chương 1, bắt đầu từ chương 2 học viên sẽ tìm hiểu những vấn đề về hoạt động kiểm toán. Cũng giống như các môn học khác, kiểm toán có những thuật ngữ có tính “chuyên môn” liên quan đến đặc thù hoạt động kiểm toán. Do vậy, trước khi nghiên cứu những nội dung liên quan đến hoạt động kiểm toán, học viên cần tìm hiểu những khái niệm cơ bản thường sử dụng trong kiểm toán, ví dụ: bằng chứng kiểm toán, gian lận, sai sót, hồ sơ kiểm toán… Yêu cầu đối với học viên khi tìm hiểu chương 2: cần hiểu được nội dung của các khái niệm và việc sử dụng các khái niệm này trong hoạt động kiểm toán thực tế. Mục tiêu: - Trình bày được những kiến thức tổng quát về kiểm toán gồm: Đối tượng và các khái niệm cơ bản trong kiểm toán - Thực hiện và phân tích được những khái niệm trong kiểm toán - Tuân thủ được những nguyên tắc của kiểm toán: Thật thà, trung thực.
Nội dung chính: 1. Đối tƣợng kiểm toán 1. Khái quát chung về đối tƣợng và khách thể 1. Đối tƣợng kiểm toán - Là các tài liệu kế toán - Thực trạng tài chính cùng hiệu quả, hiệu năng của các nghiệp vụ hay dự án cụ thể 1.
Khách thể của kiểm toán 1. Khách thể của kiểm toán NN Bao gồm tất cả các đơn vị, cá nhân có sử dụng ngân sách Nhà nước như: - Các dự án, công trình do ngân sách đầu tư - Các doanh nghiệp nhà nước: 100% vốn ngân sách nhà nước 16 - Các xí nghiệp công cộng thuộc sở hữu nhà nước (100% vốn ngân sách nhà nước) - Các cơ quan kinh tế, quản lý của nhà nước và các đoàn thể xã hội - Các cá nhân có nguồn từ ngân sách nhà nước 1. Khách thể của kiểm toán độc lập - Các doanh nghiệp và xí nghiệp tư (kể cả công ty trách nhiệm hữu hạn) - Các doanh nghiệp có 100% vốn đầu tư nước ngoài - Các liên doanh giữa các tổ chứcc trong và ngoài nước - Các hợp tác xã và doanh nghiệp cổ phần - Các chương trình, dự án có nguồn kinh phí từ bên ngoài ngân sách nhà nước 1. Khách thể của kiểm toán nội bộ - Các bộ phận cấu thành trong đơn vị - Các hoạt động, các chương trình, dự án cụ thể trong đơn vị - Các cá nhân trong đơn vị 1.
Thực trạng hoạt động tài chính - đối tƣợng chung của kiểm toán - Hoạt động tài chính là dùng tiền để giải quyết các mối quan hệ kinh tế trong đầu tư, kinh doanh, trong phân phối và thanh toán nhằm đạt tới lợi ích kinh tế xác định - Hoạt động tài chính phải tuân theo những nguyên tắc cơ bản sau: + Hoạt động tài chính phải có kế hoạch: Phải có định hướng cho từng thời kỳ cụ thể + Hoạt động tài chính phải đảm bảo tiết kiệm và có lợi: Việc tiết kiệm cần thực hiện trên từng công việc, từng khoản chi trên quan điểm hướng tới lợi ích cuối cùng + Hoạt động tài chính phải đảm bảo tuân thủ pháp luật và thể lệ tài chính - Đặc điểm thực trạng hoạt động tài chính được phản ánh một phần trên tài liệu kế toán, một phần khác chưa được phản ánh trên tài liệu kế toán. Với phần thứ nhất kiểm toán sử dụng các phương pháp cân đối và đối chiếu gọi là ph]ơng pháp kiểm toán chứng từ, đối với phần chưa được phản ánh trên tài liệu kế toán kiểm toán tiến hành xác minh điều tra và kiểm kê vật chất gọi là kiểm toán ngoài chứng từ 17 - Hoạt động tài chính thường phức tạp bao gồm nhiều lĩnh vực, nhiều loại tài sản và các tài sản hình thành từ nhiều nguồn khác nhau