BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ XÂY DỰNG GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: QUẤN DÂY MÁY ĐIỆN NGÀNH/NGHỀ: ĐIỆN CÔNG NGHIỆP, ĐIỆN DÂN DỤNG TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG Ban hành kèm theo Quyết định số:. ngày ………tháng. năm…… của Hiệu trưởng Quảng Ninh, năm 2021 1 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
2 LỜI GIỚI THIỆU Giáo trình Quấn dây máy điện được biên soạn theo chương trình khung của nghề Điện công nghiệp đã được thông qua. Nội dung các bài thực hành được xây dựng sát với thực tế. Các kỹ năng được mô tả và hướng dẫn cụ thể, dễ hiểu phù hợp với đối tượng học sinh học nghể Khi biên soạn giáo trình này chúng tôi đã bám sát vào chương trình khung đã được xây dựng và nhận thấy tầm quan trọng của môn học Bảo dưỡng, sửa chữa động cơ điện cơ bản là môn học thực hành chuyên môn đầu tiên trong toàn bộ chương trình học Nội dung của giáo trình được biên soạn với thời gian là 60 tiết bao gồm: Bài 1: Quấn dây MBA cảm ứng 1 pha Bài 2: Quấn dây quạt bàn Bài 3: Quấn dây quạt trần Bài 4: Quấn dây máy bơm nước một pha Trong quá trình biện soạn giáo trình này với sự đóng góp những ý kiến quý báu từ các thầy cô trong khoa Điện- Điện tử và các thầy, cô đồng nghiệp tôi đã cố gắng để đưa những phần kiến thức phù hợp và kỹ năng cần thiết cho người học. Tuy nhiên không tránh khỏi những thiếu xót.
Rất mong sự đóng góp ý kiến từ các thầy cô để giáo trình được hoàn thiện hơn Quảng Ninh , ngày……tháng……năm……… Tham gia biên soạn Chủ biên: Vũ Thị Thơ 3 MỤC LỤC TRANG 1.LỜI GIỚI THIỆU. BÀI 1: QUẤN DÂY MBA CẢM ỨNG 1 PHA. BÀI 2: QUẤN DÂY QUẠT BÀN. BÀI 3: QUẤN DÂY QUẠT TRẦN .BÀI 4: QUẤN DÂY MÁY BƠM NƯỚC MỘT PHA.
38 TÀI LIỆU THAM KHẢO .60 4 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN Tên mô đun: QUẤN DÂY MÁY ĐIỆN Mã mô đun: MĐ25 I. Vị trí, tính chất của mô đun: - Vị trí: Mô đun được bố trí học song song với các mô đun: Điện tử công suất, Vẽ thiết kế điện. - Tính chất: Là mô đun chuyên môn của nghề. Mục tiêu mô đun: - Kiến thức: + Trình bày được các yêu cầu kỹ thuật, quy trình thực hiện quấn lại bộ dây máy biến áp, quạt bàn, quạt trần, động cơ bơm nước.
+ Phân tích được một số sai phạm trong quá trình thực hiện quấn lại bộ dây máy biến áp, quạt bàn, quạt trần, động cơ bơm nước. - Kỹ năng: + Thực hiện quấn lại bộ dây máy biến áp, quạt bàn, quạt trần, động cơ bơm nước đúng quy trình đảm bảo yêu cầu kỹ thuật. + Sửa chữa đƣợc một số sai sai phạm trong quá trình thực hiện quấn lại bộ dây máy biến áp, quạt bàn, quạt trần, động cơ bơm nước. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Củng cố khả năng làm việc độc lập, rèn luyện khả năng làm việc nhóm, khả năng hướng dẫn, đánh giá công việc được giao.
Nội dung mô đun: 5 BÀI 1: QUẤN DÂY MBA CẢM ỨNG MỘT PHA 1. Mục tiêu của bài: - Kiến thức: Trình bày được quy trình lấy mẫu, làm khuôn, quấn dây hoàn thiện máy biến áp cảm ứng 1 pha; phân tích được một số sai phạm thường gặp. - Kỹ năng: Thực hiện quấn lại bộ dây máy biến áp cảm ứng 1 pha đúng quy trình đảm bảo yêu cầu kỹ thuật. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện sự nghiêm túc, tích cực, chủ động, tuân thủ quy tắc an toàn trong quá trình luyện tập.
