Luận án về giải pháp phát triển các khu công nghiệp ở vùng kinh tế trọng điểm miền Trung

Khám phá giải pháp phát triển các khu công nghiệp tại vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, thúc đẩy tăng trưởng và thu hút đầu tư hiệu quả.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Khu Công Nghiệp Miền Trung
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• PHẦN I: MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Các nghiên cứu của nước ngoài
• 1.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KHU CÔNG NGHIỆP
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÁC KHU CÔNG NGHIỆP TẠI VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM MIỀN TRUNG
• 5. CHƯƠNG 5: ĐỊNH HƯỚNG GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÁC KHU CÔNG NGHIỆP TẠI VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM MIỀN TRUNG
• PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Giới thiệu về khu công nghiệp miền Trung

Khu công nghiệp (KCN) miền Trung đã trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế của Việt Nam. Với tổng diện tích 28.111 km2 và dân số hơn 6,5 triệu người, vùng này đã thu hút được 19 KCN, trong đó 14 KCN đã đi vào hoạt động với tỷ lệ lấp đầy gần 82%. Sự phát triển này không chỉ góp phần vào tăng trưởng ngành sản xuất mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động. Tuy nhiên, phát triển bền vững và cải cách hành chính vẫn là những thách thức lớn cần được giải quyết.

1.1. Tình hình phát triển khu công nghiệp

Tính đến cuối năm 2018, miền Trung đã có 19 KCN được thành lập, với tổng diện tích đất công nghiệp cho thuê đạt 65.587 ha. Tỷ lệ lấp đầy các KCN đạt 73,9%, cho thấy sự hấp dẫn của khu vực này đối với các nhà đầu tư. Tuy nhiên, chất lượng phát triển các KCN còn thấp, chưa thu hút được nhiều dự án chất lượng. Việc quy hoạch và phát triển KCN còn diễn ra riêng lẻ, thiếu sự liên kết giữa các tỉnh thành trong vùng.

1.2. Những thách thức trong phát triển

Mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng việc phát triển KCN miền Trung vẫn gặp nhiều khó khăn. Số lượng KCN hoạt động chưa nhiều, hiệu quả hoạt động chưa cao, và môi trường kinh doanh còn nhiều hạn chế. Các nhà quản lý cần xem xét các yếu tố như quy hoạch, chính sách phát triển và sự liên kết giữa các KCN để nâng cao hiệu quả đầu tư và thu hút vốn đầu tư nước ngoài.

II. Giải pháp phát triển khu công nghiệp miền Trung

Để thúc đẩy phát triển khu công nghiệp miền Trung, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần cải cách chính sách phát triển để tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư. Việc đầu tư hạ tầng cũng cần được chú trọng, nhằm kết nối các KCN với các tuyến giao thông chính và các khu vực lân cận. Bên cạnh đó, việc đào tạo nguồn nhân lực cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng lao động trong khu vực.

2.1. Cải cách chính sách

Chính sách phát triển cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của thị trường. Cần có các ưu đãi về thuế, đất đai và hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp đầu tư vào KCN. Việc xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch và ổn định sẽ thu hút nhiều nhà đầu tư hơn.

2.2. Đầu tư hạ tầng

Đầu tư vào hạ tầng giao thông, điện, nước và viễn thông là rất cần thiết để tạo điều kiện cho các KCN phát triển. Hệ thống hạ tầng tốt sẽ giúp giảm chi phí vận chuyển, nâng cao hiệu quả sản xuất và thu hút thêm vốn đầu tư. Cần có sự phối hợp giữa các tỉnh thành trong việc phát triển hạ tầng liên vùng.

2.3. Đào tạo nguồn nhân lực

Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định đến sự thành công của các KCN. Cần có các chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động, đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào quá trình đào tạo. Việc nâng cao kỹ năng cho người lao động sẽ giúp tăng cường sức cạnh tranh cho các KCN.

III. Đánh giá và triển vọng

Sự phát triển của các KCN miền Trung không chỉ góp phần vào phát triển kinh tế mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và doanh nghiệp. Việc xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp mạnh mẽ sẽ giúp các KCN phát triển ổn định và bền vững trong tương lai.

3.1. Đánh giá hiệu quả phát triển

Hiệu quả phát triển của các KCN miền Trung cần được đánh giá dựa trên các tiêu chí cụ thể như tỷ lệ lấp đầy, giá trị xuất khẩu và số lượng việc làm tạo ra. Việc đánh giá này sẽ giúp các nhà quản lý có cái nhìn tổng quan về tình hình phát triển và đưa ra các giải pháp kịp thời.

3.2. Triển vọng phát triển

Triển vọng phát triển của các KCN miền Trung là rất khả quan nếu có sự đầu tư đúng mức vào hạ tầng và nguồn nhân lực. Các chính sách phát triển cần được điều chỉnh để phù hợp với xu hướng hội nhập và phát triển bền vững. Sự liên kết giữa các KCN và các ngành kinh tế khác sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp, thúc đẩy sự phát triển của toàn vùng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Vấn đề phát triển các khu công nghiệp (KCN) giữ vị trí trung tâm trong chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa và tái cơ cấu kinh tế tại Việt Nam. Tính đến hết tháng 12 năm 2018, quy mô hệ thống KCN cả nước đã đạt 326 KCN được thành lập với tổng diện tích đất tự nhiên 95.502 ha, diện tích đất công nghiệp có thể cho thuê đạt 65.587 ha (chiếm 68,7% diện tích đất tự nhiên), diện tích đất đã cho thuê đạt 35.736 ha; tỷ lệ lấp đầy trung bình toàn quốc đạt 54,5% và riêng các KCN đã đi vào vận hành đạt 73,9%.