do đó khi tiến hành kiểm toán kiểm toán viên phải chọn trọng điểm và áp dụng những phương pháp thích hợp 1. Tài liệu kế toán - Đối tƣợng cụ thể của kiểm toán - Tài liệu kế toán trước hết là các bảng khai tài chính, là đối tượng trực tiếp và thường xuyên của mọi cuộc kiểm toán. Do đó đòi hỏi kiểm toán phải tạo niềm tin cho người quan tâm, thường xuyên hướng dẫn nghiệp vụ, củng cố nề nếp và cải tiến tổ chức để nâng cao chất lượng kế toán - Để đáp ứng yêu cầu trên, đối tượng cụ thể của kiểm toán thuộc phạm vi tài liệu kế toán bao gồm: + Tính hiện thực của các thông tin kế toán + Tính hợp pháp của các biễu mẫu, trình tự lập và luân chuyển các tài liệu này + Tính hợp lý của các đối tượng kế toán phù hợp với nội dung của các nghiệp vụ kinh tế phát sinh + Tính pháp lý trong việc thực hiện các luật pháp, chuẩn mực và chế độ kinh tế tài chính 1.
Thực trạng tài sản và nghiệp vụ tài chính - Đối tƣợng cụ thể của kiểm toán Tài sản trong kinh doanh cũng như trong mọi lĩnh vực hoạt động khác thường xuyên vận động, được cấu thành bởi các nghiệp vụ cụ thể đòi hỏi phải chia công tác kiểm toán các nghiệp vụ này thành những phần hành kiểm toán khác nhau. Trên cơ sở đó, đối tượng kiểm toán chia ra các phần hành kiểm toán cơ bản: + Các nghiệp vụ về tiền mặt (thu, chi và tồn quỹ) + Các nghiệp vụ về thanh toán + Các nghiệp vụ về TSCĐ (đầu tư, xây dựng và mua sắm) + Các nghiệp vụ về hàng hoá + Các nghiệp vụ về kinh doanh (mua, bán, SX, dịch vụ hoặc các nghiệp vụ mang tính sự nghiệp, xã hội đối với các đơn vị phi kinh doanh) + Các nghiệp vụ về tài chính (tạo vốn, phân phối kết quả kinh doanh) 18 1. Hiệu quả, hiệu năng - đối tƣợng cụ thể của kiểm toán Trong kinh doanh, khi cạnh tranh ngày càng gay gắt, để thực hiện tiết kiệm, thắng thế trong cạnh tranh… vấn đề hiệu quả, hiệu năng cần được đặt ra cho từng nghiệp vụ hay hoạt động cụ thể 2. Cơ sở dẫn liệu, bằng chứng kiểm toán và hồ sơ kiểm toán 2.
Cơ sở dẫn liệu 2. Khái niệm Các sự kiện kinh tế khi đã được công nhận, chứng minh là có thật sẽ được xử lý. Kết quả của việc xử lý là một tập hợp các thông tin. Những thông tin này cuối cùng sẽ được phản ánh thành các khoản mục, các bộ phận cấu thành của báo cáo tài chính.
Để đạt được mục tiêu kiểm toán từng bộ phận hay toàn diện thì kiểm toán viên phải kiểm tra, xác nhận mức độ trung thực, hợp lý, phù hợp của từng khoản mục, bộ phận cấu thành báo cáo tài chính dựa vào cơ sở dẫn liệu. Cơ sở dẫn liệu là toàn bộ nguồn tài liệu để thu thập bằng chứng kiểm toán bằng các phương pháp khác nhau, bao gồm những khoản giải trình của các nhà quản lý về các khía cạnh của các bộ phận cấu thành trong báo cáo tài chính mà kiểm toán viên phải tìm kiếm các bằng chứng để làm cơ sở cho ý kiến nhận xét về từng bộ phận cấu thành nó. Cơ sở dẫn liệu là căn cứ đưa ra kế hoạch, mục tiêu, nhận xét, kết luận và nguồn bằng chứng kiểm toán. Các yếu tố của cơ sở dẫn liệu * Nếu thu thập bằng chứng kiểm toán theo phƣơng pháp tuân thủ, cơ sở dẫn liệu bao gồm 3 nhóm sau: - Có thật: Biểu hiện về sự có thật của cơ sở dẫn liệu là: + Sự tồn tại: Tài sản và công nợ, vốn chủ sở hữu được phản ánh trên báo cáo tài chính thì thật sự tồn tại.
