Giáo dục đạo đức môi trường cho học sinh trung học cơ sở: Hướng dẫn chi tiết

Luận văn giáo dục đạo đức môi trường cho học sinh trung học cơ sở, phương pháp hiệu quả nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường trong trường học.

• Tác giả: Dương Quang Ngọc
• Trường học: Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam
• Chuyên ngành: Giáo dục đạo đức môi trường
• Đề tài: Giáo dục đạo đức môi trường cho học sinh THCS: Phương pháp và hiệu quả
• Loại tài liệu: báo cáo tổng kết đề tài
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. PHẦN I: MỞ ĐẦU VỀ ĐỀ TÀI CHUNG
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Phạm vi nghiên cứu
• 2. PHẦN II: SỰ CẦN THIẾT PHẢI GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC MÔI TRƯỜNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 2.1. Đạo đức môi trường
• 2.2. Cơ sở thực tiễn
• 2.2.1. Mục tiêu khảo sát
• 2.2.2. Củng cố và phương pháp khảo sát
• 2.2.3. Đối tượng và qui mô khảo sát
• 2.2.4. Kết quả khảo sát
• 2.3. Đề xuất một số giá trị và giải pháp giáo dục đạo đức môi trường cho học sinh THCS
• 2.3.1. Nguyên tắc xác định và một số giá trị đạo đức môi trường cần giáo dục cho HS THCS
• 2.3.2. Một số giải pháp giáo dục đạo đức môi trường cho học sinh THCS
• 3. PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Kiến nghị
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Giáo dục đạo đức môi trường

Giáo dục đạo đức môi trường là một phần quan trọng trong việc hình thành nhận thức và hành vi của học sinh THCS đối với môi trường. Đề tài nghiên cứu này nhấn mạnh sự cần thiết của việc giáo dục các giá trị đạo đức môi trường, giúp học sinh hiểu rõ mối quan hệ giữa con người và tự nhiên. Đạo đức môi trường không chỉ là việc bảo vệ môi trường mà còn là cách sống hòa hợp với thiên nhiên, tiết kiệm tài nguyên và chia sẻ trách nhiệm bảo vệ môi trường.

1.1. Khái niệm đạo đức môi trường

Đạo đức môi trường được định nghĩa là hệ thống các giá trị và chuẩn mực điều chỉnh hành vi của con người đối với môi trường tự nhiên. Nó bao gồm các nguyên tắc như tiết kiệm tài nguyên, sống hòa hợp với thiên nhiên và chia sẻ trách nhiệm bảo vệ môi trường. Đề tài nghiên cứu đã làm sáng tỏ các khái niệm này và đưa ra các giá trị cơ bản cần giáo dục cho học sinh THCS.

1.2. Giá trị đạo đức môi trường

Các giá trị đạo đức môi trường được đề cập trong nghiên cứu bao gồm tiết kiệm trong tiêu dùng, khai thác tài nguyên đi đôi với tái tạo, sống hòa hợp với thiên nhiên và hợp tác trong bảo vệ môi trường. Những giá trị này không chỉ giúp học sinh nhận thức được tầm quan trọng của môi trường mà còn hình thành thái độ và hành vi tích cực đối với thiên nhiên.

II. Môi trường học đường

Môi trường học đường đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục đạo đức môi trường cho học sinh THCS. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc tích hợp các nội dung giáo dục đạo đức môi trường vào các môn học như Sinh học, Địa lý và các hoạt động ngoại khóa sẽ giúp học sinh tiếp cận và hiểu sâu hơn về các vấn đề môi trường. Giáo dục bảo vệ môi trường trong trường học không chỉ dừng lại ở việc cung cấp kiến thức mà còn cần hình thành thói quen và hành vi bảo vệ môi trường.

2.1. Tích hợp giáo dục đạo đức môi trường

Việc tích hợp giáo dục đạo đức môi trường vào các môn học và hoạt động ngoại khóa là một trong những giải pháp hiệu quả được đề xuất trong nghiên cứu. Các môn học như Sinh học và Địa lý có nhiều cơ hội để lồng ghép các nội dung về bảo vệ môi trường, giúp học sinh hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc bảo vệ thiên nhiên.

2.2. Hoạt động ngoại khóa

Các hoạt động ngoại khóa như tham quan, dọn dẹp môi trường và trồng cây xanh là những cách thức hiệu quả để giáo dục đạo đức môi trường. Những hoạt động này không chỉ giúp học sinh thực hành các kiến thức đã học mà còn hình thành thói quen và ý thức bảo vệ môi trường.

III. Phương pháp giáo dục

Phương pháp giáo dục đóng vai trò quyết định trong việc hình thành nhận thức và hành vi của học sinh THCS đối với môi trường. Nghiên cứu đã đề xuất các phương pháp giáo dục đạo đức môi trường hiệu quả, bao gồm việc sử dụng tài liệu bổ trợ, đa dạng hóa cách tiếp cận và tổ chức các hoạt động thực tiễn. Giáo dục học sinh về đạo đức môi trường cần được thực hiện một cách hệ thống và liên tục để đạt được hiệu quả cao nhất.

