Giáo Trình Điện Cơ Bản Dành Cho Sinh Viên Nghề Hàn Cao Đẳng

Giáo trình điện cơ bản nghề hàn cao đẳng cung cấp kiến thức thiết yếu cho sinh viên, giúp nâng cao kỹ năng và hiểu biết trong lĩnh vực hàn.

• Tác giả: Nguyễn Văn Sáu
• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề Việt Nam - Hàn Quốc
• Chuyên ngành: Hàn
• Đề tài: Giáo Trình Điện Cơ Bản
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG TRÌNH MÔ-ĐUN
• 1.1. An toàn điện
• 1.2. Đo các đại lượng điện cơ bản
• 1.3. Các mạch điện chiếu sáng căn bản
• 1.4. Máy biến áp một pha. Các đại lượng định mức của MBA
• 1.5. Động cơ điện không đồng bộ
• 1.6. Mạch điều khiển mở máy động cơ không đồng bộ 3 pha
• 1.7. Biến tần là gì?
• 1.8. Mạch điều khiển đảo chiều quay động cơ không đồng bộ 3 pha
• 1.9. Mạch điều khiển mở máy động cơ không đồng bộ 3 pha bằng phương pháp đổi nối y – Δ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Điện Cơ Bản Cho Nghề Hàn Cao Đẳng

Giáo trình Điện Cơ Bản cho Nghề Hàn Cao Đẳng là tài liệu thiết yếu cho sinh viên trong lĩnh vực hàn. Tài liệu này không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn hướng dẫn thực hành, giúp sinh viên nắm vững các khái niệm cơ bản về điện. Nội dung giáo trình được biên soạn dựa trên các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế, đảm bảo tính chính xác và cập nhật.

1.1. Mục tiêu của giáo trình điện cơ bản

Giáo trình nhằm trang bị cho sinh viên những kiến thức cần thiết về điện, từ đó giúp họ có thể áp dụng vào thực tiễn trong ngành hàn. Mục tiêu chính là nâng cao kỹ năng nghề nghiệp và đảm bảo an toàn trong quá trình làm việc.

1.2. Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình này được thiết kế dành riêng cho sinh viên ngành hàn cao đẳng, giáo viên giảng dạy và những người muốn tìm hiểu về điện cơ bản trong lĩnh vực hàn.

II. Những Thách Thức Trong Việc Học Điện Cơ Bản Cho Nghề Hàn

Việc học điện cơ bản cho nghề hàn không chỉ đơn thuần là tiếp thu lý thuyết mà còn phải đối mặt với nhiều thách thức. Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc áp dụng lý thuyết vào thực hành, đặc biệt là trong các tình huống thực tế. Ngoài ra, việc đảm bảo an toàn điện cũng là một vấn đề quan trọng cần được chú ý.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng lý thuyết

Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc chuyển đổi kiến thức lý thuyết thành kỹ năng thực hành. Điều này đòi hỏi sự hướng dẫn và thực hành thường xuyên để nâng cao khả năng áp dụng.

2.2. Vấn đề an toàn điện trong thực hành

An toàn điện là một trong những vấn đề quan trọng nhất trong nghề hàn. Sinh viên cần được đào tạo kỹ lưỡng về các biện pháp an toàn để tránh tai nạn trong quá trình làm việc.

III. Phương Pháp Học Tập Hiệu Quả Trong Giáo Trình Điện Cơ Bản

Để học tập hiệu quả giáo trình điện cơ bản, sinh viên cần áp dụng các phương pháp học tập tích cực. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành sẽ giúp sinh viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết. Ngoài ra, việc tham gia các buổi thực hành và thảo luận nhóm cũng rất quan trọng.

3.1. Kết hợp lý thuyết và thực hành

Việc áp dụng lý thuyết vào thực hành giúp sinh viên hiểu rõ hơn về các khái niệm điện cơ bản. Thực hành thường xuyên sẽ giúp củng cố kiến thức và nâng cao kỹ năng.

3.2. Tham gia thảo luận nhóm

Thảo luận nhóm là một phương pháp học tập hiệu quả, giúp sinh viên trao đổi ý kiến và giải quyết vấn đề cùng nhau. Điều này không chỉ nâng cao khả năng giao tiếp mà còn giúp củng cố kiến thức.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Giáo Trình Điện Cơ Bản Trong Nghề Hàn

Giáo trình điện cơ bản không chỉ là tài liệu học tập mà còn là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho các kỹ thuật viên trong ngành hàn. Những kiến thức và kỹ năng được trang bị từ giáo trình sẽ giúp sinh viên tự tin hơn khi bước vào môi trường làm việc thực tế.