Tại vùng kinh tế trọng điểm (KTTĐ) miền Trung—không gian kinh tế gồm 05 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương: Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi và Bình Định (diện tích 28.111 km², chiếm 8,5% diện tích cả nước; dân số năm 2018 đạt hơn 6,5 triệu người, chiếm hơn 7,05% dân số cả nước)—đã có 19 KCN được Thủ tướng Chính phủ cho phép thành lập với các dự án đang triển khai, trong đó 14 KCN đã đi vào hoạt động với tỷ lệ lấp đầy diện tích công nghiệp đạt gần 82%. Dù đạt được một số kết quả trong việc thu hút vốn đầu tư, chuyển dịch cơ cấu và tạo việc làm, thực tiễn phát triển KCN tại vùng KTTĐ miền Trung bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng: số lượng KCN vận hành thực tế còn ít; chất lượng và hiệu quả hoạt động chưa cao; thu hút dự án chất lượng còn hạn chế; cơ cấu ngành nghề thu hút đầu tư có sự trùng lắp giữa các địa phương; công tác quy hoạch và phát triển diễn ra mang tính cục bộ, phân tán theo ranh giới hành chính tỉnh, thiếu liên kết vùng; thiếu sự gắn kết với hạ tầng logistics và các ngành dịch vụ hỗ trợ; môi trường kinh doanh còn nhiều thiếu sót; chưa thiết lập được hệ sinh thái và mạng lưới liên kết giữa các KCN cũng như các doanh nghiệp trong vùng.

Thực trạng trên đặt ra khoảng trống nghiên cứu then chốt: các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận KCN ở cấp độ từng địa phương riêng lẻ hoặc phạm vi toàn quốc một cách khái quát, chưa nghiên cứu toàn diện thực trạng phát triển KCN trong một không gian kinh tế vùng liên kết, chưa làm rõ tác động của các nhân tố đặc thù cấp vùng đến sự phát triển của KCN. Do đó, luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Giải pháp phát triển các khu công nghiệp tại vùng kinh tế trọng điểm miền Trung" được thực hiện nhằm giải quyết các khoảng trống học thuật và thực tiễn này.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu chung: Vận dụng hệ thống lý luận về phát triển KCN để phân tích thực trạng phát triển các KCN tại vùng KTTĐ miền Trung, xác định các kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp thúc đẩy phát triển hiệu quả, bền vững các KCN tại vùng KTTĐ miền Trung.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến phát triển KCN; xác lập hệ thống tiêu chí đánh giá sự phát triển KCN và các nhân tố tác động đến phát triển KCN ở Việt Nam.
  2. Đánh giá thực trạng phát triển các KCN và các nhân tố tác động đến sự phát triển KCN tại vùng KTTĐ miền Trung giai đoạn 2013 - 2018.
  3. Đề xuất các nhóm giải pháp chủ yếu phát triển các KCN tại vùng KTTĐ miền Trung đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Thực trạng phát triển các KCN tại vùng KTTĐ miền Trung tính đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2018 diễn ra như thế nào?
2. Tác động của các nhân tố đến sự phát triển các KCN tại vùng KTTĐ miền Trung trong thời gian qua diễn ra như thế nào?
3. Cần những giải pháp nào để thúc đẩy phát triển các KCN tại vùng KTTĐ miền Trung trong bối cảnh hội nhập quốc tế và tái cơ cấu nền kinh tế hiện nay?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển các KCN tại vùng KTTĐ miền Trung.
• Phạm vi không gian: Tập trung trong không gian 05 tỉnh, thành phố thuộc vùng KTTĐ miền Trung (Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định) đối với các KCN được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt thành lập (không bao gồm các KCN nằm trong khu kinh tế ven biển, các KCN ngoài khu kinh tế chưa được cấp hoặc bị thu hồi giấy chứng nhận đầu tư). Mở rộng so sánh đối chiếu với vùng KTTĐ Bắc Bộ, vùng KTTĐ phía Nam và bình quân cả nước.
• Phạm vi nội dung: Tiếp cận nghiên cứu ở cấp vùng dưới giác độ kinh tế với 03 nhóm tiêu chí: số lượng (chiều rộng), chất lượng (chiều sâu) và hệ thống; không nghiên cứu các tiêu chí xã hội và môi trường theo quan điểm phát triển bền vững độc lập; không đi sâu nghiên cứu từng KCN đơn lẻ.
• Phạm vi thời gian: Thu thập và phân tích dữ liệu thực trạng giai đoạn 2013 - 2018; đề xuất giải pháp cho giai đoạn đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước được tác giả thực hiện theo các nhóm chủ đề học thuật chính:

Các nghiên cứu quốc tế:

• Mô hình và vai trò của KCN: Các báo cáo của Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO) [61, 72] phân loại các mô hình KCN từ cung cấp hạ tầng, tiện ích cơ bản (giao thông, nước, xử lý chất thải) đến cung cấp dịch vụ hỗ trợ phức tạp (tài chính, công nghệ, nghiên cứu), đồng thời khẳng định KCN là công cụ chính sách quan trọng để tăng cường chuỗi cung ứng, giảm chi phí giao dịch và kết nối nguồn vốn.
• Đầu tư và quản lý KCN: Ketels và Olga Memedovic (2012) [64] đề xuất mô hình đối tác công tư (PPP) trong việc cung cấp dịch vụ hạ tầng KCN. Condorelli, F. và S. Klessova (2012) [58] phân tích vai trò chi đầu tư ban đầu của nhà nước, cơ chế ưu đãi giá thuê đất, các rủi ro trong quy hoạch và xu hướng chuyển dịch sang KCN sinh thái hướng đến cân bằng kinh tế - môi trường - xã hội.
• Lý thuyết định vị và tác động xã hội: Alfred Weber (1909) [56] xây dựng lý thuyết định vị công nghiệp dựa trên sự tích tụ sản xuất để tối thiểu hóa chi phí vận tải. Park Joon và Ahn Kun-hyuck [68] nghiên cứu thực nghiệm tại Wongok (thành phố Ansan, Hàn Quốc) về tác động của dòng lao động nhập cư KCN đến biến động nhà ở và áp lực lên hạ tầng dịch vụ đô thị lân cận.
• Liên kết không gian và cụm công nghiệp: Andy Field, Michael Porter, Torgeir Reve [69] đặt nền tảng cho khái niệm liên kết công nghiệp sinh thái. Susan M. Walcott (2003) [71] phân tích mô hình công viên khoa học công nghệ Trung Quốc (Tây An, Bắc Kinh, Tô Châu - Thượng Hải, Thâm Quyến - Đông Hoản) nhấn mạnh sự hợp tác liên vùng. Örjan Sölvell [67] mô hình hóa 3 cấp độ tác động đến KCN: vĩ mô (chính sách quốc gia, toàn cầu), khu vực (chính sách vùng, công nghiệp hỗ trợ) và vi mô (liên kết giữa các doanh nghiệp). K. Fleig [55] và B. Roberts Elsevier [57] nghiên cứu quy chuẩn KCN sinh thái tại Úc qua việc tái chế phụ phẩm và quản lý tài nguyên khép kín.
• Mô hình phát triển cụm công nghiệp Đông Á: Akifumi Kuchiki và Masatsugu Tsuji (2011) mô hình hóa quy trình phát triển cụm công nghiệp gồm 2 giai đoạn: Tập trung (hình thành KCN, xây dựng năng lực, thu hút doanh nghiệp mỏ neo, thu hút doanh nghiệp phụ trợ) và Đổi mới (kết nối đại học/viện nghiên cứu, nâng cao năng lực, xác lập nhân tố dẫn dắt, hoàn thiện cụm liên kết).
• Mô hình tăng trưởng tân cổ điển: Paul Samuelson (1989), N. Gregory Mankiw (2002, 2010) cung cấp khung lý thuyết hàm sản xuất phân tích mức độ đóng góp của các yếu tố nguồn lực (vốn, lao động, công nghệ) đến tăng trưởng sản lượng.