Nội dung bài: Dụng cụ và vật tư: a. Dụng cụ Cho 1 nhóm (3 sinh viên): STT Dụng cụ Đơn vị Số lượng Ghi chú 1 Kéo cắt giấy Cái 1 2 Dao con Cái 1 3 Thước lá Cái 1 4 Bàn quấn Cái 1 5 Kìm Cái 1 6 Vít Túi 5 7 Tuốc nô vít Cái 1 8 Búa Cái 1 b. Vật tư STT Vật tư Đ Số Ghi chú ơn vị lượng 1 Lõi thép máy biến áp cảm ứng Cái 1 2 Giấy lót cách điện Mét 0.5 3 Dây đồng Φ 0,18; Φ 0,21 Kg 0.15 6 4 Dây đồng Φ 0,4 ; 0,5 Kg 0.1 5 Sơn tẩm cách điện Lít 0.1 Nội dung bài học: 2. Lấy mẫu, làm khuôn a.
Đo kích thước lõi thép từ để tính toán số liệu dây quấn và tính toán gia công khuôn quấn dây (hình vẽ). Kích thước cơ bản của lõi thép Hình 1.2: Kính thước ngoài lõi thép Tất cả các kích thước đều dùng thước cặp để đo và đơn vị tính thống nhất là (cm). Có thể sử dụng thước lá song phép đo phải tương đối chính xác, tiết diện trj quấn dây SFc = (a x b) [cm2]. Việc tính toán số liệu dây quấn máy biến áp đã được nêu ở trên.
Khai triển kích thước trên giấy cách điện : như hình vẽ 7 Hình 1.3: Khai triển kích thước thân khuôn - Thân khuôn: - Nắp khuôn: Hình 1.4: Khai triển kích thước nắpkhuôn Chú ý: ∆ = 1,5 ÷3mm là hệ số được chọn sao cho khuôn không rộng hoặc hẹp quá * Cắt và tạo khuôn máy biến áp Thân khuôn Nắp khuôn Tạo khuôn Hình 1.5: Cắt và tạo khuôn máy biến áp - Cắt theo nét đứt và gấp theo nét liền và dán để hình thành thân và nắp khuôn để tạo thành khuôn máy biến áp. Thử khuôn: Khuôn phải vuông thành sắc cạnh. Thân khuôncó chiều a, b rộng hơn thân lõi thép từ 1,5 đến 3 mm. Nắp khuôn có c nhỏ hơn nắp lõi thép từ 1,5 đến 3 mm.
Chiều 8 cao khuôn có chiều h thấp hơn h lõi thép từ 1,5 đến 3 mm là đặt yêu cầu nếu không phải chỉnh sửa lại. Gia công khuôn quấn dây: Khung quấn dây máy biến áp được làm bằng bìa cách điện hoặc gỗ có độ dầy phù hợp, tuỳ theo kích cỡ máy ; lấy tấm đệm cách điện đã chọn, dùng thước và bút hoặc mũi vạch dấu vẽ các kích thước lên tấm cách điện đó để sau gia công cho chính xác. - Khuôn nhựa: Được đúc sẵ n theo công suất và kích thước của lõi thép như hình sau: + a: Độ rộng bản + b: Chiều dày xếp tôn + c : Độ rộng cửa sổ + h : Chiều cao cửa sổ Hình 1.6: Khuôn nhựa dùng quấn dây và phương pháp ghép lõi thép từ khuôn 9 Hình 1.7: Phương pháp thực hiện làm khuôn bằng giấy cách điện Sau đó dùng đục sắc, búa, kê lên mặt gỗ kê phẳng (nếu tấm dầy) hoặc dùng kéo (nếu tấm mỏng) cắt bỏ phần cắt bỏ ; Cắt rời các mặt a và b (nếu tấm dầy) hoặc chỉ "xấu đợm" nhẹ theo đường vạch dấu thẳng đứng (nếu tấm mỏng, mềm) và ghép hoặc uốn tạo thành thân khung. Kiểm tra lại các kích thước trong lòng thân khung: akhung > aFe một chút, bkhung > bFe (chỉ lớn hơn một chút) ; hkhung < hFe (nhở hơn 2 mm đối với máy nhỏ và đến 5mm đối với máy lớn).