3.1. Tài liệu bổ trợ

Việc xây dựng và sử dụng tài liệu bổ trợ về đạo đức môi trường là một trong những giải pháp quan trọng được đề xuất. Các tài liệu này không chỉ cung cấp kiến thức mà còn hướng dẫn giáo viên cách thức tổ chức các hoạt động giáo dục đạo đức môi trường một cách hiệu quả.

3.2. Đa dạng hóa cách tiếp cận

Đa dạng hóa cách tiếp cận trong giáo dục đạo đức môi trường là một phương pháp hiệu quả để thu hút sự quan tâm của học sinh. Nghiên cứu đề xuất việc sử dụng các phương tiện truyền thông như video, hình ảnh và các hoạt động tương tác để giúp học sinh hiểu rõ hơn về các vấn đề môi trường.

IV. Hiệu quả giáo dục

Hiệu quả giáo dục đạo đức môi trường được đánh giá thông qua sự thay đổi trong nhận thức và hành vi của học sinh THCS. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc giáo dục đạo đức môi trường không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về các vấn đề môi trường mà còn hình thành thói quen và hành vi tích cực đối với thiên nhiên. Giáo dục bảo vệ môi trường cần được thực hiện một cách liên tục và có hệ thống để đạt được hiệu quả lâu dài.

4.1. Đánh giá nhận thức

Việc đánh giá nhận thức của học sinh về đạo đức môi trường là một bước quan trọng trong quá trình giáo dục. Nghiên cứu đã tiến hành khảo sát thực trạng nhận thức của học sinh THCS về các vấn đề môi trường và đưa ra các giải pháp cải thiện nhận thức thông qua các hoạt động giáo dục.

4.2. Thay đổi hành vi

Mục tiêu cuối cùng của giáo dục đạo đức môi trường là thay đổi hành vi của học sinh đối với môi trường. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc giáo dục đạo đức môi trường không chỉ dừng lại ở việc cung cấp kiến thức mà cần hình thành thói quen và hành vi bảo vệ môi trường trong cuộc sống hàng ngày của học sinh.

Nội dung chính

Báo Cáo Nghiên Cứu: Giáo Dục Đạo Đức Môi Trường Cho Học Sinh Trung Học Cơ Sở

Mã số đề tài: B2006-37-30
Cơ quan chủ trì: Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam
Chủ nhiệm đề tài: TS. Dương Quang Ngọc
Thư ký khoa học: ThS. Mai Thị Kim Oanh

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

Nghiên cứu khoa học cấp Bộ mã số B2006-37-30 do TS. Dương Quang Ngọc chủ nhiệm tập trung giải quyết câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Làm thế nào để chuyển hóa nhận thức bảo vệ môi trường thành hệ giá trị và chuẩn mực đạo đức điều chỉnh hành vi bền vững ở lứa tuổi học sinh trung học cơ sở (THCS)?

Về phương pháp, đề tài kết hợp phân tích lý luận triết học - sinh thái hiện đại với khảo sát thực nghiệm xã hội học giáo dục trên quy mô 640 mẫu (gồm 526 học sinh, 107 giáo viên và 7 cán bộ quản lý) tại 3 địa bàn đại diện: Hà Nội, Hà Tây và Bắc Kạn bằng phiếu hỏi, phỏng vấn sâu và tọa đàm chuyên gia.

Kết quả chỉ ra rằng nhận thức về "đạo đức môi trường" (ĐĐMT) của giáo viên và học sinh hiện còn mang tính tự phát, phiến diện; hơn 67% giáo viên và 20% học sinh vẫn chịu ảnh hưởng bởi tư duy "chinh phục tự nhiên". Chỉ 36,7% học sinh nhận thức được mục tiêu cuối cùng của giáo dục môi trường là rèn luyện thói quen và hành vi thực tế.

Từ đó, công trình đã xác lập khung 6 giá trị đạo đức môi trường nền tảng phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi THCS và đề xuất hệ thống giải pháp tích hợp liên môn (Sinh học, Địa lí, GDCD, Hoạt động ngoài giờ lên lớp) gắn liền với trải nghiệm thực tiễn, đóng góp cơ sở khoa học quan trọng cho việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông theo định hướng phát triển bền vững.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Nhân loại trong thế kỷ XXI đang đối mặt với cuộc khủng hoảng sinh thái toàn cầu: biến đổi khí hậu gia tăng, suy giảm tầng ozone, cạn kiệt tài nguyên và tốc độ tuyệt chủng sinh vật đạt mức báo động. Tại Việt Nam, quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh chóng tạo ra áp lực nặng nề lên chất lượng môi trường qua các điểm nóng về ô nhiễm làng nghề, xả thải công nghiệp chưa qua xử lý, suy thoái rừng phòng hộ và tàn phá đa dạng sinh học.

