Giáo trình môn học Công tác xã hội cá nhân và nhóm trình độ Trung cấp

Giáo trình nghiên cứu công tác xã hội cá nhân và nhóm nghề công tác xã hội trình độ trung cấp, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên .

• Trường học: Trường Cao Đẳng
• Chuyên ngành: Công Tác Xã Hội
• Đề tài: Giáo Trình Công Tác Xã Hội Cá Nhân Và Nhóm Nghề Công Tác Xã Hội Trình Độ Trung Cấp
• Loại tài liệu: Giáo Trình

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN A: CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN
• 1.1. Bài 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN
• 1.1.1. Khái niệm, mục đích, ý nghĩa của công tác xã hội cá nhân
• 1.1.1.1. Sơ lược lịch sử hình thành CTXH cá nhân (CTXHCN)
• 1.1.1.2. Khái niệm CTXH cá nhân
• 1.1.1.3. Mục đích của CTXH cá nhân
• 1.1.2. Cách tiếp cận công tác xã hội cá nhân
• 1.1.2.1. Cách tiếp cận giải quyết vấn đề
• 1.1.2.2. Cách tiếp cận chức năng
• 1.1.3. Các yếu tố cấu thành công tác xã hội cá nhân
• 1.1.3.1. Đối tượng trong công tác xã hội
• 1.1.3.2. Vấn đề trong công tác xã hội
• 1.1.3.3. Tổ chức, cơ quan xã hội
• 1.1.3.4. Tiến trình CTXH cá nhân
• 1.1.4. Tiến trình công tác xã hội cá nhân
• 1.1.4.1. Tiếp cận và xác định vấn đề ban đầu
• 1.1.4.2. Thu thập thông tin
• 1.1.4.3. Lập kế hoạch thực hiện và chuyển tuyến
• 1.1.4.4. Triển khai kế hoạch, giám sát và đánh giá trường hợp. Lượng giá
• 1.2. Chương 2: MỘT SỐ KỸ NĂNG CƠ BẢN TRONG CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN
• 1.2.1. Kỹ năng lắng nghe
• 1.2.1.1. Quá trình lắng nghe
• 1.2.1.2. Một số kỹ năng cần thiết khi lắng nghe
• 1.2.2. Kỹ năng quan sát
• 1.2.2.1. Khái niệm quan sát trong công tác xã hội
• 1.2.2.2. Các nội dung cần quan sát
• 1.2.3. Kỹ năng vấn đàm (phỏng vấn)
• 1.2.3.1. Khái niệm, mục đích của vấn đàm
• 1.2.3.2. Các bước trong vấn đàm
• 1.2.3.3. Một số kỹ năng cần có trong vấn đàm
• 1.2.4. Ghi chép, lưu giữ hồ sơ trong công tác xã hội cá nhân
• 1.2.4.1. Mục đích của ghi chép
• 1.2.4.2. Một số lưu ý khi ghi chép
• 1.3. Bài 3: XỬ LÝ CĂNG THẲNG THẦN KINH VÀ XỬ LÝ KHỦNG HOẢNG
• 1.3.1. Căng thẳng thần kinh (Stress)
• 1.3.1.1. Nguyên nhân và nhân tố ảnh hưởng
• 1.3.1.2. Những triệu chứng thường gặp khi căng thẳng
• 1.3.1.3. Các phản ứng của stress
• 1.3.1.4. Các kỹ năng can thiệp khi căng thẳng thần kinh
• 1.3.2. Xử lý khủng hoảng
• 1.3.2.1. Khái niệm khủng hoảng trong CTXH
• 1.3.2.2. Đặc tính của khủng hoảng. Các loại khủng hoảng
• 1.3.2.3. Vai trò của nhân viên CTXH trong xử lý khủng hoảng
• 2. PHẦN B: CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM
• 2.1. Bài 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM
• 2.1.1. Khái niệm chung về công tác xã hội nhóm
• 2.1.2. Các mục đích của CTXH nhóm
• 2.1.3. Các đặc điểm của công tác xã hội với nhóm
• 2.1.4. Các dạng nhóm công tác xã hội
• 2.1.5. Các quy điều đạo đức trong công tác xã hội nhóm
• 2.1.5.1. Nguyên tắc đạo đức chung của nghề Công tác xã hội
• 2.1.5.2. Tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp của người làm công tác xã hội tại Việt Nam
• 2.1.6. Những thuận lợi và bất lợi trong trị liệu thông qua nhóm
• 2.1.6.1. Những thuận lợi
• 2.1.6.2. Những bất lợi
• 2.1.7. Lịch sử phát triển phương pháp công tác xã hội nhóm
• 2.2. Bài 2: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN NHÓM
• 2.2.1. Vai trò của cá nhân trong nhóm
• 2.2.1.1. Vai trò cá nhân là gì
• 2.2.1.2. Các vai trò của thành viên trong một nhóm
• 2.2.2. Một số hiện tượng tâm lý nhóm trong công tác xã hội
• 2.2.2.1. Mối quan hệ trong nhóm và tập thể
• 2.2.2.2. Hiện tượng lây lan tâm lý trong nhóm và tập thể
• 2.2.3. Các giai đoạn phát triển của nhóm
• 2.3. Bài 3: VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG NHÓM
• 2.3.1. Tiến trình công tác xã hội với nhóm
• 2.3.1.1. Thành lập nhóm
• 2.3.1.2. Duy trì nhóm
• 2.3.1.3. Kết thúc nhóm
• 2.3.2. Vai trò của nhân viên xã hội
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Toàn cảnh giáo trình công tác xã hội cá nhân và nhóm

Giáo trình công tác xã hội cá nhân và nhóm trình độ trung cấp là một tài liệu nền tảng, đóng vai trò then chốt trong việc định hình kiến thức và kỹ năng cho nhân viên xã hội tương lai. Đây không chỉ là một tập hợp lý thuyết mà còn là công cụ hỗ trợ đắc lực, giúp sinh viên chuyển đổi từ học thuật sang thực hành chuyên nghiệp. Nội dung của giáo trình được thiết kế để đáp ứng các yêu cầu của chương trình khung ngành CTXH trung cấp, đảm bảo người học nắm vững các phương pháp can thiệp cốt lõi. Tài liệu này cung cấp một cái nhìn toàn diện, từ lịch sử hình thành phương pháp, các khái niệm cơ bản đến những kỹ năng thực hành chuyên sâu. Việc biên soạn một giáo trình chuẩn mực là bước đi quan trọng nhằm thống nhất chất lượng đào tạo tại các trường trung cấp nghề công tác xã hội. Nó giúp đảm bảo rằng mọi sinh viên sau khi tốt nghiệp đều đạt được chuẩn đầu ra nghề CTXH cần thiết, sẵn sàng đối mặt và giải quyết các vấn đề phức tạp trong hệ thống an sinh xã hội. Giáo trình nhấn mạnh sự tương tác giữa cá nhân và môi trường, một quan điểm cốt lõi trong ngành, được thể hiện qua định nghĩa của Mary Richmond: "Công tác xã hội cá nhân là nghệ thuật làm việc với từng cá nhân... giúp thân chủ thực hiện chức năng xã hội".

1.1. Vai trò của học liệu ngành xã hội trong đào tạo nghề

Các học liệu ngành xã hội đóng vai trò xương sống trong quá trình đào tạo nghề, đặc biệt là với ngành công tác xã hội. Những tài liệu này không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn trang bị cho người học một hệ thống các giá trị, nguyên tắc và chuẩn mực đạo đức. Một tài liệu học tập công tác xã hội chất lượng giúp sinh viên hiểu rõ bối cảnh xã hội, các yếu tố ảnh hưởng đến thân chủ trong công tác xã hội, và các phương pháp can thiệp hiệu quả. Nó là cầu nối giữa lý thuyết tâm lý học, xã hội học và ứng dụng thực tế, giúp người học phát triển tư duy phản biện và khả năng phân tích tình huống. Việc chuẩn hóa các học liệu này, tương tự như các giáo trình Bộ LĐTBXH, góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp và đảm bảo sự đồng bộ trong chất lượng đào tạo trên cả nước.

