BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM PHAN HỒ TRUNG PHONG LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2005 Moät soá giaûi phaùp phaùt trieån dòch vuï baûo hieåm ôû Vieät Nam trong boái caûnh hoäi nhaäp MÔÛ ÑAÀU X W 1. Tính caáp thieát cuûa ñeà taøi: Neàn kinh teá Vieät Nam sau hôn 15 naêm ñoåi môùi ñaõ ñaït ñöôïc nhöõng keát quaû toát ñeïp, toác ñoä taêng tröôûng kinh teá cao. Rieâng trong naêm 2002, Vieät Nam ñöôïc Ngaân haøng theá giôùi xeáp laø nöôùc coù toác ñoä taêng tröôûng GDP ñöùng haøng thöù 2 ôû chaâu AÙ.
Quaù trình toaøn caàu hoaù neàn kinh teá theá giôùi gia taêng maïnh meõ trong vaøi naêm gaàn ñaây taùc ñoäng saâu saéc ñeán neàn kinh teá Vieät Nam, ñoøi hoûi kinh teá Vieät Nam phaûi chuaån bò cho vieäc môû cöûa ñeå hoäi nhaäp kinh teá khu vöïc vaø theá giôùi. Vieät Nam ñaõ gia nhaäp vaøo caùc toå chöùc ASEAN, APEC, AFTA, vaø ñang trong tieán trình hoäi nhaäp vaøo WTO. Cuøng vôùi xu theá phaùt trieån chung cuûa neàn kinh teá, ngaønh baûo hieåm Vieät Nam cuõng ñaõ coù nhöõng böôùc phaùt trieån vöôït baäc. Naêm 2004 ñaùnh daáu moät söï phaùt trieån soâi ñoäng cuûa thò tröôøng baûo hieåm Vieät Nam, thò tröôøng baûo hieåm Vieät Nam ñaõ böôùc sang moät giai ñoaïn môùi, giai ñoaïn caïnh tranh vaø phaùt trieån.
Trong caùc ñieàu kieän nhö theá, ñònh höôùng vaø caùc giaûi phaùp phaùt trieån dòch vuï baûo hieåm ñöôïc Nhaø nöôùc quan taâm ñaëc bieät ñeå nhaèm taïo laäp moät thò tröôøng baûo hieåm Vieät Nam taêng tröôûng vaø phaùt trieån beàn vöõng, taïo ñieàu kieän cho caùc doanh nghieäp baûo hieåm Vieät Nam coù choã ñöùng vöõng chaéc trong moâi tröôøng caïnh tranh khaù gay gaét. Rieâng doanh nghieäp baûo hieåm Vieät Nam, cuøng vôùi vieäc taêng cöôøng tieáp thò, quaûng caùo baùn caùc saûn phaåm baûo hieåm coøn phaûi chuù troïng ñeán coâng taùc ñaøo taïo vaø Luaän vaên Thaïc syõ Kinh teá – Phan Hoà Trung Phong 1 Moät soá giaûi phaùp phaùt trieån dòch vuï baûo hieåm ôû Vieät Nam trong boái caûnh hoäi nhaäp phaùt trieån nguoàn nhaân löïc; ñoåi môùi khoâng ngöøng ñeå hoaøn thieän saûn phaåm cuõng nhö coâng taùc phuïc vuï khaùch haøng, coâng taùc quaûn lyù, taïo laäp lôïi theá caïnh tranh treân thò tröôøng nhaèm phaùt trieån kinh doanh. Ñeà taøi: “Moät soá giaûi phaùp phaùt trieån dòch vuï baûo hieåm ôû Vieät Nam trong boái caûnh hoäi nhaäp kinh teá quoác teá” khoâng naèm ngoaøi muïc tieâu cuûa Chính phuû Vieät Nam trong coâng cuoäc phaùt trieån kinh teá ñaát nöôùc. Muïc ñích nghieân cöùu ñeà taøi: Muïc ñích cuûa ñeà taøi laø nhaèm vaøo caùc vaán ñeà sau: - Laøm saùng toû moät soá lyù luaän veà baûo hieåm vaø aûnh höôûng cuûa toaøn caàu hoùa ñeán lónh vöïc kinh doanh baûo hieåm.
