CHƯƠNG 1. TONG QUAN VỀ 1.1 Tổng quan về ảnh hướng của biến đối khí hậu đến thoát nước đô thị trên thé giới và ở Việt Nam LLL Trên thé giới Biến đồi khí bậu là mối đe dọa chính đối với sự tồn tại của con người và phải đối mặt trong thé kỷ 21. Các Nghiên cứu ảnh hướng của BĐKH làm giatăng lượng mưa gây lũ lụt khi Siêu bão Ida mang theo mua lớn và gió mạnh đổ bộ vào bang Louisiana, Mỹ ngày 29/8/2021 đã được tiến hành. Các nhà nghiên cứu đã phân tích hai hiện tượng dẫn đến lũ lụt mưa lớn trong khoảng thai gian ngắn và mưa dai ding trong thời gian dài.
Nhin chung trong năm 2020, họ nhận thấy biến đổi khí hậu khiến lượng mưa trong 3 ngây tồi tệ nhất ting 5% và ting 10% trong 3 tiếng mưa dữ đội nhất. Đối với những, com bão có cường độ cao hơn, nghiên cứu cho thấy tác động của biến đổi khí hậu còn 18 rằng hơn với lượng mua tăng 8% trong 3 ngày tỗi tệ nhất và 11% trong 3 ng khắc nghiệt nhất. Nhiệt độ toàn cầu đã tăng khoảng 1,1 độ C so với thời tiền công nghiệp, do tác động của hiệu ứng nhà kính mà nguyên nhân chính bắt nguồn từ lượng khí phát thải từ hoạt động của con người. Các nghiễn cứu trước đó cũng chỉ ra rằng tinh trang ấm lên nay đã khiển gia tăng lượng mua trong các trận bão trước đây, trong đó có bão.
Irma và Harvey năm 2017, bão Dorian năm 2019. Theo số liệu của các nhà quan sắt Sự kiện Khdn cắp Darabase, chỉ trong vòng 2 thể ky qua, số lượng lũ lụt tại các thành phố trên thể giới đã tăng đột ảnh hướng nghiêm. trong đến cuộc sống của người dân. Biển đổi khí hậu, trước hé là sự nóng lên toàn cầu và nước biển dâng, là một trong những thách thức lớn nhất ma nhân loại phải đối mặt.
Chỉ trong vòng bai thể kỹ qua, số lượng lũ ut đô thị trên toàn cầu gia tăng đáng ka, ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống của người dân ở tit cả các quốc gia và khu vực. trên thể giới, đặc biệt là ở các thành phố, ving lớn và ving ven biển Tại Singapore, mục nước biển ding Sem, có th gây ra sự suy giảm đúng ké cũa rừng ngập mặn,xói mn bở biễn. Trong vài thập kỷ trở Iai đây, Chính phủ Singapore đã tién hành mỡ rộng dign tch quốc gia thông qua các biện pháp lin biển. Kết quả lã trên 20% diện ích của đảo quốc này hi nay là đất lấn biển.
Với dự báo mực nước biển dâng từ 0,5 đến 1,5m, các ving đất lin bién lại dang trong nguy cơ bị de dọa. ‘Tai Indonesia, nước biển dng cũng với hiện tượng sat lờ đất do khai thắc nước ngằm «qua mức sẽ lâm đường bờ biển của Indonesia dich chuyển vào trong và gia tăng nguy cơ ngập lụt. Đến năm 2050, nếu mực nước biển dang theo các kịch bản 0,25; 0,57 hoặc. 1,0 cminăm, diện tích ngập lụt ở Bi Jakarta tương ứng ẽ là 40, 45 hoặc 90 km2.
