Giáo Trình Ngữ Nghĩa Học Tiếng Anh - Tài Liệu Học Tập Chuyên Sâu

Khám phá giáo trình ngữ nghĩa học tiếng Anh, cung cấp kiến thức sâu sắc về ngữ nghĩa, từ vựng và cách sử dụng trong giao tiếp hiệu quả.

• Tác giả: Ts. Đinh Minh Thu
• Trường học: Đại học Hải Phòng
• Chuyên ngành: Ngữ nghĩa học tiếng Anh
• Đề tài: Giáo Trình Ngữ Nghĩa Học Tiếng Anh: Hướng Dẫn Chi Tiết Và Hiệu Quả
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• PREFACE
• 1. CHAPTER 1: INTRODUCTION TO SEMANTICS
• 1.1. SEMANTICS AND ITS SUBJECT MATTER
• 1.1.1. Definition of semantics
• 1.1.2. Definition of meaning
• 1.1.3. Role of semantics
• 1.2. THEORIES OF MEANING
• 1.2.1. The referential theory
• 1.2.2. The ideational theory
• 1.2.3. The behaviorist theory
• 1.2.4. The meaning-is-use theory
• 1.2.5. The verificationist theory
• 1.2.6. The truth-condition theory
• 1.3. SEMANTICS PROPERTIES
• 1.4. COMPONENTS OF WORD MEANING
• 1.4.1. Denotation
• 1.4.2. Connotation
• 1.4.3. Structural meaning
• 1.4.4. Categorical meaning
• 1.5. LEXICAL MEANING AND GRAMMATICAL MEANING
• 1.6. SENTENCE AND UTTERANCE MEANING
• 1.6.1. Sentence and utterance
• 1.6.2. Sentence and utterance meaning
• 1.7. EXERCISES
• 2. WORD MEANING
• 2.1. WORDS AS MEANINGFUL UNITS
• 2.2. Homonymy and polysemy
• 2.2.1. Types of homonyms

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Ngữ nghĩa học tiếng Anh

Giáo trình Ngữ nghĩa học tiếng Anh cung cấp cái nhìn tổng quan về ngữ nghĩa học, một lĩnh vực nghiên cứu ý nghĩa trong ngôn ngữ. Chương đầu tiên giới thiệu các khái niệm cơ bản như định nghĩa ngữ nghĩa, vai trò của ngữ nghĩa, và các lý thuyết về ý nghĩa. Ngữ nghĩa học tiếng Anh không chỉ giúp sinh viên hiểu cách ngôn ngữ mã hóa ý nghĩa mà còn hỗ trợ việc sản xuất ngôn ngữ một cách chính xác. Các lý thuyết như lý thuyết tham chiếu, lý thuyết ý niệm, và lý thuyết hành vi được trình bày chi tiết, giúp người học nắm bắt các khía cạnh khác nhau của ý nghĩa.

1.1. Định nghĩa ngữ nghĩa

Theo Lyons (1995), ngữ nghĩa học là nghiên cứu về ý nghĩa được mã hóa trong từ vựng và ngữ pháp của ngôn ngữ tự nhiên. Ý nghĩa được chia thành hai loại: nghĩa đen (literal) và nghĩa bóng (non-literal). Nghĩa đen tập trung vào tình huống thực tế, trong khi nghĩa bóng liên quan đến ý định của người nói và người nghe. Ví dụ, từ 'journey' có nghĩa đen là hành trình di chuyển, nhưng trong câu 'Learning is a lifelong journey', nó mang nghĩa bóng về quá trình tích lũy kiến thức.

1.2. Các lý thuyết về ý nghĩa

Các lý thuyết như lý thuyết tham chiếu, lý thuyết ý niệm, và lý thuyết hành vi được phân tích chi tiết. Lý thuyết tham chiếu cho rằng ý nghĩa của một biểu thức là thứ mà nó tham chiếu đến. Lý thuyết ý niệm xem ý nghĩa là khái niệm trong tâm trí người hiểu. Lý thuyết hành vi tập trung vào phản ứng mà biểu thức gợi ra.

II. Ý nghĩa từ vựng và ngữ pháp

Chương này tập trung vào ý nghĩa từ vựng và ý nghĩa ngữ pháp, hai khía cạnh quan trọng trong ngữ nghĩa học. Ý nghĩa từ vựng là ý nghĩa riêng của từng từ, trong khi ý nghĩa ngữ pháp liên quan đến mối quan hệ giữa các từ trong câu. Sự kết hợp giữa từ vựng và ngữ pháp giúp tạo ra ý nghĩa toàn diện trong ngôn ngữ. Ví dụ, từ 'happy' có ý nghĩa từ vựng là cảm giác vui vẻ, nhưng các dạng như 'happier' và 'happiest' mang ý nghĩa ngữ pháp về so sánh.

