Chương I : Nguồn điện một chiều 1. Cấu trúc nguyên tử : Để hiểu về bản chất dòng điện ta biết rằng ( kiến thức PTTH ) tất cảcác nguyên tốđều được cấu tạo lên từ các nguyên tử và mỗi nguyên tử của một chất được cấu tạo bởi hai phần là -Một hạt nhân ở giữa các hạt mang điện tích dương gọi là Proton và các hạt trung hoà điện gọi là Neutron. -Các Electron (điện tử ) mang điện tích âm chuyển động xung quanh hạt nhân. -Bình thường các nguyên tử có trạng thái trung hoà vềđiện nghĩa là số Proton hạt nhân bằng số electron ở bên ngoài nhưng khi có tác nhân bên ngoài như áp xuất, nhiệt độ, ma sát tĩnh điện, tác động của từ trường.
thì các điện tử electron ở lớp ngoài cùng có thể tách khỏi quỹđạo để trơqr thành các điện tử tự do. -Khi một nguyên tử bị mất đi một hay nhiều điện tử, chúng bịthiếu điện tử và trở thành ion dương và ngược lại khi một nguyên tửnhận thêm một hay nhiều điện tử thì chúng trở thành ion âm. Bản chất dòng điện và chiều dòng điện. Khi các điện tử tập trung với mật độ cao chúng tạo lên hiệu ứng tích điện -Dòng điện chính là dòng chuyển động của các hạt mang điện nhưđiện tử , ion.
-Chiều dòng điện được quy ước đi từ dương sang âm ( ngược với chiều chuyển động của các điện tử -đi từ âm sang dương ) 3. Tác dụng của dòng điện : Khi có một dòng điện chạy qua dây dẫn điện như thí nghiệm sau : Ta thấy rằng dòng điện đã tạo ra một từ trường xung quanh để làm lệch hướng của nam châm, khi đổi chiều dòng điện thì từ trường cũng đổi hướng => làm nam châm lệch theo hướng ngược lại. -Dòng điện chạy qua bóng đèn làm bóng đèn phát sáng và siẩng nhiệt năng -Dòng điện chạy qua động cơ làm quay động cơ quay sinh ra cơnăng -Khi ta nạp ác quy các cực của ắc quy bị biến đổi và dòng điện có tác dụng hoá năng. Như vậy dòng điện có các tác dụng là tác dụng về nhiệt , tác dụng vềcơ năng , tác dụng về từ trường và tác dụng về hoá năng.
Cường độ dòng điện : Là đại lượng đặc trưng cho độ mạnh yếu của dòng điện hay đặc trưng cho số lượng các điện tửđi qua tiết Phòng đào tạo Công ty máy tính OSC Tel: 04-37101466 - 301 Giáo trình điện tử cơ bản diện của vật dẫn trong một đơn vị thời gian - Ký hiệu là I -Dòng điện một chiều là dòng chuyển động theo một hướng nhất định từ dương sang âm theo quy ước hay là dòng chuyển động theo một hướng của các điện tử tự do. Đơn vị của cường độ dòng điện là Ampe và có các bội số : z Kilo Ampe = 1000 Ampe z Mega Ampe = 1000.000 Ampe z Mili Ampe = 1/1000 Ampe z Micro Ampe = 1/1000. Điện áp : Khi mật độ các điện tử tập trung không đều tại hai điểm A và B nếu ta nối một dây dẫn từ A sang B sẽ xuất hiện dòng chuyển động của các điện tích từ nơi có mật độ cao sang nơi có mật độ thấp, như vậy người ta gọi hai điểm A và B có chênh lệch vềđiện áp và áp chênh lệch chính là hiệu điện thế. -Điện áp tại điểm A gọi là UA -Điện áp tại điểm B gọi là UB.
-Chênh lệch điện áp giữa hai điểm A và B gọi là hiệu điện thế U AB UAB = UA - UB -Đơn vị của điện áp là Vol ký hiệu là U hoặc E, đơn vịđiện áp có các bội số là z Kilo Vol ( KV) = 1000 Vol z Mini Vol (mV) = 1/1000 Vol z Micro Vol = 1/1000.000 Vol Điện áp có thể ví nhưđộ cao của một bình nước, nếu hai bình nước có độ cao khác nhau thì khi nối một ống dẫn sẽ có dòng nước chảy qua từ bình cao sang bình thấp hơn, khi hai bình nước có độ cao bằng nhau thì không có dòng nước chảy qua ống dẫn. Dòng điện cũng nhưvậy nếu hai điểm có điện áp chên lệch sẽ sinh ra dòng điện chạy qua dây dẫn nối với hai điểm đó từđiện áp cao sang điện áp thấp và nếu hai điểm có điện áp bằng nhau thì dòng điện trong dây dẫn sẽ = 0 6. Nguồn điện Nguồn điện là nguồn sinh ra điện năng từ các nguồn năng lượng khác như Máy phát điện, Ắc quy, Pin v. có hai nguồn điện chính là Phòng đào tạo Công ty máy tính OSC Tel: 04-37101466 - 301 Giáo trình điện tử cơ bản Nguồn điện xoay chiều ( AC) đó là các nguồn điện sinh ra từcác nhà máy điện.
Nguồn điện một chiều ( DC) là nguồn điện sinh ra từ ắc quy hoặc pin. Các mạch điện thường sử dụng nguồn một chiều để hoạt động do đó khi chạy nguồn xoay chiềuchúng phải được đổi thành một chiều trước khi đưa vào máy hoạt động. Nguồn một chiều song song và nối tiếp : Khi đấu nối tiếp các nguồn điện lại ta được một nguồn điện mới có điện áp bằng tổng các điện áp thành phần. Khi đấu song song các nguồn điện ( cùng điện áp ) ta được nguồn điện mới có áp không đổi nhưng khảnăng cho dòng bằng tổng các dòng điện thành phần.