Các nghiên cứu trong nước:

• Khung tiêu chí đánh giá KCN: Lê Thế Giới (2008) [23] xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển bền vững KCN Việt Nam dựa trên Chương trình Nghị sự 21 và nghiên cứu ứng dụng hệ sinh thái kinh doanh vào cấu trúc công nghiệp. Nguyễn Cao Luận (2018) nghiên cứu KCN Đà Nẵng; Trần Văn Thiện (2017) nghiên cứu KCN Hải Dương. D. Gibbs (2005) định hướng phát triển KCN giảm thiểu xung đột môi trường.
• Phát triển KCN theo không gian vùng: Vũ Thành Hưởng (2010) [32] nghiên cứu phát triển KCN vùng KTTĐ Bắc Bộ theo hướng bền vững, có so sánh đối chiếu với vùng KTTĐ miền Trung và phía Nam dưới góc độ cực tăng trưởng, song chưa đi sâu vào tính trùng lắp cơ cấu ngành và các nhân tố thị trường, nguồn lực cấp vùng.
• Quản lý nhà nước và thể chế KCN: Trần Đình Thiên (2012), Vũ Như Thăng (2014), Nguyễn Kế Tuấn (2016), Bùi Quang Bình (2018) phân tích công tác quản lý nhà nước, thể chế điều hành và năng lực tiếp thị thu hút đầu tư KCN.
• Nghiên cứu định lượng nguồn lực: Trần Thọ Đạt (2002), Lê Xuân Bá và Nguyễn Thị Tuệ Anh (2006), Nguyễn Chín (2013), Trương Bá Thanh và nhóm tác giả (2016) vận dụng hàm sản xuất tân cổ điển để phân tích tác động của các nguồn lực đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết:

1. Khoảng trống về không gian kinh tế vùng: Các nghiên cứu về KCN vùng KTTĐ miền Trung còn rất ít, chưa có công trình nào đánh giá toàn diện sự phát triển của hệ thống KCN đặt trong mối tương quan so sánh liên vùng với vùng KTTĐ Bắc Bộ và vùng KTTĐ phía Nam.
2. Khoảng trống về cách tiếp cận hệ sinh thái kinh doanh: Các tài liệu hiện có chủ yếu đánh giá thực trạng bề nổi theo quy mô diện tích và dự án đơn lẻ tại từng tỉnh, chưa phân tích sự vận động nội tại của các doanh nghiệp trong KCN như một hệ sinh thái kinh doanh có tính liên kết ngang và dọc.
3. Khoảng trống về giải pháp liên kết vùng: Chưa có hệ thống giải pháp tổng thể, có tính thực thi cao ở cấp vùng nhằm khắc phục tình trạng cạnh tranh cục bộ giữa các tỉnh miền Trung, tái cấu trúc ngành và phân bổ nguồn lực dựa trên chuỗi giá trị.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên 05 lý thuyết kinh tế nền tảng:

1. Lý thuyết phân bố không gian công nghiệp (Alfred Weber, 1909; W. Lösch, 1933): Giải thích sự tập trung không gian công nghiệp nhằm tối thiểu hóa chi phí vận tải, chia sẻ chi phí hạ tầng dùng chung và tận dụng lợi thế kinh tế theo quy mô.
2. Lý thuyết cực tăng trưởng (William Petty; Francois Perroux, 1950): Luận giải việc hình thành các KCN như những "hạt nhân" tăng trưởng công nghiệp - dịch vụ để tạo hiệu ứng lan tỏa, dẫn dắt các khu vực lân cận trong vùng thông qua các liên kết đầu vào - đầu ra.
3. Lý thuyết cụm liên kết công nghiệp (Michael Porter, 1990): Phân tích lợi thế cạnh tranh xuất phát từ sự tập trung địa lý của các doanh nghiệp trong cùng ngành hoặc ngành bổ trợ, giúp nâng cao năng suất, thúc đẩy đổi mới công nghệ và giảm thiểu chi phí giao dịch.
4. Lý thuyết hệ sinh thái kinh doanh (James F. Moore, 1990; Lê Thế Giới, 2008): Xem KCN như một hệ thống sinh thái phức hợp gồm các tác nhân phụ thuộc lẫn nhau (doanh nghiệp sản xuất, công nghiệp phụ trợ, viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức tài chính, nhà nước) vận hành dựa trên 5 đặc trưng: (i) sự hỗn độn phức tạp, (ii) tính tự tổ chức, (iii) tính trồi / sự nảy sinh, (iv) sự cùng tiến hóa, và (v) tính tự thích nghi.
5. Lý thuyết mô hình kinh tế tân cổ điển (Hàm sản xuất Cobb-Douglas): Cơ sở lý luận phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố đầu vào (vốn, lao động, đất đai, thể chế) với kết quả sản xuất công nghiệp tại KCN.

