Luận Văn Thạc Sĩ: Giải Pháp Tạo Việc Làm Cho Lao Động Dân Tộc Thiểu Số Ở Sa Pa, Lào Cai

Luận văn thạc sĩ phân tích giải pháp tạo việc làm cho lao động dân tộc ít người tại huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

• Tác giả: Hà Thị Vân Chi
• Người hướng dẫn: GS, TS. Đỗ Thế Tùng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Giải quyết việc làm cho lao động các dân tộc ít người trên địa bàn huyện Sa Pa – tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG DÂN TỘC ÍT NGƯỜI
• 1.1. Các chủ thể giải quyết việc làm
• 1.2. Kinh nghiệm giải quyết việc làm cho lao động dân tộc ít người ở một số địa phương
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG CÁC DÂN TỘC ÍT NGƯỜI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SAPA – TỈNH LÀO CAI TỪ NĂM 2006 – 2012
• 2.1. Thực trạng về những nhân tố ảnh hưởng đến giải quyết việc làm
• 2.2. Thành tựu trong giải quyết việc làm cho lao động các dân tộc ít người trên địa bàn huyện SaPa – Tỉnh Lào Cai
• 2.3. Hạn chế và những vấn đề cần đạt ra trong giải quyết việc làm cho lao động dân tộc ít người ở SaPa
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐỂ THỰC HIỆN TỐT HƠN NHIỆM VỤ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LỰC LƯỢNG LAO ĐỘNG CỦA CÁC DÂN TỘC ÍT NGƯỜI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SAPA
• 3.1. Phương hướng giải quyết việc làm cho lao động các dân tộc ít người ở Huyện Sa Pa
• 3.2. Những giải pháp chủ yếu giải quyết việc làm cho lao động các dân tộc ít người ở Huyện Sa Pa – Tỉnh Lào Cai
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giải pháp việc làm cho lao động dân tộc thiểu số tại Huyện Sa Pa Lào Cai

Giải pháp việc làm cho lao động dân tộc thiểu số tại Huyện Sa Pa, Lào Cai là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh kinh tế - xã hội địa phương còn nhiều khó khăn. Tạo việc làm không chỉ giúp cải thiện đời sống mà còn góp phần phát triển kinh tế bền vững. Các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước và địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy cơ hội việc làm cho người dân.

1.1. Thực trạng việc làm tại Huyện Sa Pa

Huyện Sa Pa với đa số dân cư là lao động dân tộc thiểu số như người Mông, Dao, Tày, đang đối mặt với tình trạng thiếu việc làm và việc làm không ổn định. Kinh tế địa phương chủ yếu dựa vào nông nghiệp và du lịch, nhưng nguồn lực lao động chưa được khai thác hiệu quả. Đào tạo nghề và hỗ trợ lao động là những giải pháp cần được ưu tiên để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

1.2. Chính sách hỗ trợ và đào tạo nghề

Các chương trình việc làm và chính sách hỗ trợ từ Nhà nước đã được triển khai tại Huyện Sa Pa, nhưng hiệu quả chưa cao. Đào tạo nghề cho lao động dân tộc thiểu số cần được chú trọng, đặc biệt là các nghề phù hợp với điều kiện địa phương như du lịch, thủ công mỹ nghệ. Việc kết hợp giữa phát triển kinh tế và phát triển bền vững sẽ tạo ra nhiều cơ hội việc làm hơn cho người dân.

II. Phát triển kinh tế và cơ hội việc làm bền vững

Phát triển kinh tế tại Huyện Sa Pa cần gắn liền với việc tạo việc làm bền vững cho lao động dân tộc thiểu số. Các ngành nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, mây tre đan cần được khôi phục và phát triển. Đồng thời, việc đầu tư vào du lịch sinh thái và nông nghiệp sạch sẽ mở ra nhiều cơ hội việc làm mới.

2.1. Khôi phục và phát triển ngành nghề truyền thống

Các ngành nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, mây tre đan không chỉ góp phần bảo tồn văn hóa mà còn tạo ra cơ hội việc làm cho lao động dân tộc thiểu số. Việc hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và thị trường tiêu thụ sẽ giúp các ngành nghề này phát triển bền vững, từ đó cải thiện thu nhập cho người dân.