2.1. Ý nghĩa từ vựng

Ý nghĩa từ vựng là ý nghĩa riêng của từng từ trong hệ thống ngôn ngữ. Nó giúp phân biệt các từ khác nhau trong cùng một ngôn ngữ. Ví dụ, từ 'dog' có ý nghĩa từ vựng là một loài động vật cụ thể, trong khi 'cat' là một loài khác.

2.2. Ý nghĩa ngữ pháp

Ý nghĩa ngữ pháp liên quan đến cách các từ kết hợp với nhau trong câu. Nó phản ánh mối quan hệ giữa các từ và cách chúng được sắp xếp để tạo ra ý nghĩa. Ví dụ, từ 'happy' và 'happier' có cùng ý nghĩa từ vựng nhưng khác nhau về ý nghĩa ngữ pháp.

III. Quan hệ ý nghĩa giữa các từ

Chương này khám phá các mối quan hệ ý nghĩa giữa các từ như đồng nghĩa, trái nghĩa, và đa nghĩa. Đồng nghĩa là các từ có ý nghĩa tương tự, trong khi trái nghĩa là các từ có ý nghĩa đối lập. Đa nghĩa là hiện tượng một từ có nhiều ý nghĩa khác nhau. Ví dụ, từ 'bank' có thể chỉ ngân hàng hoặc bờ sông. Hiểu rõ các mối quan hệ này giúp người học sử dụng từ ngữ một cách linh hoạt và chính xác.

3.1. Đồng nghĩa và trái nghĩa

Đồng nghĩa là các từ có ý nghĩa tương tự, ví dụ 'happy' và 'joyful'. Trái nghĩa là các từ có ý nghĩa đối lập, ví dụ 'happy' và 'sad'. Hiểu rõ các mối quan hệ này giúp người học mở rộng vốn từ và sử dụng từ ngữ phù hợp trong các ngữ cảnh khác nhau.

3.2. Đa nghĩa

Đa nghĩa là hiện tượng một từ có nhiều ý nghĩa khác nhau. Ví dụ, từ 'bank' có thể chỉ ngân hàng hoặc bờ sông. Hiểu rõ đa nghĩa giúp người học tránh nhầm lẫn và sử dụng từ ngữ một cách chính xác trong giao tiếp.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT VÀ MÔ TẢ NỘI DUNG GIÁO TRÌNH NGỮ NGHĨA HỌC TIẾNG ANH (MÃ SỐ: GT.04)

Thông tin xuất bản và tài liệu:

• Tên giáo trình: Giáo trình Ngữ nghĩa học Tiếng Anh (Coursebook of English Semantics)
• Mã số giáo trình: GT.04
• Chủ biên: TS. Đinh Minh Thu (biên soạn Lời mở đầu, Chương 1, Chương 2, Chương 3 và biên tập toàn bộ giáo trình)
• Thành viên tham gia: ThS. Đặng Thị Mai Nga (biên soạn Chương 4, Chương 5, Chương 6)
• Đơn vị quản lý và ban hành: Khoa Ngoại Ngữ, Trường Đại học Hải Phòng
• Thời gian hoàn thành: Tháng 04 năm 2024

---

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình Ngữ nghĩa học Tiếng Anh (Mã số: GT.04) do Khoa Ngoại ngữ - Trường Đại học Hải Phòng nghiệm thu và ban hành năm 2024 là tài liệu học tập chính quy dành cho sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh và Sư phạm Tiếng Anh. Trong cấu trúc chương trình đào tạo cử nhân ngành ngôn ngữ, Ngữ nghĩa học (Semantics) cùng với Ngữ âm – Âm vị học (Phonetics & Phonology), Hình thái học (Morphology), Cú pháp học (Syntax) và Ngữ dụng học (Pragmatics) cấu thành năm trụ cột ngôn ngữ học nền tảng.

Mục tiêu học tập của giáo trình nhằm trang bị cho người học hệ thống cơ sở lý thuyết khoa học để tiếp cận và giải mã ý nghĩa của ngôn ngữ tự nhiên. Qua đó, sinh viên nắm vững nguyên lý mã hóa và giải mã ngữ nghĩa, phục vụ trực tiếp cho việc thấu hiểu (comprehension) và sản sinh (production) ngôn ngữ chuẩn xác trong giao tiếp học thuật cũng như thực hành nghề nghiệp.

Cấu trúc giáo trình gồm sáu chương, được tổ chức theo tiến trình từ vĩ mô khái niệm đến các cấp độ ngôn ngữ cụ thể: dẫn luận ngôn ngữ học, ngữ nghĩa cấp độ từ, các chiều kích nghĩa của từ, quan hệ ngữ nghĩa, ngữ nghĩa cấp độ câu và ngữ nghĩa cấp độ phát ngôn. Phương pháp tiếp cận của tài liệu là kết hợp diễn dịch lý thuyết với hệ thống bài tập ứng dụng cuối mỗi chương. Điểm đặc thù của giáo trình là việc chuẩn hóa hệ thống thuật ngữ đối chiếu Anh – Việt và sử dụng ngữ liệu thực tế gắn liền với hoạt động phân tích dịch thuật, văn học và giao tiếp ngôn cảnh.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình gồm 6 chương phân bổ theo logic phân tầng ngữ nghĩa học:

