MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Từ những năm cuối thế kỷ XX, Việt Nam đã và đang xây dựng nền kinh tế thị trƣờng theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Bên cạnh những thành tựu về đời sống và xã hội, sự tác động mạnh mẽ của chúng đã làm xuất hiện nhiều lo ngại về lối sống và đạo đức của một số bộ phận thanh thiếu niên hiện nay. Theo thống kê của Cục Cảnh sát hình sự - Bộ Công an, trong vòng ba năm từ năm 2016 đến 2018, toàn quốc đã phát hiện 13.367 đối tƣợng là ngƣời dƣới 18 phạm tội, trong đó: Giết ngƣời 183 vụ với 293 đối tƣợng; Cƣớp tài sản 475 vụ với 830 đối tƣợng; Cƣỡng đoạt tài sản 88 vụ với 111 đối tƣợng; Cố ý gây thƣơng tích 2.797 đối tƣợng; Trộm cắp tài sản 5.611 đối tƣợng; Cƣớp giật tài sản 505 vụ với 627 đối tƣợng.
Ngoài các tội danh trên, ngƣời dƣới 18 tuổi còn phạm các tội khác với 4. Về lứa tuổi tội phạm: dƣới 14 tuổi chiếm 4%, từ 16 tuổi chiếm 23%, từ 16 đến 18 tuổi chiếm 71%. [38] Trƣớc thực trạng đó, việc giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ là vô cùng quan trọng và cần thiết. Vì thanh thiếu niên là chủ nhân tƣơng lai của đất nƣớc, là nguồn lao động dồi dào của dân tộc.
Từ đó, Thủ tƣớng chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã ký quyết định ban hành kế hoạch thực hiện chiến lƣợc phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn thứ II (2016-2020) vào ngày 17 tháng 7 năm 2017: “Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thanh niên, góp phần xây dựng thế hệ trẻ Việt Nam giàu lòng yêu nước, tự cường dân tộc, có ý thức tuân thủ pháp luật; có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội, có ước mơ, hoài bão đóng góp vào sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”. Phật giáo khi mới du nhập vào Việt Nam đã nhanh chóng trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hoá của dân tộc với tinh thần từ bi, hỷ xả, khoan dung, cứu giúp ngƣời gặp khó khăn. Hơn nữa, những giá trị tinh thần đó có sức cảm hoá, lan toả mạnh mẽ hƣớng con ngƣời đến một đời sống đạo đức, giàu lòng vị tha, thƣơng yêu và hoà hợp. Bên cạnh đó, Phật giáo còn có thể kết hợp, giao lƣu, hoà 1 Luan van quyện với những giá trị đạo đức truyền thống để hình thành nên văn hoá, lối sống và nhân cách con ngƣời Việt Nam.
Đến ngày nay, Phật giáo lại không ngừng tham gia đóng góp chấn hƣng đạo đức dân tộc, cũng nhƣ giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên góp phần tích cực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đối với Phật giáo, việc GDĐĐPG cho TNPT trở thành vấn đề quan tâm hàng đầu. Với sự tổ chức, định hƣớng của Phật giáo qua các hoạt động GDĐĐ cho thanh thiếu niên là tu sỹ, TNPT và các thanh thiếu niên trên khắp cả nƣớc nói chung. Hệ thống các trƣờng giáo dục Phật giáo từ Sơ cấp đến Đại học Phật giáo, còn có các khoá tu, khoá thiền cho giới trẻ tham gia tại nhiều ngôi chùa trên khắp cả nƣớc đã đạt nhiều thành tựu đáng kể.
Huế đƣợc mệnh danh là “Kinh đô Phật giáo”, bởi số lƣợng “tín đồ Phật giáo và những người có tín ngưỡng Phật giáo chiếm 85% dân số” [47, tr. Ở Huế, Phật giáo đóng góp một di sản văn hoá đồ sộ và ảnh hƣởng tới nhiều mặt đời sống, văn hoá, xã hội, nhiều chuẩn mực đạo đức có ý nghĩa đối với việc xây dựng con ngƣời, lối sống cộng đồng cƣ dân Huế, góp phần định hƣớng GDĐĐ cho thế hệ trẻ là tin đồ PG ở Tp. Tuy nhiên, trƣớc những biến động chung của toàn xã hội, đạo đức TNPT ở Tp. Huế ít nhiều cũng bị ảnh hƣởng.
