Thực trạng và giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam sang thị trường Mỹ

Luận văn thạc sĩ kinh tế đối ngoại phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam sang thị trường Mỹ.

• Tác giả: Hoàng Thị Mai Phương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trúc Lê
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Kinh tế thế giới và Quan hệ kinh tế Quốc tế
• Đề tài: Thực trạng và giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam sang thị trường Mỹ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA NGÀNH DỆT MAY XUẤT KHẨU VIỆT NAM
• 1.1. Cơ sở lý luận
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG MỸ
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG MỸ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Xuất khẩu dệt may Việt Nam

Xuất khẩu dệt may là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn của Việt Nam, đóng góp đáng kể vào tổng kim ngạch xuất khẩu quốc gia. Trong những năm gần đây, ngành này đã đạt được nhiều thành tựu ấn tượng, đưa Việt Nam trở thành một trong mười quốc gia hàng đầu về sản xuất và xuất khẩu dệt may. Thị trường Mỹ là đối tác quan trọng, chiếm hơn 50% tổng kim ngạch xuất khẩu dệt may của Việt Nam. Tuy nhiên, ngành này cũng đối mặt với nhiều thách thức như rào cản thương mại, cạnh tranh gay gắt từ các nước trong khu vực và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng sản phẩm.

1.1. Vai trò của xuất khẩu dệt may

Xuất khẩu dệt may không chỉ mang lại nguồn thu ngoại tệ lớn mà còn giải quyết việc làm cho hàng triệu lao động, thúc đẩy các ngành công nghiệp phụ trợ phát triển. Theo số liệu thống kê, kim ngạch xuất khẩu dệt may của Việt Nam sang thị trường Mỹ tăng trưởng mạnh mẽ, đạt trên 50% tổng kim ngạch xuất khẩu của ngành. Điều này khẳng định vị thế quan trọng của ngành dệt may trong nền kinh tế quốc dân.

1.2. Thách thức trong xuất khẩu dệt may

Mặc dù có nhiều cơ hội, xuất khẩu dệt may Việt Nam sang thị trường Mỹ cũng gặp không ít khó khăn. Các rào cản thương mại, yêu cầu về chất lượng, an toàn sản phẩm và sự cạnh tranh từ các nước như Trung Quốc, Bangladesh là những thách thức lớn. Để duy trì và phát triển thị phần, các doanh nghiệp cần nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

II. Thúc đẩy xuất khẩu dệt may

Thúc đẩy xuất khẩu là chiến lược quan trọng để phát triển ngành dệt may Việt Nam, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Việc tăng cường xuất khẩu sang thị trường Mỹ không chỉ giúp tăng thu ngoại tệ mà còn thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Các giải pháp như nâng cao chất lượng sản phẩm, đa dạng hóa mẫu mã và tăng cường hợp tác quốc tế là những yếu tố then chốt.

2.1. Chiến lược xuất khẩu

Để thúc đẩy xuất khẩu, các doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược bài bản, tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Đồng thời, việc tìm hiểu và tuân thủ các quy định của thị trường Mỹ cũng là yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng cạnh tranh.

2.2. Cơ hội và thách thức

Cơ hội xuất khẩu sang thị trường Mỹ rất lớn, đặc biệt khi các rào cản thương mại được dỡ bỏ. Tuy nhiên, các doanh nghiệp cũng phải đối mặt với thách thức từ sự cạnh tranh gay gắt và yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Việc nắm bắt cơ hội và vượt qua thách thức sẽ quyết định sự thành công của ngành dệt may Việt Nam.

III. Giải pháp xuất khẩu dệt may

Để tăng trưởng xuất khẩu dệt may sang thị trường Mỹ, cần có các giải pháp đồng bộ từ phía Nhà nước, Hiệp hội Dệt may và các doanh nghiệp. Nhà nước cần hoàn thiện chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp. Hiệp hội Dệt may cần đóng vai trò kết nối, cung cấp thông tin và hỗ trợ doanh nghiệp. Các doanh nghiệp cần nâng cao năng lực cạnh tranh, đổi mới công nghệ và đa dạng hóa sản phẩm.

