Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC BỒI DƯỠNG, GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ 1. Lý luận chính trị và chất lượng giáo dục lý luận chính trị 1. Lý luận chính trị Khái niệm Lý luận chính trị theo từ điển Triết học “hệ thống những tri thức đã được khái quát trong ý thức của con người; là toàn bộ những tri thức về thế giới khách quan, là hệ thống tương đối độc lập của các tri thức có tác dụng tái hiện trong lôgíc của các khái niệm cái lôgíc khách quan của các sự vật” [47, tr. Ngày nay, trình độ khoa học và công nghệ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp và hàng đầu, nhân loại đang bước vào kinh tế tri thức, văn minh trí tuệ, cuộc cách mạng 4.0, thì tư tưởng, lý luận ngày càng dễ chuyển hoá thành một phần của lực lượng sản xuất, khi nó thâm nhập vào người lao động, với tư cách là thế giới quan, nhân sinh quan, phương pháp luận và những giá trị văn hoá.
Đối với nước ta hiện nay tư tưởng, lý luận chính trị có thể trở thành lực lượng vật chất, khi các mục tiêu và nội dung của nó được chuyển tải và thấm nhuần vào đội ngũ cán bộ đảng viên và mọi tầng lớp nhân dân, trở thành nhân tố định hướng nhận thức và hành động của toàn xã hội có tác dụng tiếp sức cho mỗi người trong học tập, lao động, sáng tạo, niềm tin yêu cuộc sống và lý tưởng cách mạng… C.Mác đã chỉ rõ: “Lực lượng vật chất chỉ có thể bị đánh đổ bằng lực lượng vật chất, nhưng lý luận cũng có thể trở thành lực lượng vật chất một khi nó thâm nhập vào quần chúng”[42, tr. Với ý nghĩa đó, công tác tư tưởng, lý luận của Đảng ta phải được triển khai một cách hữu hiệu để phục vụ cho công cuộc xây dựng và bảo vệ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, nhằm mục tiêu cao nhất của cách mạng Việt Nam là xây dựng đất nước “độc lập, dân chủ, 10 n giàu mạnh, xã hội công bằng, văn minh, không còn người bóc lột người, thực hiện thành công chủ nghĩa xã hội và cuối cùng là chủ nghĩa cộng sản” [14, tr. Đồng thời, cũng như văn hoá nói chung, công tác tư tưởng, lý luận và báo chí phải làm cho các mục tiêu và nội dung của mình thấm sâu vào toàn bộ đời sống và hoạt động xã hội, vào từng người, từng gia đình, từng tập thể và cộng đồng, từng địa bàn dân cư, vào mọi lĩnh vực sinh hoạt và quan hệ con người, nhằm tạo sự thống nhất cao trong toàn Đảng và sự đồng thuận trong nhân dân, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy tinh thần chủ động sáng tạo của mọi tầng lớp nhân dân, mở đường trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc [24, tr. Khi đó, sự phát triển của lực lượng sản xuất (người lao động, công cụ và phương tiện lao động) sẽ đồng thời thống nhất biện chứng với sự phát triển của tư tưởng, lý luận.
Nhờ đó, sẽ hạn chế đến mức thấp nhất tính “lạc hậu” và phát huy cao độ tính “vượt trước” (vốn là những thuộc tính khác nhau của “ý thức xã hội”) trong công tác này. Việc bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ, bảo vệ thành quả cách mạng, bảo vệ chủ quyền và nền văn hoá Việt Nam sẽ được thực hiện bằng cả lực lượng vật chất và tinh thần. Vị trí, vai trò của lý luận đối với công tác xây dựng Đảng nói chung, việc giáo dục, rèn luyện đội ngũ cán bộ, đảng viên nói riêng, quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lê-nin hết sức coi trọng đối với phong trào cách mạng của giai cấp vô sản. Trong tác phẩm Làm gì, V.
Lê-nin nêu luận điểm nổi tiếng “không có lý luận cách mạng thì cũng không thể có phong trào cách mạng”, “chỉ đảng nào được một lý luận tiền phong hướng dẫn thì mới có khả năng làm tròn vai trò chiến sĩ tiền phong” [39, tr.Lê-nin còn nhấn mạnh, nhiệm vụ của các nhà lý luận là phải biết vận dụng nó vào trong thực tiễn, phải tổng kết thực tiễn, cần kịp thời nắm bắt các sự kiện xảy ra, tổng kết lại, 11 n rút ra kết luận và từ đó lý luận mới có thể giúp đỡ đắc lực cho những người trực tiếp tham gia phong trào cách mạng. Khái niệm lý luận chính trị theo quan điểm của chủ tịch Hồ Chí Minh dễ hiểu : “Đem thực tế trong lịch sử, trong kinh nghiệm, trong các cuộc tranh đấu, xem xét, so sánh thật kỹ lưỡng rõ ràng, làm thành kết luận. Rồi lại đem nó chứng minh với thực tế. Đó là lý luận chân chính” [43, tr.