+ Sự phát sinh: Các nghiệp vụ ghi chép thì thực sự xảy ra. + Quyền lợi và nghĩa vụ: Tài sản trên bảng cân đối kế toán phải thuộc quyền sở hữu của đơn vị, các khoản công nợ hiện có là tồn tại nghĩa vụ phải thanh toán. - Đã tính toán và đánh giá: Các nghiệp vụ kinh tế, tài sản, công nợ, vốn chủ sở hữu phải được đo lường, tính toán và đánh giá theo đúng các nguyên tắc quy định + Đo lường: Các nghiệp vụ được ghi chép theo đúng số lượng và số tiền. 19 + Đánh giá: Tài sản, công nợ, vốn chủ sở hữu, thu nhập, chi phí phải được đánh giá theo đúng các nguyên tắc kế toán.
- Đã ghi chép, đã cộng dồn: + Đã ghi chép: Cơ sở dẫn liệu phải chứng minh được mọi nghiệp vụ kinh tế, tài sản, công nợ.đều đã được ghi chép, phản ánh kịp thời, đầy đủ, đúng loại trên báo cáo tài chính trên cơ sở kết hợp nhiều thủ tục khác nhau như dựa vào các thử nghiệm tuân thủ về tính thích hợp và hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ và kiểm tra các khoản mục liên quan hoặc quan sát, phân tích, đánh giá tổng quát. + Đúng kỳ: Doanh thu và chi phí được xác định đúng kỳ. + Đã cộng dồn: Số dư các khoản mục đã được xác định đúng trên số liệu các nghiệp vụ đã ghi chép. * Nếu thu thập bằng chứng kiểm toán theo phƣơng pháp cơ bản, cơ sở dẫn liệu bao gồm 5 nhóm sau: - Sự hiện diện hoặc phát sinh: Nhằm thu thập các bằng chứng để khẳng định các tài sản, công nợ, vốn chủ sử hữu thực sự tồn tại và các nghiệp vụ doanh thu, chi phí đã thực sự phát sinh - Tính trọn vẹn (đầy đủ): Nhằm thu thập các bằng chứng để khẳng định tất cả các nghiệp vụ và các khoản mục được trình bày trên báo cáo tài chính là đầy đủ - Quyền và nghĩa vụ: Nhằm khẳng định những con số được báo cáo là tài sản của công ty phải đại diện cho quyền về tài sản của công ty và những con số được trình bày là công nợ của công ty thì chúng đại diện như nghĩa vụ đối với công ty - Tính giá và đo lường: Nhằm xác định các tài sản, công nợ, vốn chủ sở hữu, doanh thu và chi phí có được tập hợp, cộng dồn và ghi sổ đúng số tiền không - Trình bày và khai báo: Nhằm xác định các chính sách tài chính kế toán, các nguyên tắc tài chính kế toán có được lựa chọn và áp dụng một cách hợp lý không và liệu các thông tin cần khai báo có đầy đủ và thích đáng không, việc sắp xếp, phân loại, tổng hợp và trình bày các khoản mục trên báo cáo tài chính có phù hợp với chuẩn mực kế toán, nguyên tắc kế toán hay không Ví dụ: Xem xét khoản mục sau trên Bảng cân đối kế toán Tài sản lưu động Tiền mặt: 150.000$ 20 Khi báo cáo khoản mục này trên BCĐKT thì ban quản lý đã: - Khẳng định 1 cách rõ ràng các cơ sở dẫn liệu sau: + Sự hiện hữu: Tiền mặt đang hiện hữu + Đo lường: Số tiền chính xác là 150.