2.2. Đầu tư vào du lịch và nông nghiệp sạch

Du lịch sinh thái và nông nghiệp sạch là hai lĩnh vực tiềm năng tại Huyện Sa Pa. Việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng, đào tạo nhân lực và quảng bá du lịch sẽ thu hút nhiều khách du lịch, tạo ra nhiều việc làm cho người dân. Đồng thời, phát triển nông nghiệp sạch sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho nông dân.

III. Giải pháp phát triển bền vững và hỗ trợ lao động

Để phát triển bền vững tại Huyện Sa Pa, cần có sự kết hợp giữa chính sách hỗ trợ và giải pháp phát triển cụ thể. Việc tăng cường đào tạo nghề, hỗ trợ vốn và thị trường tiêu thụ sẽ giúp người dân có thể tự tạo việc làm và nâng cao thu nhập.

3.1. Tăng cường đào tạo nghề và hỗ trợ vốn

Đào tạo nghề là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Các chương trình đào tạo cần tập trung vào các nghề phù hợp với điều kiện địa phương và nhu cầu thị trường. Đồng thời, việc hỗ trợ vốn và kỹ thuật sẽ giúp người dân có thể tự tạo việc làm và phát triển kinh tế gia đình.

3.2. Hỗ trợ thị trường tiêu thụ và kết nối doanh nghiệp

Việc hỗ trợ thị trường tiêu thụ và kết nối với các doanh nghiệp sẽ giúp sản phẩm của người dân tiếp cận được với thị trường rộng lớn hơn. Các chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào Huyện Sa Pa sẽ tạo ra nhiều cơ hội việc làm và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dân tộc ít người chiếm khoảng 14% dân số Việt Nam, sinh sống chủ yếu ở 52 tỉnh, thành phố, tập trung tại các vùng đặc biệt khó khăn như miền núi, vùng cao, biên giới. Tại huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai, dân số năm 2009 là 52.899 người với 7 dân tộc, trong đó người Mông chiếm 51,65%, Dao 23,04%, Kinh 17,91%, còn lại là các dân tộc khác. Lao động các dân tộc ít người chủ yếu sống bằng nông nghiệp, nghề rừng và thủ công truyền thống, với trình độ phát triển kinh tế - xã hội thấp, tỷ lệ nghèo cao và nhiều khó khăn trong tìm kiếm việc làm ổn định.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng giải quyết việc làm cho lao động các dân tộc ít người trên địa bàn huyện Sa Pa giai đoạn 2006-2012, nhằm phân tích các nhân tố ảnh hưởng, đánh giá thành tựu và hạn chế, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp cho giai đoạn 2012-2020. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao đời sống, giảm nghèo, ổn định xã hội và phát triển kinh tế vùng dân tộc thiểu số, góp phần thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn miền núi.

Các số liệu thống kê cho thấy tỷ lệ lao động trong nông nghiệp tại Sa Pa chiếm trên 59%, trong khi công nghiệp và dịch vụ còn thấp, tạo ra thách thức lớn trong việc chuyển dịch cơ cấu lao động và tạo việc làm bền vững. Việc làm không chỉ là điều kiện tồn tại mà còn là động lực phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và đảm bảo an ninh quốc phòng cho vùng dân tộc ít người.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, chính sách của Đảng, Nhà nước về giải quyết việc làm và phát triển kinh tế vùng dân tộc thiểu số. Hai lý thuyết chính được vận dụng là:

• Lý thuyết về việc làm và giải quyết việc làm: Việc làm được hiểu là các hoạt động tạo ra thu nhập hợp pháp cho người lao động. Giải quyết việc làm là quá trình tạo điều kiện để người lao động có việc làm phù hợp, tăng thu nhập và phát triển kinh tế xã hội.

• Lý thuyết về phát triển kinh tế vùng dân tộc thiểu số: Nhấn mạnh vai trò của điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, văn hóa và chính sách hỗ trợ trong việc nâng cao chất lượng lao động và tạo việc làm bền vững cho các dân tộc ít người.