4.1. Ứng dụng trong công việc thực tế

Sinh viên có thể áp dụng những kiến thức từ giáo trình vào các công việc thực tế như lắp đặt, bảo trì và sửa chữa thiết bị điện trong ngành hàn.

4.2. Kết quả nghiên cứu và thực hành

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng giáo trình điện cơ bản giúp sinh viên nâng cao kỹ năng nghề nghiệp và giảm thiểu tai nạn lao động trong quá trình làm việc.

V. Kết Luận Về Giáo Trình Điện Cơ Bản Cho Nghề Hàn Cao Đẳng

Giáo trình điện cơ bản cho nghề hàn cao đẳng là một tài liệu quan trọng, giúp sinh viên trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết. Việc học tập và áp dụng giáo trình này sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và đảm bảo an toàn trong nghề hàn.

5.1. Tương lai của giáo trình điện cơ bản

Giáo trình sẽ tiếp tục được cập nhật và cải tiến để đáp ứng nhu cầu học tập và giảng dạy trong ngành hàn, đảm bảo tính thực tiễn và hiệu quả.

5.2. Khuyến nghị cho sinh viên và giảng viên

Sinh viên nên chủ động trong việc học tập và thực hành, trong khi giảng viên cần tạo điều kiện thuận lợi để sinh viên có thể tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả nhất.

Nội dung chính

Giáo Trình Điện Cơ Bản (Thực Hành Điện Cơ Bản) – Nghề Hàn (Trình Độ Cao Đẳng)

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Điện cơ bản (Thực hành điện cơ bản) do Khoa Cơ khí thuộc Trường Cao đẳng Nghề Việt Nam – Hàn Quốc thành phố Hà Nội biên soạn năm 2019, dưới sự chủ biên của tác giả Nguyễn Văn Sáu cùng các đồng tác giả Lê Trọng Hùng và Vũ Trung Thưởng. Tài liệu được thiết kế phục vụ công tác giảng dạy và học tập lưu hành nội bộ cho học sinh – sinh viên nghề Hàn ở trình độ Cao đẳng.

Trong khung chương trình đào tạo nghề Hàn, môn học mang mã số MĐ 30 với tổng thời lượng 60 giờ. Cơ cấu phân bổ thời gian bao gồm 10 giờ lý thuyết (chiếm 16,7%), 46 giờ thực hành xưởng (chiếm 76,7%) và 4 giờ kiểm tra định kỳ (chiếm 6,7%). Đây là mô-đun kỹ thuật chuyên ngành tự chọn, được bố trí sau khi người học đã hoàn thành các môn học và mô-đun tiên quyết gồm: MH07, MH08, MH14 và MĐ16.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định cụ thể trên ba phương diện:

• Về kiến thức: Sinh viên phân tích được các nguyên nhân dẫn đến tai nạn điện, nắm vững các tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật quốc gia và xác định được các dạng hư hỏng trong mạch điện máy công cụ cũng như mạch chiếu sáng cơ bản.
• Về kỹ năng: Thao tác đo lường các đại lượng điện đúng quy trình kỹ thuật; nhận biết, phân loại và mô tả chức năng của các khí cụ điện công nghiệp; có năng lực thay thế khí cụ điện và đấu nối, vận hành các mạch điều khiển máy công cụ đơn giản.
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Chấp hành nghiêm ngặt các quy định an toàn lao động ngành điện; rèn luyện tác phong cẩn thận, kỷ luật và chủ động trong môi trường kỹ thuật.

Cấu trúc giáo trình tiếp cận theo mô hình kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết kỹ thuật điện nền tảng và kỹ năng thao tác thực tế, gắn liền với các thiết bị vận hành trong ngành cơ khí và máy công cụ.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung mô-đun được triển khai qua 8 bài học trọng tâm, sắp xếp theo trình tự logic từ nhận thức an toàn đến kỹ năng thực hành điều khiển máy điện:

1. Bài 1: An toàn điện (2 giờ lý thuyết): Phân tích cơ chế tác động của dòng điện lên cơ thể người (tác dụng nhiệt, tác dụng điện phân, tác dụng sinh học) và các dạng tai nạn điện (chấn thương do điện chiếm 20%, điện giật chiếm 80% tổng số vụ tai nạn). Trích dẫn chi tiết Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia về an toàn điện (QCVN 01:2008/BCT) với các điều khoản về khoảng cách an toàn, thiết lập rào chắn, tổ chức đơn vị công tác (tối thiểu 2 người), quy trình làm việc có điện/cắt điện, tiếp đất di động, thao tác đẳng thế (Điều 93) và quy trình cấp cứu nạn nhân bị điện giật (phương pháp nằm sấp, nằm ngửa, hà hơi thổi ngạt nhịp độ 10 lần/phút kết hợp ép tim ngoài lồng ngực theo tỷ lệ 5–6 lần ép : 1 lần thổi).
2. Bài 2: Đo các đại lượng điện cơ bản (4 giờ: 1 LT – 3 TH): Nguyên lý và phương pháp đo dòng điện (DC/AC), điện áp (DC/AC), điện trở gián tiếp/trực tiếp, điện trở cách điện và điện trở tiếp đất. Phân tích mạch mở rộng thang đo bằng điện trở Shunt ($R_s$), Shunt Ayrton cho Ampemét, điện trở phụ ($R_p$) cho Vônmét, máy biến dòng ($BI$ có thứ cấp định mức 5A) và máy biến điện áp ($BU$ có thứ cấp định mức 100V).
3. Bài 3: Các mạch điện chiếu sáng cơ bản (7 giờ: 1 LT – 6 TH): Khảo sát sơ đồ xây dựng, sơ đồ tổng quát và sơ đồ chi tiết của mạch đèn đơn giản tắt/mở kết hợp ổ cắm sử dụng cáp NYM-J 1,5, công tắc Q1, hộp nối X1, ổ cắm X2 và đèn E1. Phân biệt hệ thống dây pha L1, dây trung tính N, dây nối đất bảo vệ PE và dây trung tính kết hợp nối đất PEN. Các dạng mạch mở rộng gồm mạch đổi cấp độ sáng, mạch đảo chiều (đèn cầu thang) và mạch đèn huỳnh quang.
4. Bài 4: Máy biến áp một pha và Động cơ không đồng bộ (7 giờ: 1 LT – 6 TH): Cấu tạo, thông số định mức, nguyên lý làm việc và quy trình vận hành máy biến áp một pha; cấu tạo và phương pháp đấu dây vận hành động cơ không đồng bộ một pha.
5. Bài 5: Mạch điện điều khiển mở máy động cơ không đồng bộ 3 pha (10 giờ: 2 LT – 6 TH – 2 KT): Bảng kê thiết bị, khí cụ điện công nghiệp; quy trình lắp ráp, kiểm tra và vận hành mạch mở máy trực tiếp; giới thiệu khái niệm biến tần 1 pha, biến tần 3 pha, cài đặt thông số biến tần và điện trở thắng (điện trở hãm).
6. Bài 6 & 7: Mạch điện điều khiển đảo chiều quay động cơ không đồng bộ 3 pha (10 giờ: 1 LT – 9 TH): Phân tích và lắp đặt mạch đảo chiều quay gián tiếp (khóa chéo bằng nút bấm/tiếp điểm phụ), mạch đảo chiều trực tiếp và mạch sử dụng tay gạt cơ khí.
7. Bài 8: Mạch điều khiển mở máy động cơ không đồng bộ 3 pha bằng phương pháp đổi nối Sao – Tam giác ($Y-\Delta$) (20 giờ: 2 LT – 16 TH – 2 KT): Khí cụ khống chế thời gian (Timer), contactor và quy trình lắp đặt, vận hành phương pháp khởi động giảm dòng mở máy $Y-\Delta$.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình cung cấp hệ thống lý thuyết định lượng và công thức kỹ thuật:

• Nguyên lý phân mạch đo dòng điện:

  $$I = n_i \cdot I_A \quad \text{với} \quad R_s = \frac{R_m}{n_i - 1}$$

  (trong đó $R_m$ là điện trở cơ cấu đo, $R_s$ là điện trở Shunt, $n_i$ là bội số Shunt).

• Nguyên lý phân áp đo điện áp:

  $$U = n_u \cdot U_V \quad \text{với} \quad R_p = r_v (n_u - 1)$$

  (trong đó $r_v$ là nội trở Vônkế, $R_p$ là điện trở phụ, $n_u$ là hệ số mở rộng thang đo).