Thực tiễn chứng minh rằng: trình độ học vấn hay khoa học kỹ thuật phát triển không đồng nghĩa với hành vi ứng xử thân thiện với môi trường nếu thiếu đi nền tảng đạo đức sinh thái. Trong thời gian dài, công tác giáo dục bảo vệ môi trường (GDBVMT) trong nhà trường phổ thông chủ yếu dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức thuần túy (giáo dục về môi trường), mang nặng tính lý thuyết một chiều mà thiếu vắng việc bồi dưỡng chiều sâu cảm xúc, chuẩn mực giá trị và trách nhiệm luân lý (giáo dục vì môi trường).

Đặc biệt, học sinh THCS (từ 11–15 tuổi) đang ở giai đoạn then chốt của quá trình hình thành nhân cách và thế giới quan. Đây là lứa tuổi có bước nhảy vọt về tư duy logic, nhạy cảm với các vấn đề xã hội, giàu cảm xúc và khao khát khẳng định bản thân thông qua việc mô phỏng các hình mẫu người lớn. Nếu không được định hướng hệ giá trị chuẩn mực ngay từ giai đoạn bản lề này, các em dễ hình thành thói quen tiêu dùng lãng phí và thái độ thờ ơ trước sự suy thoái của thiên nhiên.

Vì vậy, đề tài nghiên cứu của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam có tính cấp thiết và giá trị thời sự đặc biệt, góp phần cụ thể hóa Quyết định 1363/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Chỉ thị 02/2005/CT-BGD&ĐT về việc đưa nội dung bảo vệ môi trường vào hệ thống giáo dục quốc dân một cách thực chất và bền vững.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Công trình được thiết kế theo mô hình nghiên cứu kết hợp giữa nghiên cứu lý luận nền tảng (Foundational Theoretical Research) và nghiên cứu thực trạng ứng dụng (Empirical Educational Research) với cấu trúc đa tầng:

1. Phương pháp thu thập và hồi cứu tư liệu

Nhóm tác giả tiến hành tổng quan có hệ thống các lý thuyết đạo đức học môi trường phương Tây (từ quan điểm "Duy nhân loại" - Anthropocentrism, "Duy sinh vật" - Biocentrism của Paul Taylor, "Đạo đức đất đai" - Land Ethic của Aldo Leopold, đến "Sinh thái học sâu sắc" - Deep Ecology) kết hợp với tư tưởng triết học phương Đông ("Thiên - nhân hợp nhất").

2. Phương pháp chuyên gia và điều tra thực nghiệm

Đề tài triển khai công cụ khảo sát thực địa thông qua bộ phiếu hỏi chuẩn hóa, kết hợp phỏng vấn sâu và tọa đàm khoa học với sự tham gia của Vụ Giáo dục Trung học, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Phát triển Chương trình Giáo dục.

• Quy mô mẫu khảo sát ($N = 640$):
  • Học sinh ($n = 526$): Phân bố đều từ lớp 6 đến lớp 9 (Lớp 6: 119; Lớp 7: 120; Lớp 8: 115; Lớp 9: 172).
  • Giáo viên ($n = 107$): Trực tiếp giảng dạy các bộ môn khoa học tự nhiên, xã hội và hoạt động giáo dục.
  • Cán bộ quản lý ($n = 7$): Ban giám hiệu các trường tham gia dự án.
• Địa bàn chọn mẫu: Đại diện cho 3 vùng sinh thái - văn hóa đặc trưng:
  • Đô thị trung tâm: Trường THCS Tứ Liên (Tây Hồ, Hà Nội).
  • Khu vực nông thôn/đồng bằng: Trường THCS Kim Đường (Ứng Hòa, Hà Tây).
  • Khu vực miền núi/vùng cao: Trường THCS Thị xã Bắc Kạn (Bắc Kạn).

3. Phương pháp xử lý dữ liệu và độ tin cậy

Dữ liệu khảo sát định lượng được làm sạch và xử lý thống kê mô tả bằng phần mềm MS Excel, đối sánh tỷ lệ phần trăm chéo giữa các khối lớp, địa bàn và đối tượng khảo sát. Dữ liệu định tính từ các biên bản phỏng vấn sâu và tọa đàm được mã hóa theo chủ đề để bảo đảm tính khách quan, độ tin cậy (reliability) và giá trị hiệu lực (validity) của các kết luận rút ra.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Từ kết quả điều tra diện rộng và xử lý số liệu, nghiên cứu đã phát hiện những mâu thuẫn nhận thức và khoảng trống phương pháp đáng chú ý:

Chỉ số khảo sát	Đối tượng Học sinh (%)	Đối tượng Giáo viên (%)	Nhận định chuyên môn
Đã từng nghe về "Đạo đức môi trường"	76,0%	72,9%	Mức độ phổ biến thông tin ban đầu tương đối tốt
Hiểu đúng: ĐĐMT điều chỉnh quan hệ Người - Tự nhiên	61,5%	60,7%	Gần 40% còn nhầm lẫn sang quan hệ tự nhiên - con người hoặc người - người
Nhận thức tài nguyên Trái Đất là hữu hạn	70,2%	93,5%	Nhận thức lý thuyết căn bản đạt mức cao
Quan điểm: Con người phải "chinh phục thiên nhiên"	20,7%	67,3%	Tồn dư nặng nề của tư duy duy nhân loại cơ giới luận ở đội ngũ GV
Quan điểm: Có con người tất yếu phải có phế thải	41,1%	66,4%	Chưa tiếp cận được tư duy sinh thái tuần hoàn (Zero Waste)
Mục tiêu cốt lõi là hình thành hành vi, thói quen	36,7%	-	Đa số vẫn coi mục tiêu chỉ dừng ở mức biết hoặc có ý thức chung chung

1. Khoảng cách lớn giữa thái độ cảm xúc và năng lực hành vi

Đa số học sinh (88,2%) thể hiện tình yêu thiên nhiên nguyên bản và gắn bó với động, thực vật (81,1%). Tuy nhiên, chỉ có 36,7% học sinh nhận thức được rằng đích đến cuối cùng của đạo đức môi trường phải là hành vi và thói quen thực tiễn hằng ngày. Các em lúng túng khi chuyển hóa tình cảm yêu thiên nhiên thành các giải pháp ứng xử cụ thể.

2. Sự xung đột trong cấu trúc tư duy của đội ngũ giáo viên

Nghiên cứu phát hiện một nghịch lý nhận thức rõ rệt ở giáo viên: Dù 93,5% khẳng định tài nguyên là hữu hạn và 77,6% cho rằng giải quyết khủng hoảng môi trường cần có đạo đức, nhưng có tới 67,3% giáo viên vẫn đồng tình với quan điểm "con người phải chinh phục thiên nhiên" và 58,9% cho rằng nâng cao chất lượng sống chủ yếu dựa vào gia tăng của cải vật chất. Điều này phản ánh sự đan xen giữa tư duy phát triển kiểu cũ và nhận thức sinh thái hiện đại, cản trở việc truyền đạt chuẩn mực đạo đức đúng đắn cho học sinh.

3. Sự thiếu hụt trầm trọng về tài liệu và phương pháp đặc thù

Mặc dù 86% giáo viên khẳng định việc giáo dục ĐĐMT là cực kỳ cấp bách, nhưng 100% các trường được khảo sát đều chưa có tài liệu hướng dẫn chuyên sâu hay quy trình tổ chức hoạt động rèn luyện hành vi ĐĐMT. Việc giảng dạy hiện nay chủ yếu lồng ghép tự phát vào môn Sinh học (83,1%), GDCD (76,6%), Địa lí (59,9%) dưới dạng cung cấp số liệu ô nhiễm.

4. Nhu cầu học tập qua trải nghiệm thực tế chiếm ưu thế tuyệt đối

Học sinh thể hiện sự hào hứng cao nhất đối với phương pháp học tập thông qua tham quan thực tế (75,1%) và giao lưu, diễn đàn (64,1%), trong khi chỉ 10,5% học sinh mong muốn học ĐĐMT dưới dạng một môn học lý thuyết thuần túy trên lớp.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

1. Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa cơ sở triết học và sư phạm của ĐĐMT, làm rõ sự khác biệt bản chất: Nếu đạo đức xã hội điều chỉnh mối quan hệ người – người thì đạo đức môi trường xác lập vị thế của con người như một thành viên bình đẳng trong hệ thống Tự nhiên – Con người – Xã hội.
• Phân biệt rõ ràng giữa hai tầng giá trị của mọi thực thể tự nhiên: Giá trị nội tại (intrinsic value - quyền được tồn tại phục vụ sự sống) và Giá trị sử dụng (instrumental value - công cụ phục vụ nhu cầu con người).

2. Xây dựng khung chuẩn mực 6 giá trị ĐĐMT cốt lõi cho học sinh THCS

Đề tài đã xác lập tường minh hệ thống 6 giá trị căn bản cần giáo dục:

1. Tiết kiệm trong tiêu dùng và thân thiện với môi trường.
2. Khai thác, sử dụng đi đôi với tái tạo và phục hồi tự nhiên.
3. Sống hài hòa, tôn trọng quy luật cân bằng của thiên nhiên.
4. Bình đẳng trong thụ hưởng tài nguyên và chia sẻ lợi ích môi trường.
5. Hợp tác và cùng chia sẻ trách nhiệm bảo vệ môi trường toàn cầu.
6. Tự giác và trung thực trong các hành vi ứng xử với môi trường.