3.1. Giải pháp từ Nhà nước

Nhà nước cần hoàn thiện các chính sách hỗ trợ xuất khẩu dệt may, bao gồm các chính sách về thuế, tín dụng và đào tạo nhân lực. Đồng thời, cần tăng cường đàm phán, ký kết các hiệp định thương mại tự do để mở rộng thị trường xuất khẩu.

3.2. Giải pháp từ doanh nghiệp

Các doanh nghiệp cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Đồng thời, cần đổi mới công nghệ, đa dạng hóa mẫu mã và tăng cường quảng bá thương hiệu để nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường Mỹ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành dệt may Việt Nam đã trở thành một trong những ngành công nghiệp xuất khẩu mũi nhọn với kim ngạch xuất khẩu hàng năm đạt khoảng 15 tỷ USD vào năm 2012, chiếm trên 18% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Thị trường Mỹ là thị trường nhập khẩu hàng dệt may lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 50% tổng kim ngạch xuất khẩu dệt may của Việt Nam và khoảng 40% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước sang Mỹ. Từ khi Hiệp định thương mại Việt - Mỹ có hiệu lực năm 2001 và Việt Nam gia nhập WTO, ngành dệt may Việt Nam đã có nhiều cơ hội phát triển nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức như rào cản kỹ thuật, cạnh tranh gay gắt từ các nước trong khu vực như Trung Quốc, Bangladesh, Campuchia và Ấn Độ.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích thực trạng xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam sang thị trường Mỹ từ năm 2000 đến nay, đánh giá các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hiệu quả. Nghiên cứu tập trung vào các khía cạnh như cơ cấu mặt hàng xuất khẩu, phương thức xuất khẩu, chính sách thương mại Mỹ và triển vọng thị trường. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các doanh nghiệp và nhà quản lý trong ngành dệt may nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị phần tại thị trường Mỹ – thị trường tiêu thụ hàng dệt may lớn nhất thế giới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng ba lý thuyết kinh tế chủ đạo để phân tích:

• Lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo: Giải thích cơ sở chuyên môn hóa và trao đổi thương mại quốc tế, trong đó Việt Nam có lợi thế so sánh trong sản xuất hàng dệt may so với Mỹ, tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu mặt hàng này.

• Mô hình kim cương của Michael Porter: Phân tích các yếu tố tạo nên lợi thế cạnh tranh quốc gia gồm điều kiện đầu vào sản xuất, nhu cầu thị trường, các ngành công nghiệp hỗ trợ và mức độ cạnh tranh nội bộ ngành. Mô hình này giúp đánh giá năng lực cạnh tranh của ngành dệt may Việt Nam trên thị trường Mỹ.

• Lý thuyết chuỗi giá trị của Michael Porter: Phân tích các hoạt động tạo giá trị trong chuỗi sản xuất và xuất khẩu dệt may, từ cung cấp nguyên liệu, sản xuất, marketing đến phân phối. Qua đó, xác định các mắt xích yếu kém cần cải thiện để nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh.

Các khái niệm chính bao gồm: lợi thế so sánh, lợi thế cạnh tranh quốc gia, chuỗi giá trị ngành dệt may, phương thức xuất khẩu CMT và FOB, rào cản kỹ thuật thương mại.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, thống kê và phân tích dữ liệu thứ cấp từ các nguồn như Hiệp hội Dệt may Việt Nam, Tổng cục Hải quan, Bộ Thương mại Mỹ và các báo cáo ngành. Cỡ mẫu dữ liệu bao gồm số liệu xuất khẩu dệt may Việt Nam sang Mỹ giai đoạn 2000-2013, số liệu nhập khẩu hàng dệt may của Mỹ từ các quốc gia đối thủ, cũng như các chính sách thương mại Mỹ áp dụng trong cùng thời kỳ.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích thống kê mô tả: Đánh giá xu hướng kim ngạch xuất khẩu, cơ cấu mặt hàng, thị phần và tốc độ tăng trưởng.

• So sánh đối chiếu: So sánh thị phần và năng lực cạnh tranh của Việt Nam với các nước xuất khẩu dệt may lớn khác như Trung Quốc, Bangladesh, Ấn Độ.

