CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ TÍN DỤNG TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. KHÁI QUÁT VỀ DỊCH VỤ TÍN DỤNG TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm tín dụng tiêu dùng Trong nền kinh tế thị trường như hiện nay thì ngân hàng đươc coi như là một tổ chức tài chính quan trọng bậc nhất của nền kinh tế. Ở các ngân hàng thương mại hiện nay áp dụng rất nhiều các hình thức cho vay đối với khách hàng.
Tuỳ theo từng đối tượng khách hàng mà ngân hàng đưa ra các hình thức cho vay khác nhau, phù hợp với nhu cầu và khả năng thanh toán của các khoản nợ của khách hàng. Các hình thức cho vay của ngân hàng hiện nay đó là cho vay kinh doanh đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, cho vay tài trợ xuất nhập khẩu trong đó cho vay tiêu dùng là hình thức tín dụng ngày càng được ưa chuộng do lợi nhuận từ hoạt động cho vay này là rất lớn. Nếu dựa vào mục đích sử dụng vốn thì cho vay tiêu dùng được hiểu là một sản phẩm tín dụng hữu ích của ngân hàng nhằm tài trợ cho mục đích chi tiêu của các cá nhân, hộ gia đình. Các nguồn cho vay tiêu dùng là nguồn tài chính quan trọng giúp người tiêu dùng có thể trang trải các nhu cầu trong cuộc sống như nhà ở, phương tiện đi lại, tiện nghi sinh hoạt, học tập, du lịch, y tế…Còn nếu trên cơ sở hoạt động cho vay thì có thể hiểu: cho vay tiêu dùng là một giao dịch về tài sản (tiền hoặc hàng hoá) giữa bên cho vay (ngân hàng) và bên đi vay (cá nhân, hộ gia đình),trong đó bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thoả thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán.
Nhưng nhìn chung cho vay tiêu Luan van 11 dùng được coi là khoản tiền vay cấp cho các cá nhân, hộ gia đình để chi cho các mục đích không kinh doanh. Ở các nước phát triển thì hoạt động này đã rất phát triển và được sử dụng rất rộng rãi. Còn ở Việt Nam cách đây khoảng 20 năm trở về trước, khái niệm “cho vay tiêu dùng” vẫn còn “khá mới mẻ” và hoạt động này chỉ mới thực sự bắt đầu vào những năm 1993-1994. Khi đó hoạt động cho vay tiêu dùng của các ngân hàng thương mại mới chỉ dừng lại ở một số ít cá nhân và khách hàng và chưa được coi là một hoạt động kinh doanh chủ đạo của ngân hàng.Tuy nhiên, trong một vài năm gần đây (từ năm 2000 đến nay) hoạt động cho vay tiêu dùng của các ngân hàng phát triển mạnh mẽ và sẽ còn tiếp tục phát triển trong tương lai.
Trong tương lai, cho vay tiêu dùng sẽ hướng theo mục tiêu về sự thuận tiện, ngân hàng sẽ tạo điều kiện cho cá nhân, hộ gia đình nhận được khoản vay sớm hơn trong khi vẫn duy trì được sự kiểm soát đối với món vay tiêu dùng để tránh những giảm sút đáng kể về chất lượng tín dụng. Đặc điểm dịch vụ tín dụng tiêu dùng Tín dụng tiêu dùng là hình thức tài trợ khá phổ biến của ngân hàng, đây là hình thức tài trợ mang lại lợi nhuận khá lớn cho ngân hàng. Tuy vậy không phải ngân hàng nào cũng tích cực mở rộng hình thức cho vay này, điều này được lý giải thông qua các đặc điểm của hình thức tín dụng tiêu dùng. - Mục đích vay: Ngân hàng cho vay tiêu dùng nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng cá nhân chứ không phải nhu cầu kinh doanh.