Ghép thân và mặt ốp tạo thành khung, chú ý không làm dập gẫy hoặc biến dạng các phần mộng đỡ, mộng ghép. Dùng keo dính tốt gắn các mộng ghép cho chắc chắn.8: Khuôn quấn dây sau khi được lắp ghép hoàn chỉnh trên trục của tay quấn dây 10 Hình 1.9: Vị trí bắt đầu quấn dây sau khi lắp khuôn quấn dây lên bàn quấn + Quấn trên 2 trụ thì gia công hai khung. + Khung ghép chắc chắn, các mặt căng phẳng không "xiên vặn". + Nếu quấn trên một trụ thì rk = r0, quấn trên hai trụ thì r1 = r0/2-0,5.
* Các sai phạm trong quá trình làm khuôn. - Chọn cách điện khuôn không đủ nhiệt so với công suất động máy biến áp. - Làm gẫy khuôn quấn máy biến. - Không cộng số gia ∆ = 2 đến 3 mm khi gia công cho phần khuôn có a, b.
Không trù số gia ∆ khi gia công cho phần khuôn có h,c. - Khi gia công phần khuôn các đường cắt nhau không vuông góc, các đường không cắt nhau thì không song song. Quấn dây, hoàn thiện 2. Nguyên tắc quấn dây Trước khi quấn dây phải lót lớp bìa cách điện thật tốt lên thân khung, giá khung lên bàn quấn, máy quấn chặt chẽ, chọn dây đúng cỡ, chặt đầu dây đã luồn ống ghen cách điện lên thân khung và luồn qua lỗ khoan lấy đầu dây ra.
Ban đầu quấn lần lượt từng vòng một để hãm đầu dây, quấn tiếp số vòng theo quy định (theo tính toán). Quá trình quấn cần chú ý các yêu cầu sau: - Đầu dây ra ở mọi vị trí đều phải được luồn ống ghen cách điện đén tận điểm xoắn nối.10: Phương pháp giữ các đầu ra, lúc đầu quấn dây cuộn dây biến áp Hình 1.11: Vị trí các đầu ra dây khi số lớp của cuộn dây có giá trị lẻ Hình 1.12: Vị trí các đầu ra dây khi số lớp của cuộn dây có giá trị lẻ - Dây quấn phải sóng, không chồng chéo, không có điểm "vón" và quấn chặt tay; lau mồ hôi tay thường xuyên bằng giẻ sạch. - Đối với MBA quấn dâycó đường kính từ 0,30mm trở xuống có thể quấn nhanh trên máy, đối với máy quấn bằng dây có đường kính > 0,30mm thì phải quấn sao cho sợi kề sợi, sóng theo lớp (gọi là quấn ống).13: Phương pháp quấn và giữ các đầu ra - Với máy có công suất nhỏ thường sau khi quấn được số vòng ứng với điện áp từ 40 đến 80 vôn phải lót cách điện lớp (không lên vượt quá 100 vôn). Đối với máy biến áp có công suất lớn, dây quấn to ( 0,80mm) thì cứ hết một lớp lại lót một lớp cách điện mỏng để công nghệ quấn được dễ dàng và tăng cường cách điện cho lớp.
- Đầu dây cuối cùng của một cuộn dây phải được hãm chặt vào thân ống dây bằng dây gai hoặc băng vải.14: Phương pháp lót cách điện lớp 13 Hình 1.15: Phương pháp dùng băng vải rút giư đầu dây ra - Giữa các cuộn dây sơ cấp và cuộn dây thứ cấp quấn trên cùng một trụ khung thì phải được lót một lớp cách điện thật tốt. - Cuộn dây sau khi quấn xong nên bọc một lớp cách điện ngoài cùng thật chắc chắn và thực hiện sao cho phẳng, đẹp, đảm bảo mĩ quan công nghiệp Hình 1.16: Ghen cách điện che phủ mối hàn nối 2. Trình tự thực hiện Khi quấn xong số vòng dây của cuộn sơ cấp hoặc thứ cấp ta tiến hành hàn nối dây vào và ra biến áp như (hình 1.