Mặt khác, công tác GDĐĐPG cho TNPT tại Tp. Huế còn nhiều hạn chế về mục tiêu, nội dung, phƣơng pháp và hình thức GD chƣa thật sự phong phú dẫn tới việc giáo dục chƣa đạt hiệu quả cao. Vì vậy, đề tài xây dựng cơ sở lý luận về GDĐĐPG cho TNPT và xác định thực trạng công tác GDĐĐPG cho TNPT tại Tp. Huế, từ đó đề xuất các biện pháp GDĐĐ phù hợp cho TNPT cả nƣớc nói chung và TNPT tại Tp.
Từ những lý do trên, nghiên cứu đề tài “Giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên Phật tử tại thành phố Huế” có ý nghĩa lý luận và thực tiễn. Mục tiêu nghiên cứu Xác định thực trạng GDĐĐPG cho TNPT và đề xuất các biện pháp GDĐĐPG cho TNPT tại Tp. Nhiệm vụ nghiên cứu Đề tài tập trung thực hiện các nhiệm vụ sau: 2 Luan van - Hệ thống hoá cơ sở lý luận về GDĐĐPG cho TNPT. - Nghiên cứu thực trạng công tác GDĐĐPG cho TNPT tại Tp.
- Đề xuất các biện pháp GDĐĐPG cho TNPT tại Tp. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu 1. Khách thể nghiên cứu Quá trình GDĐĐPG cho thanh niên Phật tử. Đối tượng nghiên cứu Phƣơng pháp và con đƣờng GDĐĐPG cho TNPT tại Tp Huế.
Giả thuyết nghiên cứu Hiện nay, phƣơng pháp GDĐĐPG cho TNPT tại Tp. Huế chủ yếu theo hƣớng truyền thụ một chiều và hình thức tổ chức giáo dục chƣa phong phú nên nhận thức của TNPT về rèn luyện các phẩm chất đạo đức còn hạn chế, mức độ rèn luyện đạo đức chƣa thƣờng xuyên. Nếu áp dụng đa dạng các phƣơng pháp, con đƣờng GDĐĐPG cho TNPT thì nhận thức của TNPT về rèn luyện các phẩm chất đạo đức đƣợc đầy đủ hơn và hành vi sau khi rèn luyện sẽ đƣợc cải thiện. Phạm vi nghiên cứu 6.
Về nội dung Thanh niên Phật tử trong cuộc sống hiện đại này cần có những phẩm chất đạo đức để gắn kết tình cảm trong gia đình, làm lành mạnh xã hội, hoàn thiện đạo đức cá nhân, có ý thức bảo vệ môi trƣờng. Tuy nhiên đề tài chỉ tập trung tìm hiểu việc giáo dục và rèn luyện các phẩm chất đạo đức sau: - Lòng yêu thƣơng. - Trách nhiệm. - Lòng trắc ẩn.
- Lòng hoan hỷ. - Ý thức bảo vệ môi trƣờng. Về khách thể khảo sát Đề tài khảo sát: - 150 TNPT là đoàn sinh đang sinh hoạt ở các Gia đình Phật tử và câu lạc bộ thanh thiếu niên Phật tử trên địa bàn Tp. 3 Luan van - 46 vị CTĐ/GT/LĐT/HT trực tiếp giáo dục TNPT tại Tp.
Phƣơng pháp nghiên cứu 7. Phương pháp nghiên cứu lý luận Đề tài sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu lý luận để phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá, khái quát hoá các vấn đề lý luận về nội dung, phƣơng pháp và con đƣờng GDĐĐPG cho TNPT. Kết quả nghiên cứu lý luận là cơ sở khoa học để xây dựng cơ sở lý luận về GDĐĐPG cho TNPT tại Tp. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn 7.
Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi Sử dụng phƣơng pháp khảo sát bằng bảng hỏi để xác định thực trạng công tác GDĐĐPG cho TNPT và hoạt động rèn luyện ĐĐPG của TNPT tại Tp. - Bảng hỏi xác định thực trạng công tác GDĐĐPG cho TNPT tại Tp. Huế trên đối tƣợng khảo sát là CTĐ/GT/LĐT/HT gồm các nội dung: Nhận thức về vai trò của công tác GDĐĐPG cho TNPT, mục tiêu GDĐĐPG cho TNPT, nội dung GDĐĐPG, phƣơng pháp GDĐĐPG, con đƣờng GDĐĐPG, các yếu tố ảnh hƣởng đến công tác GDĐĐPG cho TNPT. - Bảng hỏi xác định thực trạng hoạt động rèn luyện ĐĐPG của TNPT tại Tp.