- Cung caáp moät soá kinh nghieäm lieân quan ñeán quaù trình toaøn caàu hoùa neàn kinh teá noùi chung vaø lónh vöïc baûo hieåm noùi rieâng. - Phaân tích thöïc traïng tình hình phaùt trieån dòch vuï baûo hieåm hieåm ôû Vieät Nam trong thôøi gian qua, treân cô sôû ñoù ñeà ra moät soá giaûi phaùp phaùt trieån dòch vuï baûo hieåm hieåm ôû Vieät Nam trong thôøi gian tôùi. Phaïm vi vaø phöông phaùp nghieân cöùu ñeà taøi: Ñeà taøi nghieân cöùu lyù luaän veà baûo hieåm, lyù luaän veà toaøn caàu hoùa, taùc ñoäng cuûa toaøn caàu hoùa ñeán lónh vöïc kinh doanh baûo hieåm vaø thöïc traïng thò tröôøng baûo hieåm Vieät Nam giai ñoaïn 1993 – 2004. Töø ñoù, ñeà taøi ruùt ra moät soá nhaän xeùt veà ñaëc ñieåm thò tröôøng baûo hieåm giai ñoaïn 1993 – 2004, ñöa ra moät soá chæ tieâu phaùt trieån dòch vuï baûo hieåm ñeán naêm 2010 cuøng vôùi caùc giaûi phaùp ñeå thöïc hieän caùc chæ tieâu ñoù trong thôøi gian tôùi.
Luaän vaên Thaïc syõ Kinh teá – Phan Hoà Trung Phong 2 Moät soá giaûi phaùp phaùt trieån dòch vuï baûo hieåm ôû Vieät Nam trong boái caûnh hoäi nhaäp Ñeà taøi söû duïng phöông phaùp duy vaät bieän chöùng keát hôïp vôùi caùc phöông phaùp so saùnh, phaân tích nhöõng soá lieäu thoáng keâ, caùc baùo caùo thöôøng nieân cuûa thò tröôøng baûo hieåm Vieät Nam cuõng nhö caùc vaên baûn luaät coù lieân quan ñeán ngaønh baûo hieåm ñeå ñöa ra nhöõng giaûi phaùp coù tính thöïc tieãn. Noäi dung cuûa luaän vaên: Ngoaøi phaàn môû ñaàu, keát luaän, taøi lieäu tham khaûo vaø phuï luïc, luaän vaên goàm 3 chöông: - Chöông I: Lyù luaän chung veà baûo hieåm vaø taùc ñoäng cuûa toaøn caàu hoùa ñeán lónh vöïc kinh doanh baûo hieåm. - Chöông II: Phaùt trieån dòch vuï baûo hieåm ôû Vieät Nam trong boái caûnh hoäi nhaäp kinh teá quoác teá. - Chöông III: Moät soá giaûi phaùp phaùt trieån dòch vuï baûo hieåm ôû Vieät Nam trong boái caûnh hoäi nhaäp kinh teá quoác teá.
Luaän vaên Thaïc syõ Kinh teá – Phan Hoà Trung Phong 3 Moät soá giaûi phaùp phaùt trieån dòch vuï baûo hieåm ôû Vieät Nam trong boái caûnh hoäi nhaäp CHÖÔNG 1 LYÙ LUAÄN CHUNG VEÀ BAÛO HIEÅM VAØ TAÙC ÑOÄNG CUÛA TOAØN CAÀU HOÙA ÑEÁN LÓNH VÖÏC KINH DOANH BAÛO HIEÅM 1. LYÙ LUAÄN CHUNG VEÀ BAÛO HIEÅM: 1. Lòch söû ra ñôøi vaø phaùt trieån cuûa baûo hieåm: Töø xa xöa, trong lòch söû neàn vaên minh nhaân loaïi, con ngöôøi ñaõ vaän duïng ñuû moïi caùch ñeå tìm ra nhöõng bieän phaùp phoøng traùnh tai naïn ruûi ro nhaèm giöõ vöõng söï oån ñònh trong ñôøi soáng kinh teá. Cuøng vôùi söï phaùt trieån cuûa xaõ hoäi, caùc nhu caàu cuûa con ngöôøi trôû neân ña daïng, phöùc taïp hôn.
