Chương 1: Cơ sở lý luận về quản trị rủi ro trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại. Chương 2: Thực trạng quản trị rủi ro trong hoạt động cho vay tại Ngân hàng TMCP Bưu Điện Liên Việt – Chi nhánh Thanh Hóa. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện quản trị rủi ro trong hoạt động cho vay tại Ngân hàng TMCP Bưu Điện Liên Việt chi nhánh Thanh Hóa 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.
Khái niệm về hoạt động cho vay của Ngân hàng thƣơng mại Đối với các NHTM, hoạt động chủ yếu của ngân hàng là kinh doanh tiền tệ hay nói đúng hơn là ngân hàng đi vay để cho vay. Cho vay là hoạt động vô cùng quan trọng đối với ngân hàng, chiếm 70% tỷ trọng tải sản của ngân hàng, đem lại cho ngân hàng khoản lợi nhuận lớn. Để biết rõ hơn trƣớc hết phải tìm hiểu khái niệm cho vay. Theo Quyết định đó 1627/2001/QĐ-NHNN về việc ban hành quy chế cho vạy của Tổ chức tín dụng (TCTD) đối với khách hàng do Thống đốc Ngân hàng Nhà nƣớc ban hành ngày 31/12/2011 thì: “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó TCTD giao cho khách hàng sử dụng 1 khoản tiền để sử dung vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tác hoàn trả cả gốc và lãi cho ngân hàng”.
Luật các TCTD năm 2010 do Quốc hội ban hành cũng đƣa ra 1 định nghĩa khác về cho vay: “ Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng 1 khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tác có hoàn trả cả gốc và lãi”. Tuy khái niệm về hoạt động cho vay của NHTM có rất nhiều tuy nhiên có thể khái quát đƣợc định nghĩa về hoạt động cho vay nhƣ sau: “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng của NHTM mà theo đó ngân hàng sẽ chuyển giao cho bên đi vay là khách hàng một khoản vốn 6 tiền tệ. Bên đi vay sẽ sử dụng khoản vốn đó trong một khoảng thời gian với nguyên tác hoản trả cả gốc và lãi theo đúng thời hạn đã cam kết” 1. Bản chất của cho vay Từ khái niệm trên có thể hiểu bản chất thực sự của tín dụng là: - Tài sản giao dịch trong quan hệ tín dụng ngân hàng bao gồm hai hình thức là cho vay (bằng tiền) và cho thuê (bất động sản, động sản).
- Xuất phát từ nguyên tắc hoàn trả, ngƣời cho vay khi chuyển giao tài sản cho ngƣời đi vay sử dụng phải dựa trên cơ sở lòng tin và phải tin rằng ngƣời đi vay sẽ trả đúng hạn. Đây là yếu tố hết sức cơ bản trong quản trị tín dụng - Bên đi vay phải hoàn trả vô điều kiện cho bên cho vay sau khi hết thời hạn sử dụng thỏa thuận - Thông thƣờng giá trị đƣợc hoàn trả lớn hơn giá trị lúc cho vay - phần lớn hơn này là lợi tức. - Ngân hàng tham gia quan hệ tín dụng với hai tƣ cách: Vừa là ngƣời đi vay vừa là ngƣời cho vay. Phân loại cho vay Tùy mục tiêu nghiên cứu, mục tiêu của quản trị mà ngƣời ta hoạt động cho vay của ngân hàng thành các loại khác nhau.
* Xét theo mục đích - Cho vay phục vụ sản xuất kinh doanh: là hoạt động cho vay mà vốn vay đƣợc sử dụng cho mục đích sản xuất kinh doanh. Đối tƣợng vay có thể là cá nhân hoặc doanh nghiệp. - Cho vay tiêu dùng: là hoạt động cho vay mà vốn vay đƣợc sử dụng cho mục đích tiêu dùng. Đối tƣợng chủ yếu là cá nhân vay để mua sắm tài sản.
* Xét theo thời hạn - Cho vay ngắn hạn: Là loại vay có thời hạn đến 12 tháng. 7 - Cho vay trung hạn: Là loại vay có thời hạn trên 12 tháng đến 5 năm. - Cho vay dài hạn: Là loại vay có thời hạn trên 5 năm và thời hạn tối đa có thể lên đến 20-30 năm tùy thuộc vào dự án và giấy phép đầu tƣ. * Xét theo tài sản đảm bảo - Cho vay không đảm bảo: là loại vay không có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc sự bảo lãnh của ngƣời thứ ba, việc cấp tín dụng chủ yếu dựa vào mức độ tín nhiệm và uy tín của khách hàng; năng lực tài chính của khách hàng, phƣơng án vay hiệu quả và khả thi.
- Cho vay có đảm bảo: Là loại vay dựa trên cơ sở các tài sản đảm bảo nhƣ thế chấp, cầm cố bằng tài sản của khách hàng; hoặc phải có sự bảo lãnh cầm cố, thế chấp bằng tài sản của ngƣời thứ ba; hay cho vay bằng tài sản hình thành từ vốn vay. * Xét theo xuất xứ tín dụng - Cho vay trực tiếp: Ngân hàng cấp vốn trực tiếp cho ngƣời có nhu cầu, đồng thời ngƣời đi vay trực tiếp hoàn trả nợ vay cho ngân hàng. - Cho vay gián tiếp: Là khoản vay đƣợc thực hiện thông qua việc mua lại các khế ƣớc hoặc chứng từ nợ đã phát sinh và còn trong thời hạn thanh toán. RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.