• Chương 1: Nhập môn Ngữ nghĩa học (Introduction to Semantics): Trình bày định nghĩa ngữ nghĩa học theo quan điểm của Lyons (1995) và Frawley (1992); phân định ranh giới giữa nghĩa hiển ngôn (literal meaning) và nghĩa ngữ dụng (non-literal meaning). Chương này mô hình hóa mối quan hệ Ngôn ngữ – Tư duy – Thế giới (Language – Mind – World), hệ thống hóa 6 lý thuyết bản chất ý nghĩa, giới thiệu phương pháp phân tích thành tố nghĩa (componential method với các khái niệm marker và distinguisher), phân tích bốn thành tố nghĩa của từ (nghĩa biểu niệm, nghĩa biểu thái, nghĩa cấu trúc, nghĩa phạm trù), phân biệt nghĩa từ vựng (lexical meaning) với nghĩa ngữ pháp (grammatical meaning), và bước đầu đối chiếu nghĩa câu (sentence meaning) với nghĩa phát ngôn (utterance meaning).
• Chương 2: Ý nghĩa cấp độ từ (Word Meaning): Tiếp cận từ như đơn vị mang nghĩa tối thiểu độc lập. Phân tích và đối sánh hai hiện tượng quan trọng là đồng âm (homonymy gồm homophones, homographs, đồng âm từ vựng và đồng âm ngữ pháp) và đa nghĩa (polysemy) dựa trên tiêu chí quan hệ ngữ nghĩa và từ nguyên (etymology). Phân loại hệ thống đồng nghĩa (synonymy) thành 7 nhóm (tuyệt đối, ngữ nghĩa, phong cách, ngữ nghĩa - phong cách, kết hợp, vùng miền, uyển ngữ) và hệ thống trái nghĩa (antonymy gồm trái nghĩa thang độ, trái nghĩa loại trừ/nhị phân, trái nghĩa đảo vai/nghịch đảo, từ gốc trái nghĩa và phái sinh trái nghĩa), cùng hiện tượng biến thể từ vựng (lexical variants) và từ gần đồng dạng (paronyms).
• Chương 3: Các chiều kích nghĩa của từ (Dimensions of Word Meaning): Khảo sát lý thuyết đặt tên (naming theory); phân biệt quan hệ giữa nghĩa sở chỉ (denotation) và sự quy chiếu (reference); đối chiếu quy chiếu (reference) với ý niệm/nghĩa (sense). Trọng tâm chương phân tích cơ chế chuyển nghĩa (transference of meaning) gồm ẩn dụ (metaphor theo các dạng tương đồng về hình dạng, kích thước, vị trí, chuyển động, chức năng, màu sắc, tính chất; phân loại thành ẩn dụ sống, ẩn dụ mòn, ẩn dụ chết), hoán dụ (metonymy với 6 trường hợp điển hình), ngoa dụ (hyperbole), nói giảm/khinh từ (litotes), mỉa mai (irony) và uyển ngữ (euphemism).
• Chương 4: Quan hệ ngữ nghĩa (Sense Relations): Khảo sát quan hệ trục dọc/thay thế (substitutional/paradigmatic) và quan hệ trục ngang/kết hợp (combinatorial/syntagmatic). Đi sâu vào quan hệ bao hàm hạ vị (hyponymy - superordinate và hyponym), quan hệ tổng thể - bộ phận (meronymy), trường ngữ nghĩa (semantic field), hiện tượng tương đương câu (paraphrases) và mâu thuẫn (contradiction), khoảng trống từ vựng (lexical gaps), yếu tố đánh dấu và không đánh dấu (marked and unmarked terms), cùng quan hệ kéo theo (entailment) và điều kiện chân nguỵ (truth conditions).
• Chương 5: Ý nghĩa cấp độ câu (Sentence Meaning): Trình bày nguyên lý kết hợp nghĩa (principle of compositionality), cấu trúc các thành phần ý nghĩa trong câu theo quan điểm chức năng của M.A.K. Halliday (nghĩa biểu hiện - representational meaning, nghĩa liên nhân, nghĩa văn bản).
• Chương 6: Ý nghĩa cấp độ phát ngôn (Utterance Meaning): Nghiên cứu nghĩa phát ngôn trong ngữ cảnh; phân loại phát ngôn; lý thuyết hành vi lời nói (speech acts) của Austin và Searle (hành vi tạo lời - locutionary, hành vi tại lời - illocutionary, hành vi mượn lời - perlocutionary); quan hệ kéo theo, khẳng định (assertion) và tiền giả định (presupposition); hàm ngôn quy ước (conventional implicature) và hàm ngôn hội thoại (conversational implicature); hiện tượng chỉ xuất (deixis).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập các khung lý thuyết kinh điển:

