CHƯƠNG 1: TỒNG QUAN VÈ DỊCH v ụ NGÂN HÀNG HIỆN ĐẠI 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ DỊCH v ụ NGÂN HÀNG HIỆN ĐẠI 1. Khái niệm dịch vụ ngân hàng •Trong hiệp định chung về thương mại dịch vụ - {General Agreement on Trade in Services, viết tắt là GATS) của WTO, dịch vụ ngân hàng được đặt trong nội hàm dịch vụ tài chính. Theo GATS, dịch vụ tài chính là bất kỳ dịch vụ nào có tính chất tài chính do một nhà cung cấp dịch vụ tài chính của một thành viên thực hiện.
Dịch vụ tài chính bao gồm mọi dịch vụ bảo hiểm và dịch vụ liên quan tới bảo hiểm, mọi dịch vụ ngân hàng và dịch vụ tài chính khác (trừ bảo hiểm). Như vậy, theo GATS, dịch vụ ngân hàng được đặt trong nội hàm của dịch vụ tài chính. Với cách định nghĩa như vậy rất khó tách bạch đâu là dịch vụ ngân hàng thuần túy nên có nhiều người khắc phục bằng cách gọi hỗn họp là dịch vụ ngân hàng và các dịch vụ tài chính khác (trừ bảo hiểm). Theo David Cox “hầu hết các hoạt động nghiệp vụ của ngân hàng thương mại đều gọi là dịch vụ ngân hàng” [1].
Luật các Tổ chức tín dụng của Việt Nam năm 2010 cũng chưa đưa ra một khái niệm cụ thể hoặc giải thích từ ngữ đối với khái niệm dịch vụ ngân hàng mà chỉ đề cập đến thuật ngữ “hoạt động ngân hàng” trong khoản 12, điều 4: “việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ sau đây: Nhận tiền gửi; Cấp tín dụng; Cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản” [11]. Tuy nhiên đâu là hoạt động kinh doanh tiền tệ và đâu là dịch vụ ngân hàng thì chưa có sự phân định rõ. Đây chính là một trong những điểm bất cập của Luật các Tổ chức tín dụng của Việt Nam. Như vậy, DV ngân hàng là một bộ phận của dịch vụ tài chính thuộc linh vực kinh doanh tiền tệ và các nghiệp vụ có 'liên quan trong quá trình lưu thông tiền tệ.
Bản chất hoạt động ngân hàng là một dạng hoạt động kinh doanh tiền tệ, thu phí của khách hàng, được xét thuộc nhóm ngành dịch vụ hoạt động ngân hàng không trực tiếp tạo ra sản phẩm cụ thể, nhưng với việc đáp ứng các nhu cầu về tiền 9 tệ, về vốn, về thanh toán cho khách hàng, ngân hàng đã gián tiếp tạo ra sản phẩm dịch vụ trong nền kinh tế. Từ những định nghĩa trên, tuy có những cách thể hiện khác nhau, có thể đua ra khái niệm về dịch vụ ngân hàng như sau: Dịch vụ ngân hàng là một bộ phận của dịch vụ tài chính, là các dịch vụ tài chỉnh gắn liền với hoạt động kinh doanh của ngân hàng, dược ngân hàng thực hiện nhằm tìm kiếm lợi nhuận, và chỉ có các ngân hàng với ưu thế của nó mới có thể cung cấp các dịch vụ này một cách tốt nhất cho khách hàng. Khái niệm dịch vụ ngân hàng hiện đại Với một ngân hàng hiện đại thì việc cung cấp kịp thời các dịch vụ tiện ích là điều kiện cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả hoạt động. Các dịch vụ đó có thể chia làm hai nhóm: các dịch vụ truyền thống, có quá trình hình thành và phát triển lâu dài nhu hoạt động trao đổi tiền, chiết khấu thucmg phiếu, cho vay thương mại, huy động vốn, bảo quản vật có giá, tài trợ các hoạt động của chính phủ, cung cấp tài khoản giao dịch, cung cấp các dịch vụ ủy thác.; các dịch vụ hiện đại mới phát triển gần đây, dựa trên kỹ thuật tiên tiến và công nghệ hiện đại: dịch vụ thẻ, dịch vụ mobile banking, dịch vụ internet banking.