Nếu mực nước biển dâng trung bình năm 2050 là 0.5m và hiện tượng sạ lỡ vẵn tgp tục, nhiều tích của Bắc Jakarta và Bekasi sẽ bingập ạt vịnh viễn Tai Philipines, mực nước biển ding 30cm vào năm 2045, sẽ ảnh hướng đến 2.000 ha đất và khoảng 500. Mức dâng 100cm vào năm 2080, sẽ gây ngập lụt cho hon 5.000 ha dit vùng ven vịnh Mania và làm ảnh hưởng dén 2.5 triệu người. Ri ro côn gia tăng nếu nước biển dâng đi cùng gia tăng cường độ bão (Nguôn: Biến đối khí hậu và các khu vực đô thị ở Đông Nam A: Thực trang và các vẫn đ thích ứng). 6 Ao, một giải pháp cho mực nước dang cao của sông Danube là xây dựng một bức.
tường ngăn lồ. Một công ty của Anh, Flood Resolution, đã phân tích cẫu trúc công trinh bao gồm hai phần chính: nén móng cổ định và hing rào có thé di chuyén được Hệ thống này dựa trên một bức tường ngằm, bảo vệ một khu vực khỏi sự xâm nhập. của nước ny m, vốn dng lên đồng th với mực nước lũ. Chiều s u của tưởng ngầm.
phụ thuộc vào nền đá ngằm, do đó quyết định chiều cao của tường chin, Gia có tường ngắm bằng xi ming trước hệ thống trồng chin di động. Các biện pháp kiểm soát Ii ạt ở thành phố Glein (Áo) được xây dựng trong khuôn khổ dự án Đập Machland, là một trong 6 khu vực tring chin là có th di chuyển được. Do thiết kế độc đáo và hiệu quả cao, những bức tường di động kiém soát lä lụt này đã ni tiếng khắp thể giới Hình 1. Một bức tường chống lũ ở Ao 112 Tại Việt Nam.
Tại Việt Nam, ngập ng vẫn là vẫn đề nhức nhối hàng ngày ở các thành phổ lớn, đặc biệt là hai đô thị là TP. Hồ Chí Minh và thủ đô Hà Nội. Một phần nguyên nhân chỉ ra rằng quá trình đô thị hóa là do nhiều ao, hd, vùng trũng thấp (đất ngập nước) đã bị san lắp, định điểm là nhiều sông. kênh, rach, mương thoát nước cho xây dựng đô thị.
Nhìn chung, cơ sở hạ tang thoát nước đô thị vẫn chưa đạt yêu cau, lạc hậu về công. đã xuống cấp do lich sử xây dựng từ 50 đến 100 năm. Tổng chiều đãi cổng ngằm ở 84 thành phố, thị xã chỉ hơn 1.000 km, tập trung ở một số thành phố lớn. Chỉ số phục vụ tính theo chi dai cổng của din cư đô thị còn tÌ „ chỉ (0,04 + 0,06) m, trong khi Hà ôi, Thành phố Hồ Chí Minh và Hải Phong chỉ 0,2m.
VỀ chit lượng các tuyển cống, theo đánh giá của các công ty thoát nước trên địa bàn, hơn 30% tuyến cổng hư hỏng nặng cin sửa chữa, 40% tuyển xuống cấp và chỉ 30% hư hỏng vừa, ốt. Kênh thoát nước chủ yếu sử dụng kênh tự nhiên, móng và tường được làm bằng đất và thường không ổn định. Cổng, Ống thoát nước bằng bê tông hoặc gach, mặt cắt ngang của cổng thường là hình tồn, hình chữ nhật, cố phụ gi là ông thoát nước thải hình bầu dục. Ngoài ra ở các đô thị có nhiều mương có nắp dan hoặc mương hở, thưởng có kích thước nhỏ, có nhiệm vụ thu gom nước mưa, nước bản trong các cụm dân cư.
Các cống, giống thu nước mưa trong mang lưới hư hỏng nặng, sửa chữa nhỏ nên khỏ quản lý. Theo báo cáo từ Công ty Thoát nước và Môi trường đô thị, tắt cả các thành phó, thị xã trên cả nước đều xảy ra tỉnh trạng ngập ting cục bộ trong mùa mưa. Ở khu vực thành thị,6 %4 đường phố bị ngập, như Buôn Ma Thuột ở Đắk Lắk. Hồ Chí Minh (trên 100 điể n), Hà Nội (rên 30 điểm), Đã Nẵng, Hii Phòng cũng có nhiều điểm a bi ngập “Thời gian lũ thay đổi từ 2 giờ đến 2 ngày, độ sâu lớn nhất là Im.