1. Sáu lý thuyết về bản chất ý nghĩa: Lý thuyết quy chiếu/sở thị (referential theory), lý thuyết ý niệm/tâm trí (ideational theory thông qua tam giác ngữ nghĩa Ogden-Richards: Thought - Symbol - Referent), lý thuyết hành vi (behaviorist theory), lý thuyết ý nghĩa qua sử dụng (meaning-is-use theory của Austin, Searle, Wittgenstein), lý thuyết kiểm chứng (verificationist theory), và lý thuyết điều kiện chân lý (truth-condition theory).
2. Khung phân tích thành tố nghĩa (Componential Analysis): Sử dụng ma trận đặc trưng nhị phân $[+/-]$ với các yếu tố khu biệt (distinguisher) và yếu tố nhận diện chung (marker).
3. Mô hình cấu trúc ý nghĩa từ vựng: Tổng hòa 4 bình diện gồm Nghĩa biểu niệm (Denotation), Nghĩa biểu thái (Connotation), Nghĩa cấu trúc (Structural meaning) và Nghĩa phạm trù (Categorical meaning).

+-------------------------------------------------------------+
|               BỐN THÀNH TỐ NGHĨA CỦA TỪ                      |
+------------------------------+------------------------------+
| 1. Denotation                | 2. Connotation               |
|  - Conceptual meaning        |  - Stylistic connotation     |
|  - Referential meaning       |  - Emotional connotation     |
|                              |  - Evaluative connotation    |
|                              |  - Intensifying connotation  |
+------------------------------+------------------------------+
| 3. Structural meaning        | 4. Categorical meaning       |
|  - Reflected meaning         |  - Thuộc tính từ loại ngữ    |
|  - Collocative meaning       |    pháp (noun, verb, adj...) |
|  - Associative meaning       |                              |
|  - Thematic meaning          |                              |
+------------------------------+------------------------------+

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích ngữ nghĩa học thuật (Analytical skills): Tách chiết các nét nghĩa vi mô; phân biệt chính xác hiện tượng đồng âm với đa nghĩa thông qua quan hệ ngữ nghĩa và dữ liệu từ nguyên; phân định ranh giới giữa nghĩa câu độc lập ngữ cảnh và nghĩa ngữ dụng của phát ngôn.
• Kỹ năng giải mã văn bản và tu từ (Technical/Linguistic skills): Nhận diện các cơ chế chuyển nghĩa ẩn dụ, hoán dụ, mỉa mai, nói giảm trong cấu trúc diễn ngôn văn học và báo chí.
• Năng lực ứng dụng dịch thuật và giao tiếp (Practical competencies): Khử tính mơ hồ ngữ nghĩa (disambiguation); chọn lựa từ đồng nghĩa phù hợp ngữ vực phong cách (stylistic register), kết hợp từ (collocation) và tránh lỗi do từ gần đồng dạng (paronyms/false friends) gây ra.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình Ngữ nghĩa học Tiếng Anh được xây dựng dựa trên phương pháp tiếp cận sư phạm diễn dịch kết hợp phản hồi phân tích (deductive and reflective pedagogical approach). Mỗi chương được thiết kế thống nhất theo quy trình: Trình bày định nghĩa, giải thích luận điểm lý thuyết bằng các ví dụ trực quan, sơ đồ hóa mô hình, và kết thúc bằng hệ thống bài tập củng cố đa dạng.

Cơ cấu bài tập trong giáo trình bao gồm nhiều dạng thức:

1. Bài tập xác lập thuật ngữ song ngữ: Người học lập bảng đối chiếu thuật ngữ chuyên ngành Anh – Việt (ví dụ: denotation - nghĩa biểu niệm, connotation - nghĩa biểu thái, antonym proper - từ trái nghĩa thuộc hai cực trên thang đối lập, litotes - phép nói giảm).
2. Bài tập phân tích thành tố: Điền bảng ma trận đặc trưng ngữ nghĩa $[+/-]$ cho các tập hợp từ vựng cụ thể (như dog, puppy, cat, kitten, hen, chick).
3. Bài tập phân biệt và khử mơ hồ (Disambiguation): Giải thích các câu có cấu trúc đa nghĩa cú pháp hoặc đa nghĩa từ vựng (ví dụ: câu chứa từ bank hay lỗi đồng âm chính tả).
4. Bài tập phân tích văn bản thực tế: Nhận diện biện pháp chuyển nghĩa tu từ trong các phát ngôn chính trị, báo chí và trích đoạn văn học cổ điển (trích đoạn tiểu thuyết Harry Potter and the Philosopher's Stone).

