CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Cơ sở lý luận Kinh tế hộ là loại hình kinh tế tương đối phổ biến và được phát triển ở nhiều nước trên thế giới. Sự tồn tại của hình thức sản xuất này đang tự chuyển mình để trở thành một thành phần kinh tế của xã hội phát triển, góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi nước. Đối với Việt Nam là một nước nông nghiệp với xuất phát điểm thấp thì hộ gia đình là một đơn vị sản xuất rất phổ biến.
Đây là một mô hình sản xuất kinh tế giữ vị trí quan trọng trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của đất nước, nhằm tiến tới quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa hòa nhập với sự phát triển chung. Việc phát triển kinh tế hộ giữ vị trí rất quan trọng vì: [3] - Kinh tế hộ là thành phần cơ bản cho sự thúc đẩy cho sự phát triển kinh tế, hộ gia đình giữ vị trí rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế chung của đất nước. Kinh tế hộ trong nông thôn giữ vai trò chính tạo ra lượng hàng hóa lớn để phục vụ tiêu dùng cũng như xuất khẩu. Đối với nước ta là một nước nông nghiệp thì kinh tế hộ cũng góp phần không nhỏ trong việc sản xuất hàng hóa đặc biệt là nông sản với trữ lượng xuất khẩu gạo, điều, hạt tiêu đứng đầu thế giới, đứng thứ 2 về xuất khẩu cà phê và là 1 trong 10 nước đứng đầu về xuất khẩu thủy sản thì không thể phủ nhận được tầm quan trọng của kinh tế hộ.
- Nông dân là tầng lớp xã hội đông nhất, luôn đi đầu trong các cuộc các mạng, hy sinh nhiều cho đất nước, cho chế độ, thực hiện công bằng xã hội. Vì vậy mà phải làm thế nào cho khu vực nông thôn phát triển được một các ổn định, tăng trưởng kinh tế nhanh, làm cho người dân có một cuộc sống ấm no hơn, sung túc hơn thì phải đòi hỏi Đảng và Nhà Nước phải có sự quan tâm hơn nữa trong lĩnh vực nông nghiệp và nông thôn giúp cho người dân khu vực nông thôn có mức sống cao hơn. - Kinh tế hộ là nền tảng kinh tế, góp phần đảm bảo an ninh lương thực.Từ một nước nghèo, thiếu ăn và để trở thành một đất nước có trữ lượng xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới như Việt Nam hiện nay thì phải kể đến vai trò n 5 không nhỏ của các hộ gia đình, hộ nông dân sản xuất nông nghiệp. Đảm bảo an ninh lương thực có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và đảm bảo sự ổn định chính trị của quốc gia.
- Kinh tế hộ có vai trò quan trọng trong việc trực tiếp sử dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật và góp phần đổi mới công nghệ sản xuất. Khi sản xuất phát triển các khoa học kỹ thuật mới được đưa vào sản xuất, để nhằm tăng năng xuất cũng như chất lượng sản phẩm mà việc ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật này là do người dân thực hiện. Người nông dân cũng là những người tiên phong trong việc đổi mới cũng như việc tạo ra những sản phẩm mới, công nghệ mới sao cho phù hợp với việc sản xuất của họ. Khái quát chung về kinh tế hộ Khái niệm hộ: Trong một số từ điển chuyên ngành kinh tế cũng như từ điển ngôn ngữ thì hộ là tất cả những người cùng sống trong một mái nhà - nhóm người đó bao gồm những người cùng chung huyết tộc và những người làm công.
Liên hợp quốc cho rằng: “Hộ là những người cùng sống chung dưới một mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ”. Tại cuộc thảo luận quốc tế lần thứ tư về quản lý nông trại tại Hà Lan năm 1980 các đại biểu nhất trí rằng: “Hộ là một đơn vị cơ bản của xã hội có liên quan đến sản xuất, tái sản xuất, đến tiêu dùng và các hoạt động xã hội khác”.Mc Gee (1989) Giám đốc Viện nghiên cứu Châu á thuộc trường Đại học Tổng hợp Britiah Columbia, khi khảo sát “kinh tế hộ trong quá trình phát triển” ở một số nước Châu á đã nêu lên rằng: “Ở các nước Châu á hầu hết người ta quan niệm hộ là một nhóm người cùng chung huyết tộc, hay không cùng chung huyết tộc ở chung một mái nhà, ăn chung một mâm cơm và có chung một ngân quỹ” Raul Iturna, Giáo sư trường Đại học Tổng hợp Liôbon khi nghiên cứu cộng đồng nông dân trong quá trình quá độ ở một số nước Châu á đã chứng minh: “Hộ là một tập hợp những người cùng chung huyết tộc có quan hệ mật thiết với nhau trong quá trình sáng tạo ra vật phẩm để bảo tồn chính bản thân họ và cộng đồng”. n 6 Khái niệm hộ nông dân Tác giả Frank Ellis định nghĩa "Hộ nông dân là các hộ gia đình làm nông nghiệp, tự kiếm kế sinh nhai trên những mảnh đất của mình, sử dụng chủ yếu sức lao động của gia đình để sản xuất, thường nằm trong hệ thống kinh tế lớn hơn, nhưng chủ yếu đặc trưng bởi sự tham gia cục bộ vào các thị trường và có xu hướng hoạt động với mức độ không hoàn hảo cao" Ở nước ta, có nhiều tác giả đề cập đến khái niệm hộ nông dân. Theo nhà khoa học Lê Đình Thắng (năm 1993) cho rằng: "Nông hộ là tế bào kinh tế xã hội, là hình thức kinh tế cơ sở trong nông nghiệp và nông thôn".