• Quan hệ máy biến dòng ($BI$) và biến điện áp ($BU$):

  $$K_i = \frac{I_1}{I_2} = \frac{W_2}{W_1}; \quad K_u = \frac{U_1}{U_2} = \frac{W_1}{W_2}$$

• Đo điện trở: Phương pháp Vôn – Ampe đo điện trở nhỏ ($R_x \ll r_v$) và điện trở lớn ($R_x \gg r_A$); điều kiện cân bằng cầu Wheatstone $R_x = \frac{R_2 \cdot R_3}{R_4}$; nguyên lý đo điện trở cách điện bằng Megômmét máy phát quay tay 500–1000V; nguyên lý đo điện trở tiếp đất $R_{tđ}$ bằng cầu đo Têrômét MC-07 kết hợp vành góp điện chống điện phân đất.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng đo kiểm kỹ thuật: Sử dụng thành thạo VOM, Ampemét, Vônmét, Megômmét và cầu đo MC-07 để xác định các thông số $U, I, R, L, C$, công suất và điện trở nối đất an toàn.
• Kỹ năng đọc bản vẽ và sơ đồ: Đọc hiểu sơ đồ nguyên lý, sơ đồ lắp đặt, sơ đồ đi dây trong mạch chiếu sáng dân dụng và mạch điều khiển truyền động điện công nghiệp.
• Kỹ năng lắp đặt và vận hành: Đấu nối mạch đảo chiều quay động cơ 3 pha, mạch khởi động $Y-\Delta$, tích hợp khí cụ bảo vệ nhiệt, contactor, rơle thời gian và cài đặt tham số cơ bản cho bộ biến tần.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng mô hình giảng dạy tích hợp kỹ năng thực hành nghề nghiệp, lấy thực nghiệm xưởng làm trọng tâm với tỷ lệ thời gian thực hành chiếm gần 77% toàn bộ khóa học.

• Tiếp cận sư phạm (Pedagogical Approach): Cung cấp kiến thức lý thuyết ngắn gọn, tập trung trực tiếp vào sơ đồ nguyên lý và công thức tính toán thiết thực; ngay sau đó chuyển sang quy trình thao tác từng bước trên bàn thực hành hoặc tủ điện công nghiệp.
• Bài tập và phân tích tình huống (Case Studies): Hệ thống bài tập tính toán thiết kế tầm đo cho dụng cụ đo (tính điện trở Shunt Ayrton 3 tầm đo 1mA, 10mA, 100mA với cơ cấu $R_m = 1\text{k}\Omega$; tính dòng điện thanh góp 110kV qua biến điện áp $BU$ 115000/100V). Tình huống thực tế xử lý an toàn tại hiện trường theo QCVN 01:2008/BCT khi làm việc gần nguồn cao thế hoặc khi phát hiện nạn nhân bị điện giật.
• Thực hành kỹ thuật (Practical Exercises): Thực hiện đi dây mạch chiếu sáng dân dụng theo tiêu chuẩn màu dây (PE vàng – xanh, N trung tính); lắp ráp bảng mạch điều khiển contactor, kiểm tra nguội bằng đồng hồ VOM trước khi đóng điện vận hành động cơ không đồng bộ.
• Phương pháp đánh giá (Assessment): Bao gồm 4 giờ kiểm tra thực hành chính thức (tại Bài 5 và Bài 8). Đánh giá dựa trên độ chính xác của sơ đồ đấu nối, mức độ tuân thủ an toàn điện, thời gian hoàn thiện mạch và khả năng chẩn đoán sự cố mạch mở máy $Y-\Delta$.
• Hướng dẫn tự học: Sinh viên nghiên cứu trước tài liệu về ký hiệu quy ước của khí cụ điện, tự giải các bài toán tính chọn điện trở Shunt, rà soát bảng khoảng cách an toàn điện áp từ 15kV đến 500kV trước khi tham gia thực hành xưởng.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tích hợp Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia: Toàn bộ nội dung an toàn điện được chuẩn hóa dựa trên văn bản pháp quy QCVN 01:2008/BCT do Bộ Công Thương ban hành. Giáo trình trích dẫn cụ thể các điều khoản quy định về khoảng cách rào chắn, hành lang an toàn và quy trình công tác:

Cấp điện áp (kV)	Khoảng cách an toàn tối thiểu (m)	Khoảng cách từ rào chắn đến phần mang điện (m)
Đến 15 kV	0,7	0,35
Trên 15 đến 35 kV	1,0	0,6
Trên 35 đến 110 kV	1,5	1,5
220 kV	2,5	2,5
500 kV	4,5	4,5