Các khái niệm chính bao gồm: việc làm, giải quyết việc làm, lao động dân tộc ít người, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chính sách đào tạo nghề, xuất khẩu lao động, và phát triển kinh tế vùng miền núi.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính, dựa trên số liệu thống kê từ các báo cáo chính thức của huyện Sa Pa và tỉnh Lào Cai giai đoạn 2006-2012, cùng với khảo sát thực tế tại địa phương. Cỡ mẫu khảo sát khoảng vài trăm lao động thuộc các dân tộc ít người trong độ tuổi 15-60.

Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ lao động theo ngành nghề, trình độ đào tạo, tỷ lệ thất nghiệp và thu nhập. Đồng thời, áp dụng phân tích nhân tố để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến việc làm như điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa xã hội và chính sách hỗ trợ.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2013 đến 2014, bao gồm thu thập số liệu, khảo sát thực địa, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cơ cấu lao động và chuyển dịch ngành nghề: Tỷ lệ lao động trong nông nghiệp giảm từ 70,4% năm 2006 xuống còn 59,6% năm 2011, trong khi lao động trong công nghiệp và dịch vụ tăng lên lần lượt 18,4% và 20,5%. Tuy nhiên, chuyển dịch cơ cấu lao động còn chậm và chưa đồng đều giữa các vùng.

2. Tỷ lệ thất nghiệp và việc làm không ổn định: Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động tại Sa Pa vẫn còn cao, đặc biệt là lao động dân tộc ít người do hạn chế về trình độ học vấn và kỹ năng nghề. Khoảng 63,1% lao động dân tộc ít người tự tạo việc làm sau học nghề, trong đó lao động nông nghiệp chiếm tỷ lệ tự tạo việc làm cao nhất (87,74%).

3. Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và kinh tế: Địa hình chia cắt, độ dốc lớn và khí hậu ôn đới cận nhiệt tạo thuận lợi cho phát triển cây công nghiệp, rau an toàn và du lịch, nhưng cũng gây khó khăn trong giao thông và sản xuất nông nghiệp truyền thống. Thu nhập bình quân lao động dân tộc ít người còn thấp, có nơi dưới 60.000 đồng/tháng.

4. Hiệu quả các chính sách đào tạo nghề và xuất khẩu lao động: Tổng số lao động được đào tạo nghề là 886.621 người, trong đó 25,24% là lao động dân tộc ít người. Tỷ lệ có việc làm sau học nghề đạt 73,07%. Xuất khẩu lao động đã tạo thu nhập ngoại tệ lớn, giúp nhiều hộ thoát nghèo, với ví dụ tại Thanh Hóa có hơn 8.000 lao động đi làm việc nước ngoài, gửi về khoảng 85 triệu USD.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy chuyển dịch cơ cấu lao động tại Sa Pa đã có tiến bộ nhưng còn chậm, do nhiều rào cản về trình độ, kỹ năng và điều kiện tự nhiên. Việc đào tạo nghề và xuất khẩu lao động là những giải pháp hiệu quả giúp nâng cao thu nhập và giảm nghèo cho lao động dân tộc ít người. Tuy nhiên, tỷ lệ lao động có trình độ cao còn thấp (đại học, cao đẳng chỉ chiếm 1,2%), gây khó khăn trong việc tiếp cận các ngành nghề mới và công nghiệp hóa.

So sánh với các nghiên cứu khác, như báo cáo của ngành lao động và các đề tài về đào tạo nghề, cho thấy các chính sách cần được tăng cường về quy mô và chất lượng, đồng thời cần chú trọng phát triển hạ tầng giao thông và thị trường lao động địa phương để tạo điều kiện thuận lợi cho người lao động.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cơ cấu lao động theo ngành nghề, bảng tỷ lệ lao động có việc làm sau đào tạo nghề, và biểu đồ thu nhập bình quân theo dân tộc để minh họa rõ nét hơn các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng lao động: Đẩy mạnh các chương trình đào tạo nghề phù hợp với điều kiện địa phương, tập trung vào kỹ năng nông nghiệp công nghệ cao, du lịch và thủ công mỹ nghệ. Mục tiêu tăng tỷ lệ lao động có kỹ năng lên trên 50% trong giai đoạn 2015-2020. Chủ thể thực hiện: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, các trung tâm dạy nghề địa phương.