Khung tiêu chí đánh giá sự phát triển KCN vùng KTTĐ:

Nhóm nội dung	Tiêu chí đánh giá cụ thể
Phát triển về số lượng (chiều rộng)	- Quy mô đất đai quy hoạch KCN (200 - 300 ha đối với vùng đô thị/KTTĐ; 300 - 500 ha đối với KCN gắn với cảng biển/công nghiệp nặng; <100 ha đối với di dời nội đô). - Tỷ lệ diện tích đất công nghiệp có thể cho thuê (chuẩn hợp lý 60% - 70% diện tích tự nhiên). - Tỷ lệ lấp đầy KCN (chuẩn khai thác tốt đạt ≥ 75%). - Số lượng dự án đầu tư và quy mô vốn đầu tư (vốn đăng ký, vốn thực hiện, FDI, DDI, vốn bình quân/dự án). - Đóng góp kinh tế địa phương: Giá trị sản xuất công nghiệp, giá trị xuất khẩu, nộp ngân sách nhà nước, số lượng lao động thu hút.
Phát triển về chất lượng (chiều sâu)	- Mức độ chuyên môn hóa sản xuất và phân công lao động. - Năng suất lao động và giá trị gia tăng bình quân. - Trình độ công nghệ và mức độ ứng dụng khoa học kỹ thuật của doanh nghiệp. - Chuyển dịch cơ cấu nội bộ ngành công nghiệp địa phương theo hướng hiện đại hóa.
Phát triển về hệ thống	- Mức độ tập trung các mối liên kết kinh tế theo chiều dọc (chuỗi cung ứng) và chiều ngang (hợp tác cùng ngành). - Mạng lưới tương tác giữa doanh nghiệp KCN với doanh nghiệp công nghiệp phụ trợ, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và định chế tài chính. - Hình thành cụm liên kết ngành và hệ sinh thái kinh doanh nội vùng.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Cách tiếp cận: Tiếp cận đa chiều kết hợp lý thuyết cụm liên kết công nghiệp và hệ sinh thái kinh doanh ở cấp độ vùng lãnh thổ.
• Phương pháp thu thập dữ liệu:
  • Dữ liệu thứ cấp: Phương pháp nghiên cứu tại bàn, thu thập các chủ trương, nghị quyết của Đảng, văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ (Nghị định 92/2006/NĐ-CP, Nghị định 82/2018/NĐ-CP...), niên giám thống kê, báo cáo kinh tế - xã hội của Tổng cục Thống kê và 05 tỉnh, thành phố vùng KTTĐ miền Trung giai đoạn 2013 - 2018.
  • Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa, điều tra bảng hỏi doanh nghiệp và phỏng vấn chuyên gia quản lý KCN, nhà khoa học.
• Phương pháp phân tích dữ liệu:
  • Phân tích chuỗi dữ liệu theo thời gian (Time-series analysis) giai đoạn 2013 - 2018.
  • Phân tích thống kê mô tả và thống kê so sánh đối chiếu liên vùng (vùng KTTĐ miền Trung với Bắc Bộ, phía Nam và cả nước).
  • Phân tích mô hình kinh tế lượng dựa trên hàm sản xuất mở rộng, tích hợp các biến đặc thù cấp vùng để lượng hóa tác động của các nhân tố đến kết quả sản xuất KCN.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương 1 hệ thống hóa các nghiên cứu trong và ngoài nước về phát triển KCN theo các giai đoạn và cấp độ tiếp cận. Về quốc tế, tác giả phân tích kinh nghiệm từ các mô hình KCN của UNIDO, lý thuyết phân bố Alfred Weber, mô hình phát triển cụm công nghiệp Đông Á của Kuchiki và Tsuji (2011), cùng các công trình của Susan M. Walcott, Örjan Sölvell, Condorelli, F. và Klessova. Về trong nước, chương điểm luận các công trình tiêu biểu của Lê Thế Giới (2008), Vũ Thành Hưởng (2010), Nguyễn Cao Luận (2018), Trần Văn Thiện (2017) và các nghiên cứu hàm sản xuất của Trần Thọ Đạt, Lê Xuân Bá, Nguyễn Thị Tuệ Anh. Trên cơ sở đó, chương làm rõ 3 khoảng trống học thuật về không gian vùng KTTĐ miền Trung, góc độ hệ sinh thái kinh doanh và dữ liệu so sánh liên vùng.

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển khu công nghiệp

Chương 2 phân tích các khái niệm cốt lõi: KCN (theo quy định pháp luật Việt Nam gồm Nghị định 82/2018/NĐ-CP, Nghị định 29/2008/NĐ-CP), phân loại KCN theo quy mô diện tích (nhỏ <200 ha, trung bình 200 - 500 ha, lớn >500 ha) và theo tính chất ngành nghề (chuyên ngành, đa ngành). Chương xác lập nội dung phát triển KCN trên 3 giác độ: số lượng (chiều rộng), chất lượng (chiều sâu) và hệ thống; xây dựng bộ tiêu chí đánh giá tương ứng. Đồng thời, chương phân tích các nhóm nhân tố tác động gồm: nhóm nhân tố quản lý nhà nước (quy hoạch vùng, chính sách đất đai, thuế, cơ chế một cửa, năng lực Ban quản lý KCN) và nhóm nhân tố bổ trợ (công nghiệp phụ trợ, nguồn lao động, vốn đầu tư địa phương, các đô thị liền kề).

Chương 2 cũng tổng kết kinh nghiệm phát triển thực tiễn:

• Mô hình cụm công nghiệp Đông Á (Kuchiki & Tsuji): 2 giai đoạn (Tập trung và Đổi mới) với 8 bước hành động cụ thể.
• Kinh nghiệm CHLB Đức: Mô hình Ban điều phối vùng và Hội đồng vùng (Hannover, vùng Ruhr) trong việc điều phối hạ tầng dùng chung, xử lý môi trường và xúc tiến đầu tư liên vùng.
• Kinh nghiệm Trung Quốc: 4 giai đoạn phát triển (thu hút FDI ban đầu -> cân bằng nội lực 50/50 -> phát triển nội lực vượt trội -> ứng dụng công nghệ cao) và kỷ luật quy hoạch nghiêm ngặt.
• Kinh nghiệm vùng KTTĐ Bắc Bộ: Điểm sáng thu hút doanh nghiệp đầu đàn (như Tập đoàn Canon tại KCN Thăng Long từ năm 2002 kéo theo hơn 600 nhà cung cấp linh kiện hình thành cụm ngành điện tử); cùng các bài học hạn chế về quy mô manh mún, thiếu liên kết và quy hoạch thiếu đồng bộ.
• Rút ra 5 bài học kinh nghiệm cho vùng KTTĐ miền Trung về lập quy hoạch, đón đầu xu thế chuyển đổi KCN đa ngành sang chuyên môn hóa, đầu tư hạ tầng đồng bộ trong - ngoài hàng rào, ưu tiên doanh nghiệp đầu đàn và chính sách phát triển linh hoạt.