• Cập nhật kiến thức thiết bị bán dẫn công suất: Nội dung bài giảng mở rộng phân tích thiết bị điều khiển hiện đại gồm biến tần 1 pha, biến tần 3 pha và phương pháp kết nối điện trở thắng (braking resistor) để tiêu tán năng lượng hãm động cơ.
• Liên hệ thực tế ngành Hàn: Nội dung chuyên biệt hóa cho đối tượng kỹ thuật viên nghề Hàn, chú trọng an toàn điện khi thao tác với nguồn hàn, máy phát, máy biến áp một pha và các thiết bị truyền động cơ khí trong xưởng gia công kết cấu.
• Kế thừa tài liệu chuẩn mực: Giáo trình tham khảo trực tiếp các tài liệu chuyên ngành:
  1. Hướng dẫn thiết kế lắp đặt điện theo tiêu chuẩn quốc tế ICE – VS.GS. TSKH. Trần Đình Long, NXB Khoa học và Kỹ thuật, 2008.
  2. Thực tập điện cơ bản – ThS. GT, NXB Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên chuyên ngành: Học sinh – sinh viên theo học trình độ Cao đẳng nghề Hàn tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, chuẩn bị kiến thức kỹ thuật điện bổ trợ cho quá trình vận hành máy hàn công nghiệp và máy công cụ.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học, mô-đun nền tảng trong chương trình đào tạo nghề Hàn gồm:
  • MH07 (Môn học kỹ thuật cơ sở)
  • MH08 (Môn học chuyên môn liên quan)
  • MH14 (Môn học thực hành nhập môn)
  • MĐ16 (Mô-đun kỹ thuật gia công)
• Giảng viên giảng dạy: Sử dụng làm khung tài liệu chuẩn để xây dựng giáo án, lập kế hoạch thực hành 60 giờ cho mô-đun MĐ 30, thiết lập barem chấm điểm kiểm tra kỹ năng đấu nối mạch điện công nghiệp.
• Cán bộ kỹ thuật và tự học: Tài liệu tham khảo cho thợ hàn, thợ bảo trì cơ điện tại các xưởng sản xuất để tra cứu quy định bảo hộ an toàn, phương pháp kiểm tra điện trở nối đất và quy trình sơ cấp cứu tai nạn điện.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn phục vụ học sinh – sinh viên trình độ Cao đẳng nghề Hàn, đồng thời làm tài liệu tham khảo cho giảng viên giảng dạy mô-đun Kỹ thuật điện cơ bản và thợ cơ khí cần bổ trợ kiến thức mạch điện máy công cụ.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền nào trước khi học mô-đun này?

Sinh viên cần tích lũy các kiến thức và kỹ năng từ các môn học, mô-đun tiên quyết theo khung đào tạo: MH07, MH08, MH14 và MĐ16, kết hợp với hiểu biết cơ bản về vật lý đại cương (dòng điện, định luật Ohm).

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các giáo trình kỹ thuật điện khác là gì?

Giáo trình thiết kế chuyên biệt cho nghề Hàn với tỷ lượng thực hành chiếm 76,7% (46/60 giờ). Nội dung không đi sâu vào phân tích mạch lý thuyết phức tạp mà tập trung vào an toàn lao động theo QCVN 01:2008/BCT, kỹ năng đo kiểm thiết bị điện xưởng và đấu nối mạch điều khiển động cơ 3 pha, mạch khởi động $Y-\Delta$.

4. Làm sao để tự học và thực hành hiệu quả theo giáo trình?

Người học cần nắm vững lý thuyết an toàn và công thức mở rộng thang đo ở Bài 1 và Bài 2; sau đó nghiên cứu kỹ sơ đồ nguyên lý của từng bài tập mạch chiếu sáng và mạch động cơ trước khi thực hiện thao tác đấu nối trên thiết bị thực tế.

5. Giáo trình có những tài liệu tham khảo bổ trợ nào?

Tài liệu được biên soạn dựa trên các nguồn chuẩn mực gồm: Hướng dẫn thiết kế lắp đặt điện theo tiêu chuẩn quốc tế ICE của VS.GS. TSKH. Trần Đình Long (NXB Khoa học và Kỹ thuật, 2008), Thực tập điện cơ bản (NXB ĐHQG TP. Hồ Chí Minh) và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01:2008/BCT.