Theo ñoù, caùc hoaït ñoäng ñeå ñaùp öùng nhu caàu aáy cuõng phaùt trieån moät caùch töông öùng. Caùc hoaït ñoäng naøy daàn daàn ñöôïc quy ñònh laïi moät caùch chính thöùc, hôïp phaùp vaø ñöôïc goïi chung laø Baûo hieåm. Nhöõng nghieân cöùu veà lòch söû phaùt trieån cuûa hoaït ñoäng baûo hieåm cho thaáy hoaït ñoäng baûo hieåm trong quaù trình phaùt trieån ñaõ traûi qua ba hình thaùi: Döï tröõ thuaàn tuùy, cho vay naëng laõi vaø cuoái cuøng laø hình thöùc thoûa thuaän raøng buoäc giöõa caùc beân. Döï tröõ thuaàn tuùy: Khi xaõ hoäi loaøi ngöôøi hình thaønh, con ngöôøi ñaõ yù thöùc ñöôïc vieäc töï baûo veä ñeå toàn taïi maø vaán ñeà ñaàu tieân laø döï tröõ thöùc aên kieám ñöôïc haøng ngaøy phoøng khi ñoùi keùm.
Khi con ngöôøi nhaän thöùc ñöôïc nhöõng ruûi ro töø thieân nhieân vaø cuoäc soáng, thì yù thöùc Luaän vaên Thaïc syõ Kinh teá – Phan Hoà Trung Phong 4 Moät soá giaûi phaùp phaùt trieån dòch vuï baûo hieåm ôû Vieät Nam trong boái caûnh hoäi nhaäp döï tröõ caøng cao, hoï nhaän ra raèng döï tröõ coù toå chöùc thì seõ hieäu quaû hôn so vôùi döï tröõ caù nhaân rieâng leû. Moät ví duï ñieån hình cho hình thöùc sô khai naøy cuûa baûo hieåm laø toå chöùc nhöõng ngöôøi thôï ñaù ôû Ai Caäp vaøo nhöõng naêm 2500 TCN. Ngöôøi tham gia vaøo toå chöùc naøy phaûi ñoùng tieàn hoäi phí ñeå thaønh laäp quyõ töông trôï. Quyõ naøy ñöôïc duøng ñeå giuùp ñôõ naïn nhaân cuûa caùc vuï tai naïn.
Cho vay naëng laõi: Döï tröõ thuaàn tuùy khoâng theå giaûi quyeát ñaày ñuû nhu caàu cuûa con ngöôøi khi xaõ hoäi phaùt trieån vaø hoaït ñoäng cuûa con ngöôøi trôû neân ña daïng hôn. Thay vì töï tích goùp cho ñeán khi coù ñuû tieàn chuaån bò cho moät chuyeán haøng, nhaø buoân coù theå vay tieàn töø nhöõng ngöôøi cho vay ñeå khoûi maát thôøi gian chôø. Ngöôøi cho vay seõ nhaän ñöôïc moät khoaûn laõi do ngöôøi ñi vay traû. Heä thoáng cho vay ñaëc bieät phaùt trieån cuøng vôùi söï môû roäng thöông maïi vaø buoân baùn giöõa caùc quoác gia, caùc vuøng.