• Phân tích chính sách: Đánh giá tác động của các chính sách thương mại Mỹ như hạn ngạch, thuế quan, quy định về xuất xứ, nhãn mác và an toàn sản phẩm.

Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2000 đến 2013, với trọng tâm phân tích biến động sau khi Hiệp định thương mại Việt - Mỹ có hiệu lực và Việt Nam gia nhập WTO.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Kim ngạch xuất khẩu dệt may sang Mỹ tăng trưởng mạnh mẽ: Từ 50 triệu USD năm 2000, kim ngạch tăng lên 7,46 tỷ USD năm 2012, tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm trên 20% trong giai đoạn 2005-2012. Thị phần hàng dệt may Việt Nam tại Mỹ tăng từ 3% lên 8% trong 10 năm, đứng thứ hai sau Trung Quốc.

2. Cơ cấu mặt hàng đa dạng nhưng chủ yếu là sản phẩm may mặc truyền thống: Áo sơ mi, quần áo chất liệu bông và sợi nhân tạo chiếm tỷ trọng lớn nhất trong xuất khẩu sang Mỹ. Việt Nam đã mở rộng sang nhiều chủng loại sản phẩm nhưng vẫn chủ yếu theo phương thức gia công CMT, chiếm 70-80% tổng sản lượng xuất khẩu.

3. Phương thức xuất khẩu chủ đạo là gia công CMT: Do thiếu nguồn nguyên phụ liệu trong nước, các doanh nghiệp phải nhập khẩu nguyên liệu từ Mỹ hoặc các nước khác, dẫn đến giá thành cao và giá trị gia tăng thấp. Sản xuất FOB chiếm khoảng 20-30%, chưa phát triển mạnh.

4. Chính sách thương mại Mỹ có ảnh hưởng lớn: Mỹ áp dụng các quy định nghiêm ngặt về hạn ngạch, thuế quan, xuất xứ, nhãn mác và an toàn sản phẩm. Việc bãi bỏ hạn ngạch năm 2005 và gia nhập WTO đã mở rộng cơ hội cho Việt Nam, tuy nhiên các rào cản kỹ thuật và cạnh tranh từ các nước khác vẫn là thách thức lớn.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu dệt may sang Mỹ phản ánh hiệu quả của các chính sách thương mại mở cửa và nỗ lực của ngành dệt may Việt Nam trong việc tận dụng lợi thế so sánh. Tuy nhiên, việc chủ yếu dựa vào phương thức gia công CMT khiến giá trị gia tăng thấp, hạn chế khả năng cạnh tranh bền vững. So với Trung Quốc và Ấn Độ, Việt Nam còn yếu về nguồn nguyên liệu và công nghệ sản xuất.

Các quy định nghiêm ngặt của Mỹ về xuất xứ, nhãn mác và an toàn sản phẩm đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải nâng cao chất lượng, tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế để tránh rủi ro bị từ chối nhập khẩu. Việc phát triển chuỗi giá trị nội địa, đặc biệt là ngành trồng bông, kéo sợi và dệt nhuộm, sẽ giúp giảm phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu, tăng giá trị gia tăng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu, bảng so sánh thị phần các nước xuất khẩu dệt may sang Mỹ, và sơ đồ chuỗi giá trị ngành dệt may Việt Nam để minh họa các mắt xích yếu kém.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển nguồn nguyên phụ liệu trong nước: Đầu tư vào ngành trồng bông, kéo sợi và dệt nhuộm nhằm giảm tỷ lệ nhập khẩu nguyên liệu hiện trên 90%, nâng cao giá trị gia tăng sản phẩm. Thời gian thực hiện: 5-7 năm. Chủ thể: Nhà nước phối hợp doanh nghiệp.

2. Đẩy mạnh chuyển đổi phương thức sản xuất từ gia công CMT sang FOB và ODM/OBM: Nâng cao năng lực thiết kế, quản lý và thương hiệu để tăng giá trị sản phẩm và sức cạnh tranh trên thị trường Mỹ. Thời gian: 3-5 năm. Chủ thể: Doanh nghiệp dệt may.