3. Đóng góp thực tiễn và chính sách

Cung cấp căn cứ khoa học xác thực cho các nhà hoạch định chính sách của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong việc biên soạn tài liệu bồi dưỡng giáo viên, thiết kế ma trận tích hợp nội dung bảo vệ môi trường vào chương trình sách giáo khoa mới và đa dạng hóa các hình thức giáo dục ngoài giờ lên lớp.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Kết quả nghiên cứu và hệ thống giải pháp của đề tài mang lại giá trị tham chiếu thực tiễn cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý giáo dục & Nhà hoạch định chương trình: Sử dụng khung 6 giá trị ĐĐMT làm cơ sở xây dựng chuẩn đầu ra về phẩm chất, năng lực công dân xanh trong chương trình giáo dục phổ thông.
• Giáo viên THCS (đặc biệt là GV Sinh học, Địa lí, GDCD, Hướng nghiệp): Tiếp cận nguồn học liệu phương pháp luận, ma trận tích hợp liên môn và các kịch bản tổ chức hoạt động trải nghiệm thực địa sinh động.
• Các nhà nghiên cứu giáo dục & sinh thái học nhân văn: Cung cấp bộ dữ liệu thực chứng tin cậy về biến thiên tâm lý - nhận thức môi trường của thiếu niên Việt Nam trong bối cảnh chuyển dịch kinh tế.
• Các tổ chức phi chính phủ (NGOs) và tổ chức môi trường: Tham khảo mô hình giáo dục dựa vào cộng đồng và trường học để triển khai các dự án truyền thông nâng cao nhận thức sinh thái hiệu quả.

---

FAQ - Các câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Khái niệm "Đạo đức môi trường" khác gì so với "Giáo dục môi trường" truyền thống?

Trả lời: Giáo dục môi trường truyền thống thường tập trung cung cấp tri thức, số liệu về thực trạng ô nhiễm (giáo dục về môi trường). Ngược lại, ĐĐMT đi sâu vào việc định hình niềm tin, thái độ luân lý và xác lập chuẩn mực ứng xử (giáo dục vì môi trường), biến nhận thức thành trách nhiệm tự giác bảo vệ sự sống của muôn loài.

2. Điểm hạn chế lớn nhất trong nhận thức của giáo viên được nghiên cứu chỉ ra là gì?

Trả lời: Đó là mâu thuẫn giữa lý thuyết bảo tồn và tư duy chinh phục: 67,3% giáo viên vẫn giữ quan niệm "con người phải chinh phục tự nhiên" và xem tự nhiên chỉ như một kho tài nguyên vô tận phục vụ cho tăng trưởng vật chất.

3. Vì sao nghiên cứu đề xuất không nên dạy ĐĐMT thành một môn học riêng biệt?

Trả lời: Khảo sát cho thấy chỉ 10,5% học sinh thích học môn riêng. Việc biến ĐĐMT thành môn học lý thuyết dễ gây quá tải chương trình và biến đạo đức thành bài học thuộc lòng. Phương pháp tối ưu là tích hợp liên môn và học tập qua trải nghiệm thực tế.

4. Đâu là môn học có tiềm năng tích hợp giáo dục ĐĐMT cao nhất ở cấp THCS?

Trả lời: Theo đánh giá của học sinh và giáo viên, môn Sinh học (83,1%), Giáo dục công dân (76,6%), Hoạt động GD Ngoài giờ lên lớp (63,5%) và Địa lí (59,9%) là các phân môn có điều kiện thuận lợi nhất.

5. Lợi ích lớn nhất của việc giáo dục ĐĐMT từ lứa tuổi THCS là gì?

Trả lời: Lứa tuổi THCS là "thời kỳ bản lề" định hình nhân cách. Những giá trị đạo đức môi trường được hấp thụ thông qua trải nghiệm ở giai đoạn này sẽ tạo thành "khung tham chiếu nhân cách" bền vững theo suốt cuộc đời mỗi cá nhân.

---

Kết luận (150 từ)

Đề tài nghiên cứu khoa học mã số B2006-37-30 của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam do TS. Dương Quang Ngọc chủ nhiệm đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu đề ra: làm sáng tỏ cơ sở lý luận sinh thái nhân văn, phác thảo bức tranh chân thực về thực trạng nhận thức tại trường phổ thông và xây dựng thành công khung 6 giá trị ĐĐMT nền tảng cho học sinh THCS.