Chương 3: Địa bàn nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày chi tiết về đặc điểm địa bàn nghiên cứu—vùng KTTĐ miền Trung gồm 5 tỉnh, thành phố: Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định (theo khoản 2 Điều 15 Nghị định số 92/2006/NĐ-CP).

Tổng hợp các chỉ tiêu kinh tế - xã hội vùng KTTĐ miền Trung năm 2018:

Chỉ tiêu kinh tế - xã hội	Giá trị tại vùng KTTĐ miền Trung	Tỷ trọng / So sánh với cả nước
Diện tích tự nhiên	28.111 km²	8,5% diện tích toàn quốc
Dân số trung bình	6.553 ngàn người	Gần 7% (hơn 7,05%) dân số cả nước
Lực lượng lao động	3.863,6 ngàn người (đã qua đào tạo: 921,5 ngàn người)	Nguồn cung dồi dào, tỷ lệ qua đào tạo còn thấp
Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP)	375.494 tỷ đồng (giá thực tế)	Gần 7% GRDP cả nước
GRDP bình quân đầu người	58,01 triệu đồng/người/năm	Tương đương bình quân cả nước (58,5 triệu đồng)
Cơ cấu kinh tế (Dịch vụ - CN, XD - Nông nghiệp)	34,4% - 38,4% - 15,6%	Chuyển dịch theo hướng công nghiệp và dịch vụ
Tổng vốn đầu tư toàn xã hội	160.172 tỷ đồng	Gần 6,5% tổng vốn đầu tư cả nước
Giá trị xuất khẩu (GTXK)	4.775 triệu USD	Gần 2% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước
Tổng thu ngân sách nhà nước	113.371 tỷ đồng (thu nội địa đạt 73.xxx tỷ đồng)	Gần 8% tổng thu ngân sách cả nước
Lực lượng doanh nghiệp (tính đến 12/2017)	32.770 doanh nghiệp	5,8% cả nước (560.417 DN); DN nhỏ và siêu nhỏ chiếm 95%
Thu hút dự án FDI (lũy kế đến 31/12/2018)	1.072 dự án; tổng vốn đăng ký 17.280,8 triệu USD	3,9% về số dự án; 5,07% về vốn đăng ký so với cả nước
Hạ tầng đầu mối	4 sân bay (3 cảng HKQT: Phú Bài, Đà Nẵng, Chu Lai); 7 cảng biển (4 cảng loại 1); 4 KKT ven biển; 1 Khu CNC; 9 tuyến Quốc lộ; đường sắt Bắc - Nam	Mạng lưới phân bố dày, nằm trên trục Hành lang Kinh tế Đông Tây (EWEC)
Y tế và Giáo dục	84 cơ sở đào tạo (trung cấp - sau ĐH); 126 bệnh viện, 28 phòng khám đa khoa, >6.500 bác sĩ; 43,8 giường bệnh/1 vạn dân	Cơ sở y tế cao hơn BQ cả nước; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều 8,7% (cả nước 6,8%)

Chương 3 cũng mô tả chi tiết phương pháp làm việc tại bàn, thiết kế phiếu điều tra, chọn mẫu khảo sát doanh nghiệp, lấy ý kiến chuyên gia, kỹ thuật phân tích chuỗi thời gian, phương pháp so sánh liên vùng và thiết lập hàm sản xuất kinh tế lượng.

Chương 4: Kết quả đánh giá thực trạng phát triển các khu công nghiệp tại vùng kinh tế trọng điểm miền Trung

Chương 4 tập trung trình bày các kết quả đánh giá thực trạng hệ thống 19 KCN tại 5 tỉnh, thành phố vùng KTTĐ miền Trung (14 KCN đang hoạt động, tỷ lệ lấp đầy đạt gần 82%) trong giai đoạn 2013 - 2018. Chương phân tích thực trạng phát triển trên 3 khía cạnh: (1) số lượng (quy mô diện tích đất cho thuê, tiến độ thu hút dự án FDI và DDI, đóng góp vào giá trị sản xuất công nghiệp, xuất khẩu và ngân sách); (2) chất lượng (năng suất lao động, mức độ thâm dụng công nghệ và sự phân công chuyên môn hóa); (3) tính hệ thống (mức độ liên kết chuỗi sản xuất giữa các doanh nghiệp và mức độ phát triển công nghiệp hỗ trợ). Đồng thời, chương so sánh đối chiếu trực tiếp các chỉ tiêu này với vùng KTTĐ Bắc Bộ và vùng KTTĐ phía Nam; lượng hóa các nhân tố tác động (quy hoạch, thể chế, vốn đầu tư, nhân lực, công nghiệp phụ trợ) và chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến tính trạng phát triển phân tán, cạnh tranh cục bộ giữa các địa phương trong vùng.

Chương 5: Định hướng giải pháp phát triển các khu công nghiệp tại vùng kinh tế trọng điểm miền Trung

Chương 5 xây dựng quan điểm và mục tiêu phát triển hệ thống KCN vùng KTTĐ miền Trung đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030. Chương đề xuất hệ thống giải pháp gồm 03 nhóm giải pháp lớn với 06 giải pháp cụ thể:

1. Nhóm giải pháp về quy hoạch và kết cấu hạ tầng: Rà soát, tái cấu trúc quy hoạch mạng lưới KCN gắn với quy hoạch phát triển vùng; đầu tư đồng bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội kết nối liên vùng.
2. Nhóm giải pháp về thu hút đầu tư và phát triển chuỗi liên kết: Đổi mới chính sách xúc tiến đầu tư, chuyển từ thu hút dàn trải sang thu hút có chọn lọc các tập đoàn đa quốc gia đóng vai trò doanh nghiệp mỏ neo; thúc đẩy phát triển công nghiệp phụ trợ và liên kết hình thành cụm ngành công nghiệp.
3. Nhóm giải pháp về thể chế và hoàn thiện hệ sinh thái KCN: Tăng cường năng lực quản lý của Ban Quản lý các KCN; xây dựng cơ chế phối hợp điều phối vùng hiệu quả; phát triển mạng lưới liên kết giữa KCN với các viện nghiên cứu, trường đại học và cơ sở dịch vụ logistics.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Những đóng góp mới về mặt lý luận:

• Góp phần hệ thống hóa và làm sáng tỏ lý luận về phát triển KCN trong không gian kinh tế vùng KTTĐ; xác định rõ nội hàm phát triển KCN trên ba trục cấu trúc: số lượng (chiều rộng), chất lượng (chiều sâu) và tính hệ thống.
• Xác lập khung tiêu chí đánh giá sự phát triển KCN cấp vùng và chỉ rõ cơ chế tác động của các nhân tố quản lý nhà nước, thị trường, công nghiệp hỗ trợ, lao động và vốn theo mô hình kinh tế lượng mở rộng từ hàm sản xuất tân cổ điển kết hợp lý thuyết hệ sinh thái kinh doanh.