1.2. Phân tích chương trình khung ngành CTXH trung cấp

Chương trình khung ngành Công tác xã hội (CTXH) hệ trung cấp được xây dựng để cung cấp những kiến thức và kỹ năng cơ bản, thiết yếu nhất cho nhân viên xã hội. Trọng tâm của chương trình là các môn học chuyên ngành như Công tác xã hội cá nhân và nhóm. Giáo trình công tác xã hội cá nhân và nhóm được biên soạn bám sát chương trình khung ngành CTXH trung cấp, đảm bảo tính logic và hệ thống. Chương trình này yêu cầu người học phải nắm được các phương pháp can thiệp trực tiếp với đối tượng, từ việc đánh giá nhu cầu, lập kế hoạch, đến triển khai và lượng giá. Các môn học trong chương trình được thiết kế để bổ trợ lẫn nhau, tạo nên một nền tảng vững chắc cho sinh viên trước khi bước vào giai đoạn thực tập và làm việc thực tế.

1.3. Cấu trúc và mục tiêu chính của giáo trình

Giáo trình được cấu trúc thành hai phần chính, rõ ràng và khoa học. Phần A tập trung vào "Công tác xã hội cá nhân", bao gồm các bài học về khái niệm cơ bản, kỹ năng cốt lõi (lắng nghe, quan sát, vấn đàm) và cách xử lý khủng hoảng. Phần B chuyên sâu về "Công tác xã hội nhóm", trình bày các vấn đề lý luận, quá trình phát triển nhóm và vai trò của nhân viên xã hội. Mục tiêu của giáo trình là trang bị cho sinh viên "những kiến thức, kỹ năng cần thiết đối với thân chủ, nhóm xã hội và cộng đồng". Qua đó, người học có thể áp dụng các phương pháp một cách linh hoạt, giải quyết hiệu quả các vấn đề của thân chủ trong công tác xã hội, đồng thời tuân thủ các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp CTXH.

II. Thách thức khi đào tạo kỹ năng CTXH cho hệ trung cấp

Việc đào tạo ngành công tác xã hội ở trình độ trung cấp đối mặt với nhiều thách thức đặc thù. Sinh viên cần được trang bị không chỉ lý thuyết mà còn phải thành thạo kỹ năng thực hành để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội. Một trong những thách thức lớn nhất là làm thế nào để liên kết hiệu quả giữa nội dung trong giáo trình công tác xã hội cá nhân và nhóm với thực tiễn phức tạp bên ngoài. Người học cần hiểu sâu sắc về hệ thống khách hàng, bao gồm các cá nhân, gia đình và cộng đồng với những vấn đề đa dạng. Thêm vào đó, việc rèn luyện các kỹ năng mềm như giao tiếp, thấu cảm, giải quyết xung đột đòi hỏi một quá trình đào tạo kiên nhẫn và có phương pháp. Đảm bảo sinh viên tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về đạo đức nghề nghiệp CTXH cũng là một bài toán khó, đặc biệt khi họ phải đối mặt với những tình huống nhạy cảm, xung đột lợi ích. Thách thức này đòi hỏi các trường trung cấp nghề công tác xã hội phải liên tục cập nhật phương pháp giảng dạy, tăng cường các hoạt động thực hành và giám sát chặt chẽ quá trình phát triển chuyên môn của sinh viên.

2.1. Nhu cầu thực tiễn và chuẩn đầu ra nghề CTXH

Thực tiễn xã hội đặt ra yêu cầu cao đối với nhân viên công tác xã hội. Họ phải có khả năng làm việc độc lập, xử lý các ca phức tạp và phối hợp với nhiều cơ quan, tổ chức khác. Do đó, chuẩn đầu ra nghề CTXH cho hệ trung cấp phải được xác định rõ ràng và cụ thể. Chuẩn đầu ra không chỉ bao gồm kiến thức chuyên môn về các phương pháp can thiệp mà còn là các kỹ năng thực hành, thái độ nghề nghiệp và ý thức tuân thủ pháp luật. Việc đào tạo phải đảm bảo sinh viên sau khi tốt nghiệp có thể đáp ứng ngay lập tức các yêu cầu của nhà tuyển dụng, góp phần cải thiện hệ thống an sinh xã hội và hỗ trợ hiệu quả các nhóm yếu thế. Đây là áp lực lớn đòi hỏi chương trình đào tạo phải liên tục được cải tiến.

2.2. Khó khăn trong việc tiếp cận thân chủ và hệ thống khách hàng

Tiếp cận và xây dựng mối quan hệ tin cậy với thân chủ trong công tác xã hội là một kỹ năng nền tảng nhưng cũng đầy thách thức. Thân chủ thường là những người đang ở trong hoàn cảnh khó khăn, dễ bị tổn thương và có tâm lý phòng vệ. Sinh viên cần học cách vượt qua rào cản ban đầu, thể hiện sự thấu cảm và chuyên nghiệp. Hơn nữa, hệ thống khách hàng không chỉ là một cá nhân mà còn bao gồm gia đình, mạng lưới xã hội và các cơ quan liên quan. Việc hiểu và tương tác hiệu quả với toàn bộ hệ thống này đòi hỏi kỹ năng phân tích, đàm phán và kết nối nguồn lực. Giáo trình cung cấp lý thuyết, nhưng việc chuyển hóa thành kỹ năng thực tế cần rất nhiều nỗ lực từ cả người dạy và người học.

2.3. Vấn đề đạo đức nghề nghiệp CTXH và an sinh xã hội

Ngành công tác xã hội vận hành dựa trên một bộ quy tắc đạo đức nghiêm ngặt. Các vấn đề như bảo mật thông tin, quyền tự quyết của thân chủ, và tránh xung đột lợi ích luôn là những chủ đề nóng. Đạo đức nghề nghiệp CTXH là kim chỉ nam cho mọi hành động của nhân viên xã hội. Tuy nhiên, trong thực tế, họ thường xuyên phải đối mặt với những tình huống tiến thoái lưỡng nan về đạo đức. Ví dụ, khi quyền lợi của thân chủ mâu thuẫn với lợi ích của cộng đồng hoặc quy định của pháp luật. Việc trang bị cho sinh viên một nền tảng đạo đức vững chắc, giúp họ có khả năng đưa ra quyết định đúng đắn trong những hoàn cảnh khó khăn, là một thách thức lớn trong đào tạo, có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng của hệ thống an sinh xã hội.

III. Phương pháp công tác xã hội cá nhân từ giáo trình

Phần A của giáo trình công tác xã hội cá nhân và nhóm cung cấp một hệ thống phương pháp luận chi tiết và khoa học để làm việc với từng cá nhân. Đây là phương pháp can thiệp đầu tiên của ngành, được xây dựng dựa trên nền tảng khoa học từ cuối thế kỷ 19. Giáo trình giới thiệu các cách tiếp cận kinh điển như tiếp cận tâm lý xã hội, tiếp cận giải quyết vấn đề và tiếp cận chức năng. Trọng tâm của phương pháp này là tiến trình giúp đỡ có cấu trúc, được chia thành các giai đoạn rõ ràng nhằm đảm bảo tính hiệu quả và chuyên nghiệp. Nhân viên xã hội học cách phân tích "cá nhân trong tình huống", công nhận mối tương tác phức tạp giữa con người và môi trường. Theo tài liệu, "mục đích của Công tác xã hội cá nhân là phục hồi, củng cố và phát triển sự thực hành bình thường các chức năng xã hội của cá nhân và gia đình". Để đạt được mục đích này, người học phải nắm vững toàn bộ tiến trình can thiệp và các kỹ năng tham vấn cá nhân đi kèm, từ đó xây dựng được một đề cương chi tiết CTXH cá nhân cho từng trường hợp cụ thể.