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  CƠ CẤU HỆ THỐNG BÀI TẬP VÀ ĐÁNH GIÁ                     |
+--------------------------+----------------------------------------------+
| Dạng bài tập             | Mục tiêu đánh giá                            |
+--------------------------+----------------------------------------------+
| 1. Bảng thuật ngữ        | Định hình khái niệm và chuẩn hóa ngôn ngữ    |
| 2. Ma trận thành tố      | Năng lực phân tích vi cấu trúc ngữ nghĩa     |
| 3. Khử mơ hồ ngữ nghĩa   | Khả năng diễn giải, viết lại câu đồng nghĩa  |
| 4. Phân tích văn bản     | Năng lực giải mã ngữ nghĩa tu từ thực tế     |
+--------------------------+----------------------------------------------+

Về mặt kiểm tra đánh giá, giáo trình hỗ trợ đánh giá quá trình (formative assessment) thông qua các hoạt động thảo luận nhóm, bài tập tự kiểm tra khái niệm và đánh giá tổng kết (summative assessment) qua bài thi phân tích lý thuyết ngữ nghĩa kết hợp bài tập tình huống giao tiếp.

Đối với sinh viên tự học, giáo trình yêu cầu việc tra cứu có hệ thống, đối chiếu các hiện tượng đồng nghĩa, trái nghĩa, hoán dụ trong tiếng Anh với tiếng Việt để hình thành phản xạ phân tích ngữ nghĩa đối chiếu.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Giáo trình (phiên bản 2024) tổng hợp và hệ thống hóa các nghiên cứu ngữ nghĩa học hiện đại, kế thừa trực tiếp các luận điểm lý thuyết từ các nhà ngôn ngữ học tiêu biểu:

• John Lyons (1995): Tiếp cận ngữ nghĩa học ngôn ngữ (linguistic semantics) từ góc độ mã hóa hệ thống trong từ vựng và ngữ pháp, làm rõ ranh giới giữa nghĩa hiển ngôn và nghĩa phi hiển ngôn.
• William Frawley (1992): Định nghĩa ngữ nghĩa học gắn với tính phi ngữ cảnh (decontextualized) và cấu trúc ngữ pháp.
• Ferdinand de Saussure: Ứng dụng mô hình quan hệ hệ hình/thay thế (paradigmatic/substitutional) và quan hệ cú pháp/kết hợp (syntagmatic/combinatorial).
• J.L. Austin và John Searle: Tích hợp lý thuyết hành vi lời nói vào cấp độ nghĩa phát ngôn.
• M.A.K. Halliday: Tích hợp quan điểm ngữ pháp chức năng hệ thống vào việc phân tích các bình diện ý nghĩa của câu.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                CÁC TÁC GIẢ VÀ KHUNG LÝ THUYẾT TRÍCH DẪN                 |
+------------------------+------------------------------------------------+
| Tác giả / Nguồn        | Khung lý thuyết tích hợp trong giáo trình       |
+------------------------+------------------------------------------------+
| John Lyons (1995)      | Phân loại nghĩa hiển ngôn / phi hiển ngôn      |
| William Frawley (1992) | Tính phi ngữ cảnh của ngữ nghĩa học ngôn ngữ   |
| Ferdinand de Saussure  | Quan hệ hình danh (paradigmatic/syntagmatic)   |
| Austin & Searle        | Khung lý thuyết hành vi lời nói (Speech Acts)  |
| M.A.K. Halliday        | Bình diện nghĩa cấu trúc câu chức năng         |
+------------------------+------------------------------------------------+

Tài liệu thể hiện tính ứng dụng thực tiễn cao khi liên kết chặt chẽ các khái niệm lý thuyết trừu tượng với các hiện tượng ngôn ngữ đời sống và dịch thuật: phân tích hiện tượng uyển ngữ nhằm tránh điều cấm kỵ xã hội (taboos), chỉ rõ sự khác biệt giữa biến thể tiếng Anh - Mỹ và tiếng Anh - Anh (fall/autumn, sidewalk/pavement), phân biệt sắc thái kết hợp từ chuẩn xác (handsome woman, pretty girl, deep river) và phân tích tác động của các biện pháp tu từ trong văn bản báo chí, phát ngôn chính trị và dịch thuật tác phẩm.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

• Đối tượng người học chính: Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên đại học ngành Ngôn ngữ Anh và Sư phạm Tiếng Anh tại Khoa Ngoại ngữ, Trường Đại học Hải Phòng (thường được giảng dạy ở năm thứ 3 hoặc năm thứ 4 trong chương trình đào tạo cử nhân).
• Kiến thức điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Để tiếp thu toàn diện nội dung giáo trình, sinh viên bắt buộc phải hoàn thành các học phần nền tảng bao gồm Ngữ âm – Âm vị học tiếng Anh (Phonetics and Phonology), Hình thái học (Morphology) và Cú pháp học tiếng Anh (Syntax).
• Đối với giảng viên: Tài liệu cung cấp đề cương bài giảng chi tiết, hệ thống phân loại học thuật chuẩn mực và ngân hàng bài tập kèm ví dụ minh họa phục vụ trực tiếp việc thiết kế bài giảng, tổ chức thảo luận trên lớp và xây dựng đề thi đánh giá học phần.
• Tự học và nghiên cứu tham khảo: Giáo trình là tài liệu tham khảo cho học viên cao học chuyên ngành Ngôn ngữ học ứng dụng, giáo viên tiếng Anh, người làm công tác biên - phiên dịch muốn củng cố hệ thống lý thuyết về cấu trúc ý nghĩa, hành vi lời nói và cơ chế chuyển nghĩa của ngôn ngữ.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình phù hợp trực tiếp với sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh và Sư phạm Tiếng Anh bậc đại học; đồng thời là tài liệu tham khảo chuyên ngành cho giảng viên, học viên sau đại học và người làm công tác dịch thuật chuyên sâu.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?