3. Tăng cường tuân thủ các quy định kỹ thuật và tiêu chuẩn Mỹ: Đào tạo, nâng cao nhận thức và hỗ trợ doanh nghiệp trong việc đáp ứng các yêu cầu về xuất xứ, nhãn mác, an toàn sản phẩm để tránh rủi ro bị từ chối nhập khẩu. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Hiệp hội Dệt may, cơ quan quản lý nhà nước.

4. Mở rộng mạng lưới marketing và phân phối tại Mỹ: Xây dựng thương hiệu Việt Nam, phát triển kênh phân phối trực tiếp, giảm sự phụ thuộc vào các nhà buôn trung gian để tăng lợi nhuận và kiểm soát thị trường. Thời gian: 3-5 năm. Chủ thể: Doanh nghiệp, Hiệp hội Dệt may.

5. Chính sách hỗ trợ từ Nhà nước: Ban hành các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, đào tạo nguồn nhân lực và xúc tiến thương mại nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp dệt may mở rộng xuất khẩu sang Mỹ. Thời gian: ngắn hạn và dài hạn. Chủ thể: Chính phủ, Bộ Công Thương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Doanh nghiệp dệt may Việt Nam: Nhận diện các thách thức và cơ hội tại thị trường Mỹ, từ đó điều chỉnh chiến lược sản xuất, marketing và phát triển sản phẩm phù hợp.

2. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách hỗ trợ ngành dệt may phát triển bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.

3. Các tổ chức hiệp hội ngành nghề: Hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tiếp cận thông tin thị trường, đào tạo, xúc tiến thương mại và phối hợp với các bên liên quan để phát triển ngành.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành kinh tế quốc tế, kinh tế thế giới: Tài liệu tham khảo về thực trạng xuất khẩu dệt may Việt Nam, phân tích chính sách thương mại và ứng dụng các lý thuyết kinh tế trong thực tiễn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao thị trường Mỹ lại quan trọng đối với xuất khẩu dệt may Việt Nam?
   Mỹ là thị trường nhập khẩu hàng dệt may lớn nhất thế giới với kim ngạch nhập khẩu khoảng 100 tỷ USD/năm. Việt Nam chiếm khoảng 8% thị phần tại Mỹ, đứng thứ hai sau Trung Quốc, nên đây là thị trường chiến lược để tăng trưởng xuất khẩu.

2. Phương thức xuất khẩu nào chiếm ưu thế trong ngành dệt may Việt Nam?
   Phương thức gia công CMT chiếm 70-80% tổng sản lượng xuất khẩu do Việt Nam phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu và chưa phát triển mạnh sản xuất FOB hay ODM/OBM.

3. Những rào cản thương mại nào Mỹ áp dụng đối với hàng dệt may nhập khẩu?
   Mỹ áp dụng hạn ngạch nhập khẩu, thuế quan, quy định nghiêm ngặt về xuất xứ, nhãn mác, an toàn sản phẩm và yêu cầu mã số nhà sản xuất (MID). Vi phạm các quy định này có thể dẫn đến hàng hóa bị từ chối nhập khẩu.

4. Việt Nam có lợi thế cạnh tranh nào trong xuất khẩu dệt may sang Mỹ?
   Việt Nam có lợi thế về chi phí nhân công thấp, ổn định chính trị và khả năng đáp ứng đa dạng chủng loại sản phẩm. Tuy nhiên, cần cải thiện nguồn nguyên liệu và nâng cao giá trị gia tăng.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp dệt may Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh tại thị trường Mỹ?
   Doanh nghiệp cần phát triển chuỗi giá trị nội địa, chuyển đổi sang sản xuất FOB/ODM/OBM, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định kỹ thuật, xây dựng thương hiệu và mở rộng kênh phân phối trực tiếp tại Mỹ.

Kết luận

• Kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam sang thị trường Mỹ tăng trưởng mạnh, đạt 7,46 tỷ USD năm 2012, chiếm khoảng 50% tổng kim ngạch xuất khẩu dệt may cả nước.
• Thị trường Mỹ có tiềm năng lớn nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức về cạnh tranh và rào cản kỹ thuật.
• Ngành dệt may Việt Nam chủ yếu xuất khẩu theo phương thức gia công CMT, giá trị gia tăng thấp và phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu.
• Cần phát triển chuỗi giá trị nội địa, nâng cao năng lực sản xuất và tuân thủ các quy định của thị trường Mỹ để tăng sức cạnh tranh.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể về phát triển nguyên liệu, chuyển đổi phương thức sản xuất, nâng cao chất lượng và mở rộng marketing nhằm thúc đẩy xuất khẩu bền vững.