3.1. Hướng dẫn tiến trình 7 bước can thiệp với thân chủ

Giáo trình hệ thống hóa tiến trình can thiệp thành 7 bước logic. Đây là một quy trình giải quyết vấn đề khoa học, giúp nhân viên xã hội làm việc một cách có hệ thống. Các bước bao gồm: (1) Tiếp cận và xác định vấn đề ban đầu, (2) Thu thập thông tin từ nhiều nguồn, (3) Thẩm định và chẩn đoán, (4) Lập kế hoạch thực hiện và chuyển tuyến, (5) Triển khai kế hoạch, (6) Giám sát và đánh giá, (7) Kết thúc ca. Mỗi bước đều có mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể. Việc tuân thủ tiến trình này giúp đảm bảo rằng mọi khía cạnh của vấn đề của thân chủ trong công tác xã hội đều được xem xét, từ đó đưa ra kế hoạch hỗ trợ phù hợp và hiệu quả nhất.

3.2. Rèn luyện kỹ năng tham vấn cá nhân và xử lý khủng hoảng

Bên cạnh tiến trình làm việc, giáo trình đặc biệt nhấn mạnh các kỹ năng thực hành. Kỹ năng tham vấn cá nhân là công cụ cốt lõi, bao gồm lắng nghe chủ động, quan sát phi ngôn ngữ, đặt câu hỏi (mở, đóng, diễn dịch), phản ánh và diễn giải. Những kỹ năng này giúp xây dựng mối quan hệ tin cậy và thu thập thông tin chính xác. Ngoài ra, module về xử lý khủng hoảng trang bị cho sinh viên khả năng nhận diện các dấu hiệu căng thẳng, hiểu rõ đặc tính của khủng hoảng và vai trò của nhân viên xã hội trong việc can thiệp kịp thời. Đây là những kỹ năng sống còn giúp nhân viên xã hội hỗ trợ thân chủ vượt qua những giai đoạn khó khăn nhất.

3.3. Xây dựng đề cương chi tiết CTXH cá nhân hiệu quả

Một trong những mục tiêu của việc học tập là khả năng xây dựng một kế hoạch can thiệp toàn diện. Dựa trên kiến thức từ giáo trình, sinh viên có thể phát triển một đề cương chi tiết CTXH cá nhân cho từng trường hợp. Đề cương này bao gồm việc phân tích vấn đề, xác định điểm mạnh và nguồn lực của thân chủ, đặt ra mục tiêu cụ thể và có thể đo lường, lựa chọn các hoạt động can thiệp phù hợp và xây dựng kế hoạch lượng giá. Việc lập kế hoạch chi tiết không chỉ giúp nhân viên xã hội làm việc hiệu quả hơn mà còn thể hiện tính chuyên nghiệp và trách nhiệm giải trình đối với thân chủ và cơ quan.

IV. Bí quyết làm việc với nhóm trong công tác xã hội

Công tác xã hội nhóm là một phương pháp can thiệp mạnh mẽ, sử dụng sức mạnh tương tác của tập thể để thúc đẩy sự thay đổi ở mỗi cá nhân. Phần B của giáo trình công tác xã hội cá nhân và nhóm trình bày chi tiết về phương pháp này. Nó định nghĩa nhóm là "một tập hợp người trong xã hội có mối liên hệ hoặc quan hệ nào đó với nhau". Mục đích của công tác xã hội nhóm rất đa dạng, từ hỗ trợ, giáo dục, trị liệu đến thay đổi xã hội. Giáo trình nhấn mạnh rằng hoạt động nhóm là nơi thỏa mãn nhu cầu của cá nhân và là môi trường an toàn để bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ. Nhân viên xã hội không chỉ làm việc với từng thành viên mà còn tác động lên toàn bộ động lực nhóm. Hiểu rõ các phương pháp làm việc nhóm và các giai đoạn phát triển của một tập thể là chìa khóa để điều phối thành công. Kiến thức từ mô đun công tác xã hội nhóm giúp người học nhận biết và xử lý các hiện tượng tâm lý nhóm như lây lan tâm lý, hình thành vai trò và áp lực nhóm.

4.1. Khám phá mô đun công tác xã hội nhóm và các loại hình

Mô đun công tác xã hội nhóm giới thiệu một loạt các loại hình nhóm khác nhau, mỗi loại có mục đích và cấu trúc riêng. Giáo trình phân loại thành các nhóm chính: nhóm giải trí, nhóm giáo dục (ví dụ: nhóm kỹ năng làm cha mẹ), nhóm tự giúp (phụ huynh trẻ khuyết tật), nhóm xã hội hóa, nhóm trị liệu (chia sẻ cảm xúc) và nhóm trợ giúp. Việc hiểu rõ đặc điểm của từng loại hình giúp nhân viên xã hội lựa chọn mô hình phù hợp nhất với nhu cầu của thân chủ trong công tác xã hội. Ví dụ, một nhóm giáo dục sẽ tập trung vào việc cung cấp kiến thức, trong khi một nhóm trị liệu sẽ ưu tiên tạo không gian để chia sẻ và chữa lành.

4.2. Các giai đoạn phát triển và phương pháp làm việc nhóm

Mọi nhóm đều trải qua các giai đoạn phát triển tự nhiên, từ giai đoạn hình thành, xung đột, chuẩn hóa, đến hoạt động hiệu quả và kết thúc. Giáo trình công tác xã hội cá nhân và nhóm cung cấp kiến thức về các giai đoạn này, giúp nhân viên xã hội dự đoán và điều hướng động lực nhóm. Các phương pháp làm việc nhóm hiệu quả bao gồm kỹ năng khởi động, xây dựng quy tắc chung, tạo sự gắn kết, quản lý xung đột và đánh giá quá trình. Việc áp dụng đúng phương pháp vào đúng giai đoạn sẽ tối ưu hóa hiệu quả của nhóm, giúp các thành viên đạt được mục tiêu chung và mục tiêu cá nhân.

4.3. Vai trò của nhân viên xã hội trong điều phối nhóm

Trong công tác xã hội nhóm, nhân viên xã hội đóng nhiều vai trò linh hoạt: người hỗ trợ, người giáo dục, người kết nối và người điều phối. Vai trò chính là tạo ra một môi trường an toàn, tin cậy để các thành viên có thể tương tác và học hỏi lẫn nhau. Giáo trình mô tả chi tiết tiến trình làm việc của nhân viên xã hội, bao gồm ba giai đoạn chính: thành lập nhóm, duy trì nhóm và kết thúc nhóm. Ở mỗi giai đoạn, nhân viên xã hội có những nhiệm vụ khác nhau, từ việc tuyển chọn thành viên, thiết lập mục tiêu, đến việc duy trì động lực và xử lý các vấn đề phát sinh. Kỹ năng điều phối khéo léo là yếu tố quyết định sự thành công của một nhóm.

V. Ứng dụng giáo trình vào thực tiễn tại trường trung cấp

Việc chuyển đổi kiến thức từ giáo trình công tác xã hội cá nhân và nhóm vào thực hành là mục tiêu cuối cùng của quá trình đào tạo. Các trường trung cấp nghề công tác xã hội đóng vai trò là cầu nối quan trọng trong quá trình này. Họ không chỉ giảng dạy lý thuyết mà còn tạo ra các cơ hội để sinh viên thực hành, áp dụng các phương pháp đã học vào những tình huống mô phỏng và các ca thực tế. Việc sử dụng giáo trình như một tài liệu tham chiếu chuẩn giúp đảm bảo rằng sinh viên được trang bị một nền tảng kiến thức đồng bộ và vững chắc. Qua các bài tập tình huống, đóng vai và các dự án nhóm, sinh viên học cách vận dụng tiến trình 7 bước trong công tác xã hội cá nhân và các kỹ thuật điều phối nhóm. Quá trình này giúp họ xây dựng sự tự tin và năng lực chuyên môn, sẵn sàng đáp ứng chuẩn đầu ra nghề CTXH. Việc tích hợp lý thuyết từ giáo trình vào các giờ thực hành giúp sinh viên hiểu sâu hơn về những thách thức khi làm việc với thân chủ trong công tác xã hội.