Công trình khẳng định thông điệp mang tính thời đại: Giải quyết khủng hoảng môi trường không thể chỉ dựa vào công nghệ hay chế tài pháp luật, mà căn cốt phải bắt đầu từ việc chuyển đổi nhận thức và xây dựng một nền đạo đức mới – nơi con người sống hài hòa, tôn trọng và sẻ chia trách nhiệm với mẹ thiên nhiên. Đây là cẩm nang khoa học giá trị mở đường cho các nghiên cứu ứng dụng tiếp theo trong công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o ViÖn Khoa häc gi¸o dôc ViÖt Nam b¸o c¸o tæng kÕt ®Ò tµi Gi¸o dôc ®¹o ®øc m«i tr−êng Cho häc sinh trung häc c¬ së M· sè: B2006-37-30 Chñ nhiÖm: TS. D−¬ng Quang Ngäc Th− kÝ: Mai ThÞ Kim Oanh 7343 12/5/2009 Hµ Néi, 1-2009 Danh s¸ch nh÷ng ng−êi tham gia thùc hiÖn ®Ò tµi TT Hä vµ tªn §¬n vÞ c«ng t¸c NhiÖm vô ®−îc giao 1 D−¬ng Quang Ngäc ViÖn KHGD ViÖt Nam Chñ nhiÖm ®Ò tµi 2 Mai Kim Oanh ViÖn KHGD ViÖt Nam Th− ký ®Ò tµi 3 Phan ThÞ L¹c ViÖn KHGD ViÖt Nam Thµnh viªn 4 L−u Thu Thuû ViÖn KHGD ViÖt Nam Thµnh viªn 5 NguyÔn Ph−¬ng Nga Së GD&§T Hµ Néi Thµnh viªn §¬n vÞ phèi hîp chÝnh Tªn ®¬n vÞ Néi dung phèi hîp Hä vµ tªn ng−êi ®¹i diÖn 1. Vô Gi¸o dôc Trung häc - Nghiªn cøu c¬ së lÝ luËn L· Quý §«n 2. Trung t©m nghiªn cøu chiÕn cña c¸c gi¸ trÞ ®¹o ®øc m«i L−¬ng ViÖt Th¸i l−îc vµ ph¸t triÓn ch−¬ng tr−êng vµ ®Þnh h−íng gi¶i tr×nh gi¸o dôc phæ th«ng ph¸p gi¸o dôc c¸c gi¸ trÞ (ViÖn CL&CT Gi¸o dôc) ®¹o ®øc m«i tr−êng cho HS THCS 3.

Tr−êng THCS Tø Liªn – Hµ - TriÓn khai kh¶o s¸t thùc NguyÔn V¨n Ho¹ch Néi tr¹ng Tr−êng THCS Kim §−êng – Ph¹m M¹nh Hïng Hµ T©y (nay là Hà Nội) Tr−êng THCS TX. B¾c K¹n – NguyÔn ThÞ H¶o B¾c K¹n 1 Môc lôc Trang Tãm t¾t kÕt qu¶ nghiªn cøu 4 Summary 6 PhÇn I. Mét sè vÊn ®Ò chung 8 I. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi 8 II.

Môc tiªu nghiªn cøu 9 III. Néi dung nghiªn cøu 9 IV. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu 9 V. Ph¹m vi nghiªn cøu 10 PhÇn II.

Sù cÇn thiÕt ph¶i gi¸o dôc ®¹o ®øc m«i tr−êng cho häc sinh THCS 11 2. §¹o ®øc m«i tr−êng 21 II. C¬ së thùc tiÔn 38 1. Môc tiªu kh¶o s¸t 38 2.

C«ng cô vµ ph−¬ng ph¸p kh¶o s¸t 38 3. §èi t−îng vµ qui m« kh¶o s¸t 38 4. KÕt qu¶ kh¶o s¸t 38 III. §Ò xuÊt mét sè giá trị và gi¶i ph¸p gi¸o dôc ®¹o ®øc m«i tr−êng cho häc sinh THCS 58 1.

Nguyªn t¾c x¸c ®Þnh vµ mét sè gi¸ trÞ ®¹o ®øc m«i tr−êng cần giáo dục cho HS THCS 58 2. Mét sè gi¶i ph¸p gi¸o dôc ®¹o ®øc m«i tr−êng cho häc sinh THCS 65 PhÇn III. KÕt luËn vµ kiÕn nghÞ 69 I. KiÕn nghÞ 69 Tµi liÖu tham kh¶o 70 Phô lôc 72 2 Danh môc c¸c tõ viÕt t¾t ViÕt t¾t ViÕt ®Çy ®ñ BVMT: B¶o vÖ m«i tr−êng §DSH: §a d¹ng sinh häc §§MT: §¹o ®øc m«i tr−êng GDBVMT: Gi¸o dôc b¶o vÖ m«i tr−êng GV: Gi¸o viªn HS: Häc sinh KNS: KÜ n¨ng sèng MT: M«i tr−êng THCS: Trung häc c¬ së 3 Tãm t¾t kÕt qu¶ nghiªn cøu Tªn ®Ò tµi : Gi¸o dôc ®¹o ®øc m«i tr−êng cho häc sinh trung häc c¬ së M· sè : B2006-37-30 Chñ nhiÖm ®Ò tµi : TS.

D−¬ng Quang Ngäc Tel. : [phone] E-mail: [e-mail] C¬ quan chñ tr× ®Ò tµi: ViÖn Khoa häc Gi¸o dôc ViÖt Nam C¬ quan vµ c¸ nh©n phèi hîp thùc hiÖn: Tªn ®¬n vÞ Hä vµ tªn ng−êi ®¹i diÖn 1. Vô Gi¸o dôc Trung häc L· Quý §«n 2. Trung t©m nghiªn cøu chiÕn l−îc vµ ph¸t triÓn ch−¬ng L−¬ng ViÖt Th¸i tr×nh gi¸o dôc phæ th«ng (ViÖn KHGD ViÖt Nam) 3.