Người học cần nắm vững kiến thức ngôn ngữ học nền tảng về Ngữ âm – Âm vị học (Phonetics and Phonology), Hình thái học (Morphology) và Cú pháp học (Syntax), cùng năng lực tiếng Anh học thuật để đọc hiểu và phân tích ngữ liệu chuyên ngành.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu khác?

Giáo trình mã số GT.04 hệ thống hóa toàn diện từ các lý thuyết bản chất ý nghĩa kinh điển đến ngữ dụng học giao tiếp trong một cấu trúc 6 chương liền mạch. Tài liệu tích hợp hệ thống thuật ngữ đối chiếu Anh – Việt chuẩn hóa và bài tập gắn với ngữ liệu văn học, dịch thuật thực tế.

4. Làm sao để tự học giáo trình hiệu quả?

Người học nên tiếp cận tuần tự từng chương từ lý thuyết đến ví dụ, hoàn thành toàn bộ bảng thuật ngữ song ngữ ở phần bài tập, thực hiện phân tích thành tố $[+/-]$ trên giấy và luyện tập phân tích đối chiếu các hiện tượng đồng nghĩa, chuyển nghĩa giữa tiếng Anh và tiếng Việt.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Cuối giáo trình cung cấp danh mục tài liệu tham khảo học thuật (References) gồm các công trình nghiên cứu ngôn ngữ học quốc tế (như Lyons 1995, Frawley 1992) và hệ thống từ điển chuẩn như Cambridge Dictionary để hỗ trợ người học tra cứu mở rộng.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Ngữ nghĩa học Tiếng Anh (Mã số: GT.04) của Trường Đại học Hải Phòng là tài liệu giảng dạy đại học có tính hệ thống, cung cấp cơ sở lý luận toàn diện về ngữ nghĩa học ngôn ngữ. Giá trị cốt lõi của giáo trình thể hiện qua tiến trình phân tích mạch lạc từ vi mô (thành tố nghĩa của từ, quan hệ đồng âm, đa nghĩa, đồng nghĩa, trái nghĩa) đến trung mô (các chiều kích chuyển nghĩa tu từ, quan hệ hệ hình và cú pháp) và vĩ mô (nghĩa cấu trúc câu và nghĩa phát ngôn theo ngữ cảnh giao tiếp).

Lộ trình học tập đề xuất là hoàn thành tuần tự sáu chương, kết hợp phân tích thuật ngữ và giải bài tập tình huống thực hành. Người học có thể mở rộng tra cứu thông qua danh mục tài liệu tham khảo được cung cấp ở cuối sách để đào sâu các trường phái ngữ nghĩa học chức năng và ngữ dụng học giao tiếp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UBND THANH PHO HAI PHONG TRUONG DAI HOC HAI PHONG GIÁO TRÌNH NGỮ NGHĨA HOC TIENG ANH Mã số: GT.04 Chủ biên: TS. Đỉnh Minh Thu Thành viên: ThS. Đặng Thị Mai Nga Đơn vị: Khoa Ngoại Ngữ Hải Phòng, năm 2024 MỤC LỤC PREFACE 1 Chaprer I. INTRODUCTION TO SEMANTTICS.

SEMANTICS AND ITS SUBIECT MATTTER. Definition Of S€aInfICS. -- - c1 21 91 91 1 1 91 vn ng ghen 2 1. THEORIES OF MEANING .-- + ¿+ 612121191 91 121121 H1 TH HH TH Hàng Hiệp 3 1.

The referential tÏh€OTY. - ¿+ + 1S 11T HT TH HH TH Tnhh Hân 3 I4 âu oi 0 on aẳạàạỎỪìỪỲộỘộỪỪỪỒỦỮ. The behaVIOTIS( th€OTY .-- -¿- 1k TT HT TH HT HT HH răn 4 1. The meaning-is-use theOry.

The verIficatIOrniSt fÏH€OTY.-- - - ¿<< 1k1 1T SH TT HH HH rrưn 5 1. The truth-condition th€OTY.-- -¿- - +6 k1 Sk Tnhh ng HH hư 5 1. --- ¿(c6 1S S1 91 91 1 1191 11 121 H1 Hàng Hàn Hiệp 5 1. COMPONENTS OEF WORD MEANING.

6 IV eUu vi nh 6 ‹d. StructuraÏ m€ann11ng. - ‹- - ¿+ + kề 11111 111 TT Tà HH Hư 8 1. CafegOricaÏ T€aTI1nng.

¿c6 + 1t 1 1S 1T TH HH TH HT HH gân 9 1. LEXICAL MEANING AND GRAMMATICAL MEANING 1. SENTENCE AND UTTERANCE MEANING. Sentence and uff€TATC.