5.1. Kinh nghiệm triển khai tại trường trung cấp nghề công tác xã hội

Các trường trung cấp nghề công tác xã hội thường triển khai giáo trình thông qua sự kết hợp giữa giảng dạy trên lớp, thảo luận nhóm và thực hành tại phòng thực hành chức năng. Giảng viên sử dụng các ví dụ thực tế để minh họa cho các khái niệm lý thuyết trong sách. Sinh viên được khuyến khích liên hệ nội dung bài học với các vấn đề xã hội mà họ quan sát được. Các buổi thực hành giám sát (supervision) cũng là một phần quan trọng, nơi sinh viên có thể chia sẻ những khó khăn gặp phải trong quá trình thực tập và nhận được sự hướng dẫn từ giảng viên và các bạn đồng học. Kinh nghiệm cho thấy, việc bám sát cấu trúc của giáo trình giúp quá trình học tập trở nên có hệ thống và dễ theo dõi hơn.

5.2. Phân tích case study Từ lý thuyết đến trợ giúp thực tế

Phân tích các trường hợp (case study) là một phương pháp giảng dạy hiệu quả. Giảng viên có thể đưa ra một tình huống của một thân chủ trong công tác xã hội và yêu cầu sinh viên áp dụng kiến thức từ giáo trình công tác xã hội cá nhân và nhóm để phân tích. Sinh viên sẽ phải xác định vấn đề, đánh giá nhu cầu, đề xuất một kế hoạch can thiệp dựa trên tiến trình 7 bước, và cân nhắc các yếu tố đạo đức nghề nghiệp CTXH. Phương pháp này giúp sinh viên rèn luyện tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề. Nó cho thấy cách các lý thuyết và mô hình trong sách được áp dụng để tạo ra sự thay đổi tích cực trong cuộc sống của một con người.

5.3. Vai trò của giáo trình Bộ LĐTBXH trong chuẩn hóa đào tạo

Việc sử dụng các giáo trình được chuẩn hóa, như các giáo trình Bộ LĐTBXH ban hành hoặc phê duyệt, đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng và sự đồng đều trong đào tạo nghề trên toàn quốc. Một giáo trình chuẩn cung cấp một khung kiến thức chung, giúp các trường xây dựng chương trình giảng dạy nhất quán. Điều này không chỉ có lợi cho sinh viên, đảm bảo họ nhận được một nền giáo dục chất lượng, mà còn giúp các nhà tuyển dụng dễ dàng hơn trong việc đánh giá năng lực của ứng viên. Việc chuẩn hóa tài liệu học tập công tác xã hội là một bước tiến quan trọng trong quá trình chuyên nghiệp hóa ngành công tác xã hội tại Việt Nam.

VI. Tương lai của đào tạo công tác xã hội cá nhân và nhóm

Ngành công tác xã hội là một ngành năng động, luôn thay đổi để đáp ứng với sự biến chuyển của xã hội. Do đó, việc đào tạo công tác xã hội cá nhân và nhóm cũng cần liên tục được đổi mới và cập nhật. Trong tương lai, các giáo trình công tác xã hội cá nhân và nhóm sẽ cần tích hợp thêm những kiến thức mới về các vấn đề xã hội đương đại như sức khỏe tâm thần, bạo lực trên không gian mạng, vấn đề của người di cư và biến đổi khí hậu. Công nghệ cũng sẽ đóng một vai trò lớn hơn, với sự phát triển của các hình thức tham vấn trực tuyến và ứng dụng kỹ thuật số trong quản lý ca. Trọng tâm của đào tạo vẫn sẽ là phát triển năng lực cốt lõi và một nền tảng đạo đức nghề nghiệp CTXH vững chắc cho nhân viên xã hội. Mục tiêu cuối cùng là đào tạo ra một thế hệ chuyên gia có khả năng thích ứng cao, có lòng nhân ái và đủ năng lực để góp phần xây dựng một hệ thống an sinh xã hội công bằng và hiệu quả hơn cho mọi người dân.

6.1. Xu hướng cập nhật tài liệu học tập công tác xã hội mới

Để bắt kịp với thực tiễn, các tài liệu học tập công tác xã hội cần được cập nhật thường xuyên. Xu hướng hiện nay là tích hợp các nghiên cứu mới nhất, các mô hình can thiệp dựa trên bằng chứng và các phương pháp tiếp cận nhạy cảm với văn hóa. Các học liệu ngành xã hội trong tương lai sẽ không chỉ dừng lại ở sách in mà còn mở rộng sang các định dạng kỹ thuật số như sách điện tử, các khóa học trực tuyến (MOOCs), video mô phỏng và các nền tảng học tập tương tác. Điều này giúp việc học trở nên linh hoạt và hấp dẫn hơn, đồng thời cung cấp cho sinh viên quyền truy cập vào nguồn kiến thức phong phú và đa dạng từ khắp nơi trên thế giới.

6.2. Nâng cao năng lực và đạo đức cho nhân viên xã hội tương lai

Tương lai của ngành phụ thuộc vào chất lượng của đội ngũ nhân viên xã hội. Do đó, mục tiêu hàng đầu của đào tạo là không ngừng nâng cao năng lực và phẩm chất đạo đức cho người học. Chương trình đào tạo cần chú trọng hơn nữa vào việc phát triển kỹ năng tư duy phản biện, khả năng tự học và tự soi chiếu bản thân. Các vấn đề về đạo đức nghề nghiệp CTXH cần được thảo luận sâu hơn thông qua các tình huống phức tạp, giúp sinh viên hình thành một la bàn đạo đức vững vàng. Việc đáp ứng tốt chuẩn đầu ra nghề CTXH không chỉ là trách nhiệm của các cơ sở đào tạo mà còn là nền tảng để xây dựng lòng tin của xã hội đối với nghề công tác xã hội.

Nội dung chính

TỔNG QUAN VÀ PHÂN TÍCH HỌC THUẬT GIÁO TRÌNH: CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN VÀ NHÓM

---

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình môn học: Công tác xã hội cá nhân và nhóm là học liệu chuyên môn bắt buộc thuộc chương trình đào tạo nghề Công tác xã hội ở trình độ trung cấp. Văn bản được ban hành chính thức theo Quyết định số 1955/QĐ-CĐGTVTTWI-ĐT ngày 31/11/2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Giao thông vận tải Trung ương I, phục vụ công tác giảng dạy và chuẩn hóa năng lực thực hành cho người học trong lĩnh vực an sinh xã hội.

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                             CẤU TRÚC GIÁO TRÌNH                               |
+-------------------------------------------------------------------------------+
|  Phần A: Công tác xã hội cá nhân (3 bài lý thuyết & kỹ năng can thiệp vi mô)  |
|  Phần B: Công tác xã hội nhóm (3 bài về tiến trình, tâm lý & đạo đức nghề)    |
|  Phần C: Thực hành công tác xã hội cá nhân và nhóm (Ứng dụng thực địa)        |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Mục tiêu đào tạo cốt lõi của giáo trình nhằm trang bị hệ thống tri thức khoa học về hành vi con người trong môi trường xã hội, đồng thời cung cấp phương pháp luận can thiệp trực tiếp ở cấp độ vi mô (cá nhân, gia đình) và trung mô (nhóm xã hội). Sau khi hoàn thành môn học, người học có khả năng nhận diện vấn đề, xây dựng kế hoạch trợ giúp, điều phối các nguồn lực xã hội và hỗ trợ đối tượng yếu thế phục hồi chức năng xã hội bình thường.

Về cấu trúc và cách tiếp cận, giáo trình được thiết kế thành ba hợp phần: Phần A tập trung vào Công tác xã hội cá nhân (3 bài); Phần B phân tích Công tác xã hội nhóm (3 bài); Phần C định hướng Thực hành can thiệp cá nhân và nhóm. Giáo trình tiếp cận đối tượng trên cơ sở đa lý thuyết, bao gồm tiếp cận tâm lý xã hội (Mary Richmond, Gordon Hamilton, Florence Hollis), tiếp cận giải quyết vấn đề (Helen Harris Perlman), tiếp cận chức năng (Ruth Smalley, Tybel Bloom), tiếp cận tập trung nhiệm vụ (William Reid, Laura Epstein) và can thiệp khủng hoảng (H.J. Parad, Naomi Golan).