Ngoài cúc điểm ngập, úng do nước mưa, tại một số đô thị, nước thải sinh hoạt và nước thai công nghiệp (Ban ME Thuột, Cả Mau) cũng có thé gây ngập ing cục bộ. Mưa l gây ach tic giao thong, nhiều tổ chức sản xuất, dich vụ ngừng hoạt động, du lịch ngừng hoạt động, hàng hóa. không lưu thông được. Theo tính toán sơ bộ, thiệt bại hàng năm do lĩ lụt gây ra lên đến hàng trăm tỷ đồng, Hiện tai, 46 thị Việt Nam dang phải đối mặt với các vin để về BĐKH như bão, lũ lụt túc động trực tiếp đến phát iển hệ thống đô thị ve biễn và các ving đồng bằng lớn, trên 40 tỉnh thuộc ĐBSCL, DB Sông Hồng, Duyên hải Miễn Trung, Đông Nam Bộ với khoảng 128 đô thi cỏ nguy cơ ngập cao, 20 đô th có nguy cơ ngập ning.
BDKH gây mưa lớn, lũ quét, sat lở đất tác động đến phát triển hệ thống đô thị của 31 tỉnh thuộc văng núi phía Bắc, Tây Nguyên, miễn Trung và Đông Nam Bộ với khoảng 139 đồ thi chịu ảnh hướng, 15 đô thị có khả năng chịu tác động mạnh. Biển đổi khí hậu hiện dang diễn ra hế sức phúc tạp như đã trình bày trong Báo cáo đảnh giả lẫn thứ Si của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khi hậu (PCC) [3]. Chính phủ Việt Nam đã ra Quyét định số 158/2008/QĐ-TTg ngày 02/12/2008 phê duyệt Chương trình Mục tiêu Quốc gia Ứng phó với Biển đồi Khí hậu [1], tập trung vào việc đánh gi tinh hình BĐKH ở Việt Nam, xây dựng phương pháp đánh giá các biển số khí hậu và tinh hình BĐKH mà cụ thể là nhiệt độ, lượng mưa, các thảm hoa tự nhiên cùng các hiện trong khí hậu cực. doan, đồng thời xây dựng các kịch bản BĐKH va mực nước biển ding cho giai đoạn (2010:2100) cho từng khu vực của Việt Nam.
Bộ Tài nguyên Môi trường công bd kịch bản BĐKH và nước biển ding cho Việt Nam năm 2016 [2], cho thấy ny ngập các đô thị là rit lớn, đặc biệt đổi với khu vực đô thị ven biển.2 Téng quan về các giải pháp thoát nước bén vững.1 Các nghiên cứu giải pháp thoát mước bền vũng trên thể giới. “Thoát nước bền vững là vận dụng triệt để các nguyễn lý và chức năng của hệ sinh thai tu nhiên, thay vì đẫyAhoát thật nhanh nước mưa ra khỏi đường phố bằng các hệ thống kênh hở hoặc cổng ngầm thi thoát nước bên ving kim chậm lại quá trình nêu trên thông qua khả năng lưu trữ tạm thôi và thắm ngắm bổ cập nước ngầm. Nhờ đổ, thay vỉ cõi nước mưa là nguỗn nước thải cần đẫu tơ hệ thống thoát quy mộ, thi nước mưa sẽ được tích trữ tạm thôi để phục vụ li tự nhiên, cộng đồng như bổ cập nguồn nước ngằm, hải hòa cảnh quan thiên nhiên, gop phần xử lý nguồn thái phân tấn và chống ngập ting Mô hình Phát triển tác động thấp (Low Impact Development-LID): là một thuật ngữ được sử dụng ở Canada và Hoa Kỳ để mô tả phương pháp thiết kế kỹ thuật và quy hoạch đất dai để quản lý dòng nước mưa, sử dụng cảnh quan để hấp thu đồng chảy lũ, giảm dòng chảy mặt, bổ sung nước vào các mạch nước ngằm từ đó làm giảm lưu lượng nước mưa và các chất lo lửng vào trong hệ thông thu gom. Bản chất của môi Hình là mô phỏng đồng chấy trong tự nhiên của nước mưa trước khi có tắc động của con người.
Hệ thống thoát nước đô thị bin vũng (Suistainable urban drainge system): là tập hợp các biện pháp quản lý nước nhằm điều chỉnh hệ thong thoát nước đô thị để chu trình. của nước gần hơn với các chu trình luẫn chuyển trong tự nhiên như nước dng, thấm, lạc sinh học.