2. Phát triển hạ tầng giao thông và thị trường lao động: Đầu tư nâng cấp hệ thống giao thông đường bộ, mở rộng mạng lưới thông tin thị trường lao động để người lao động dễ dàng tiếp cận việc làm. Mục tiêu hoàn thành các dự án hạ tầng trọng điểm trong 5 năm tới. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh Lào Cai, Bộ Giao thông Vận tải.

3. Khuyến khích phát triển các ngành nghề truyền thống và du lịch sinh thái: Hỗ trợ phát triển nghề dệt thổ cẩm, mây tre đan, chăn nuôi gia súc ăn cỏ và sản xuất rau an toàn, kết hợp phát triển du lịch cộng đồng để tạo việc làm bền vững. Chủ thể thực hiện: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các tổ chức xã hội.

4. Mở rộng và nâng cao hiệu quả xuất khẩu lao động: Tăng cường đào tạo ngoại ngữ, kỹ năng nghề và pháp luật cho lao động xuất khẩu, đồng thời xây dựng các trung tâm hỗ trợ người lao động sau khi trở về. Mục tiêu tăng số lao động xuất khẩu lên 20% trong giai đoạn 2015-2020. Chủ thể thực hiện: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, các doanh nghiệp xuất khẩu lao động.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Để xây dựng và điều chỉnh các chính sách phát triển kinh tế - xã hội, đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho vùng dân tộc thiểu số.

2. Các tổ chức đào tạo nghề và giáo dục: Nhằm thiết kế chương trình đào tạo phù hợp với đặc thù lao động dân tộc ít người, nâng cao hiệu quả đào tạo và tạo việc làm.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp, du lịch và thủ công mỹ nghệ: Để khai thác tiềm năng lao động địa phương, phát triển sản phẩm đặc trưng và mở rộng thị trường.

4. Các tổ chức phi chính phủ và đoàn thể xã hội: Hỗ trợ thực hiện các chương trình giảm nghèo, phát triển cộng đồng và nâng cao năng lực lao động dân tộc ít người.

Câu hỏi thường gặp

1. Việc làm được định nghĩa như thế nào trong nghiên cứu này?
   Việc làm là các hoạt động tạo ra thu nhập hợp pháp cho người lao động, không bị pháp luật cấm, bao gồm cả lao động trong nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ và các ngành nghề truyền thống.

2. Tại sao việc giải quyết việc làm cho lao động dân tộc ít người lại quan trọng?
   Việc làm giúp nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống, giảm nghèo, ổn định xã hội và bảo đảm an ninh quốc phòng cho vùng dân tộc thiểu số, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

3. Những khó khăn chính trong giải quyết việc làm cho lao động dân tộc ít người là gì?
   Bao gồm trình độ học vấn và kỹ năng thấp, điều kiện tự nhiên khó khăn, hạ tầng giao thông kém phát triển, tập quán sản xuất truyền thống và hạn chế về tiếp cận thị trường lao động.

4. Các chính sách hỗ trợ nào đã được triển khai để giải quyết việc làm?
   Chính sách đào tạo nghề, hỗ trợ tín dụng, phát triển ngành nghề truyền thống, mở rộng xuất khẩu lao động và đầu tư hạ tầng giao thông, thị trường lao động.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả đào tạo nghề cho lao động dân tộc ít người?
   Cần thiết kế chương trình đào tạo phù hợp với đặc thù địa phương, tăng cường cơ sở vật chất, đào tạo giảng viên, kết hợp đào tạo với thực hành và hỗ trợ việc làm sau đào tạo.