---

Kết luận

Giáo trình Điện cơ bản (Thực hành điện cơ bản) – Mã số MĐ 30 của Trường Cao đẳng Nghề Việt Nam – Hàn Quốc thành phố Hà Nội cung cấp hệ thống kiến thức chuẩn xác và thực tế về an toàn lao động, đo lường điện, khí cụ điện và mạch điều khiển động cơ. Với cấu trúc 60 giờ học tập trung vào thực hành, giáo trình thiết lập lộ trình học tập logic: từ nhận thức quy chuẩn an toàn (QCVN 01:2008/BCT) $\rightarrow$ kỹ năng đo lường kiểm tra $\rightarrow$ lắp đặt mạch chiếu sáng $\rightarrow$ vận hành máy biến áp và mạch động cơ không đồng bộ 3 pha. Tài liệu là căn cứ chuyên môn phục vụ trực tiếp cho việc nâng cao kỹ năng nghề nghiệp của sinh viên chuyên ngành Hàn trình độ Cao đẳng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ VIỆT NAM - HÀN QUỐC THÀNH PHỐ HÀ NỘI NGUYỄN VĂN SÁU (Chủ biên) LÊ TRỌNG HÙNG - VŨ TRUNG THƯỞNG GIÁO TRÌNH ĐIỆN CƠ BẢN (THỰC HÀNH ĐIỆN CƠ BẢN) Nghề: Hàn Trình độ: Cao đẳng (Lưu hành nội bộ) Hà Nội - Năm 2019 LỜI NÓI ĐẦU Để cung cấp tài liệu học tập cho học sinh - sinh viên và tài liệu cho giáo viên khi giảng dạy, Khoa cơ khí Trường CĐN Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Hà Nội đã chỉnh sửa, biên soạn cuốn giáo trình “ĐIỆN CƠ BẢN” dành riêng cho học sinh - sinh viên nghề Hàn. Đây là môn học kỹ thuật chuyên ngành trong chương trình đào tạo nghề Hàn trình độ Cao đẳng. Nhóm biên soạn đã tham khảo các tài liệu: “Thực tập điện cơ bản” Ths. GT NXB ĐHQG Tp.

“Hướng dẫn thiết kế lắp đặt điện theo tiêu chuẩn quốc tế ICE” VS.GS TSKH Trần Đình Long. NXB Khoa học và kỹ thuật – 2008 và nhiều tài liệu khác. Mặc dù nhóm biên soạn đã có nhiều cố gắng nhưng không tránh được những thiếu sót. Rất mong đồng nghiệp và độc giả góp ý kiến để giáo trình hoàn thiện hơn.

Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày … tháng 09 năm 2019 Chủ biên Nguyễn Văn Sáu 1 MỤC LỤC LỜI NÓI ĐẦU. 2 CHƯƠNG TRÌNH MÔ-ĐUN. 6 An toàn điện .1 Một số khái niệm cơ bản về an toàn điện .2 Tiêu chuẩn Việt Nam về an toàn điện. Nguyên nhân gây ra tai nạn điện.

Các biện pháp sơ cấp cứu cho nạn nhân bị điện giật. 26 Đo các đại lượng điện cơ bản. 48 Các mạch điện chiếu sáng căn bản. Mạch đèn đơn giản (mạch đèn tắt mở).

Mạch đèn thay đổi cấp độ sáng. Mạch đảo chiều (mạch đèn cầu thang). Mạch đèn hùynh quang. Máy biến áp một pha.

Các đại lượng định mức của MBA. Cấu tạo MBA. Nguyên lý làm việc của máy biến áp. Quy trình vận hành máy biến áp.

69 Động cơ điện không đồng bộ. Động cơ không đồng bộ 1 pha. Đấu dây vận hành động cơ. 73 Mạch điều khiển mở máy động cơ không đồng bộ 3 pha.

Bảng kê các thiết bị - khí cụ. Qui trình lắp ráp - kiểm tra - vận hành. Khái niệm biến tần. 77 Biến tần là gì?.

77 Biến tần là gì? Biến tần 1 pha, biến tần 3 pha. Cài đặt biến tần.3 Điện trở thắng cho biến tần. 83 Mạch điều khiển đảo chiều quay động cơ không đồng bộ 3 pha. Mạch đảo chiều gián tiếp (sử dụng nút bấm) .Mạch đảo chiều trực tiếp (sử dụng nút bấm) .Mạch đảo chiều sử dụng tay gạt cơ khí.