Tr−êng THCS Tø Liªn – Hµ Néi NguyÔn V¨n Ho¹ch 4. Tr−êng THCS Kim §−êng – Hµ T©y Ph¹m M¹nh Hïng 5. Tr−êng THCS TX. B¾c K¹n – B¾c K¹n NguyÔn ThÞ H¶o Thêi gian thùc hiÖn: 5/2006 - 5/2008 1.

Môc tiªu: - Lµm s¸ng tá c¸c kh¸i niÖm vÒ ®¹o ®øc m«i tr−êng, gi¸ trÞ ®¹o ®øc m«i tr−êng vµ ®−a ra mét sè gi¸ trÞ ®¹o ®øc c¬ b¶n cÇn gi¸o dôc cho HS THCS; - §−a ra mét vµi ®Þnh h−íng mang tÝnh gi¶i ph¸p ®Ó thùc hiÖn gi¸o dôc ®¹o ®øc m«i tr−êng cho HS THCS cã hiÖu qu¶. Néi dung chÝnh: - Nghiªn cøu c¬ së lÝ luËn: + Kh¸i niÖm ®¹o ®øc m«i tr−êng + Kh¸i niÖm gi¸ trÞ ®¹o ®øc m«i tr−êng + Nguyªn t¾c x¸c ®Þnh c¸c gi¸ trÞ ®¹o ®øc m«i tr−êng + Mét sè gi¸ trÞ ®¹o ®øc m«i tr−êng c¬ b¶n cho HS THCS - Nghiªn cøu thùc tiÔn: Kh¶o s¸t thùc tr¹ng nhËn thøc vÒ ®¹o ®øc m«i tr−êng vµ c«ng t¸c gi¸o dôc ®¹o ®øc m«i tr−êng trong 3 tr−êng THCS thuéc 3 tØnh. - §Þnh h−íng c¸c gi¶i ph¸p thùc hiÖn 3. KÕt qu¶ chÝnh ®¹t ®−îc: §¹o ®øc m«i tr−êng lµ quan niÖm vµ c¸ch thøc øng xö cña con ng−êi vµ x· héi loµi ng−êi ®èi víi giíi tù nhiªn b¶o ®¶m sù cïng tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña tù nhiªn vµ x· héi.

Gi¸ trÞ ®¹o ®øc m«i tr−êng lµ nh÷ng chuÈn mùc cÇn thiÕt ®Ó ®iÒu chØnh c¸ch øng xö cña con ng−êi víi thiªn nhiªn, x©y dùng nh÷ng hµnh vi vµ th¸i ®é th©n thiÖn víi MT. 4 Thùc tr¹ng kh¶o s¸t cho thÊy: - Gi¸o dôc ®¹o ®øc m«i tr−êng cho HS THCS lµ cÇn thiÕt vµ cÊp b¸ch. - Cã nhiÒu m«n häc cã c¬ héi gi¸o dôc ®¹o ®øc m«i tr−êng cho HS THCS. - NhËn thøc vµ hiÓu vÒ ®¹o ®øc m«i tr−êng cña GV vµ HS cßn h¹n chÕ.

- Ch−a cã tµi liÖu cung cÊp kiÕn thøc còng nh− ch−a cã tµi liÖu h−íng dÉn hay tæ chøc ho¹t ®éng gi¸o dôc ®¹o ®øc m«i tr−êng cho HS THCS. Nguyªn t¾c x¸c ®Þnh c¸c gi¸ trÞ ®¹o ®øc m«i tr−êng: - Con ng−êi vµ x· héi loµi ng−êi lµ mét bé phËn cÊu thµnh kh«ng thÓ t¸ch rêi víi thÕ giíi tù nhiªn, mét kh©u quan träng cña hÖ thèng Tù nhiªn- Con ng−êi- X· héi. - Mäi sinh vËt, kÓ c¶ con ng−êi vµ c¸c yÕu tè cña m«i tr−êng sinh th¸i ngoµi gi¸ trÞ sö dông cßn cã gi¸ trÞ néi t¹i, mµ c¬ së cña gi¸ trÞ néi t¹i ®ã lµ sù sèng vµ phôc vô sù sèng. - Sù khai th¸c c¸c gi¸ trÞ sö dông cña c¸c kh¸ch thÓ tù nhiªn ph¶i tu©n theo nguyªn t¾c ho¹t ®éng cña chu tr×nh sinh häc hay chu tr×nh trao ®æi vËt chÊt, n¨ng l−îng vµ th«ng tin gi÷a x· héi vµ tù nhiªn.

