Chương I CAU TAO CHUNG CUA 6 TO VÀ YÊU CẦU BAO DUGNG, SUA CHUA _ 1,1. CẤU TAO CHUNG CUA 0 TO 1. Phân loại ô tô _ Ô tô là loại phương tiện tự hành (không cần lực kéo bên ngoài), dùng dé van chuyển hành khách, hàng hoá hoặc thực hiện một nhiệm vụ chuyên môn nhất định. Chiếc ô tô sử dụng động cơ đầu tiên được ra đời vào cuối thế kỷ XIX, tương đối thô sơ, nhưng đến nay, ô tô đã phát triển đến đỉnh cao về kỹ thuật, đa dạng về công dụng và kết cấu.
Về công dụng, có các loại xe như: - Xe du lịch và xe thể thao dùng để chở từ I đến 6 người. - Xe buýt, mini buýt và xe ca dùng để chở từ 6 người trở lên. - Xe tải dùng để vận chuyển hàng hoá, trong đó có xe tải nhẹ, xe tải trung bình và xe tải lớn có thể vận chuyển được từ I đến 30 tấn hàng hoá. - Xe đặc chủng dùng để thực hiện một nhiệm vụ chuyên môn nhất định, ví dụ các loại xe dùng trong quân đội, cảnh sát, cứu hoả; xe phục vụ kỹ thuật trong sân bay, xe bồn v.
- Về kết cấu, có xechạy bằng nhiên liệu xăng, xe chạy bằng nhiên liệu diesel, xe chạy điện acquy, xe ben, xe có động cơ đặt phía trước, xe có động cơ đặt phía sau, xe một cầu chủ động (phía trước hoặc phía sau), xe hai cầu chủ động v. Cấu tạo chung của ô tô Ô tô có kết cấu khá phức tạp, bao gồm nhiều bộ phận, hệ thống, cụm và tổng thành lắp ghép với nhau (hình 1.1-1), mỗi bộ phận thực hiện một chức năng nhất định. Các bộ phận và hệ thống cơ bản của ô tô bao gồm: - Động cơ tạo ra lực làm xe chuyển động; - Hệ thống truyền lực (ly hợp, hộp số, trục truyền và cầu chủ động) truyền mômen từ động cơ đến các bánh xe chủ động làm quay bánh xe; - Hệ thống treo (nhíp, giảm chấn và các bánh xe) giảm xóc cho thân xe khi xe chạy trên đường; - Hệ thống lái giúp người lái có thể điểu khiển xe một cách nhẹ nhàng và dễ dàng, thuận lợi; - Hệ thống phanh giúp người lái có thể dừng xe khi cần; - Hệ thống điện cung cấp điện cho các thiết bị điện, các hệ thống ' và phục vụ chiếu Hình 1. Sơ đồ cấu tạo một xe ô tô du lịch sáng cho xe; _ 1- động cơ; 2- hộp số; 3- trục truyền; 4- hộp vị sai;.
3- cầu chủ động; 6- bánh xe chủ động; 7- thân xe; - Thân xe, thùng, bệ để 8- bánh xe dẫn hướng. lip các bộ phận, hệ thống của xe, lap khoang chở người và chở hàng hoá. YEU CAU BAO DUGNG, SUA CHUA O TO Như đã nói ở trên, ô tô là một cỗ máy có kết cấu phức tạp, được lắp ghép từ nhiều bộ phận với tổng số chỉ tiết lap ghép có thể lên tới trên 15.000 chỉ tiết, trong. đó có rất nhiều cặp chỉ tiết có chuyển động tương đối với nhau.
Trong quá trình làm việc, do chịu tải trọng và ma sát nên các chỉ tiết thường bị mòn, biến dạng hoặc gãy vỡ, hỏng hóc. làm mất tính năng hoạt động bình thường của xe. Kết quả là làm giảm công suất động cơ, tăng tiêu hao nhiên liệu, giảm mức độ tin cậy và an toàn trong sử dụng xe; nói chung là hiệu quả kinh tế trong khai thác sử dụng xe giảm. Để khai thác hết khả năng làm việc và tăng hiệu quả sử dụng xe, trong quá trình sử dụng người ta phải thực hiện bảo dưỡng kỹ thuật và sửa chữa nhằm ngăn ngừa sự mòn nhanh và khắc phục các hỏng hóc bất thường để đảm bảo duy trì trạng thái kỹ thuật bình thường của xe.