Tiếp theo, các doanh nghiệp và nhà quản lý cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời theo dõi sát sao diễn biến thị trường và chính sách thương mại Mỹ để tận dụng tối đa cơ hội phát triển. Để biết thêm chi tiết và cập nhật mới nhất, quý độc giả có thể liên hệ với Hiệp hội Dệt may Việt Nam hoặc các cơ quan chuyên ngành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THUC TIEN CUA NGÀNH DET MAY XUAT KHẨU VIET NAM 1. Cơ sở lý luận Những nhân tố quan trọng tác động tới thành công của một ngành sản phẩm đã được các nhà kinh tế học nổi tiếng của thế giới đề cập và phân tích trong các mô hình lý thuyết về lợi thế so sánh, lợi thế cạnh tranh quốc gia và chuỗi giá trị. Lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo Năm 1817, nhà kinh tế học người Anh — David Ricardo (1772-1783) đã nghiên cứu và chỉ ra rằng chuyên môn hóa quốc tế sẽ có lợi cho tất cả các quốc gia và gọi kết qua này là quy luật lợi thé so sánh — là lợi thé dat được trong trao đổi thương mại quốc tế, khi các quốc gia tập chung chuyên môn hóa sản xuất và trao đối những mặt hàng có bat lợi nhỏ nhất hoặc những mặt hàng có lợi lớn nhất thì tất cả các quốc gia đều cùng có lợi. Dé xây dựng quy luật lợi thé so sánh, David Ricardo đã đưa ra một số giả thiết làm đơn giản hóa mô hình trao déi trong mau dịch, các giả định đó là: - Thế giới chỉ có hai quốc gia và chỉ sản xuất 2 lợi sản phâm - Mậu dịch tự do - Lao động có thê chuyên dịch tự do trong một quốc gia nhưng không có khả năng chuyên dịch giữa các quốc gia - Chi phí sản xuất là có định - Không có chi phí vận chuyển - Chi phí sản xuất được đồng nhất với tiền lương Từ đó có thé tóm tắt nội dung lý thuyết lợi thé so sánh bao gồm: — Mọi nước đều có lợi khi tham gia vào phân công lao động quốc tế, bởi vì: phát triển ngoại thương cho phép mở rộng khả năng tiêu dùng của một nước.

Nguyên nhân chính là do chuyên môn hoá sản xuất một số sản phẩm nhất định của mình để đổi lấy hàng nhập khâu từ các nước khác thông qua con đường thương mại quốc tế. — Những nước có lợi thé tuyệt đối hoàn toàn hơn han các nước khác, hoặc bị kém lợi thế tuyệt đối hơn so với các nước khác, vẫn có thê và có lợi khi tham gia vào phân công lao động và quốc tế, vì mỗi nước đều có những lợi thế so sánh nhất định về một số mặt hàng và một số kém lợi thế so sánh nhất định về một số mặt hàng khác. Đề có thé hiểu rõ hơn, vi dụ chúng ta xem khả năng trao đổi sản phẩm giữa Việt Nam và Mỹ đối với hai sản phẩm là Thép và Quan áo, trong đó Lao động là yếu tố sản xuất duy nhất và được di chuyên tự do giữa các ngành san xuất trong nước.1: Chỉ phí sản xuất và lợi thế tuyệt đối , Chi phi lao động San pham My Viét Nam Thép (1 don vi) 4 24 Quân áo (1 đơn vi) 10 12 Nguồn: Tham khảo Giáo trình Kinh té Quốc tế của Đỗ Đức Binh, Nguyễn Thường Lạng, NXB Đại học Kinh tế Quốc dân, 2012. Qua bảng số liệu cho thấy Mỹ cần ít lao động để sản xuất cả 2 mặt hàng, do đó, Việt Nam không có kha năng xuất khẩu sản phẩm nào sang Mỹ.