-- 6 + TH nh TH nh nh Hư 10 1. Sentence and ufteranC€ I€an11Ø. WORDS AS MEANINGEUL UNITS .- cà Hàng HH HH HH ri, 17 2. Homonymy and poÏyS€Iy.- 6 + tk TH nh TH nh Hư 17 p, Xcoh ốố ố.

Lexical variants and DaTO'IYITS.-- SÁT HH HH TH TH HT TH TT TH Tre 23 Chaprer 3. DIMENSIONS OF WORD MEANTING.<cc-c<c<esseseeeesese 34 Em V006 —. DENOTATION AND REEERENCCE. Relation between denotation and referenCe.

REEERENCE AND SENSE. TRANSEERENCE OF MEANING. --- cà TH ru 35 3. -- ác 1k HH TH TH HH Hi 35 3.

óc 1k ST TH HT TH TH TT TH nàn Hi 38 3.- -c- Làn TH HH TH HH TT TT 40 BAA, Litotes ố. LH HH HH TH TH TH TT HT TT HT TT HT 40 3. SUBSTITUTIONAL AND COMBINATORIAL RELATIONS. OTHER TYPES OF SENSE RELA TIONS.- S11 TH TH HH TH TH TH TH Hg 46 4.- ác TT TH TH Thu TH HH Tu HH 47 4.

Paraphrases and COnItradiCfIOT. Lexical gaps occ ốố ố ố ố. Marked and unmarke€d f€rI. ENTAILMENT AND THE TRUTH CONDITION 4.

THE PRINCIPLE OF COMPOSTTIONALTY. COMPONENTS OF SENTENCE MEANING. Halliday’s components of sentence mmeanIing. Representational mean1ng.

-- - ¿+ + + tt TT HT HH Hư, 55 5. Definiflon OŸ Uf€TATIC€S. ClassIfication O Uff€TATIC€S. TYPES OF SPEECH ACTS.

+ 1S HT TT HH HH ri 66 6. c1 1E E1 1 11T TH HT TH Tàn HH TH TT Hit 66 6. ¿c1 1T TT HT TH Tàn HH nghiệt 67 6. - kh TT HH TH HT TH TH Hàng, 67 6.

ENTAILMENT: ASSERTION AND PRESUPPOSITION. En(a1ÏIm€TIf. --«- «+ kh TT HH Tàn HT TT TH HT ni 69 6. Asserfion and Pr€SuDDOSIfIOI.

Conventional 1mpÌÏICAfUT€.-- ‹- - - + + *Sx kề kề vn Hư, 70 6. Conversational 1mpÌiCAfUTC. - --- Làng HH TH TH Tàn HT HH 71 6. DeIXiS ốốố ốố.

73 REFERENCES 76 1 PREFACE Language is actualised in sound, form and meaning, which correspond to three linguistic branches of phonetics and phonology, morphology and syntax, and semantics and pragmatics. Hence, semantics is a universal linguistics science in language-majored programmes. The subject enables students to approach and conquer the meaning of language on a scientific basis, strongly supporting their appropriate comprehension and production of language. The present textbook of semantics was designed specifically for the English-majored students at the Foreign Language Department at Haiphong Univesity to meet their learning needs.

On exploiting the coursebook, the students are required to have firm knowledge of phonetics and phonology, morphology and syntax, accompanied with positive and life-long learning attitudes. Those support their acquisition of the system of meanings presented herein. The coursebook is composed of six chapters: Chapter 1: Introduction to semantics Chapter 2: Word meaning Chapter 3: Dimensions of word meaning Chapter 4: Sense relations Chapter 5: Sentence meaning Chapter 6: Utterance meaning The coursebook introduces various concepts and components of meaning in language, then presents sophisticated meaning of words and sentences. Each chapter moves from theory to exercises to help students reflect and consolidate the knowledge.

The authors of the book are as follows TT Ho va tén Nội dung biên soạn cụ thể được giao 1. Đinh Minh Thu Lời mở dau, Chuong L3, biên tập, chỉnh sửa toàn bộ nội dung giáo trình. Đặng Thị MaiNga | Chương 4— 5—6 Despite our effort, limitations are unavoidable. Reccomendations can be sent to the email address: thudm @dhhp.vn Hai Phong, ngay 20 thang 4 nam 2024 Chapter 1.

INTRODUCTION TO SEMANTICS Chapter | introduces the primary concepts of semantics, theories of meaning, semantic properties, lexical meaning and grammatical meaning, sentence meaning and utterance meaning. Theories are consolidated and applied into practice via exercises at the end of the chapter. SEMANTICS AND ITS SUBJECT MATTER 1. Definition of semantics Generally stated, semantics is the study of meaning.