Kết luận

• Lao động các dân tộc ít người tại Sa Pa chiếm tỷ lệ lớn trong tổng dân số, chủ yếu làm nông nghiệp và thủ công truyền thống với trình độ thấp và thu nhập thấp.
• Chuyển dịch cơ cấu lao động đã có tiến bộ nhưng còn chậm, cần đẩy mạnh đào tạo nghề và phát triển các ngành nghề mới phù hợp.
• Điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa xã hội và chính sách hỗ trợ là những nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến việc làm của lao động dân tộc ít người.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào đào tạo nghề, phát triển hạ tầng, khôi phục nghề truyền thống và mở rộng xuất khẩu lao động nhằm nâng cao thu nhập và ổn định xã hội.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý, tổ chức đào tạo và doanh nghiệp trong việc hoạch định chính sách và thực hiện các chương trình phát triển kinh tế vùng dân tộc thiểu số.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp đề xuất, tăng cường giám sát và đánh giá hiệu quả để điều chỉnh kịp thời, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển bền vững cho lao động các dân tộc ít người tại Sa Pa. Đề nghị các cơ quan liên quan phối hợp chặt chẽ để thực hiện các nhiệm vụ này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ HÀ THỊ VÂN CHI GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG CÁC DÂN TỘC ÍT NGƢỜI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SAPA – TỈNH LÀO CAI LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ Hà Nội - 2014 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ HÀ THỊ VÂN CHI GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG CÁC DÂN TỘC ÍT NGƢỜI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SAPA – TỈNH LÀO CAI Chuyên ngành: Kinh tế chính trị Mã số : 60 31 01 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS, TS. Đỗ Thế Tùng Hà Nội – 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của GS, TS. Các số liệu và trích dẫn trong luận văn là trung thực. Kết quả nghiên cứu của luận văn không trùng với bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.

Tác giả luận văn Hà Thị Vân Chi MỤC LỤC Danh mu ̣c chữ viế t tắ t…………………………………………………………i Danh mu ̣c bảng………………………………………………………………. 1 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THƢ̣C TIỄN VỀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG DÂN TỘC Í T NGƢỜI. Viê ̣c làm và những nhân tố chủ yế u ảnh hưởng đế n giải quyế t viê ̣c làm 11 1. Các chủ thể giải quyết việc làm.

Kinh nghiê ̣m giải quyế t viê ̣c làm cho lao đ ộng dân tô ̣c it́ người ở mô ̣t số điạ phương. 38 Chƣơng 2 : THƢ̣C TRẠNG GIẢI QUYẾT VIỆC LÀ M CHO LAO ĐỘNG CÁC DÂN TỘC Í T NGƢỜI TRÊN ĐIA ̣ BÀ N HUYỆN SAPA – TỈNH LÀO CAI TỪ NĂM 2006 – 2012. Thực tra ̣ng về những nhân tố ảnh hưởng đế n giải quyế t viê ̣c la. Thành tựu trong giải quyế t viê ̣c làm cho lao đ ộng các dân tô ̣c it́ người trên điạ bàn huyê ̣n SaPa – Tỉnh Lào Cai.

Hạn chế và những vẫn đề cần đạt ra trong giải quyết việc làm cho lao động dân tộc ít người ở SaPa. 68 Chƣơng 3: PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐỂ THƢ̣C HIỆN TỐT HƠN NHIỆM VỤ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀ M CHO LƢ̣C LƢỢNG LAO ĐỘNG CỦ A CÁC DÂN TỘC Í T NGƢỜI TRÊN ĐIA ̣ BÀN HUYỆN SAPA. Phương hướng giải quyế t viê ̣c làm cho lao đ ộng các dân tô ̣c ít ngư ời ở Huyện Sa Pa .Những giải pháp chủ yếu giải quyết việc làm cho lao đ ộng các dân tô ̣c it́ người ở Huyê ̣n Sa Pa – Tỉnh Lào Cai. 95 DANH MỤC TÀ I LIỆU THAM KHẢO.