Những đóng góp mới về mặt thực tiễn:

• Cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện về thực trạng phát triển KCN tại 05 tỉnh, thành phố vùng KTTĐ miền Trung giai đoạn 2013 - 2018; phân tích so sánh định lượng với vùng KTTĐ Bắc Bộ, vùng KTTĐ phía Nam và trung bình cả nước.
• Chỉ rõ các hạn chế cốt lõi mang tính hệ thống của vùng: quy mô doanh nghiệp nhỏ (95% là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ), cơ cấu ngành nghề trùng lắp, tư duy "kinh tế tỉnh" gây chia cắt không gian kinh tế và thiếu vắng các doanh nghiệp mỏ neo để hình thành cụm liên kết ngành.
• Đề xuất 03 nhóm giải pháp với 06 giải pháp cụ thể có tính khả thi dành riêng cho vùng KTTĐ miền Trung đến năm 2025, tầm nhìn 2030; kiến nghị các cơ chế phân cấp, điều phối cụ thể đối với Chính phủ, Hội đồng vùng KTTĐ miền Trung và UBND 05 tỉnh, thành phố trong vùng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm của luận án tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2013 - 2018, chưa bao quát các biến động kinh tế sau giai đoạn này.
• Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu dưới góc độ kinh tế với các tiêu chí số lượng, chất lượng và hệ thống; không đi sâu nghiên cứu độc lập các tiêu chí về môi trường và xã hội theo tiêu chuẩn phát triển bền vững toàn diện.
• Nghiên cứu tiếp cận ở cấp độ không gian kinh tế vùng, không đi sâu đánh giá chi tiết tình hình hoạt động nội bộ của từng KCN đơn lẻ và loại trừ các KCN nằm trong khu kinh tế ven biển.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng thu thập chuỗi số liệu sau năm 2018 để đánh giá các biến động mới trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.
• Bổ sung các chỉ tiêu môi trường, sinh thái và an sinh xã hội để hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá mô hình KCN sinh thái tại vùng KTTĐ miền Trung.
• Nghiên cứu chuyên sâu cơ chế tích hợp chuỗi giá trị giữa các KCN ngoài khu kinh tế với hệ thống các khu kinh tế ven biển trong vùng.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Hội đồng vùng KTTĐ miền Trung và UBND 05 tỉnh, thành phố (Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định) trong việc rà soát quy hoạch, bãi bỏ tư duy quản lý cục bộ địa phương và ban hành chính sách điều phối liên kết vùng.
• Đối với Ban Quản lý các KCN: Tham khảo khung giải pháp chuyển đổi mô hình KCN từ chiều rộng sang chiều sâu, phương thức tiếp thị thu hút doanh nghiệp đầu đàn và xây dựng hạ tầng kỹ thuật - xã hội đồng bộ.
• Đối với giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Là tài liệu tham khảo giá trị về chuyên ngành Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế và Kinh tế vùng, đặc biệt là phương pháp vận dụng kết hợp lý thuyết cực tăng trưởng, cụm công nghiệp và hệ sinh thái kinh doanh trong nghiên cứu không gian kinh tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Không gian nghiên cứu của vùng kinh tế trọng điểm miền Trung trong luận án gồm những địa phương nào?
Vùng KTTĐ miền Trung trong luận án được xác định theo khoản 2 Điều 15 Nghị định số 92/2006/NĐ-CP của Chính phủ, bao gồm 05 tỉnh và thành phố trực thuộc Trung ương: Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi và Bình Định.

2. Thực trạng số lượng và tỷ lệ lấp đầy các KCN tại vùng KTTĐ miền Trung tính đến hết năm 2018 như thế nào?
Tính đến hết tháng 12 năm 2018, vùng KTTĐ miền Trung có 19 KCN được Thủ tướng Chính phủ cho phép thành lập và đang triển khai dự án, trong đó 14 KCN đã chính thức đi vào hoạt động với tỷ lệ lấp đầy diện tích đất công nghiệp đạt gần 82%.

3. Luận án sử dụng những khung lý thuyết kinh tế nền tảng nào để phân tích sự phát triển của KCN?
Luận án sử dụng 05 lý thuyết nền tảng: (1) Lý thuyết phân bố không gian công nghiệp (Alfred Weber, W. Lösch); (2) Lý thuyết cực tăng trưởng (William Petty, Francois Perroux); (3) Lý thuyết cụm liên kết công nghiệp (Michael Porter); (4) Lý thuyết hệ sinh thái kinh doanh (James F. Moore, Lê Thế Giới); và (5) Lý thuyết mô hình kinh tế tân cổ điển dựa trên hàm sản xuất (Samuelson, Mankiw).

4. Vì sao luận án không nghiên cứu các tiêu chí xã hội và môi trường trong nội dung đánh giá?
Luận án xác định rõ giới hạn phạm vi nội dung là tiếp cận nghiên cứu cấp vùng dưới góc độ kinh tế thuần túy dựa trên 03 nhóm tiêu chí: số lượng, chất lượng và tính hệ thống. Việc không nghiên cứu độc lập các tiêu chí xã hội và môi trường nhằm tập trung phân tích sâu hiệu quả sản xuất, quy mô nguồn lực và năng lực liên kết kinh tế giữa các KCN trong vùng.