Khái niệm Rủi ro trong hoạt động cho vay gắn liền với hoạt động của ngân hàng, cho vay bao giờ cũng bao gồm rủi ro và xảy ra mất mát. Có rất nhiều loại rủi ro nhƣ: rủi ro lãi suất, rủi ro thanh khoản, rủi ro hoạt động…nhƣng rủi ro trong hoạt động cho vay có thể đƣợc xem là nghiêm trọng nhất, theo thống kê hầu hết các ngân hàng bị phá sản đều xuất phát từ danh mục cho vay có vấn 8 đề. Rủi ro trong hoạt động cho vay là rủi ro phát sinh khi ngƣời đi vay không có khả năng thanh toán cho ngân hàng. Đối với NHTM rủi ro trong hoạt động cho vay gây nên hậu quả là ngân hàng không thu đƣợc đầy đủ cả gốc và lãi của các khoản cho vay hoặc là thời hạn nhận lại nợ gốc và lãi kéo dài so với hợp đồng đã ký kết giữa ngân hàng và khách hàng.
Theo Quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/04/2005 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nƣớc, xác định “Rủi ro trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng đƣợc coi là khả năng xảy ra tổn thất trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình theo cam kết”. Rủi ro trong cho vay đƣợc hiểu là việc khách hàng vay không thực hiện đúng các điều khoản cam kết trong hợp đồng tín dụng, bao gồm: khách hàng chậm trả nợ, trả nợ không đầy đủ hoặc không trả nợ khi đến hạn các khoản nợ gốc và/hoặc lãi vay. Khi ngân hàng thực hiện một giao dịch cho vay thì rủi ro thể hiện ở khả năng hay xác xuất hoàn thành giao dịch cho vay đó. Điều này có nghĩa là một khoản vay dù chƣa bị quá hạn nhƣng vẫn tiềm ẩn rủi ro bên trong, một ngân hàng có tỷ lệ nợ xấu thấp nhƣng nếu danh mục cho vay thiếu đa dạng, tập trung vốn vay vào một ngành, lĩnh vực nhất định thì dễ dẫn đến rủi ro gây tổn thất cho ngân hàng.
Tuy nhiên, chúng ta cần hiểu rủi ro theo nghĩa xác suất, là khả năng, do đó có thể xảy ra hoặc không xảy ra tổn thất. Điều này có nghĩa là một khoản vay dù chƣa quá hạn nhƣng vẫn luôn tiềm ẩn nguy cơ xảy ra tổn thất, một ngân hàng có tỷ lệ nợ quá hạn thấp nhƣng nguy cơ rủi ro sẽ rất cao nếu danh mục đầu tƣ tín dụng tập trung vào một nhóm khách hàng, ngành hàng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Cách hiểu này sẽ giúp cho hoạt động quản trị rủi ro đƣợc chủ 9 động trong phòng ngừa, trích lập dự phòng, đảm bảo chống đỡ và bù đắp tổn thất khi xảy ra rủi ro. Phân loại rủi ro trong hoạt động cho vay Có nhiều cách phân loại rủi ro trong hoạt động cho vay khác nhau tùy theo cách tiếp cận, mục đích, yêu cầu nghiên cứu.
Tùy theo tiêu chí phân loại có thể chia thành các loại sau: - Căn cứ vào nguyên nhân phát sinh rủi ro: Rủi ro danh mục: là rủi ro liên quan đến sự kết hợp nhiều khoản cho vay trong danh mục cho vay của ngân hàng. Nó có thể phát sinh do đặc thù cá biệt của từng loại tín dụng, chẳng hạn cho vay không có đảm bảo thì rủi ro hơn cho vay có đảm bảo. Hoặc phát sinh do thiếu đa dạng hóa danh mục tín dụng. Rủi ro danh mục bao gồm các loại sau: rủi ro nội tại, rủi ro tập trung.
Rủi ro giao dịch: là rủi ro liên quan đến từng khoản cho vay mỗi khi ngân hàng ra quyết định cấp một khoản cho vay mới cho khách hàng. Nó phát sinh do sai sót ở các khâu đánh giá, thẩm định và xét duyệt khi cho vay, hoặc thiếu chặt chẽ ở khâu theo dõi kiểm soát quá trình sử dụng vốn vay, hoặc do sơ hở ở khâu bảo đảm và những cam kết ràng buộc trong hợp đồng tín dụng. Rủi ro giao dịch bao gồm các loại sau: rủi ro lựa chọn, rủi ro bảo đảm, rủi ro nghiệp vụ. - Căn cứ vào tính khách quan và chủ quan của nguyên nhân gây ra rủi ro: Rủi ro khách quan: là rủi ro do sự ngẫu nhiên do các yếu tố bên ngoài tác động nhƣ thiên tai, hỏa hoạn dịch bệnh…) không lƣờng trƣớc đƣợc tổn thất.
Rủi ro chủ quan: do nguyên nhân thuộc chủ quan của ngƣời đi vay và ngƣời cho vay vì vô tình hay cố ý làm thất thoát vốn hay vì những lý do chủ quan khác. Ngoài ra, còn nhiều hình thức phân loại rủi ro khác nhƣ phân theo nguồn gốc 10 hình thành, theo đối tƣợng sử dụng vốn vay, theo cơ cấu các loại hình rủi ro… 1. Nguyên nhân gây ra rủi ro trong hoạt động cho vay 1. Nhân tố bên trong Trƣớc hết phải nói đến các nhân tố xuất phát từ chính ngân hàng.