Điểm đặc sắc của tài liệu là việc hệ thống hóa tiến trình giải quyết vấn đề 7 bước trong 3 giai đoạn logic, đồng thời tích hợp các tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp quốc tế của Hiệp hội Nhân viên Xã hội Quốc gia Hoa Kỳ (NASW), Hiệp hội Nhân viên Xã hội Canada (CASW) và Liên đoàn Nhân viên Xã hội Quốc tế (IFSW/IASSW) vào bối cảnh an sinh xã hội tại Việt Nam.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

                       TIẾN TRÌNH 7 BƯỚC CAN THIỆP CÁ NHÂN
  [Giai đoạn 1: Nghiên cứu]          [Giai đoạn 2: Chẩn đoán & KH]        [Giai đoạn 3: Thực thi & Lượng giá]
  1. Tiếp cận/Xác định vấn đề  --->  3. Thẩm định chẩn đoán        --->  5. Triển khai kế hoạch
  2. Thu thập dữ liệu                4. Lập kế hoạch trị liệu             6. Lượng giá kết quả
                                                                          7. Kết thúc / Chuyển tuyến

Các chương/chủ đề chính

• Phần A - Bài 1: Một số vấn đề cơ bản về công tác xã hội cá nhân: Tổng thuật lịch sử hình thành phương pháp từ các tổ chức Từ thiện (Charity Organizations) tại Mỹ cuối thế kỷ XIX với vai trò của "nhà thăm viếng hữu nghị" (friendly visitors); phân tích các định nghĩa kinh điển của Mary Richmond, ThS. Nguyễn Thị Oanh, và Bách khoa toàn thư Công tác xã hội Philippines; xác lập 4 thành tố cấu thành (con người/thân chủ, vấn đề, cơ quan xã hội, tiến trình); chuẩn hóa quy trình giải quyết vấn đề 7 bước (chia làm 3 giai đoạn: nghiên cứu, chẩn đoán/lập kế hoạch, thực thi/lượng giá); định hình vai trò trị liệu gia đình thông qua phỏng vấn nhóm và tham vấn cặp đôi.
• Phần A - Bài 2: Một số kỹ năng cơ bản trong công tác xã hội cá nhân: Trình bày 4 nhóm kỹ năng vi mô mang tính bắt buộc:
  1. Kỹ năng lắng nghe chủ động theo khung lý thuyết của Gerard Egan (2002) với quy trình 3 bước (mời mọc, lắng nghe, phản ánh phản hồi) và các biện pháp khắc phục trở ngại giao tiếp.
  2. Kỹ năng quan sát biểu hiện bề ngoài, trang phục, biến đổi nét mặt và ngôn ngữ cơ thể phi ngôn ngữ.
  3. Kỹ thuật vấn đàm qua tiến trình 4 giai đoạn (chuẩn bị, thực hiện, kết thúc, sau phỏng vấn) kết hợp nghệ thuật sử dụng câu hỏi mở, câu hỏi đóng, kỹ thuật diễn giải, tổng hợp thông tin và kỹ thuật đối chất.
  4. Kỹ thuật ghi chép và quản lý hồ sơ ca (case records), phân loại theo 6 dạng thức liên lạc (gặp tại văn phòng, vãng gia, điện thoại, liên hệ hợp tác, quan sát nhóm, giám sát dịch vụ); cung cấp bảng quy chuẩn chuyển hóa thuật ngữ phán xét sang ngôn ngữ hành vi trung tính.
• Phần A - Bài 3: Xử lý căng thẳng thần kinh và xử lý khủng hoảng: Phân tích cơ chế sinh lý học của stress dẫn theo Hanson (tác động của cortison, adrenalin lên tế bào lympho T, co mạch, chuyển hóa đường); phân loại 3 dạng khủng hoảng (đời thường, tình huống bất ngờ, tâm lý); luận giải hiện tượng tự tử qua Thuyết xã hội học của Émile Durkheim (1951) (tự tử vì bản thân - Egoistic, vì khủng hoảng môi trường - Anomic, vì lý tưởng - Altruistic) và Fujimura (1985) (tự tử vì nhân cách - Death with dignity); chuẩn hóa 13 yếu tố rủi ro cùng bộ quy tắc 13 điều cần tránh của Hipple (1985) trong can thiệp tự hại.
• Phần B - Bài 1: Một số vấn đề về công tác xã hội nhóm: Khái niệm và phân loại nhóm (nhóm điều kiện/thực tế, nhóm phòng thí nghiệm/tự nhiên, nhóm lớn/nhỏ, nhóm chính thức/phi chính thức); 6 dạng nhóm can thiệp (giải trí, giáo dục, tự giúp, xã hội hóa, trị liệu, trợ giúp); 7 yếu tố cấu thành hoạt động nhóm; khảo sát Bộ quy chuẩn đạo đức nghề nghiệp NASW (1996, 1999, 2008 gồm 51 lĩnh vực và 152 hành vi), CASW (2005) và chuẩn mực quốc tế IFSW/IASSW (2004).
• Phần B - Bài 2 & Bài 3: Quá trình phát triển nhóm và vai trò của nhân viên CTXH: Phân tích hiện tượng tâm lý nhóm, cơ chế lây lan tâm lý, vị trí vai trò của các thành viên; tiến trình phát triển nhóm qua 3 giai đoạn (thành lập nhóm, duy trì nhóm, kết thúc nhóm) cùng các chức năng điều phối, trợ giúp và xúc tiến xã hội của nhân viên chuyên trách.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

+--------------------------+-------------------------------------------------------------+
| TRƯỜNG PHÁI LÝ THUYẾT    | NỘI DUNG ỨNG DỤNG TRONG GIÁO TRÌNH                          |
+--------------------------+-------------------------------------------------------------+
| Tâm lý học phân tâm      | Ứng dụng thuyết Sigmund Freud giải thích xung đột nội tâm,  |
|                          | bạo động hướng nội và tổn thương tâm lý xã hội.             |
+--------------------------+-------------------------------------------------------------+
| Xã hội học cấu trúc      | Khung lý thuyết Émile Durkheim về tương tác cá nhân - môi   |
|                          | trường và nguyên nhân xã hội dẫn đến hành vi tự tử.         |
+--------------------------+-------------------------------------------------------------+
| Hệ thống sinh thái       | Nguyên lý "cá nhân trong tình huống" (person-in-environment)|
|                          | nhằm đánh giá năng lực thực hiện chức năng xã hội.          |
+--------------------------+-------------------------------------------------------------+
| Khung nguyên tắc trị liệu| 5 mô hình can thiệp: Tâm lý xã hội, Giải quyết vấn đề,      |
|                          | Tiếp cận chức năng, Can thiệp khủng hoảng, Tập trung n/vụ.  |
+--------------------------+-------------------------------------------------------------+

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Thiết lập cấu trúc buổi vấn đàm; đặt câu hỏi khai thác dữ liệu không áp đặt; ghi chép nhật ký công tác xã hội theo biểu mẫu chuẩn; thiết lập thỏa thuận can thiệp an toàn đối với thân chủ có nguy cơ khủng hoảng.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Thẩm định chẩn đoán tâm lý - xã hội dựa trên 4 nguồn thông tin (thân chủ, gia đình, tài liệu/biên bản, trắc nghiệm tâm lý); nhận diện các chỉ dấu nguy cơ tự tử; phân tích động năng nhóm và hiện tượng lây lan cảm xúc.
• Kỹ năng năng lực thực hành (Practical competencies): Lắng nghe thấu cảm và phản hồi khách quan; quan sát vi mô ngôn ngữ cơ thể; điều hành tiến trình sinh hoạt nhóm tự giúp/giáo dục; can thiệp khủng hoảng tức thời và hỗ trợ chuyển tuyến an toàn.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình định hướng phương pháp sư phạm tích hợp chặt chẽ giữa truyền thụ lý thuyết nền tảng và huấn luyện hành vi thực hành. Tiến trình đào tạo đi từ việc giải mã các khái niệm trừu tượng đến việc hình thành các phản xạ nghiệp vụ chuyên môn trong môi trường có kiểm soát.