5. Luận án đề xuất cơ cấu giải pháp như thế nào để phát triển KCN vùng KTTĐ miền Trung?
Luận án đề xuất hệ thống giải pháp gồm 03 nhóm giải pháp với 06 giải pháp cụ thể hướng đến giai đoạn đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030, bao gồm: nhóm giải pháp về quy hoạch và kết cấu hạ tầng đồng bộ; nhóm giải pháp về thu hút đầu tư chọn lọc và phát triển chuỗi liên kết cụm ngành; nhóm giải pháp về thể chế quản lý, năng lực Ban quản lý KCN và cơ chế điều phối liên kết cấp vùng.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ kinh tế "Giải pháp phát triển các khu công nghiệp tại vùng kinh tế trọng điểm miền Trung" là công trình nghiên cứu hệ thống về sự phát triển của hệ thống KCN đặt trong không gian kinh tế vùng. Thông qua việc tích hợp lý thuyết cực tăng trưởng, cụm liên kết công nghiệp, hệ sinh thái kinh doanh và hàm sản xuất kinh tế lượng, luận án đã đánh giá toàn diện thực trạng phát triển KCN tại 05 tỉnh, thành phố miền Trung giai đoạn 2013 - 2018 trong mối tương quan so sánh liên vùng. Hệ thống 03 nhóm giải pháp với 06 giải pháp cụ thể và các kiến nghị thể chế được đề xuất cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng cho việc hoạch định chính sách phát triển công nghiệp cấp vùng đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Các nghiên cứu của nước ngoài Nội dung nghiên cứu của các nhà nghiên cứu quốc tế thường đề cập đến các mô hình, xu hướng phát triển KCN; kinh nghiệm phát triển KCN cũng như quá trình hình thành và thực trạng phát triển các KCN của một quốc gia ở góc độ tổng quát và các giải pháp nhằm phát triển các KCN trong các giai đoạn khác nhau. Về tổng quan, các nghiên cứu của UNIDO đã tổng hợp các mô hình phát triển của KCN, từ mô hình đơn giản là phát triển và cung cấp cơ sở vật chất: đường giao thông và các tiện ích công cộng (nước, năng lượng, xử lý chất thải…) cho doanh nghiệp hoạt động, đến mô hình phức tạp hơn, cung cấp hàng loạt các dịch vụ tiện ích hỗ trợ, như dịch vụ tư vấn, tài chính, kỹ thuật, thông tin, công nghệ, nghiên cứu, hỗ trợ doanh nghiệp… đáp ứng nhu cầu hoạt động kinh doanh của nhà đầu tư [61]. Báo cáo của UNIDO còn cho thấy, dù có ở mô hình phát triển nào, vai trò của các KCN trong việc thu hút đầu tư trong và ngoài nước, tăng cường chuyển giao tiến bộ khoa học công nghệ, giải quyết công ăn việc làm, tạo nguồn thu ngân sách (NS) nhà nước cho địa phương đều thể hiện như là một tiêu chí bắt buộc để đảm bảo sự phát triển của các KCN; các khu vực xung quanh KCN sẽ phát triển năng động hơn, cùng với đó là sự phát triển đa dạng các loại hình văn hóa, ý thức bản sắc văn hóa của cộng đồng được thiết lập; phát triển KCN còn được đánh giá dưới góc độ của một công cụ chính sách đối với khả năng tăng cường năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và phát triển chuỗi cung ứng trong quá trình hội nhập toàn cầu.

Bên cạnh đó, nghiên cứu của UNIDO còn khẳng định thêm khía cạnh phát triển hệ thống của KCN trong hình thành kết nối với các nguồn vốn, các tổ chức tín dụng và đầu tư, giải quyết các vấn đề chênh lệch thông tin và giảm các chi phí giao dịch, hướng đến phát triển bền vững ngành CN địa phương [72]. Đây là điều đặc biệt có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển KCN của các nền kinh tế mới nổi, đang chuyển đổi. 7 Ketels và Olga Memedovic đã đề xuất đến hình thức đầu tư đối tác công tư (PPP) trong đầu tư cung cấp các dịch vụ bên trong KCN, bàn luận mức độ tham gia của phía chính phủ và khu vực tư nhân: trong thời hạn bao lâu, thời điểm… [64]. Cùng quan điểm này, Condorelli, F cho rằng chi đầu tư phát triển của nhà nước đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn phát triển ban đầu của các KCN.

Sau đó, có thể thông qua các cơ chế ưu đãi như ưu đãi về tiền thuê đất cho khu vực tư nhân đầu tư, phát triển KCN, cung cấp các khoản tài trợ/vay để xây dựng, phát triển KCN từ một định chế tài chính nào đó [58]. Về xu hướng phát triển hiện nay của các KCN được Condorelli, F và S. klessova (2012) phân tích khá rõ. Theo đó, mô hình phát triển KCN hiện đại theo hướng bền vững, nhắm đến các mục tiêu lợi ích cao nhất về môi trường, kinh tế và xã hội cũng như hỗ trợ hoạt động kinh doanh đang được nhiều quốc gia quan tâm.

Hai ông cũng phân tích một số yếu tố ảnh hưởng trong việc quy hoạch và phát triển KCN, cùng với các nguy cơ, rủi ro tiềm ẩn của nó [58]. Như lý thuyết định vị công nghiệp của Alfred Weber đã đề cập, quá trình hình thành và phát triển các KCN là dựa trên tập trung hóa sản xuất CN theo lãnh thổ, coi quá trình hình thành các KCN là quá trình tích tụ sản xuất, thúc đẩy quá trình tập trung các cơ sở sản xuất CN vào khu vực nhất định [56]. Việc tập trung CN tại một vị trí có những ưu điểm và hạn chế riêng. Theo đó, trong mỗi quá trình tích tụ về quy mô vốn, lao động ở một mức độ nhất định đều dẫn phát rất nhiều các vấn đề xã hội, mà nếu không giải quyết nó sẽ trở thành lực cản đối với sự phát triển các KCN và đưa ý nghĩa lan tỏa về mặt kinh tế của KCN thành mặt lan tỏa tiêu cực của các tệ nạn xã hội.