ÔÛ Babylone 1700 naêm TCN vaø Atheønes 500 naêm TCN ñaõ xuaát hieän moät heä thoáng cho vay naëng laõi ñeå mua vaø vaän chuyeån haøng hoùa. Trong tröôøng hôïp xaûy ra maát maùt, hö haïi ñoái vôùi haøng hoùa trong quaù trình vaän chuyeån, ngöôøi ñi vay khoâng phaûi hoaøn traû khoaûn tieàn ñaõ vay. Tuy nhieân, laõi suaát cuûa heä thoáng cho vay naøy quaù haø khaéc, coù khi leân ñeán 400% neân Nhaø thôø vaø caùc hoäi toân giaùo ñaõ can thieäp baèng caùc saéc leänh ñeå chaám döùt hoaït ñoäng cho vay naëng laõi. Thoûa thuaän raøng buoäc traùch nhieäm vaø quyeàn lôïi giöõa caùc beân: Sau khi hoaït ñoäng cho vay naëng laõi chaám döùt hoaït ñoäng, nhu caàu caàn tieàn vaø caàn söï ñaûm baûo cho chuyeán haøng cuûa caùc nhaø buoân vaãn raát lôùn, ñaëc bieät khi thoâng Luaän vaên Thaïc syõ Kinh teá – Phan Hoà Trung Phong 5 Moät soá giaûi phaùp phaùt trieån dòch vuï baûo hieåm ôû Vieät Nam trong boái caûnh hoäi nhaäp thöông mua baùn ñang phaùt trieån vaø mang laïi laõi suaát raát cao, ngöôøi ta ñaõ tìm ra hai phöông phaùp khaùc ñeå giaûi quyeát nhu caàu voán vaø giaûm thieät haïi.
Hình thöùc coå phaàn: Chuyeán haøng ñöôïc taïo laäp baèng söï ñoùng goùp cuûa nhieàu ngöôøi. Moãi ngöôøi ñoùng goùp moät phaàn naøo ñoù vaøo chuyeán haøng vaø cuøng chòu traùch nhieäm theo phaàn ñoùng goùp ñoù. Khi chuyeán haøng veà tôùi ñích, lôïi nhuaän seõ ñöôïc chia cho moïi ngöôøi theo tyû leä goùp voán cuûa hoï. Ngöôïc laïi, neáu chuyeán haøng chaúng may gaëp ruûi ro thì haäu quaû thieät haïi cuõng ñöôïc chia seõ cho nhieàu ngöôøi.
Hình thöùc baûo hieåm: Nhöõng thoûa thuaän baûo hieåm ñaàu tieân xuaát hieän gaén lieàn vôùi hoaït ñoäng giao löu, buoân baùn haøng hoùa baèng ñöôøng bieån. Theo ñoù, moät beân nhaø buoân hay chuû taøu traû cho moät toå chöùc moät khoaûn tieàn nhaát ñònh ñeå khi haøng hoùa, taøu thuyeàn khoâng ñeán ñöôïc nôi giao haøng thì toå chöùc naøy seõ traû cho hoï moät khoaûn tieàn nhaèm buø ñaép nhöõng thieät haïi xaûy ra. Nhö vaäy, coù theå coi baûo hieåm haøng haûi laø söï khôûi ñaàu cuûa ngaønh baûo hieåm. Hôïp ñoàng baûo hieåm coå nhaát coøn ñöôïc löu giöõ ñeán ngaøy nay ñöôïc phaùt haønh ôû Italia vaøo naêm 1347.
Naêm 1424, hoäi Baûo hieåm ñaàu tieân ra ñôøi chuyeân veà vaän taûi ñöôøng bieån. Sau baûo hieåm haøng haûi, moät soá loaïi baûo hieåm khaùc cuõng laàn löôït ra ñôøi: - Vuï chaùy lôùn ôû London – Anh vaøo naêm 1666 ñaõ thieâu huûy 13.200 toøa nhaø, laø thaûm hoïa lôùn nhaát töø tröôùc cho ñeán thôøi ñieåm ñoù. Nhu caàu veà baûo hieåm cho taøi saûn tröôùc ruûi ro chaùy ñaõ daãn tôùi söï ra ñôøi cuûa caùc coâng ty baûo hieåm trong lónh vöïc hoûa hoaïn. Naêm 1667, Coâng ty baûo hieåm hoûa hoaïn ñaàu tieân ra ñôøi ôû Anh.
Luaän vaên Thaïc syõ Kinh teá – Phan Hoà Trung Phong 6 Moät soá giaûi phaùp phaùt trieån dòch vuï baûo hieåm ôû Vieät Nam trong boái caûnh hoäi nhaäp - Coâng ty Baûo hieåm nhaân thoï Equitable ra ñôøi ôû Anh naêm 1762 ñaùnh daáu söï hình thaønh cuûa loaïi hình baûo hieåm nhaân thoï.