97 DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1.1: Cơ cấu kinh tế thời kỳ 2006 – 2010 24 Bảng 1.2: Cơ cấu lao động làm việc trong các ngành kinh tế hàng năm thời kỳ 2006 – 2010.1: Số lượng và cơ cấu dân tộc ít người huyện Sa Pa năm 2009 46 Bảng 2.2: Cơ cấu lao động trong các ngành kinh tế ở Sa Pa thời kỳ từ 2006- 2010 54 i DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT CNH- HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CN - TTCN : Công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp HTX : Hợp tác xã LHPN : Liên hiệp phụ nữ PTNT : Phát triển nông thôn TTCN – XDCB : Tiểu thủ công nghiệp – xây dựng cơ bẩn TB & XH : Thương binh và xã hội VRG : Tập đoàn cao su Việt Nam XKLĐ : xuất khẩu lao động ii MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hiện nay, ở nước ta, đồng bào các dân tộc it́ người chi ếm khoảng 14% dân số cả nước; cư trú trên 52 tỉnh, thành phố; phần lớn đồng bào các dân tộc ít người sinh s ống ở vùng đặc biệt khó khăn: miền núi, vùng cao, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo. Đây là địa bàn có vị trí chiến lược quan trọng về kinh tế, quốc phòng, an ninh và môi trường sinh thái. Dân tô ̣c ít người trước đây chủ yế u số ng dựa vào kinh tế tự nhiên , mang nă ̣ng tính chấ t tự cung tự cấ p.

Nay tài nguyên thiên nhiên ngày càng ca ̣n kiê ̣t , dân số tăng nên nhiề u người lao đô ̣ ng không có kế sinh nhai , nhưng phầ n lớn trình đô ̣ ho ̣c vấ n và nghề nghiê ̣p thấ p , khó tìm việc làm , đời số ng hế t sức khó khăn. Do đó giải quyế t viê ̣c làm cho ho ̣ trở thành cấ p bách. Sa Pa cũng là mô ̣t trong những huyê ̣n cầ n ng hiên cứu và giải quyế t vấ n đề việc làm. Dân số Huyện Sa Pa theo kết quả Tổng điều tra Dân số và nhà ở năm 2009 là 52.899 người với 7 dân tộc; trong đó người Mông chiếm 51,65%, Dao 23,04%, Kinh 17,91%, Tày 4,74%, Dáy 1,36%, Xã Phó 1,06% còn lại là các dân tộc khác chiếm 0,23%.

Các đồng bào dân tộc cư trú ở 17 xã, sống chủ yếu bằng nông nghiệp, nghề rừng và những ngành nghề thủ công truyền thống như dệt thổ cẩm, mây tre đan… Dân tộc Kinh cư trú chủ yếu ở trị trấn Sa Pa, sống bằng nghề nông và dịch vụ thương nghiê ̣p. Nhìn chung, trình độ phát triển kinh tế - xã hội ở vùng dân tộc ít người còn rất thấp và không đồng đều. Kinh tế hàng hóa chậm phát triển, kinh tế tự nhiên và nửa tự nhiên còn chiếm tỉ trọng không nhỏ. Tình trạng du canh du cư vẫn chưa được khắc phục một cách căn bản.

Đời sống của đại bộ phận đồ ng bào dân tộc ít người còn nhiều khó khăn, thậm chí có nơi rất khó khăn. Nghèo đói vẫn còn trên diện rộng, sinh hoạt văn hóa thiếu thốn, tỷ lệ số người mù chữ và thất học còn lớn. Một số bệnh dịch chưa bị đẩy lùi một cách căn bản, 1 có nơi, có lúc còn phát triển, gây tử vong cao. Nhiều tiêu cực xã hội phát sinh.

Bọn phản động và các thế lực thù địch tiếp tục lợi dụng địa bàn hiểm trở của miền núi để thực hiện âm mưu chống phá cách mạng nước ta về mọi mặt. Trong thời gian vừa qua, trong các dân tộc ít người ở Sa Pa, số người đến tuổi lao động không có việc làm hoặc có việc làm nhưng không ổn định khá nhiều do hạn chế về trình độ và ở xa trung tâm huyện, thị trấn. Vì vậy, giải quyết việc l àm cho lao đ ộng các dân tô ̣c ít người không chỉ có ý nghĩa về m ặt kinh tế mà còn có ý nghiã về cả các m ặt chính tri ̣, xã hô ̣i, văn hóa. Xuất phát từ thực tế trên, “Giải quyế t viêc̣ làm cho lao đ ộng các dân tô ̣c ít ngƣời trên điạ b àn huyện Sa Pa – tỉnh Lào Cai” đươ ̣c cho ̣n làm đ ề tài luâ ̣n văn tha ̣c sỹ chuyên ngành kinh tế chiń h tri.