Không chỉ các vấn đề xã hội đối với người lao động của KCN, tác động của dòng người lao động nhập cư đến các khu dân cư gần các KCN cũng là một lĩnh vực thường xuyên được nghiên cứu trong góc độ này. Chẳng hạn, Park 8 Joon và Ahn Kun-hyuck trong công trình How did immigrant workers change residential area near industrial estate in Korea? đã tiến hành nghiên cứu tại Wongok ở Ansan, một thành phố CN điển hình của Hàn Quốc. Tác giả chỉ ra sự tăng lên nhanh chóng các KCN ở Wongok kể từ năm 1998, kéo theo sự tăng lên của dòng người nhập cư tới KCN. Sự gia tăng nhanh chóng dân cư trong khu vực buộc Wongok phải mở rộng khu dân cư, kéo theo nhiều tác động hệ lụy về nhà ở cho người nhập cư, yêu cầu phát triển đối với các dịch vụ kèm theo, trên cơ sở phân tích các biến đổi này, đánh giá tác động đối với các khu dân cư lân cận.

Phương pháp phân tích đối với góc độ nghiên cứu này thường sử dụng bảng câu hỏi khảo sát để đi sâu nghiên cứu rõ thực trạng, nhu cầu, những bức xúc, bất cập xã hội nảy sinh từ thực trạng phát triển của các KCN. Từ đó, góp ý kiến khắc phục những khó khăn, bất cập nảy sinh từ thực trạng đã nêu, nhằm góp phần cải thiện đời sống cho những người lao động tại các KCN và người dân địa phương ven KCN [68]. Ở một góc độ khác, lý thuyết của Andy Field, Michael Porter, Torget Reve đặt ra yêu cầu đẩy mạnh sự phát triển các KCN về mặt hướng liên kết. Trên cơ sở nghiên cứu của ông, khái niệm CN sinh thái đã được sử dụng như là một mục tiêu để xây dựng và phát triển các KCN nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, giảm rác thải và ô nhiễm, tạo việc làm và cải thiện điều kiện làm việc [69].

Đây là một nội dung quan trọng trong phát triển KCN về mặt hệ thống. Trong nghiên cứu Chinese Science and Technology Industrial Parks của Susan M. Walcott (2003) đã đưa ra các lập luận về xu hướng phát triển KCN dựa trên các lý thuyết về liên kết KCN trong bối cảnh của Trung Quốc với các khác biệt ở các địa phương khác nhau, từ Tây An ở phía Tây tới Bắc Kinh ở phía Bắc, Tô Châu - Thượng Hải ở Duyên Hải và Shenzhen - Dongguan ở Đông Nam. Từ những lợi ích cũng như vai trò quan trọng của phát triển kinh tế, chính quyền các địa phương, và cộng đồng doanh nghiệp của mỗi khu vực được khuyến nghị nên hợp tác với nhau, cũng như phát huy tối đa lợi thế, tiềm năng đặc trưng của mỗi khu vực để vận dụng hiệu quả nhất các điều kiện của mỗi bên, từ thể chế, chính sách đến hệ thống cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực, năng lực logistics… thúc đẩy các KCN cùng phát triển [71].

9 Tiến thêm một bước, Orijan Solvell khi nghiên cứu về việc hình thành và xây dựng các cụm công nghiệp (CCN) và KCN, ông cho rằng sự phát triển của KCN là một hoạt động kinh tế và chịu tác động bởi ba cấp độ kinh tế: (1) Ở cấp độ vĩ mô là chính sách kinh tế và sự phát triển kinh tế quốc gia, toàn cầu; (2) Cấp độ khu vực là chính sách phát triển của vùng, sự sẵn có về nguồn lực, sự phát triển của các ngành CN hỗ trợ; (3) Ở cấp độ vi mô là sự liên kết hay mối quan hệ kinh tế giữa các doanh nghiệp CN trong KCN [67]. Ở mức phát triển hiện nay, các KCN được biết đến như những công viên CN (Industrial park), hay KCN sinh thái. K Fleig, KCN sinh thái tạo ra những liên kết tương hỗ giữa khu vực sản xuất và dịch vụ, nhờ vậy, môi trường và các nguồn lực như nước, năng lượng, giao thông, và nguyên vật liệu được quản lý và sử dụng một cách hợp lý, bền vững và tác động đến hệ sinh thái ở mức thấp nhất [55]. Trong nghiên cứu“The application of industrial ecology principles and planning guidelines for the development of eco - industrial parks: an Australian case study” trên tạp chí Sản xuất sạch của B.

Roberts Elsevier đã bàn luận về KCN sinh thái với tiêu chí cụ thể như: KCN được thiết kế theo chủ đề bảo vệ môi trường, KCN có hạ tầng kỹ thuật và các công trình bảo vệ môi trường, KCN bao gồm các DN sử dụng các phế phẩm và phụ phẩm của nhau, các DN tái chế, các DN sản xuất sản phẩm sạch và có công nghệ bảo vệ môi trường, trao đổi, học tập kinh nghiệm lẫn nhau về tổ chức quản lý phát triển bền vững các KCN…[57]. Với lịch sử hình thành và phát triển lâu dài của các KCN, các nghiên cứu về phát triển KCN trên thế giới đến nay đã cho thấy sự đa dạng và phong phú, có ý nghĩa to lớn về thực tiễn và lý luận. Mỗi nghiên cứu có một hướng tiếp cận riêng theo quy mô và phạm vi nghiên cứu cụ thể, rất khó để tìm thấy khoảng trống về mặt lý luận phát triển các KCN. Tuy vậy, điểm chung của các nghiên cứu quốc tế chỉ dừng lại ở các hàm ý chính sách mà thiếu đi giải pháp mang tính thực thi, điều kiện triển khai cụ thể.

Do đó, các nghiên cứu quốc tế sẽ là kho lý luận phong phú, nguồn kinh nghiệm quý giá để luận án có hướng tiếp cận thuận lợi hơn đối với thực tiễn phát triển các KCN tại vùng KTTĐ miền Trung. Các nghiên cứu trong nước Hướng tiếp cận chủ yếu của các nghiên cứu trong nước hiện nay là phát triển KCN đảm bảo sự tăng trưởng kinh tế ổn định và phát triển hài hòa với các mặt xã hội và bảo vệ môi trường. Phần lớn nghiên cứu sử dụng cách tiếp cận lý thuyết trong đánh giá xu hướng và kết quả của phát triển bền vững các KCN, một số nghiên cứu đã đánh giá được khá đầy đủ các chỉ tiêu phát triển bền vững các KCN và đưa ra các định hướng giải pháp trong khi một vài nghiên cứu khác lại sử dụng nghiên cứu tình huống tại một KCN hoặc một địa phương.