92 Mạch điều khiển mở máy động cơ không đồng bộ 3 pha bằng phương pháp đổi nối y – . 92 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 96 3 CHƯƠNG TRÌNH MÔ-ĐUN Tên mô đun: Điện cơ bản Mã số của mô-đun: MĐ 30 Thời gian của mô-đun: 60 giờ (LT: 10 giờ; TH: 46 giờ: KT: 4 giờ) I. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT MÔ-ĐUN - Vị trí: + Mô-đun Điện cơ bản được bố trí sau khi sinh viên đã học xong các môn học, mô-đun: MH07, MH08, MH14, MĐ16.

- Tính chất: + Là mô-đun tự chọn + Là mô-đun tạo điều kiện cho sinh viên tiếp cận những kiến thức, kỹ năng với ngành liên quan góp phần nâng cao kỹ năng nghề nghiệp. MỤC TIÊU MÔ-ĐUN - Kiến thức: + Phân tích được các nguyên nhân gây ra tai nạn điện. + Xác định được những hư hỏng trong các mạch điện máy công cụ, mạch chiếu sáng cơ bản. - Kỹ năng: + Thao tác đo được các đại lượng điện đúng quy trình, đảm bảo an toàn.

+ Nhận biết và mô tả được các thiết bị điện dùng trong công nghiệp. + Có khả năng thay thế được các khí cụ điện trong các mạch điện máy công cụ. +Lắp đặt được các mạch điện điều khiển đơn giản trong máy công cụ. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Tuân thủ đúng các qui định về an toàn điện trong lao động.

+Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, nghiêm túc, chủ động và tích cực sáng tạo trong học tập. 4 III NỘI DUNG MÔ-ĐUN Thời gian TT Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Thực Kiểm số thuyết hành tra* 1 An toàn điện 2 2 0 0 2 Đo các đại lượng điện 4 1 3 0 3 Các mạch điện chiếu sáng cơ 7 1 6 0 bản 4 Động cơ không đồng bộ 7 1 6 0 5 Mạch điện điều khiển mở máy 10 2 6 2 6 động cơ không đồng bộ 3 pha 7 Mạch điện điều khiển đảo chiều 10 1 9 0 quay động cơ không đồng bộ 3 pha Mạch điện điều khiển mở máy 8 động cơ không đồng bộ 3 pha 20 2 16 2 bằng phương pháp đổi nối Y- Cộng 60 10 46 4 5 Bài 1 An toàn điện Mục tiêu - Giải thích được nguyên lý hoạt động của thiết bị/hệ thống an toàn điện - Trình bày được chính xác các thông số an toàn điện theo tiêu chuẩn cho phép - Trình bày được chính xác các biện pháp đảm bảo an toàn điện cho người - Phân tích được chính xác các trường hợp gây nên tai nạn điện - Lắp đặt được thiết bị/hệ thống để bảo vệ an toàn điện trong công nghiệp và dân dụng - Cấp cứu nạn nhân bị tai nạn điện đúng kỹ thuật, đảm bảo an toàn - Phát huy tính tích cực, chủ động và nhanh nhạy trong công việc 1.1 Một số khái niệm cơ bản về an toàn điện 1.1 Tác động của dòng điện đối với cơ thể con người Khi người tiếp xúc với các phần tử có điện áp sẽ có dòng điện chạy qua cơ thể, các bộ phận của cơ thể phải chịu tác động nhiệt, điện phân và tác dụng sinh học của dòng điện làm rối loạn, phá hủy các bộ phận này, có thể dẫn đến tử vong Tác động nhiệt của dòng điện đối với cơ thể người thể hiện qua hiện tượng gây bỏng, phát nóng các mạch máu, dây thần kinh, tim, não và các bộ phận khác trên cơ thể dẫn đến phá hủy các bộ phận này hoặc làm rối loạn hoạt động của chúng khi dòng điện chạy qua Tác động điện phân của dòng điện thể hiện ở sự phân hủy các chất lỏng trong cơ thể, đặc biệt là máu, dẫn đến phá vỡ các thành phần của máu và các mô trong cơ thể Tác động sinh học của dòng điện biểu hiện chủ yếu qua sự phá hủy các quá trình điện sinh, phá vỡ cân bằng sinh học, dẫn đến phá hủy các chức năng sống 1.2 Các dạng tai nạn điện Tai nạn điện được phân thành 2 dạng: - Chấn thương do điện, và - Điện giật 6 a Các chấn thương do điện Chấn thương do điện là sự phá hủy cục bộ các mô của cơ thể do dòng điện hoặc hồ quang điện. - Bỏng điện: bỏng gây nên do dòng điện qua cơ thể con người hoặc do tác động của hồ quang điện, một phần do bột kim loại nóng bắn vào gây bỏng. - Co giật cơ: khi có dòng điện qua người, các cơ bị co giật.