                              MÔ HÌNH ĐÀO TẠO THỰC HÀNH
  [Nghiên cứu Lý thuyết] ---> [Phân tích Ca điển hình] ---> [Thực hành Đóng vai] ---> [Lượng giá Hồ sơ mẫu]

Phương pháp giảng dạy dựa trên việc phân tích các nghiên cứu trường hợp (case studies) thực tế được tích hợp xuyên suốt các bài học:

• Tình huống cá nhân và gia đình: Điển cứu trường hợp học sinh bỏ học do rối loạn vai trò xã hội; phân tích ca người nhà bỏ mặc bệnh nhân tại cơ sở y tế; ca thân chủ L. bị trầm cảm đến khám và điều chỉnh đơn thuốc (ngày 2/4/2009); ca học sinh A. có tiến bộ học tập nhờ cơ chế phối hợp giữa giáo viên và gia đình (ngày 2/4/2008); ca can thiệp chuẩn bị việc làm và học nghề tại cơ quan hỗ trợ (ngày 1/6/2008).
• Tình huống khủng hoảng và nhóm: Điển cứu thảm họa rò rỉ phóng xạ Chernobyl (1986); sự cố rơi máy bay Airbus 330 của Air France (2009); vụ khủng hoảng phá sản của tập đoàn tài chính Lehman Brothers; vụ tranh chấp lao động và đình công của nhân viên Mai Linh taxi; vụ việc ngộ độc sữa nhiễm melamine tại Trung Quốc.

Hệ thống bài tập thực hành (practical exercises) yêu cầu người học đóng vai (role-playing) để thực hiện thuần thục 3 bước lắng nghe, phân biệt ranh giới giữa nghe thông thường và lắng nghe tích cực, thực tập 4 giai đoạn vấn đàm và điều hành các phiên thảo luận nhóm. Bên cạnh đó, người học phải thực hiện các bài tập chuẩn hóa ngôn ngữ ghi chép hồ sơ ca, chuyển đổi từ các định kiến chủ quan sang nhận định chuyên môn trung tính (như chuyển từ "dơ dáy" sang "vệ sinh kém", từ "lười biếng" sang "thụ động", từ "lảm nhảm" sang "than phiền về...").

Phương pháp đánh giá (assessment methods) được thực hiện thông qua chấm điểm hồ sơ theo dõi ca mẫu, bài tập chẩn đoán mức độ rủi ro khủng hoảng và kế hoạch tổ chức một nhóm xã hội cụ thể.

Về hướng dẫn tự học (self-study guidelines), người học được yêu cầu đọc mở rộng các bộ quy chuẩn đạo đức nghề nghiệp NASW/CASW, ghi chép nhật ký phản tư cá nhân nhằm loại bỏ các thiên kiến nội tại, và tự rèn luyện kỹ năng quan sát các biểu hiện không lời trong đời sống thường nhật.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Giáo trình môn học: Công tác xã hội cá nhân và nhóm (2017) đánh dấu bước chuẩn hóa tài liệu giảng dạy chính quy cho hệ đào tạo nghề công tác xã hội tại Việt Nam theo quyết định của cơ quan quản lý giáo dục nghề nghiệp, thay thế cho các tài liệu lưu hành nội bộ mang tính tản mạn trước đây.

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                      ĐIỂM NỔI BẬT TRONG QUY CHUẨN NGHỀ NGHIỆP                 |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| * Đối chiếu Quy điều Đạo đức NASW (Hoa Kỳ: 1996, 1999, 2008) với 152 hành vi. |
| * Tích hợp Quy điều Đạo đức CASW (Canada: 2005) gồm 28 nguyên tắc nghề nghiệp. |
| * Cập nhật tiêu chuẩn quốc tế IFSW/IASSW (2004) vào bối cảnh đào tạo Việt Nam. |
| * Thiết lập hệ thống kỹ thuật nghiệp vụ vi mô chuẩn xác (Ghi chép/Lưu trữ hồ sơ)|
+-------------------------------------------------------------------------------+

Tài liệu có sự cập nhật sâu rộng về xu hướng hội nhập quốc tế thông qua việc trích xuất và đối chiếu trực tiếp các bộ quy chuẩn đạo đức nghề nghiệp từ Hội những người làm công tác xã hội quốc gia Hoa Kỳ (NASW bản 1996, sửa đổi 1999 và 2008 với 152 quy chuẩn hành vi thuộc 51 lĩnh vực), Hiệp hội Nhân viên Xã hội Canada (CASW bản 2005 với 28 nguyên tắc cụ thể) và Bộ nguyên tắc đạo đức quốc tế do IFSW/IASSW công bố năm 2004. Việc viện dẫn các văn bản này tạo nền tảng định hình tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp cho nhân viên công tác xã hội tại Việt Nam.

Tính ứng dụng thực tế của giáo trình thể hiện rõ qua các hướng dẫn nghiệp vụ chuẩn xác: quy tắc lập biên bản tiếp xúc thân chủ, phương pháp lưu giữ hồ sơ quản trị/pháp lý, phân loại các nguồn tài trợ cơ quan (chính phủ, phi chính phủ, bán công), và các kỹ thuật xử lý tình huống khẩn cấp (như quy định tạm thời cưỡng bách nhập viện trong 72 giờ theo Luật An sinh xã hội California khi thân chủ mất khả năng tự chủ).

Đồng thời, giáo trình kết nối chặt chẽ với mạng lưới an sinh xã hội thực tế tại Việt Nam, đặc biệt là chức năng bảo trợ của cơ quan đa năng như Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng hệ thống bệnh viện, trường học, trại cải huấn và các trung tâm trợ giúp xã hội chuyên biệt.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

Giáo trình được biên soạn phục vụ trực tiếp cho các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống đào tạo và thực hành công tác xã hội:

+-----------------------+-------------------------------------------------------+
| NHÓM ĐỐI TƯỢNG        | PHẠM VI VÀ MỤC ĐÍCH SỬ DỤNG                           |
+-----------------------+-------------------------------------------------------+
| Học sinh, Sinh viên   | Bậc đào tạo Trung cấp, Cao đẳng nghề Công tác xã hội; |
|                       | Sinh viên đại cương ngành Xã hội học, Tâm lý học.     |
+-----------------------+-------------------------------------------------------+
| Giảng viên, Giáo viên | Giáo trình giảng dạy chính thức môn học/mô đun CTXH   |
|                       | cá nhân và nhóm; xây dựng bài tập tình huống thực tế. |
+-----------------------+-------------------------------------------------------+
| Nhân viên thực địa    | Cán bộ Trung tâm Bảo trợ xã hội, cán bộ xã/phường,    |
| (Tự học & Tham khảo)  | nhân viên dự án phi chính phủ (NGOs), tư vấn học đường.|
+-----------------------+-------------------------------------------------------+

• Sinh viên và học viên: Học sinh, sinh viên theo học trình độ Trung cấp và Cao đẳng nghề Công tác xã hội; tài liệu tham khảo cơ sở cho sinh viên bậc Đại học thuộc khối ngành Khoa học xã hội, Tâm lý học lâm sàng và Phát triển cộng đồng.
• Kiến thức nền tảng cần có (Prerequisites): Người học cần nắm vững kiến thức nhập môn về Hành vi con người và môi trường xã hội, Tâm lý học đại cương, cùng các hiểu biết cơ bản về chính sách an sinh xã hội.
• Giảng viên chuyên ngành: Dùng làm khung giáo trình chuẩn để triển khai giảng dạy lý thuyết, thiết kế bài tập tình huống và hướng dẫn các học phần thực hành nghiệp vụ tại hiện trường (Phần C).
• Cán bộ chuyên môn và tự học: Nhân viên xã hội tại các cơ sở trợ giúp xã hội, chuyên viên tư vấn tâm lý học đường, cán bộ phụ trách công tác bảo trợ trẻ em và bình đẳng giới tại địa phương, cán bộ điều phối các dự án phát triển cộng đồng có nhu cầu chuẩn hóa quy trình can thiệp ca và nhóm.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình phù hợp với học sinh, sinh viên ngành Công tác xã hội thuộc hệ thống giáo dục nghề nghiệp (trung cấp, cao đẳng), sinh viên đại học ngành khoa học xã hội cần tài liệu thực hành vi mô, và đội ngũ cán bộ công tác xã hội tại các cơ sở bảo trợ, bệnh viện, trường học.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần có kiến thức cơ bản về khoa học hành vi, tâm lý học đại cương, các khái niệm cơ bản về tương tác cá nhân - môi trường sống, và các quy định chính sách xã hội cơ bản của nhà nước.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu khác là gì?