- Con ng−êi ph¶i tù gi¸c ®iÒu chØnh hµnh vi cña m×nh trong mèi quan hÖ gi÷a con ng−êi víi tù nhiªn, nh»m môc ®Ých t¹o ra sù hµi hoµ thËt sù víi tù nhiªn. - X©y dùng §§MT míi, cÇn thay ®æi t− duy, thay ®æi quan niÖm ®èi víi tù nhiªn, vÒ vÞ trÝ cña con ng−êi vµ vÒ mèi quan hÖ gi÷a con ng−êi víi thÕ giíi tù nhiªn. Mét sè gi¸ trÞ ®¹o ®øc m«i tr−êng gi¸o dôc cho häc sinh THCS: - Tiết kiệm trong tiêu dùng và thân thiện với môi trường - Khai th¸c, sö dông ®i ®«i víi t¸i t¹o tù nhiªn - Sèng hßa hợp víi thiªn nhiªn - B×nh ®¼ng trong h−ëng thô c¸c nguån tµi nguyªn vµ lîi Ých môi trường - Hợp tác và cïng chia sÎ c¸c tr¸ch nhiÖm bảo vệ môi trường - Tự giác và trung thực trong bảo vệ môi trường Mét sè gi¶i ph¸p gi¸o dôc ®¹o ®øc m«i tr−êng cho häc sinh THCS: - Qu¸n triÖt vµ thùc thi cã hiÖu qu¶ ®Ò ¸n cña ChÝnh phñ vÒ viÖc “§−a c¸c néi dung BVMT vµo hÖ thèng gi¸o dôc quèc d©n”. - Từng bước đưa nội dung ĐĐMT vào một số môn học: Sinh học, Địa lí, Hoạt động GDNG lên lớp và hoạt động ngoại khóa.

- Triển khai tập huấn bồi dưỡng nâng cao nhận thức, kĩ năng và phương pháp giáo dục ĐĐMT cho GV. - Xây dựng tài liệu bổ trợ kiến thức về ĐĐMT cho cán bộ quản lí và giáo viên. - Xây dựng tư liệu (đĩa hình, băng hình) và huy động sự tham gia của cộng đồng. - Đa dạng hóa các cách tiếp cận giáo dục ĐĐMT.

5 SummarY Project Title: Environmental ethics education for secondary school students Code number : B2006-37-30 Coordinator : Dr. Duong Quang Ngoc E-mail: [e-mail] Implementing Institution: Vietnam Institute for Educational Sciences Cooperating Institutions: Organization Representative 1 General Education Department La Quy Don 2 Research Centre for General Education Strategy Luong Viet Thai and Curriculum 3 Tu Lien – Ha Noi secondary school Nguyen Van Hoach 4 Kim Duong – Ha Tay secondary school Pham Manh Hung 5 Bac Kan town – Bac Kan secondary school Nguyen Thi Hao Duration: from May/2006 to May/2008 1. Objectives: - To make clearing about the conception of environmental ethics, value of environmental ethics , in addition to raise some basic values ( some mainly values ) of environmental ethics , which need tobe educated for secondary school students. - To raise some ways to realize the environmental ethics education for secondary school students effectively.

Main contents: - Reasoning base research: + Conception of environmental ethics. + Conception of value of environmental ethics. + Principle for determining the value of environmental ethics. + Some basic value (some mainly values) of environmental ethics for secondary school students.

- Practical research: Survey knowledge situation in environmental ethics and environmental ethics education at 3 secondary schools in 3 provinces. - To determine the way to realize 3. Results obtained: Environmental ethics is conception and method behave human and human society towards natural world to ensure co-existence and development of nature and society. Value of environmental ethics is nescessary standards which adjust to behave of human with natural, and build friendy action and attitude towards environment.

Practical survey indicated that: 6 - Environmental ethics education for secondary school students is nescessary and urgent work. - Many school subjects are able to teach environmental ethics for secondary school students. - Awareness , knowledge about the environmental ethics of teachers and students has limited. -There are still not any documents for teaching and trainning or organizing the environmental ethics actions for secondary school students.

Principle for determining the value of environmental ethics : - Human and human society are a unseparatable component part from nature world, and are a link of chain Nature-Human-Society. - All creatures, including human and ecological environment factors, have not only instrumental values but also intrinsic values, and base of that intrinsic values is the living and to serve the living. - The exploition of instrumental values from the natural objects must be followed action principle of biological cycle or converting cycle of materials, energy and information between society and nature. - Human must themselves to adjust the behavior in the relationship with nature to create the real agreement with nature.

- To build a new environmental ethics, must change the thought, opinion towards nature, human position and about the relationship between human and the nature world. Some values of environmental ethics for secondary school students: - Savings in consumption and environment-friendly. - Exploitation, use together with renewable natural. - Living harmony with nature.

- Equality in the enjoyment of natural resources and environmental benefits. - Cooperation and the sharing of responsibility to protect environment. - Self-awareness and honesty in environmental protection. The solutions about environmental ethics education for secondary school students: - Local and thoroughly implement effective projects by the government of "Bringing the environmental protection into National education system".

- Step by step bringing content to some subjects: Biology, Geography, work overtime to class activities and foreign course work. - Implementing training fostering awareness, skills and methods of education Ethics environment for teachers. - Construction material support of ethical environment for staff management and teachers.