Hiện nay, vẫn chưa có khái niệm cụ thể nào về dịch vụ ngân hàng hiện đại. Có quan niệm cho rằng, dịch vụ ngân hàng hiện đại là những dịch vụ ngân hàng mới phát triển gần đây được cung cấp bởi các ngân hàng trong thời đại ngày nay (như: dịch vụ thẻ, dịch vụ internet banking, phone banking, home banking, dịch vụ bảo hiểm, dịch vụ cung cấp các kế hoạch hưu trí, dịch vụ môi giới đâu tư chứng khoán, dịch vụ quỹ tương hỗ và trợ cấp. Có quan niệm cho rằng, dịch vụ ngân hàng hiện đại là những dịch vụ ngân hàng được cung cấp bởi các ngân hàng, phát triển dựa trên kỹ thuật tiên tiến của công nghệ thông tin (như: dịch vụ thanh toán chuyển tiền, dịch vụ thẻ, dịch vụ mobile banking, dịch vụ internet banking. Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, luận văn chỉ tập trung nghiên cứu những dịch vụ ngân hàng hiện đại mới phát triển gần đây dựa trên kỹ thuật tiên tiến của công nghệ thông tin.
10 Kết họp với cách hiểu về dịch vụ ngân hàng ở phần trên, vậy có thể hiểu: Dịch vụ ngân hàng hiện đại là những DV thuộc lĩnh vực tài chỉnh do ngân hàng cung cấp cho khách hàng của mình dựa trên sự tiến bộ và phát triển của khoa học công nghệ thông tin hiện đại, có sự đa dạng hoá cung cấp nhiều tiện ích cho khách hàng, thoả mãn ngày càng tổt hom nhu cầu của khách hàng. Sự khác biệt cơ bản giữa DVNH truyền thống và DVNH hiện đại: Dịch vụ ngân hàng truyền thống Dịch vụ ngân hàng hiện đại + Thực hiện dựa trên giao dịch trực tiếp + Thực hiện dựa trên giao dịch trực tiếp giữa khách hàng và nhân viên ngân hàng hoặc từ xa giữa khách hàng và nhân viên ngân hàng + Thực hiện trên nền tảng công nghệ cũ + Thực hiện trên nền tảng công nghệ thông tin hiện đại, đem lại nhiều tiện ích mới Sự phát triển của các dịch vụ ngân hàng hiện đại không hoàn toàn là sự thay thế các sản phẩm truyền thống mà nó mang tính kế thừa, thậm chí là sự nâng cấp của các sản phẩm truyền thống. Với các sản phẩm dịch vụ ngân hàng hiện đại thì những quan hệ giao dịch trực tiếp giữa ngân hàng với khách hàng ngày càng thu hẹp lại và thay thế vào đó là các giao dịch ngân hàng tại nhà (Home Banking), ngân hàng qua Internet (Internet Banking), ngân hàng qua điện thoại (Phone/Mobile Banking). Các đặc trưng của dịch vụ ngân hàng hiện đại Dịch vụ ngân hàng hiện đại mang đầy đủ các đặc trưng của dịch vụ ngân hàng.
Đó là một loại sản phẩm vô hình, mang lại lợi nhuận lớn cho các ngân hàng và có độ rủi ro thấp hơn so với các dịch vụ tài chính khác. Tuy nhiên, DVNH hiện đại cũng có một số nét đặc trưng cơ bản khác biệt với DVNH nói chung, đó chính là công nghệ hiện đại ứng dụng trong nó vầ những tiện ích mà nó mang lại. Cụ thể: - Dịch vụ ngân hàng hiện đại chứa hàm lượng công nghệ thông tin lớn Dịch vụ ngân hàng hiện đại phát triển gắn liền với sự phát triển của công nghệ thông tin. Chẳng hạn như dịch vụ thanh toán đang đáp ứng khá tốt các nhu cầu 11 của khách hàng bởi sự thuận lợi của nó về thủ tục giao dịch nhờ tổ chức theo mô hình giao dịch một cửa và khả năng cung ứng công nghệ hiện đại của hoạt động dịch vụ thanh toán.