Đào Thế Tuấn (1997) cho rằng: “Hộ nông dân là những hộ chủ yếu hoạt động nông nghiệp theo nghĩa rộng, bao gồm cả nghề rừng, nghề cá và hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn”. Còn theo nhà khoa học Nguyễn Sinh Cúc, trong phân tích điều tra nông thôn năm 2001 cho rằng: "Hộ nông nghiệp là những hộ có toàn bộ hoặc 50% số lao động thường xuyên tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, dịch vụ nông nghiệp (làm đất, thuỷ nông, giống cây trồng, bảo vệ thực vật,.) và thông thường nguồn sống chính của hộ dựa vào nông nghiệp". Khái niệm về kinh tế hộ Kinh tế hộ là loại hình sản xuất kinh tế trong đó các hoạt động sản xuất kinh doanh của hộ chủ yếu dựa vào lao động gia đình (là những người trong gia đình có khả năng lao động và sẵn sàng tham gia lao động để sản xuất hàng hóa và dịch vụ đáp ứng nhu cầu của gia đình và xã hội). Tuy nhiên các hộ gia đình có thể tự sản xuất để trao đổi nhưng ở mức độ hạn chế.
[7] Khái niệm về phát triển và phát triển kinh tế hộ Phát triển được coi như một quá trình biến chuyển của xã hội, là chuỗi những biến chuyển có mối liên hệ qua lại với nhau. Sự phát triển và tồn tại của xã hội hôm nay là sự kế thừa những di sản đã diễn ra trong quá khứ. Phát triển theo khái niệm chung nhất là việc nâng cao hạnh phúc của người dân bao hàm nâng cao các chuẩn mực sống, cải thiện điều kiện giáo dục, sức khỏe sự bình đẳng về các cơ hội. Ngoài ra việc đảm bảo về các quyền chính trị và công dân là những mục tiêu rộng lớn của phát triển.
Có thể n 7 hiểu phát triển là việc tạo điều kiện cho con người sinh sống ở bất kỳ nơi nào đều được thỏa mãn các nhu cầu sống của mình, có mức tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ tốt, đảm bảo chất lượng cho cuộc sống, có trình độ học vấn cao, được hưởng các thành tựu về văn hóa và tinh thần, có đủ điều kiện cho một môi trường sống lành mạnh, được hưởng các quyền cơ bản của con người và được đảm bảo an ninh, an toàn không có bạo lực Qua các khái niệm trên có thể thấy phát triển kinh tế hộ là việc ứng dụng các kỹ thuật tiến bộ và các mô hình cach tác thích hợp với khả năng lao động của gia đình và điều kiện đất đai, tự nhiên để sản xuất kinh doanh tăng thu nhập cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho người dân góp phần xây dựng và phát triển đất nước. vai trò của kinh tế hộ trong nông nghiệp và nông thôn. Khái niệm về nông nghiệp Nông nghiệp là quá trình sản xuất lương thực, thực phẩm, thức ăn gia súc và các sản phẩm mong muốn khác bởi trồng trọt những cây trồng chính và chăn nuôi đàn gia súc. Công việc nông nghiệp cũng được biết đến bởi những người nông dân, trong khi đó các nhà khoa học, các nhà phát minh thì tìm cách cải tiến phương pháp, công nghệ và kỹ thuật để làm tăng năng suất cây trồng và vật nuôi.
[3] Nông nghiệp là ngành kinh tế quan trọng trong nền kinh tế quốc dân vì nó là ngành duy nhất tạo ra lương thực, thực phẩm. Nông nghiệp bao gồm các phân nghành là trồng trọt, chăn nuôi, chế biến nông sản và công nghệ sau thu hoạch. Khái niệm về nông thôn Theo nhà xã hội học người Nga V.Staroverov cho rằng: “Nông thôn với tư cách là một khách thể nghiên cứu xã hội học về một phân hệ xã hội có lãnh thổ xác định đã được hình thành từ lâu trong lịch sử. Đặc trưng của phân hệ xã hội này là sự thống nhất đặc biệt của môi trường nhân tạo với điều kiện địa lý, tự nhiên ưu trội với kiểu loại tổ chức xã hội phân tán về mặt không gian”.
Cũng theo nhà xã hội học này thì “Nông thôn phân biệt với đô thị bởi trình độ phát triển kinh tế - xã hội thấp kém hơn, bởi thua kém hơn về mức độ phúc lợi xã hội, sinh hoạt”. n 8 Vai trò của kinh tế hộ trong nông nghiệp, nông thôn và trong sự phát triển chung của đất nước. • Kinh tế nông hộ góp phần tăng nhanh sản lượng sản phẩm cho xã hội như lương thực, thực phẩm, sản phẩm cây công nghiệp, nông sản xuất khẩu. Mỹ là một nước có nền nông nghiệp phát triển ở trình độ cao với 1,94 triệu nông trại và đã cung cấp cho xã hội lượng nông sản hàng hóa chiếm tới 50,2% so với tổng số nông sản cung cấp cho xã hội.
Hunggai: Sản phẩm hàng hóa của nông trại gia đình chiếm 60% tổng số sản phẩm hàng hóa trên thị trường nông thôn. • Góp phần sử dụng đầy đủ và có hiệu quả các yếu tố sản xuất như đất đai, lao động, tiền vốn và tư liệu sản xuất.