Nâng cao vai trò của ngân hàng thương mại trên thị trường chứng khoán Việt Nam: Giải pháp hiện nay

Khám phá các giải pháp nâng cao vai trò của ngân hàng thương mại trên thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay. Tìm hiểu chi tiết trong bài viết.

• Tác giả: Nguyễn Minh Nam
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Châu Long
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế & Xã Hội Nhân Văn
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Vai Trò Ngân Hàng Thương Mại Trên Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Khái quát về Thị trường Chứng khoán và Ngân hàng Thương mại
• 1.1.1. Thị trường Chứng khoán
• 1.1.2. Ngân hàng Thương mại
• 1.2. Mối quan hệ giữa Ngân hàng Thương mại và Thị trường Chứng khoán
• 1.2.1. Với Thị trường Chứng khoán
• 1.2.2. Với Ngân hàng Thương mại
• 1.3. Vai trò của Ngân hàng Thương mại trên Thị trường Chứng khoán
• 1.3.1. Cung ứng vốn cho thị trường
• 1.3.2. Cung cấp một cơ chế thanh toán
• 1.3.3. Tạo hàng hóa cho thị trường chứng khoán
• 1.3.4. Là đối tượng để NHNN thực thi chính sách tiền tệ của mình
• 1.3.5. Điều chỉnh cung cầu chứng khoán trên Thị trường Chứng khoán
• 1.3.6. Cung cấp thông tin trên Thị trường Chứng khoán
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN HIỆN NAY Ở VIỆT NAM
• 2.1. Giai đoạn 1 từ 07/2000 – 2005
• 2.2. Giai đoạn 2008 – nay
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN HIỆN NAY Ở VIỆT NAM
• 3.1. Về phía nhà nước
• 3.2. Về phía các NHTM
• 3.3. Về phía các CTCK
• PHẦN KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC II-A

Tóm tắt

I. Vai trò của Ngân hàng thương mại Việt Nam trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Chương này phân tích vai trò cốt yếu của ngân hàng thương mại Việt Nam trong hệ sinh thái thị trường chứng khoán Việt Nam. Ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho các doanh nghiệp niêm yết, hỗ trợ hoạt động phát hành chứng khoán, và tạo điều kiện thanh toán trên thị trường. Khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp, và do đó sự phát triển của thị trường, phụ thuộc nhiều vào hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại. Việc đánh giá vai trò ngân hàng thương mại cần xem xét các khía cạnh như cung ứng vốn, cơ chế thanh toán, tạo lập sản phẩm chứng khoán, và tác động đến chính sách tiền tệ. Nghiên cứu cho thấy sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam gắn liền với sự tham gia tích cực và hiệu quả của các ngân hàng thương mại. Ngân hàng đầu tư chứng khoán cũng là một yếu tố quan trọng cần được xem xét.

1.1 Cung ứng vốn và đầu tư chứng khoán ngân hàng

Ngân hàng đóng vai trò trung tâm trong việc cung cấp vốn cho thị trường chứng khoán. Đây là nguồn vốn chủ yếu cho doanh nghiệp niêm yết, cho phép họ mở rộng hoạt động và thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Tuy nhiên, việc cho vay phải được quản lý rủi ro chặt chẽ để tránh những ảnh hưởng tiêu cực đến hệ thống tài chính. Ngân hàng đầu tư chứng khoán cần có chiến lược đầu tư bài bản và phân tích thị trường kỹ lưỡng. Việc đánh giá rủi ro đầu tư chứng khoán ngân hàng là yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định của hệ thống. Nghiên cứu cần tập trung vào việc tối ưu hóa việc cung cấp vốn, vừa đảm bảo hiệu quả kinh tế vừa giảm thiểu rủi ro hệ thống. Phân tích dữ liệu tài chính sẽ giúp ngân hàng đưa ra các quyết định đầu tư chính xác hơn. Cần có sự phối hợp giữa chính sách tiền tệ và hoạt động của ngân hàng số để tối đa hóa hiệu quả của nguồn vốn. Việc áp dụng công nghệ tài chính ngân hàng cũng giúp cải thiện hiệu quả quản lý và phân bổ vốn.