Song nếu chúng ta phân tích theo giá cả tương đối giữa 2 hàng hóa này, thì lại khác: Bảng 1.2: Giá tương đối và lợi thế so sánh Giá tương đôi Mỹ Việt Nam Thép/Quân áo 0,4 2 Quân áo/Thép 2.5 0,5 Nguồn: Tham khảo Giáo trình Kinh tế Quốc tế của Đồ Đức Bình, Nguyễn Thường Lạng, NXB Đại học Kinh tế Quốc dân, 2012. Nhận xét theo giá tương đối giữa thép và quần áo thì Việt Nam có lợi thế hơn trong sản xuất quần áo, còn Mỹ có lợi thế hơn trong sản xuất thép. Nếu Mỹ sử dụng 10 đơn vị lao động dé sản xuất ra 2,5 đơn vị thép (thay vi 1 đơn vị quan áo) và nếu tỉ lệ trao đôi quốc tế bằng đúng giá tương đối của Việt Nam (1 don vi thép trao đôi được 2 đơn vị quần áo) thì khi trao đôi 2,5 đơn vi thép với Việt Nam, Mỹ sẽ có 5 đơn vị quần áo (tăng lợi ích thêm 4 đơn vị quần áo). Ngược lại, nếu Việt Nam sử dụng 24 đơn vi lao động dé sản xuất 2 đơn vi quan áo (thay vì 1 đơn vị thép) và trao đổi với Mỹ thì Việt Nam sẽ có 5 đơn vị thép (với tỷ lệ trao đổi bằng giá tương đối tại Mỹ: 1 đơn vị quần áo trao đối được 2,5 đơn vị thép).

Nhu vậy Mỹ cũng thu được lợi ích tăng thêm là 4 đơn vi thép. Điều này cho thấy Việt Nam hoàn toàn có thể xuất khẩu quần áo sang Mỹ và nhập khẩu thép từ họ. Khi đó, cả 2 quốc gia đều tăng được thêm lợi ích từ trao đôi thương mai. Mô hình của David Ricardo cho thấy lợi ích khi các quốc gia trao đôi thương mai: các quốc gia sẽ xuất khẩu các mặt hàng mà họ sản xuất tương đối có hiệu quả hơn và nhập khẩu các mặt hàng mà họ sản xuất tương đối kém hiệu quả.

Chiến lược phát triển kinh tế theo hướng thị trường mở cửa hội nhập đang mở ra cho xuất khẩu Việt Nam nhiều cơ hội, nhưng cũng không ít thách thức. Vi thế, Việt Nam cần biết những lợi thé so sánh của minh dé từ đó phát huy, nhằm gia tăng giá trị xuất khâu của hàng Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cau. Mô hình kim cương của Michael Porter Trong tác phâm "Lợi thế cạnh tranh quốc gia” vào năm 1990, Michael Porter vận dụng những co sở lý luận cạnh tranh trong nước của mình vao lĩnh vực cạnh tranh quốc tế và đưa ra lý thuyết nỗi tiếng là mô hình “Viên kim cương”. Theo Michael Porter không một quốc gia nào có thể có khả năng cạnh tranh ở tất cả các ngành hoặc ở hầu hết các ngành.

Các quốc gia chỉ có thé thành công trên thương trường kinh doanh quốc tế khi họ có lợi thế cạnh tranh bền vững trong một số ngành nào đó. Khả năng cạnh tranh của một quốc gia ngày nay lại phụ thuộc vào khả năng sáng tao va sự năng động của ngành của quốc gia đó. Khả năng cạnh tranh quốc gia được thể hiện ở sự liên kết của 4 nhóm yếu tố. Các nhóm yếu tô điều kiện đó bao gồm: - Điều kiện về các yếu tố đầu vào sản xuất - Điều kiện về nhu cầu: - Các ngành công nghiệp hỗ trợ và các ngành công nghiệp có liên quan - Chiến lược, cơ cấu và mức độ cạnh tranh nội bộ ngành Cả bốn yếu tổ này tác động qua lại lẫn nhau và hình thành nên khả năng cạnh tranh của một quốc gia.