Nội dung công việc bảo dưỡng và sửa chữa có sự khác nhau. - Bảo dưỡng: là những công việc được tiến hành có kế hoạch và có hệ thống nhằm ngăn ngừa hư hỏng, đảm bảo duy trì trạng thái kỹ thuật tốt và kéo dài tuổi thọ của xe. Bảo dưỡng được tiến hành hằng ngày và định kỳ theo thời gian sử dụng hoặc theo số kiômet xe chạy. Bảo dưỡng bao gồm một loạt công việc bắt buộc, chủ yếu tập trung vào kiểm tra trạng thái kỹ thuật, tẩy rửa, bất chặt, thay dầu mỡ, chẩn đoán tình trạng kỹ thuật và điều chỉnh các cụm máy.
Bảo dưỡng được chia thành bảo dưỡng ngày và hai cấp bảo dưỡng định kỳ là bảo dưỡng 1 và bảo đưỡng 2. Bảo dưỡng ngày được thực hiện hằng ngày chủ yếu bởi chính người lái xe trước và sau khi vận hành xe. Công việc chủ yếu gồm kiểm tra và bổ sung nhiên liệu, dau,.nuéc, kiểm tra sự rò rỉ của các đường ống, kiểm tra sự hoạt động Bình thường của các hệ thống chiếu sáng và an toàn. Bảo dưỡng định kỳ thường được thực hiện ở các gara hoặc xưởng sửa chữa xe và do thợ chuyên môn thực hiện.
Chu kỳ và nội dung công việc cần thực hiện ở mỗi cấp bảo dưỡng thường được nhà chế tạo quy định cụ thể trong các số tay hướng dẫn sử dụng, nhưng nói chung có thể thấy như ở bảng 1. Chụ kỳ bảo đưỡng các loại xe trong điều kiện đường sá tốt Loại xe Chu kỳ bảo dưỡng (km) Bảo dưỡng cấp I Bảo dưỡng cấp 2 Xe du lịch 4000 - 5000 15000 - 20000 Xe tai 2000 - 2500 7000 - 10000 Xe đặc chủng | 1500 - 2500. 6000 - 10000 Xe khách hộ 2000 - 3000. 10000 --15000 Nếu đường sá xấu, môi trường hoạt động bẩn, bụi nhiều thì định mức thời gian nói trên giảm từ l5 - 30%.
Nội dung bảo dưỡng cấp 1 bao gồm chủ yếu là kiểm tra và bổ sung dầu mỡ như thay dầu động cơ, kiểm tra và bổ sung dầu các hệ thống, tẩy rửa các loại bầu lọc, bơm mỡ vào các vú mỡ, kiểm tra sự làm việc của các loại “ong! hồ, các cơ cấu và hệ. thống như phanh, lái, xiết chặt bulông các hệ ‘thong an toàn v. Nội dung bảo dưỡng cấp 2 bao gồm các công việc như của bảo dưỡng cap | va thực hiện thêm các công việc điều chỉnh khe hở nhiệt, điều chỉnh góc đánh lửa, thay dầu động cơ và đầu các hệ thống, thay các lõi lọc, thay chất lỏng làm mát, kiểm tra tất cả các cụm, hệ thống và điều chỉnh nếu cần. - Sửa chữa: là những công việc duy trì và phục hồi tính không hỏng và khả năng làm việc bình thường của xe.
Có 2 dạng sửa chữa là sửa chữa nhỏ và sửa chữa lớn. Sửa chữa nhỏ là công việc khắc phục các hư hỏng cục bộ, ngẫu nhiên của các chi tiết trong các cụm máy, có thể tháo một phần hoặc thay thế một số cụm, chi tiết bằng chi tiết mới hoặc chỉ tiết sửa chữa. Sửa chữa lớn (đại tu) được tiến hành theo định kỳ để phục hồi khả năng làm việc đầy đủ của tất cả các chi tiết, cụm bằng cách phục hồi hoặc thay thế tất cả các chi tiết mòn, hỏng bằng chỉ tiết mới hoặc chỉ tiết sửa chữa. Đặc trưng của sửa chữa lớn là tháo toàn bộ xe để sửa chữa, thay thế các chỉ tiết, bộ phần rồi lắp lại như mới.