Do đó, Người đã khẳng định: “Lý luận là sự tổng kết những kinh nghiệm của loài người, là tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hội tích tụ lại trong quá trình lịch sử” [44, tr. Sự ra đời và hình thành Lý luận chính trị trên cơ sở thế giới quan của học thuyết mác-xít, là hệ thống hoàn chỉnh và khoa học dựa trên các lĩnh vực như triết học, kinh tế học và chủ nghĩa xã hội khoa học, trên cơ sở tiếp thu một cách chọn lọc toàn bộ những tinh hoa của các khoa học triết học, kinh tế chính trị học cổ điển và chủ nghĩa xã hội không tưởng cùng với tổng kết kinh nghiệm từ phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân thế giới, sự ra đời của chủ nghĩa Mác là một bước ngoặt cách mạng vĩ đại trong khoa học về tự nhiên, xã hội và tư duy. Đối với Ăngghen khi đánh giá về học thuyết của Mác, ông đã khẳng định, hai phát hiện vĩ đại nhất mà Mác đã chứng minh, đó là: quan niệm duy vật về lịch sử và học thuyết về giá trị thặng dư. Với phát hiện thứ nhất, Mác đã thực hiện một cuộc cách mạng trong toàn bộ quan niệm về lịch sử thế giới, chỉ ra quy luật phát triển của xã hội loài người, và với phát hiện thứ hai Mác đã vạch rõ quy luật riêng biệt của sự vận động của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và của xã hội tư bản nói chung.
Tư tưởng của Mác là linh hồn của học thuyết vĩ đại nhất của nhân loại cấu thành trên ba bộ phận: Triết học, Kinh tế chính trị học và Chủ nghĩa xã hội khoa học, Lênin cũng khẳng định rằng phép biện chứng duy vật chính là linh hồn của chủ nghĩa Mác. Chính vì 12 n vậy, học thuyết của Mác không chỉ giải thích thế giới một cách khoa học, đúng đắn mà còn có khả năng cải tạo thế giới. Đánh giá về những giá trị của học thuyết Mác, Lênin đã khẳng định: “…Lý luận đó là lý luận đầu tiên đã biến chủ nghĩa xã hội từ không tưởng thành khoa học; lý luận đó đã dựng lên những cơ sở vững chắc cho khoa học ấy và vạch rõ con đường mà chúng ta cần phải theo” [38, tr. “Lý luận đó đã chỉ rõ nhiệm vụ thật sự của một Đảng xã hội chủ nghĩa cách mạng…là tổ chức cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản và lãnh đạo cuộc đấu tranh đó và mục đích cuối cùng là giai cấp vô sản giành lấy chính quyền và tổ chức xã hội XHCN” [38, tr.I Lênin đã phát triển một cách sáng tạo học thuyết của Mác dựa trên nền tảng tư tưởng học thuyết mác-xít trong thời kỳ chủ nghĩa đế quốc.
Lênin đã chứng minh rằng, trong những điều kiện mới, cách mạng xã hội chủ nghĩa có thể giành thắng lợi ở một nước và một số nước trong hệ thống đế quốc chủ nghĩa; đồng thời với phát hiện đó, ông đã xây dựng thành công học thuyết về nhà nước, đặc biệt về Đảng của giai cấp công nhân, coi đó là điều kiện cơ bản quyết định thắng lợi trong cuộc cách mạng vô sản cũng như cách mạng xã hội chủ nghĩa. Với những cống hiến vĩ đại của mình, Lênin đã góp phần tiếp tục phát triển, hoàn thiện chủ nghĩa Mác. Với sự kế thừa và phát triển của chủ nghĩa Mác bởi V.Lênin, chủ nghĩa Mác - Lênin ra đời. Từ đó, vấn đề lý luận chính trị được hình thành trên nền tảng học thuyết Mác - Lênin vĩ đại.
Với học thuyết Mác - Lênin, vấn đề lý luận chính trị ở nước ta được hình thành, bao gồm ba bộ phận cơ bản: Triết học, Kinh tế chính trị học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, và được nghiên cứu sâu hơn với việc tìm hiểu thêm về Lịch sử Đảng, Xây dựng Đảng, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nhà nước - pháp luật và một số môn lý luận cơ bản khác bổ trợ. 13 n Cùng với các bộ môn lý luận khoa học khác, công tác lý luận chính trị ngày nay thực sự trở thành một khoa học hướng dẫn cho Đảng cộng sản - đội tiên phong của giai cấp công nhân lãnh đạo giai cấp công nhân và nhân dân lao động hoàn thành sứ mệnh lịch sử vĩ đại của mình. Với sức mạnh khoa học và cách mạng, chủ nghĩa Mác luôn tìm thấy sức sống, sức sáng tạo của mình trong đời sống thực tiễn cách mạng và không ngừng được bổ sung, phát triển ngày càng phong phú bằng những luận điểm, kết luận khoa học mới trở thành lý luận tiên phong dẫn dắt phong trào cách mạng thế giới. Từ một học thuyết mang tính tư tưởng, với tính khoa học và cách mạng, học thuyết vĩ đại của Mác đã trở thành vũ khí lý luận giúp cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động đấu tranh cải tạo xã hội, đưa xã hội ngày càng phát triển.
Với ý nghĩa quan trọng như vậy, việc vận dụng học thuyết Mác - Lênin vào thực tiễn cách mạng Việt Nam, chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Có học tập lý luận Mác Lênin mới củng cố được đạo đức cách mạng, giữ vững lập trường, nâng cao sự hiểu biết và trình độ chính trị, mới làm tốt công tác Đảng giao phó cho mình” [43, tr. Do đó, việc trang bị lý luận của Mác xít không phải là “trang sức” mà là trang bị cho mình cơ sở khoa học trong quá trình hoạt động thực tiễn trong từng giai đoạn cụ thể của lịch sử. Từ góc độ tiếp cận khái niệm lý luận chính trị của các tác giả, có thể hiểu rằng lý luận chính trị là một hệ thống các quan điểm, tư tưởng, chính sách của một đảng, của một giai cấp cụ thể nhằm giành, giữ quyền lực chính trị và thực hiện quyền lực cho một mục đích cụ thể.