Ngoài bốn yếu tô chính kể trên còn có hai yếu tô nữa là vai trò của Chính phủ và Cơ hội kinh đoanh. Các điêu kiện Các điêu kiện dau vào sản xuat nhu câu Các ngành hỗ trợ và cóliênquan |&———x( Chínhphủ `) Biểu 1.1: Mô hình kim cương của Michael Porter Nguôn: Tham khảo sách “Chiến lược cạnh tranh quốc gia” của Michael Porter, Nxb DT Books và Nxb Trẻ > Diéu kiện về các yếu tổ dau vào sản xuất. Michael Porter phân các nhân tố đầu vào thành hai nhóm: các nhân tô sản xuất cơ bản và các nhân tố sản xuất tiên tiến. Các nhân tố sản xuất cơ bản bao gồm nguồn tài nguyên thiên nhiên, đất đai, nguồn lao động chưa qua đào tạo hoặc đào tạo giản đơn, vốn, các điều kiện về khí hậu, vị trí địa lý và cơ sở hạ tầng.

Một số quốc gia xuất khâu sẽ sử dụng nhiều các yếu tố đầu vào cơ bản mà họ có sẵn và tạo lập được lợi thế cạnh tranh ban đầu. Các nhân tố sản xuất tiên tiễn còn gọi là các yếu tố chuyên sâu là những yếu tố do mỗi quốc gia tạo ra trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội như nguồn lao động có kỹ năng cao hoặc các yêu tố chuyên môn hóa, kỹ thuật và công nghệ hiện đại. Các nhân tố này thường được hình thành trên cơ sở 10 nhóm các yếu tô cơ bản thông qua các hoạt động đào tạo và cơ chế khuyến khích sự sáng tạo, đổi mới và phát trién.Porter, các nhân tố tiên tiễn có khả năng tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững hơn so với các yếu tố cơ bản. > Diéu kiện về nhu cầu.

Thị trường là nơi quyết định cao nhất năng lực cạnh tranh của một quốc gia. Thị trường trong nước cũng như nước ngoài có những đồi hỏi cao về sản phẩm sẽ là động lực thúc day các công ty thường xuyên cải tiến và đôi mới sản phẩm nếu các công ty này muốn tôn tại và phát triển. Các sản phẩm được sản xuất ra được tiêu chuẩn hóa ngày càng cao và có tính chất quốc tế. Vì vậy, các yêu cầu đặt ra đối với thị trường nội địa sẽ càng ngày càng cao gan với nhu cau của thị trường quốc tẾ, tác động tích cực đến việc tạo lợi thế cạnh tranh cho ngành tại một quốc gia.

> Nhóm các ngành hỗ trợ và có liên quan. Khả năng cạnh tranh của một ngành nói riêng và khả năng cạnh tranh của một quốc gia nói chung phụ thuộc rất lớn vào các ngành công nghiệp hỗ trợ và các ngành công nghiệp có liên quan bởi vì các công ty này năm trong ngành không thé tồn tại một cách tách biệt với các công ty của các ngành công nghiệp khác. Các ngành công nghiệp hỗ trợ thường là các ngành cung cấp các đầu vào cho ngành có khả năng cạnh tranh cao. Khi một ngành công nghiệp nổi lên với khả năng cạnh tranh hùng mạnh thì sẽ làm xuất hiện một loạt các ngành hỗ trợ và các ngành có liên quan đến ngành công nghiệp nổi lên đó.

Các mối liên hệ, tác động lẫn nhau giữa các ngành giúp cho các ngành phát huy được thế mạnh kết hợp, tăng được khả năng cạnh tranh của từng ngành. 11 > Chiến lược, cơ cấu và mức độ cạnh tranh nội bộ ngành. Chiến lược của công ty, cơ cấu của một ngành công nghiệp, tính chất và mức độ cạnh tranh trong ngành tại thị trường nội địa có ảnh hưởng lâu dài đến khả năng cạnh tranh của công ty đó trong tương lai, góp phan tao lợi thé cạnh tranh cho nền kinh tế nước mà công ty đó sinh ra. > Vai trò cua Chính phủ.

Vai trò của Chính phủ là thông qua các chính sách vĩ mô tác động vào cả bốn “mặt” của “viên kim cương” sao cho chúng cùng phát triển tương xứng, đồng bộ và hỗ trợ lẫn nhau tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực cạnh tranh trên thương trường quốc tế.