Ví dụ : nếu ta có pin 1,5V với khả năng cho dòng là 0,1A, khi ta cần một nguồn điện 3V với dòng điện là 1A thì ta phải đấu tối thiểu là 10 cặp pin song song và mỗi cặp có hai pin đấu nối tiếp. Định luật ôm Định luật ôm là định luật quan trọng mà ta cần phải nghi nhớ Cường độ dòng điện trong một đoạn mạch tỷ lệ thuận với điện áp ởhai đầu đoạn mạch và tỷ lệ nghịch với điện trở của đoạn mạch đó. Công thức : I = U / R trong đó I là cường độ dòng điện , tính bằng Ampe (A) U là điện áp ở hai đầu đoạn mạch , tính bằng Vol (V) R là điện trở của đoạn mạch , tính bằng ôm 8. Định luật ôm cho đoạn mạch Đoạn mạch mắc nối tiếp: Trong một đoạn mạch có nhiều điện trở mắc nối tiếp thì điện áp ở hai đầu đoạn mạch bằng tổng sụt áp trên các điện trở.
Phòng đào tạo Công ty máy tính OSC Tel: 04-37101466 - 301 Giáo trình điện tử cơ bản Như sơđồ trên thì U = U1 + U2 + U3 Theo định luật ôm ta lại có U1 =I1 x R1 , U2 = I2 x R2, U3 = I3 x R3 nhưng đoạn mạch mắc nối tiếp thì I1=I2=I3 Sụt áp trên các điện trở => tỷ lệ thuận với các điện trở. Đoạn mạch mắc song song Trong đoạn mạch có nhiều điện trở mắc song song thì cường độ dòng điện chính bằng tổng các dòng điện đi qua các điện trởvà sụt áp trên các điện trở là như nhau: Mạch trên có U1 = U2 = U3 = EI = I1 + I2 + I3 và U1 = I1 x R1 = I2 x R2 = I3 x R3 Cường độ dòng điện tỷ lệ nghịch với điện trở. Điện năng và công xuất : * Điện năng. Khi dòng điện chạy qua các thiết bị như bóng đèn => làm bóng đèn sáng, chạy qua động cơ => làm động cơ quay như vậy dòng điện đã sinh ra công.
Công của dòng điện gọi là điện năng, ký hiệu là W, trong thực tế ta thường dùng Wh, KWh ( Kilo wat giờ) Công thức tính điện năng là : W = U x I x t Trong đó W là điện năng tính bằng June (J) U là điện áp tính bằng Vol (V) I là dòng điện tính bằng Ampe (A) t là thời gian tính bằng giây (s) * Công xuất. Công xuất của dòng điện là điện năng tiêu thụ trong một giây , công xuất được tính bởi công thức Phòng đào tạo Công ty máy tính OSC Tel: 04-37101466 - 301 Giáo trình điện tử cơ bản P = W / t = (U.I Theo định luật ôm ta có P = U.I2 Chương II -Điện từ trường 1. Khái niệm về từ trường. * Nam châm và từ tính.
Trong tự nhiên có một số chất có thể hút được sắt gọi là nam châm tự nhiên. Trong công nghiệm người ta luyện thép hoặc hợp chất thép để tạo thành nam châm nhân tạo. Nam châm luôn luôn có hai cực là cực bắc North (N) và cực nam South (S) , nếu chặt thanh nam châm ra làm 2 thì ta lại được hai nam châm mới cũng có hai cực N và S -đó là nam châm có tính chất không phân chia. Nam châm thường được ứng dụng để sản xuất loa điện động, micro hoặc mô tơ DC.
* Từ trường Từ trường là vùng không gian xung quanh nam châm có tính chất truyền lực từ lên các vật liệu có từ tính, từ trường là tập hợp của các đường sức đi từ Bắc đến cực nam. * Cường độ từ trường Là đại lượng đặc trưng cho độ mạnh yếu của từ trường, ký hiệu là H đơn vị là A/m * Độ từ cảm Là đại lượng đặc trưng cho vật có từ tính chịu tác động của từtrường, độ từ cảm phụ thuộc vào vật liệu. VD Sắt có độ từ cảm mạnh hơn đồng nhiều lần. Độ từ cảm được tính bởi công thức B=µ.H Trong đó B : là độ từ cảm µ : là độ từ thẩm H : là cường độ từ trường * Từ thông Là sốđường sức đi qua một đơn vị diện tích, từ thông tỷ lệ thuật với cường độ từ trường.
* Ứng dụng của Nam châm vĩnh cửu. Nam châm vĩnh cửu được ứng dụng nhiều trong thiết bịđiện tử, chúng được dùng để sản xuất Loa, Micro Phòng đào tạo Công ty máy tính OSC Tel: 04-37101466 - 301 Giáo trình điện tử cơ bản và các loại Mô tơ DC. Từ trường của dòng điện đi qua dây dẫn thẳng. Thí nghiệm trên cho thấy, khi công tắc bên ngoài đóng, dòng điện đi qua bóng đèn làm bóng đèn sáng đồng thời dòng điện đi qua dây dẫn sinh ra từ trường làm lệch hướng kim nam châm.
Khi đổi chiều dòng điện, ta thấy kim nam châm lệch theo hướng ngược lại , như vậy dòng điện đổi chiều sẽ tạo ra từ trường cũng đổi chiều. Từ trường của dòng điện đi qua cuộn dây.