bệnh nội khoa ở hệ tuần hoàn gia súc. - Kỹ năng Thực hiện được việc chẩn đoán và điều trị các bệnh nội khoa ở hệ tuần hoàn gia súc đạt hiệu quả cao. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Học tập nhiêm túc, áp dụng kiến thức, kỷ năng đã học về các bệnh nội khoa ở hệ tuần hoàn gia súc để chẩn đoán, điều trị bệnh nội khoa ở hệ tuần hoàn gia súc hiệu quả cao và bảo đảm an toàn.
Cách kiểm tra hệ tim mạch 1. Vị trí tim Nằm ở xoang ngực, một phần lớn nằm ở xoang ngực trái và phần nhỏ nằm ở xoang ngực phải. 5 Tim gia súc nằm ở khoảng xương sườn số 3 – 6, phía dưới lớp xương bả vai 2 –7 cm tùy theo thú lớn hay nhỏ. Bờ trước tim dọc theo rãnh xoắn của xương bả vai, bờ sau là đường vòng cung nối từ đỉnh tim đến cuối xương sườn số 5-6 1.
Tần số tim Là số nhịp đập của tim trong 1 phút. Hai tiếng đập được tính là 1 nhịp. - Tần số tim của một số loài gia súc: Trâu: 36 – 60 nhịp/phút Bò: 50 – 80 nhịp/phút Dê, cừu: 70 – 80 nhịp/phút Heo: 60 – 90 nhịp/phút Chó: 70 – 120 nhịp/phút Mèo: 110 – 130 nhịp/phút. - Những trường hợp làm nhịp tim tăng: khi thú sốt, viêm cơ tim, thiếu máu, hô hấp bị trở ngại,.
- Những trường hợp nhịp tim giảm: suy tim thời kỳ cuối. Kiểm tra tim Nhìn vùng tim: khi tim đập làm rung động thành ngực vùng tim, ta có thể nhìn thấy được. ở động vật lớn tim đập do thân tim đập vào thành ngực, động vật nhỏ do mỏn tim đập vào thành ngực.