- Qui mô và số lượng khoản vay: Tín dụng tiêu dùng thường có qui mô khoản vay nhỏ nhưng số lượng các khoản vay lớn. Nguyên nhân chủ yếu do khách hàng chỉ vay tiêu dùng khi đã có một phần vốn tương đối, chỉ vay ngân hàng để bổ sung số tiền còn thiếu. Mặt khác, do tín dụng tiêu dùng có độ rủi ro cao hơn nên ngân hàng thường thận trọng hơn trong hơn trong việc Luan van 12 quyết định số tiền cho vay, căn cứ vào khả năng trả nợ và tài sản đảm bảo của khách hàng. - Thời hạn vay: Các khoản vay tiêu dùng thời hạn thường là ngắn và trung hạn do món vay có giá trị nhỏ và độ rủi ro cao đối với ngân hàng.
Tuy nhiên, đối với cho vay bất động sản lại thường có thời hạn dài do người dân phải tích lũy thu nhập một thời gian tương đối mới có thể đủ tiền trả ngân hàng. - Nguồn trả nợ: Nguồn trả nợ chủ yếu của các khoản vay tiêu dùng chính là thu nhập của người đi vay, do đó ngân hàng thường xem xét mức thu nhập thường xuyên của khách hàng để quyết định xem có cho vay không. Đây cũng là một điểm khác biệt so với cho vay kinh doanh – nguồn trả nợ chủ yếu của món vay này là lợi nhuận khi thực hiện phương án kinh doanh đó. - Rủi ro: Xuất phát từ bản thân khách hàng của tín dụng tiêu dùng, có thể nhận định rằng tín dụng tiêu dùng có mức độ rủi ro cao hơn bất kỳ một hình thức tín dụng nào khác.
Vì đối tượng của hoạt động tín dụng tiêu dùng là các cá nhân, hộ gia đình nên hoạt động này không chỉ chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố chủ quan của người tiêu dùng mà còn chịu tác động từ các yếu tố khách quan từ bên ngoài. Ta có thể thấy một số nguyên nhân chủ yếu dẫn tới tình trạng này là: ü Đối với mỗi cán bộ tín dụng: quá trình thẩm định và quyết định cho vay đối với các khoản vay tiêu dùng thường gặp nhiều khó khăn về vấn đề thông tin khách hàng. Thông tin tài chính của cá nhân và hộ gia đình thường khó đầy đủ, thậm chí là nhiều lúc còn không chính xác, không rõ ràng như thông tin về doanh nghiệp(công khai qua báo cáo tài chính), dẫn đến rủi ro đạo đức và rủi ro thông tin không cân xứng. Các cá nhân có thể tìm cách trốn tránh các khoản vay cho dù có khả năng thanh toán.
Luan van 13 ü Nguồn trả nợ chủ yếu: thu nhập của người đi vay có thể biến động lớn do những nguyên nhân chủ quan (ốm đau, bệnh tật,…) nên việc trả nợ hay không phụ thuộc rất lớn vào thiện chí trả nợ của khách hàng. Nguồn trả nợ chủ yếu là từ thu nhập ổn định tại thời điểm hiện tại của người vay. Do vậy, nếu người vay gặp vấn đề về sức khỏe, mất việc làm hay gặp các biến cố bất ngờ ảnh hưởng đến thu nhập hàng tháng, ngân hàng sẽ gặp khó khăn trong thu hồi nợ. - Lãi suất: Có thể thấy nhu cầu vay tiêu dùng của khách hàng hầu như ít co giãn với lãi suất.