Yêu cầu xe phải được phục hồi khả năng làm việc bằng ít nhất 80% so với xe mới. Sửa chữa lớn thường được thực hiện trong các xưởng sửa chữa có đầy đủ trang thiết bị cơ bản phục vụ tháo, lắp, gia công cơ khí và kiểm tra. Xe hoặc các cụm máy cần phải sửa chữa lớn khi các chỉ tiết cơ bản bị hỏng cần phải sửa chữa hoặc thay thế (khung xe đối với ô tô hoặc thân máy đối với động cơ), hoặc các chỉ tiết chính bị mòn đến mức làm cho việc sử dụng phương tiện không đảm bảo tính kinh tế. Trong điều kiện sử dụng bình thường, xe và động cơ thường được sửa chữa lớn sau khi chạy được khoảng 150.000 km tuỳ thuộc loại xe.
Xe tải có chu kỳ sửa chữa lớn ngắn hơn xe du lịch. Trong xưởng sửa chữa ô tô, quá trình sửa chữa lớn gồm các công đoạn sau đây: i Tiếp nhận xe vào sửa chữa, rửa ngoài. Tháo các cụm ra khỏi xe. Tháo rời chỉ tiết từ các cụm.
Rửa và kiểm tra, phân loại chỉ tiết. Sửa chữa, phục hồi các chỉ tiết và cụm máy. Lắp, điều chỉnh, chạy rà, thử nghiệm các cụm. Lắp xe, thử xe, sơn xé và giao xe.
Việc tổ chức sửa chữa tuỳ thuộc vào năng lực chuyên môn, vốn đầu tư, năng lực sản xuất và số lượng khách hàng của các xưởng. Các xưởng có thể bố trí thợ. làm việc theo cách chuyên môn hoá (mỗi thợ làm một loại công việc nhất định) nếu công việc nhiều hoặc theo cách làm sam (một thợ có thể làm được tất cả các loại công việc sửa chữa xe từ động cơ đến các hệ thống gầm) nếu ít việc. THIẾT BỊ VÀ DỤNG CỤ DÙNG TRONG SỬA CHỮA Để thực hiện yêu cầu sửa chữa đảm bảo an toàn, năng suất và chất lượng, các xưởng sửa chữa thường được trang bị các loại trang thiết bị và dụng cụ sau đây: (a) | (b) Hinh 1.
Balăng thuỷ lực (a) và giá lắp động cơ (b) I-+ kích thủy lực; 2- trụ đẩy; 3- dây xích: 4- cần ngang; 3- hộp giảm tốc; 6- tay quay: 7- bích lắp động cơ. Thiết bị vận chuyển và nâng đố: Thiết bị thuộc loại này gồm các loại balăng, tời, kích thuỷ lực, giá tháo lắp các cụm (hình 1.3-1) để có thể nâng, hạ xe hoặc cẩu các tổng thành như động cơ, hộp số v. ra khỏi xe để sửa chữa và sau đó cẩu lắp trở lại xe. Trong các xí nghiệp sửa chữa lớn, người ta thường trang bị các hệ thống cầu chuyển, tời điện và các loại giá nâng đỡ xe tự động thay cho các loại balang va kích nói trên.
Thiết bị gia công cơ khí, sơn, 8ò hàn và các thiết bị phục vụ: Đối với các xưởng. nhỏ, các thiết bị này gồm máy nén khí, máy ép, các thiết bị vạn năng phục vụ công việc khoan, mài, doa, cắt, gò hàn đơn giản trong sửa chữa, còn các cong viéc gia công chính xác thì thuê ngoài. Tuy nhiên, đối với các xưởng lớn hoặc các xí nghiệp sửa chữa, người ta thường trang bị một số thiết bị gia công cơ khí chuyên dùng để gia công sửa chữa trục khuỷu, trục cam, xilanh Và một số chi tiết cần sửa chữa khác của Ô tô. Ar | 7A Ber yi _ (8) - (b) (d) Hình 1.
Một số dụng cụ phục vụ tháo lấp (aA)- vam tháo puli hoặc bánh răng: (b)- các loại đầu tuýp văn bulông. đai Ốc; (c)- đầu tháo, lấp dùng khí nén: (d)- tay vặn cờilê lực.