Hay là loại hình thẻ đang đuợc cung cấp hiện nay. Thẻ điện tử thuờng-được các ngân hàng liên kết phát hành nhằm tiết giảm chi phí và tận dụng hệ thống của nhau. Thẻ này được sử dụng trên cơ sở một hệ thổng mạng máy tính kết nổi với nhau làm việc ở trình độ tự động hóa cao. Bản thân môi tâm thẻ có sức chứa hàng trăm, thậm chí hàng nghìn dữ liệu thông tin và thông qua mạng máy vi tính thực hiện một ngày hàng trăm bút toán tăng, giảm tài khoản tại các ngân hàng tham gia vào hệ thống thanh toán thẻ, bảo đảm nhanh chóng, an toàn, chính xác.
- Đòi hỏi nguồn nhân lực có chất lượng cao Hàm lượng công nghệ thông tin trong các sản phẩm DVNH hiện đại là rất lớn. Điều đó đòi hỏi nguồn nhân lực ngoài nghiệp vụ chuyên môn thành thạo, nhiều kinh nghiệm thì họ cần phải có kiến thức về công nghệ thông tin, có trình độ ngoại ngữ. Những nhân viên ngân hàng là bộ mặt của ngân hàng, họ có nhiệm vụ giới thiệu trực tiếp đến các khách hàng sử dụng dịch vụ của ngân hàng mình. Với số lượng dịch vụ vô cùng đa dạng, liên tục gia tăng tính mới mẻ, các nhân viên ngân hàng luôn phải nâng cao tay nghề, nghiệp vụ hiểu biết sâu rộng về sản phẩm và các ứng dụtlg khoa học công nghệ trong ngân hàng.
- Dịch vụ ngân hàng hiện đại rất phong phủ vê chủng loại Hiện nay các DVNH hiện đại trên thế giới có hàng nghìn loại khác nhau. Các ngân hàng ngày nay đều cố gắng phát triển theo hướng kinh doanh -đa năng, không chỉ đơn thuần những nghiệp vụ như nhận tiền gửi, cho vay, là trung gian thanh toán như trước kia. Thêm vào đó, mỗi loại hình dịch vụ lại có thêm rât nhiêu các hình thức cung cấp. Đơn giản như việc thanh toán qua ngân hàng có thể bằng điện thoại cố định, điện thoại di động, hay qua mạng Internet.
Việc đi mua hàng hóa cũng ngày càng thuận lợi khi khách hàng không cần phải đem tiền mặt theo người, chỉ cần một tấm thẻ ghi nợ hay một chiếc thẻ tín dụng của ngân hàng là có thể được chấp nhận thanh toán hàng hóa, dịch vụ tại các điểm chấp nhận thanh toán thẻ. 12 Trước sức ép của tự do cạnh tranh, các ngân hàng luôn cố gắng phục vụ tổt nhất khách hàng của mình bằng chất lượng và sự đa dạng của dịch vụ. - Được cung cấp trên cơ sở hạ tầng và công nghệ hiện đại Mọi DVNH hiện đại đều gắn liền với khoa học công nghệ và đòi hỏi có sự đầu tư rất lớn về cơ sở vật chất kỹ thuật. Đe có thể kết nối dữ liệu giữa các chi nhánh trong một ngân hàng đồng bộ, các ngân hàng phải có hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung được quản lý bằng một hệ thống phần mềm hiện đại.
Ngoài ra việc đầu tư phần mềm quản lý, hệ thống máy tính của các chi nhánh cũng cần được nâng cấp, đầu tư cho phù hợp. Bên cạnh đó cần đầu tư máy móc hỗ trợ cho việc sử dụng DVNH hiện đại như máy ATM, phát hành các loại thẻ mà công nghệ của thẻ ngày càng tinh vi hơn, chứa đựng nhiều thông tin hơn cho khách hàng cũng như bảo mật tốt hơn. Các loại hình dịch vụ ngân hàng hiện đại chủ yếu 1. Nhóm các dịch vụ thẻ Dịch vụ thẻ là một sản phẩm dịch vụ ngân hàng hiện đại đang được sử dụng rất phổ biến hiện nay.
Chúng mang lại tiện ích cao cho khách hàng và được khách hàng ưa chuộng.