Đối với đối tượng khách hàng này, điều khiến họ quan tâm hơn hết là số tiền mà họ phải trả hàng tháng hơn là lãi suất mà họ phải chịu, mặc dù rõ ràng chính lãi suất trong hợp đồng tín dụng ảnh hưởng đến quy mô số tiền phải trả này. - Tính chu kì: Khác với các khoản vay thương mại, nhu cầu phát sinh chu kì kinh doanh lặp đi lặp lại, trong tín dụng tiêu dùng người vay thường vay nhiều lần. Bên cạnh đó, các khách hàng vay vốn đều có nhu cầu vay nhạy cảm theo chu kỳ kinh tế. Khi nền kinh tế có sự tăng trưởng cao và ổn định, người tiêu dùng sẽ có thái độ lạc quan hơn, họ kỳ vọng sẽ có được khoản thu nhập nhiều hơn trong tương lai.
Do đó chi tiêu của người tiêu dùng ở hiện tại sẽ xuất hiện và tăng lên nhanh chóng. Và ngược lại, khi nền kinh tế suy thoái người dân có xu hướng giảm chi tiêu, không kì vọng nhiều vào nền kinh tế, không muốn đến ngân hàng để vay vốn nữa, tín dụng tiêu dùng sẽ gặp nhiều khó khăn. Vai trò của cho vay tiêu dùng Hiện nay tín dụng tiêu dùng không những là hình thức cho vay phổ biến của các ngân hàng thương mại mà nó còn thể hiện rõ vai trò to lớn không chỉ đối với ngân hàng mà còn đối với nền kinh tế, người tiêu dùng Luan van 14 và doanh nghiệp. - Đối với ngân hàng: Trước hết, tín dụng tiêu dùng giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.
Như ta đã biết, tín dụng tiêu dùng là loại hình tín dụng mang lại nguồn lợi nhuận đáng kể cho ngân hàng. Đây cũng là một cách để ngân hàng đa dạng hóa đầu tư, nhờ đó phân tán được rủi ro. Cung ứng dịch vụ này cũng giúp ngân hàng mở rộng thắt chặt mối quan hệ với khách hàng, khai thác tiềm năng cũng như lòng trung thành từ khách hàng. - Đối với người tiêu dùng: Ngày nay nhu cầu của con người về những hàng hóa tiêu dùng cao cấp như ôtô, nhà cửa, đi du học,… tăng mạnh.
Điều này đặt ra cho con người yêu cầu về khả năng tài chính đủ lớn để đáp ứng được tất cả các nhu cầu trên. Có thể nói rằng, bất kì một người nào đều mong muốn thỏa mãn những nhu cầu của riêng mình, bắt đầu từ những hàng hóa thiết yếu rồi đến những hàng hóa xa xỉ hơn. Tuy nhiên thực tế là một số người trẻ lại chưa có đủ khả năng chi trả cho những nhu cầu của mình mà họ cấn một thời gian dài để tích lũy tiền, người tiêu dùng sẽ khéo léo phối hợp giữa thõa mãn nhu cầu hiện tại với khả năng thanh toán ở hiện tại và tương lai, nghĩa là họ sẽ hưởng phần thu nhập có trong tương lai. Mặt khác, việc thỏa mãn trước nhu cầu sẽ thúc đẩy người tiêu dùng phấn đấu để chi trả cho nhu cầu đó càng sớm càng tốt vì thông thường khi vay ngân hàng để mua sắm thì chính tài sản đó sẽ trở thành vật đảm bảo đối với ngân hàng, mà tâm lý chung của nhiều người là không muốn nắm giữ tài sản mà không phải của mình.
Điều này gián tiếp đưa đến việc tăng thu nhập trong tương lai của người tiêu dùng. Chính vì những lý do trên mà ngày càng nhiều các cá nhân, hộ gia đình, đặc biệt với những người có thu nhập thấp và trung bình tìm đến ngân hàng với mong muốn ngân hàng sẽ giúp đỡ họ trong việc mua sắm hàng hóa thiết yếu, những hàng hóa có giá trị cao như nhà cửa, xe hơi, nhất là bất động sản ngay ở thời điểm hiện tại khi giá cả đang giảm, hoặc có thể đi du lịch đúng Luan van 15 thời gian, nhằm thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng và nâng cao đời sống.