Tài liệu tập trung vào tính quy chuẩn của các thao tác thực hành nghiệp vụ vi mô (hướng dẫn cụ thể 3 bước lắng nghe, 4 giai đoạn vấn đàm, kỹ thuật dán nhãn ghi chép hồ sơ ca, 13 điều cần tránh khi can thiệp tự tử của Hipple) thay vì thuần túy phân tích lý thuyết hàn lâm.

4. Làm sao để tự học hiệu quả với giáo trình này?

Cần kết hợp đọc hiểu lý thuyết với việc giải quyết các bài tập điển cứu (case studies) có trong sách; thực hành diễn tập các kỹ năng giao tiếp không lời và kỹ thuật vấn đàm; tự luyện tập chuyển đổi ngôn ngữ ghi chép hồ sơ từ chủ quan sang ngôn ngữ hành vi khách quan.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo không?

Giáo trình có Phần C thiết kế chuyên biệt cho nội dung "Thực hành công tác xã hội cá nhân và nhóm", đồng thời cung cấp hệ thống dẫn chiếu đến các tài liệu chuẩn mực quốc tế như Quy điều đạo đức NASW, CASW, IFSW/IASSW cùng các công trình nghiên cứu của Gerard Egan, Hanson, Sigmund Freud và Émile Durkheim.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình môn học: Công tác xã hội cá nhân và nhóm (2017) xác lập một hệ thống tri thức và kỹ năng thực hành chuẩn mực cho nghề công tác xã hội ở cấp độ cá nhân và nhóm. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở sự kết hợp chặt chẽ giữa các lý thuyết tâm lý - xã hội học kinh điển, quy trình can thiệp 7 bước logic và các hướng dẫn kỹ thuật nghiệp vụ vi mô cụ thể, gắn liền với các quy chuẩn đạo đức nghề nghiệp quốc tế.

Lộ trình học tập đề xuất:

  [1. Lý thuyết & Đạo đức nghề] 
  [2. Rèn luyện Kỹ năng vi mô (Lắng nghe, Quan sát, Vấn đàm, Hồ sơ ca)] 
  [3. Kỹ thuật Can thiệp Khủng hoảng, Stress & Quản trị Nhóm] 
  [4. Ứng dụng Thực hành Thực địa tại Cơ sở Xã hội (Phần C)]

Học viên và cán bộ chuyên môn được khuyến nghị tham khảo bổ sung các tài liệu chuyên ngành: Quy điều đạo đức NASW (2008), Quy điều đạo đức CASW (2005), cùng các văn bản quy phạm pháp luật của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội về tiêu chuẩn nghiệp vụ viên chức công tác xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BO GIAO THONG VAN TAI KLƯÙNG 0A0 ĐẲNG GIA0 THÔNG VẬN TẢI TRUNG ƯƠNG I S6ra=4 a GIÁO TRÌNH MÔN HỌC CONG TAC XA HOI CA NHAN VÀ NHOM NGHỀ: CÔNG TÁC XÃ HỘI 'Ban hành theo Quyết định số 1955/QĐ-CĐGTVTTWI-ĐT ngày 31/11/2017. của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng GTVT Trung ương Ì Hà Nội, 2017 BQ GIAO THONG VAN TAI TRUONG CAO DANG GIAO THONG VAN TAI TRUNG UONG I GIAO TRINH Mô đun: CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN VÀ NHÓM NGHE: CONG TAC XA HOI TRINH BO: TRUNG CAP Hà Nội - 2017 MỤC LỤC LỜI NÓI ĐẦU PHAN A: CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN Bài |: MOT SO VAN DE CO BAN VE CONG TAC XÃ HỘI CÁ NHÂN. Khái niệm, mục đích, ý nghĩa của công tác xã hội cá nhân 1.Sơ lược lịch sử hình thành CTXH cá nhân (CTXHCN) hội cá nhân vấn đề 2.2 Cách tiếp cận chite nang 3. Các yếu tổ cầu thành công tác xã hội cá nhân 3.

TỔ chức, cơ quan xã hội 3. Tién trình CTXH cá nhân 4. Tiên trình công tác xã hội 4. Tiếp cận và xác định.

van dé ban dau 4. Thụ thập thông tin 4. Lập kế hoạch thực hiện và chuyền tuyến 4. Triển khai kế hoạch, giảm sát và đánh giá trường hợp.

Luong gid Chương 2: MỘT SỐ KỸ NĂNG CO BAN TRONG CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN. Kỹ năng lắng nghe 1,1.3 Quá trình lắng nghe: Bao gồm 3 bước. Một số kỹ năng cần thiết khi lắng nghe 2. Kỹ năng quan sát 2.

Khái niệm quan sát trong công tác xã hội 3. Các nội dung cần quan sát 3. Khai niệm, mục đích của vẫn đàm 3 314 Các bước trong vẫn đàm 4 3. Một số kỳ năng cân có trong vẫn đàm (phỏng 25 5.

Ghỉ chép! lưu giữ hỗ sơ trong công tác xã hội cá nhân 7 3. Mục đích của ghỉ chép 27 5. Một sổ lưu ý khi ghỉ chép 27 Bài 3: XỬ LÝ CĂNG THÁNG THÂN KINH VÀ 30 XỬ LÝ KHỦNG HOẢNG 30 1. Căng thắng thần kinh (Stress) 30 1.

Nguyên nhân và nhân tổ ảnh hưởng 30 1. Những triệu chứng thường gặp khi căng thẳng 31 1-4. Các phản ứng của stress 31 1. Các kỹ năng can thiệp khi căng thang than kinh 32 2.

Xử lý khủng hoãng 3 2. niệm khủng hoàng trong CTXH: 33 2. Đặc tính của khủng hoảng. Các loại khủng hoảng seeks 2.3 Vai trò của nhân viên CTXH trong xử lý khủng hoảng PHẢN B: CÔNG TÁC XÃ HỌI NHÓM.

Bai 1: MOT SO VAN DE VE CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM 1. Khái niệm chung về công tác xã hội nhóm. Các mục đích của CTXH nhóm. Các đặc điểm của công tác xã hội với nhóm “ 4.

Các dạng nhóm công tác xã hội: “ S. Các qui điều đạo đức trong công tác xã hội nhóm.1 Nguyén tắc dao đức clung của nghé Cong tác xã hội 43 5.2 Tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp của người làm công tác xã hội tại Việt Nam 49 6. Những thuận lợi và bắt lợi trong trị liệu thông qua nhóm.1 Những thuận lợi : 5S 6.2 Những bắt lợi : 5S 7. Lịch sử phát triển phương pháp công tác xã hội nhóm.

Bài 2: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIÊN NHÓM 1. Vai trò của cá nhân trong nhóm 3.1 Vai trò cá nhân la gi 2.2 Các vai trò của. thành viên trong một nhóm. Một số hiện tượng tâm lý nhóm trong công tác xã hội 3.1 Méi quan hệ trong nhóm và tập thể 3.2 Hiện tượng lây lan tâm lý trong nhóm và tập thể 4.

Các giai đoạn phát tiên của nhóm : Bài 3: VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔN: TAC XA HOI TRONG NHÓM 1. Tiễn trình công tác xã hội với nhóm. Thành lập nhóm : 1. Duy trì nhón 1 L Kết thúc nhóm 2.