Huế gồm các nội dung: Nhận thức của TNPT về ĐĐPG và vai trò của GDĐĐPG đối với TNPT, mức độ rèn luyện phẩm chất ĐĐPG của TNPT, thái độ rèn luyện ĐĐPG, nội dung rèn luyện ĐĐPG, con đƣờng rèn luyện ĐĐPG và các yếu tố ảnh hƣởng đến rèn luyện ĐĐPG của TNPT. Phương pháp phỏng vấn Sử dụng phƣơng pháp phỏng vấn để xác định thực trạng công tác GDĐĐPG cho TNPT và hoạt động rèn luyện đạo đức Phật giáo của TNPT tại Tp. - Phỏng vấn CTĐ/GT/LĐT/HT về các vấn đề: Vai trò của công tác GDĐĐPG cho TNPT, mục tiêu cho TNPT, nội dung GDĐĐPG, phƣơng pháp GDĐĐPG, con đƣờng GDĐĐPG và các yếu tố ảnh hƣởng đến công tác GDĐĐPG cho TNPT. - Phỏng vấn TNPT về các vấn đề nhƣ: Nhận thức về ĐĐPG và vai trò của ĐĐPG đối với TNPT, mức độ rèn luyện các phẩm chất ĐĐPG, thái độ rèn luyện 4 Luan van ĐĐPG, con đƣờng rèn luyện ĐĐPG và các yếu tố ảnh hƣởng đến rèn luyện ĐĐPG của TNPT.
Phương pháp quan sát Sử dụng PP quan sát để thu thập thông tin định tính về hoạt động tổ chức GDĐĐPG, nội dung, con đƣờng, phƣơng pháp giáo dục, các yếu tố ảnh hƣởng đến GDĐĐPG cho TNPT tại Tp. Ngoài ra, PP này còn đƣợc sử dụng để thu thập các thông tin định tính về hoạt động rèn luyện ĐĐPG của TNPT và sự thay đổi về hành vi đạo đức của TNPT khi rèn luyện ĐĐPG của TNPT. PP quan sát đƣợc thực hiện đối với cả CTĐ/GT/LĐT/HT lẫn TNPT. Quá trình quan sát sẽ đƣợc quay video và chụp hình.
Phương pháp thực nghiệm sư phạm Thực nghiệm sƣ phạm trên đối tƣợng TNPT của câu lạc bộ Phật học ứng dụng Liễu Quán - Tp. Huế nhằm kiểm chứng giả thuyết nghiên cứu: “Nếu áp dụng đa dạng các PP, con đường GDĐĐPG cho TNPT thì nhận thức của TNPT về rèn luyện các phẩm chất đạo đức được đầy đủ và hành vi sau khi rèn luyện sẽ được cải thiện tích cực hơn”. Phương pháp xử lý số liệu Sử dụng phần mềm Excel để xử lý các số liệu thu thập đƣợc từ PP khảo sát bằng bảng hỏi. Phân tích, so sánh, đánh giá các thông tin thu thập đƣợc từ PP phỏng vấn, phƣơng pháp quan sát và phƣơng pháp TNSP.
Cấu trúc của luận văn Ngoài phần Mở đầu, Kết luận – kiến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn có kết cấu 3 chƣơng: - Chương 1: Cơ sở lý luận về GDĐĐPG cho TNPT. - Chương 2: Thực trạng công tác GDĐĐPG cho TNPT tại Tp. - Chương 3: Các biện pháp GDĐĐPG cho TNPT tại Tp. 5 Luan van Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC PHẬT GIÁO CHO THANH NIÊN PHẬT TỬ 1.
Tổng quan nghiên cứu giáo dục đạo đức Phật giáo 1. Trên Thế giới Từ khi xã hội loài ngƣời hình thành đã xuất hiện hình thái giáo dục. Tuỳ vào mỗi lĩnh vực, mỗi hoạt động trong cuộc sống mà có sự giáo dục, truyền tải khác nhau. Giáo dục đạo đức, giáo dục nhân cách con ngƣời cũng bắt đầu đƣợc hình thành.