- Viêm mắt: do tác dụng của tia cực tím. b Điện giật Điện giật chiếm một tỷ lệ rất lớn, khoảng 80% trong tai nạn điện và 85% số vụ tai nạn điện chết người là do điện giật. Dòng điện qua cơ thể sẽ gây kích thích các mô kèm theo co giật cơ ở các mức độ khác nhau; - Cơ bị co giật nhưng không bị ngạt. - Cơ bị co giật, người bị ngất nhưng vẫn duy trì được hô hấp và tuần hoàn.

- Người bị ngất, hoạt động của tim và hệ hô hấp bị rối loạn. - Chết lâm sàng (không thở, hệ tuần hoàn không hoạt động) 1.2 Tiêu chuẩn Việt Nam về an toàn điện Mục tiêu: Nắm rõ các qui chuẩn cơ bản của quốc gia về an toàn điện để từ đó có ý thức tuân thủ các qui chuẩn đó trong môi trường lao động. (Trích QCVN 01: 2008/BCT) Qui chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn điện Điều 5. Cảnh báo Tại các khu vực nguy hiểm và khu vực lắp đặt thiết bị điện phải bố trí hệ thống rào chắn, biển báo, tín hiệu phù hợp để cảnh báo nguy hiểm.

Thiết bị lắp đặt ngoài trời Đối với thiết bị điện cao áp lắp đặt ngoài trời, người sử dụng lao động phải thực hiện các biện pháp sau để những người không có nhiệm vụ không được vào vùng đã giới hạn: 1. Rào chắn hoặc khoanh vùng. Tín hiệu cảnh báo “cấm vào” được đặt ở lối vào, ra. Khóa cửa hoặc sử dụng dụng cụ tương đương khác bố trí ở cửa vào, ra.

Thiết bị lắp đặt trong nhà Đối với thiết bị điện cao áp lắp đặt trong nhà, người sử dụng lao động phải thực hiện các biện pháp thích hợp để ngoài nhân viên đơn vị công tác và người trực tiếp vận hành, những người khác không đi đến gần các thiết bị đó. Đặt rào chắn tạo vùng làm việc cho đơn vị công tác Khi vùng làm việc của đơn vị công tác mà khoảng cách đến các phần mang điện ở xung quanh không đạt được khoảng cách quy định ở bảng dưới đây thì phải làm rào chắn để ngăn cách vùng làm việc của đơn vị công tác với phần mang điện. Cấp điện áp (kV) Khoảng cách (m) Đến 15 0,7 Trên 15 đến 35 1,0 Trên 35 đến 110 1,5 220 2,5 500 4,5 Khoảng cách từ rào chắn đến phần mang điện được quy định ở bảng sau: Cấp điện áp (kV) Khoảng cách (m) Đến 15 0,35 Trên 15 đến 35 0,6 Trên 35 đến 110 1,5 220 2,5 500 4,5 Điều 11 Cảnh báo tại nơi làm việc Người chỉ huy trực tiếp đơn vị công tác phải đặt các tín hiệu cảnh báo an toàn tại những vùng nguy hiểm trong quá trình thực hiện công việc để đảm bảo an toàn cho nhân viên đơn vị công tác và cộng đồng. Điều 12 Đặt rào chắn Đơn vị công tác phải thực hiện các biện pháp thích hợp như đặt rào chắn nếu thấy cần thiết quanh vùng làm việc sao cho người không có nhiệm vụ không đi vào đó gây tai nạn và tự gây thương tích.

Đặc biệt trong trường hợp làm việc 8 với đường cáp điện ngầm, đơn vị công tác phải thực hiện các biện pháp nhằm tránh cho người có thể bị rơi xuống hố. Điều 13 Tín hiệu cảnh báo Đơn vị công tác phải đặt tín hiệu cảnh báo trước khi làm việc nhằm đảm bảo an toàn cho cộng đồng. Điều 14 Làm việc tại đường giao thông 1.