Vai trò của nhân viên xã hội : TÀI LIỆU THAM KHẢO. LOI NOI DAU Công tác xã hội cá nhân và nhóm là một môn học chuyên ngành bắt buộc nằm trong chương trình đào tạo nghề Công tác xã hội trình độ trung cấp. Môn học này là công cụ hỗ trợ đắc lực cho sinh viên nghề Công tác xã hội thực hiện được các công việc thực tế khi đi làm. Nó giúp cho nhân viên Công tác xã hội có được những kiến thức, kỹ năng cẳn thiết đối với thân chủ, nhóm xã hội vả cộng đồng.

qua đó giải quyết tốt công việc của mình. Vậy Công tác xã hội cá nhân và nhóm là gì? Có những phương pháp gì để thực hiện? Sẽ được trình bảy trong giáo trình nội bộ môn học Công tác xã hị ‘4 nhân và nhóm. Giáo trình CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN VÀ NHÓM được biên soạn theo chương trình đảo tạo trình độ trung cấp nghề Công tác xã hội đã được phê duyệt Giáo trình gồm có: Phần A: Công tác xã hội cá nhân Bài 1: Một số vấn đề cơ bản về công tác xã hội cá nhân Bài 2: Một số kỹ năng cơ bản trong công tác xã hội cá nhân Bài 3: Xứ lý căng thẳng thần kinh và xử lý khúng hoảng. Phần B: Công tác xã hội nhóm.

Bài l: Một số vấn đề về công tác xã hội nhóm Bài 2: Quá trình phát triển nhóm. Bài 3: 'ò của nhân viên công tác xã hội trong nhóm. Phin C: Thực hành công tác xã hội cá nhân và nhóm. Mặc dù đã có sự cổ gắng lớn của tập thể tác giả cùng sự tạo điều kiện của Khoa và Nhà trường, nhưng đây là giảo trình được biên soạn lần đầu nên không tránh khỏi những thiếu sót.

Tập thể tác giả mong nhận được những ý kiến góp ý cả các chuyên gia, đồng nghiệp và độc gia dé giáo trình ngày cảng hoàn thiện hơn. Xin trân trọng cắm ơn! Nhóm biên soạn PHAN A: CONG TAC XA HOLCA NHAN Bai 1: MOT SO VAN DE CO BAN VE CONG TAC XÃ HỌI CÁ NHÂN 1. Khái niệm, mục đích, ý nghĩa của công tác xã hội cá nhân 1.Sơ lược lịch sử hình thành CTXH cá nhân (CTXHCN) CTXHCN là phương pháp can thiệp đầu tiên của ngành được xây dựng một cách khoa học. Phương pháp này bắt đầu từ cuối những năm 1800 với các tổ chức Từ Thiện (Charity Organizations) My.

Cac tổ chức nảy tuyển dụng những nhà thăm viếng hữu nghị (friendly visitors) để giúp đỡ người nghèo. Họ tới thăm từng người, tìm hiểu cặn kẽ những người cằn sự giúp đỡ, cho những lời khuyên và giúp đỡ tài chánh. Dịch vụ chủ yếu mà ho cùng cấp là tham vấn. Thời gian sau những khám phá của các nhân viên này cho thấy rằng nguyên nhân khó khăn không chỉ xuất phat tử một khiếm khuyết của nhân cách mà từ các điều kiện xã hội trong đó thân chủ sinh sóng.

Họ kết lui rằng môi trường có một ảnh hưởng rất lớn đối với cá nhân. Từ đó các tổ chức Từ Thiện nói trên quyết định thực hiện cải cách xã hội để cải thiện các điều kiện vật chất và xã hội của người lao động nghẻo. Họ đã thành công ở nhiều khía cạnh, tuy nhiên mặc dù có những cải thiện nhiều gia đình tiếp tục sống trong nghèo khổ và bắn cùng, Từ đó họ quyết định rằng các “nhà thăm viếng hữu nghị” phải làm việc gần gũi hơn nữa với từng cá nhân và gia đình trên cơ sở trực tiếp với từng trường hợp một. Một trong các khám phá của giai đoạn này là sự phục hồi của thân chủ không thể thực hiện chỉ bằng tham vắn.

Sự giúp đỡ tài chánh cũng cần thiết cho. gia đình thân chủ trong giai đoạn thích ứng, tái huấn luyện và phục hồi. Từ đó các cơ sở xã hội giúp đỡ tài chánh kèm theo tham vẫn. Đầu những năm 1900 Mary Richmond và các nhà tiên phong khác về 'CTXH cá nhân xây dựng một cách tiếp cận khoa học hơn để giúp đỡ thân chủ.

Bà hình dung CTXHCN như một tổng thể gồm 3 mặt: nghiên cứu xã hội, chẩn đoán, trị liệu. Ngày nay tông thể 3 mặt này gồm 7 bước: nhận diện vấn đi „ thụ thập dữ kiện, thâm định chân đoán, kế hoạch trị liệu, trị liệu, lượng giá và ti tục hay chấm dứt. Từ đó CTXHCN tiếp tục phát triển. Những năm đầu 'CTXHCN chịu sự ảnh hưởng của mối quan tâm đến các điều kiện kinh tế xã hội ảnh hưởng hoàn cảnh của thân chủ.

Kế đó dưới ảnh hưởng của những khám phá của Signumd Freud và môn đồ của ông ta, các NVXH xem xét kỹ càng hơn khia cạnh tỉnh cảm và tâm lý xã hội trong vấn đẻ của các nhân thân chủ. Các bệnh viện đa khoa bắt đầu tuyển dụng NVXH để tìm hiểu điều kiện gia đình và sinh sống của bệnh nhân nhằm mục đích chữa trị về y khoa Chiến tranh thế giới thứ nhất cũng ảnh hưởng đến CTXH cá nhân. NVXH bắt đầu làm việc gần gũi với các cựu chiến binh và gia đình họ. Theo kết quả quan sát và kinh nghiệm, họ đem cách giải thích về tâm lý và tâm thần học đề thay thế các lý giải may tính xã hội học.

Họ bắt đầu điều chỉnh phương pháp làm việc với những con người có nhu cầu. Một số nguyên tắc hướng dẫn và tiền đề về giá trị hình thành trong giai đoạn nảy. Thế chiến thứ hai cũng ảnh hưởng đến sự thực hành CTXHCN. Người ta quan sát thấy song song với khó khăn vật chất, những khó khăn về nhân cách ngày càng gia tăng.

Từ đó NHXH xem xét lại tính chất các dịch vụ mả họ cung ứng cho các cá nhân có vấn đẻ về nhân cách. Tham vấn được tăng cường và nới rộng để bao gồm gia đình của thân chủ. Càng ngày người ta cũng nhận thấy về ảnh hưởng của văn hóa đối với hành vi của thân chủ. Các NVXH trong lãnh vực y tế và tâm thần ngày càng được tìm tới.

Ngày nay với nhiều ảnh hưởng khác nhau xoay quanh cá nhân, trọng tâm của sự can thiệp không chỉ còn là cá nhân, mà "cá nhân trong tình huống”, đây là sự công nhận mối tương tác giữa cá nhân và môi trường. Khái niệm CTXHCN Có nhiều khái niệm vẻ Công tác hội cá nhân được sử dụng trên thế giới dựa trên nghiên cứu kết hợp với kinh nghiệm thực tế của những người làm CTXH chuyên nghiệp: Bà Mary Richmond —nhà công tác xã hội tiên phong người Mỹ - cho rằng. *Công tác xã hội cá nhân là nghệ thu: làm việc với từng cá nhân với các vấn đẻ khác nhau, thông qua việc nhân viên xã hội cùng hợp tác với thân chủ, giúp thân chủ thực hiện chức năng xã hội, cải thiện mỗi quan hệ giữa họ và môi trường xã hội trở nên hơn.ø “Theo cổ Thạc sỹ Phát triển cộng đồng Nguyễn Thị Oanh “Công tác xã hội cá nhân là một phương pháp can thiệp (của Công tác xã hội) quan tâm đến những vấn đề về nhân cách mà một thân chủ cảm nghiệm.