According to Lyons (1995: viii) “Linguistic semantics is the study of meaning in so far as it is systematically encoded in the vocabulary and grammar of natural languages.” He also classifies meaning into two types which are literal and non-literal meaning. The literal meaning (focused in Semantics) represents a state of affairs or situation in the possible world, while non-literal meaning (focused in Pragmatics) expresses the speaker’s and hearer’s meaning as encoded and decoded in a speech event.: Learning is a lifelong journey. The literal meaning of the word “journey” refers to an act of travelling from one place to another one, especially in a vehicle!. In this sentence, it goes beyond that meaning, referring to the movement of knowledge accumulation over a person’s life.

As Frawley (1992) states, linguistic semantics is the study of literal, decontextualized, grammatical meaning. His viewpoint echoes with Lyon’s while adding the grammar and removing the context. Definition of meaning Meaning is discussed by many philosophers like Austin, Grice and Wittgensttein. Meaning can be defined as the convergence of three points: language, mind and world, which is visualized in Figure 1-1.

The lines connecting language, mind and world represent relations which in one way or another constitute the meaningfulness of language. The mind- world connection studies such things as perception, actions, the mind’s bodily constitution and intentionality. In other words, it refers to what the mind thinks about the world. The mind-language connection says that using and ! Cambridge Dictionary 3 understanding language is a mental activity and this activity is what meaningful language exists for.

That is the way mind invests meaning in language. Finally, the language-world relation maintains that language is the medium by which we describe and explain reality. Language Mind World For example, the meaning of the word “university” can only be explicit when there exists the word “university” (language) and the word is represented in the possibe world as a building or an educational institution (world). Then to actualise it, someone must utter it and someone must get it (mind).

In communication, the question “What does it mean?” is asked when there is a lack of the link among language - world - mind. Someone cannot understand the meaning of a word if he cannot link it to some concrete item or abstract concept in the world. For example, “heureusement” may be a word which causes difficulty in understanding for the listener. Role of semantics Semantics, as mentioned, is the systematic study of meaning or the way the language organizes and expresses meaning.

It deals with word meaning, sentence meaning and utterance meaning. The meaning relationship among and across these units are captured in this science. For example, the word “watch” can be a verb of looking at something for a period of time or a noun of a small clock worn around the wrist. THEORIES OF MEANING 1.

The referential theory The referential theory has another name as the denotational theory. It states that the meaning of an expression is what it refers to, denotes or stands for. For example, the word “student” refers to either the general class of students or the necessary property which they all share. The ideational theory The ideational theory or mentalist theory defines the meaning of an expression as the idea or concept, associated with it in the mind of anyone who knows and understands the expression.

Thought Symbol Referent This triangle which takes another name as the semiotic or semantic triangle presents that the relation of between a symbol/ sign (actually the word) and referent is mediated by concepts. In the conceptual view, meaning is an indirect association between the symbol and the referent. The behaviorist theory The behaviorist theory says that the meaning of an expression is either the stimulus that evokes it or the response that it evokes, or a combination of both on particular occasions of utterance. The meaning-is-use theory The theory is the combination of J.

Austin & Searle’s speech act theory and Witgensteinian’s theory of meaning. The meaning of an expression is determined by, if not identical with, its use in the language. A speech act can perform various types of acts: 5 (i) A locutionary act is actually the act of making an utterance according to the rules of a given language. (ii) An illocutionary act assigns the speaker’s intended meaning or intend to the utterance he or she make.

(iii) A perlocutionary act is the effect of saying. There is a snake in the corner. The verificationist theory The meaning of an expression is, if it has one, determined by the verification of the sentences, or propositions, containing it. Pigs can fly.

The truth-condition theory The meaning of an expression is its contribution to the truth-conditions of the sentence containing it. The main ideas of the theory are the meaning of a sentence is the conditions under which it is true. The meanings of the parts of a sentence lie in their contribution to the truth conditions.g: John Smith is unmarried. The theory requires that there exists a person named John, and he is not married.

SEMANTICS PROPERTIES Word meaning can be subdivided into different parts called semantic properties. They can be used to define the meanings of the word. This method is called “componential method” E.: dog: old, quadruped Words dog puppy cat kitten hen chick S. old + - + - + - young - + - + - + biped - - - - + + quadruped + + + + - - winged - - - - + + One word can have different semantic features or properties and one semantic property may be part of the meaning of different words.

These features are used to define the meaning of a word. Semantic properties can be subdivided into two types: (i) Distinguisher: reflect different senses among the words. (ii) Marker: reflect the same senses among the words. In the example above, “biped” is the marker for both “hen” and “chick”, but “young/old” is the distinguisher.

COMPONENTS OF WORD MEANING 1. Denotation Denotation or denotative/ denotational meaning is the ability to denote things or concepts. It is described in terms of a set of semantic properties which serve to identify a particular concept. Denotation can be classified into two types.

(i) Conceptual meaning (significant denotation): denotes a concept or an abstract thing. For example, the word “dog” contains a set of semantic meanings like animated, quadruped, domesticated, etc. (ii) Referential meaning (demonstrative meaning): denotes individual objects. 7 For example, the word “dog” in two following sentences have different meanings: “I want to have a dog.” and “My dog is so cute.