Tình hình nghiên cứu đề tài Giải quyết việc làm là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với nhiều quốc gia. Do vậy, đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về lao động, việc làm. Tiêu biểu như: - Thị trường lao động, thực trạng và giải pháp của PGS. Nguyễn Quang Hiển, Nxb Thống kê, Hà Nội, 1995.

- Thị trường lao động ở Việt Nam, định hướng và phát triển của Thạc sĩ. Nguyễn Thị Lan Hương, Nxb Lao động -xã hội, Hà nội, 2002. Các tác giả cho rằng vấn đề việc làm cho người lao động là một trong những vấn đề toàn cầu, đề ra phương pháp tiếp cận tổng quát về chính sách việc làm, hệ thống khái niệm về lao động, việc làm, đánh giá thực trạng vấn đề việc làm ở Việt Nam. Nội dung của các công trình đã đề xuất hệ thống các quan điểm, phương hướng giải quyết việc làm và khuyến nghị, định hướng một số chính sách cụ thể về việc làm trong công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam.

2 “Mối quan hệ giữa nâng cao chất lượng lao động với giải quyết việc làm trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước” (2001) do PGS.TS Trần Văn Chử làm chủ nhiệm đề tài, đã phân tích rõ mối quan hệ giữa nâng cao chất lượng lao động với giải quyết việc làm trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Các tác giả cho rằng: việc nâng cao chất lượng nguồn lao động không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển, mà còn góp phần giải quyết việc làm, giảm thất nghiệp. Từ đó, các nhà nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ lao động và giải quyết việc làm ở nước ta. Bên cạnh đó còn có nhiều công trình nghiên cứu khoa học cấp Bộ về đề tài giải quyết việc làm và các biện pháp giải quyết việc làm có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.

“ Nghiên cứu nhu cầu học nghề, hỗ trợ việc làm sau học nghề của phụ nữ và đề xuất giải pháp phát triển hệ thống cơ sở dạy nghề thuộc Hội phụ nữ, phục vụ triển khai đề án 295 Lao động nữ và giới 2013” Chủ nhiệm đề tài TS. Nguyễn Thị Lan Hương Viện Khoa học Lao động và Xã hội. Đề tài đã đánh giá thực trạng dạy nghề, hỗ trợ việc làm cho phụ nữ sau học nghề. Đánh giá thực trạng năng lực của các cơ sở doanh nghiệp thuộc Hội Liên hiệp phụ nữ.

Đề xuất khuyến nghị góp phần sửa đổi, bổ sung hệ thống chính sách dạy nghề và việc làm cho phụ nữ; Bổ sung một số nghề đào tạo mới phù hợp với phụ nữ để đưa vào giảng dạy ở cơ sở doanh nghiệp. Tổng quan chính sách dạy nghề và hỗ trợ việc làm cho phụ nữ. Tiến sỹ Nguyễn Thị Lan Hương đã đề cập tới vấn đề giải quyết việc làm cho lao động xuất khẩu trong tác phẩm: “Khảo sát tình hình lao động đi làm việc ở nước ngoài đã trở về Việt Nam”. Đề tài đánh giá thực trạng hoạt động xuất khẩu lao động ở Việt Nam làm cơ sở đề xuất các khuyến nghị chính sách nhằm hoàn thiện chính sách XKLĐ để giảm thiểu các tác động tiêu cực, và nâng cao hiệu quả xuất khẩu lao động 3 trong giai đoạn tới.

Đề tài đã phân tích và làm rõ các mặt được và chưa được của xuất khẩu lao động tại 4 tỉnh Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Thái Bình, Bắc Giang. Quá trình trước khi đi XKLĐ: việc tiếp cận của người lao động đến các kênh thông tin chính thức còn gặp nhiều khó khăn; người lao động phải nộp chi phí chính thức cao hơn so với quy định ở một số thị trường có thu nhập cao như Đài Loan, Nhật Bản.