1.2 Cơ chế thanh toán và dịch vụ ngân hàng số

Cơ chế thanh toán hiệu quả là xương sống của thị trường chứng khoán. Ngân hàng thương mại đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính an toàn và nhanh chóng của giao dịch chứng khoán. Sự phát triển của dịch vụ ngân hàng số giúp cải thiện đáng kể hiệu quả và tính tiện lợi của hệ thống thanh toán. An ninh mạng là yếu tố then chốt trong việc bảo vệ hệ thống thanh toán. Sự phát triển của ngân hàng số mở ra nhiều cơ hội mới, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro về an ninh. Nghiên cứu cần tập trung vào việc nâng cao an ninh mạng và hiệu quả của các dịch vụ ngân hàng số. Việc tích hợp công nghệ tài chính ngân hàng và blockchain trong ngân hàng có thể giúp cải thiện tính an toàn và minh bạch của hệ thống thanh toán. So sánh ngân hàng Việt Nam và quốc tế giúp tìm ra các giải pháp tối ưu.

II. Giải pháp phát triển ngân hàng và tái chính ngân hàng

Phần này tập trung vào các giải pháp phát triển ngân hàng nhằm nâng cao vai trò ngân hàng thương mại trên thị trường chứng khoán. Cần có các chính sách hỗ trợ từ phía nhà nước, như điều chỉnh quy định ngân hàng thương mại và khung pháp lý chứng khoán, để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các ngân hàng thương mại. Việc cải thiện thách thức ngân hàng thương mại, như quản lý rủi ro và nâng cao năng lực cạnh tranh, cũng là yếu tố quan trọng. Phát triển bền vững ngân hàng yêu cầu sự kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế và quản lý rủi ro hiệu quả. Tích hợp công nghệ ngân hàng và ứng dụng AI trong ngân hàng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh của ngân hàng thương mại. ESG trong ngân hàng cũng là một hướng phát triển quan trọng trong bối cảnh hiện nay.

2.1 Giải pháp tài chính ngân hàng và quản lý rủi ro chứng khoán ngân hàng

Giải pháp tài chính ngân hàng cần tập trung vào việc đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ và cải thiện năng lực quản lý rủi ro. Quản lý rủi ro chứng khoán ngân hàng cần được đặt lên hàng đầu để đảm bảo sự ổn định của hệ thống. Việc ứng dụng công nghệ hiện đại như AI trong ngân hàng có thể giúp cải thiện hiệu quả quản lý rủi ro. Phân tích dữ liệu tài chính giúp ngân hàng đưa ra các quyết định chính xác hơn và giảm thiểu rủi ro. Chính sách tài chính tiền tệ đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ sự phát triển bền vững của ngân hàng thương mại. Cần có sự phối hợp giữa chính sách vĩ mô và các giải pháp cụ thể của từng ngân hàng để đạt hiệu quả cao nhất. Việc so sánh ngân hàng Việt Nam và quốc tế giúp tìm ra những bài học kinh nghiệm quý báu.

2.2 Cơ hội đầu tư chứng khoán và chiến lược đầu tư chứng khoán

Để nâng cao vai trò của ngân hàng thương mại trên thị trường chứng khoán, cần xác định rõ cơ hội đầu tư chứng khoán và xây dựng chiến lược đầu tư chứng khoán phù hợp. Phân tích thị trường chứng khoán là bước quan trọng trong việc lựa chọn cơ hội đầu tư. Quản lý danh mục đầu tư hiệu quả giúp tối đa hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro. Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cũng có thể là một nguồn lực quan trọng cho sự phát triển của thị trường chứng khoán. Việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cần có chính sách phù hợp và tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài. Xu hướng thị trường chứng khoán cũng cần được xem xét để đưa ra chiến lược đầu tư chứng khoán phù hợp. Việc ứng dụng các công cụ phân tích dữ liệu tài chính và các mô hình kinh tế lượng sẽ giúp ngân hàng đưa ra các quyết định chính xác hơn. Tầm nhìn chiến lược ngân hàng phải bao hàm cả mục tiêu tăng trưởng và quản trị rủi ro một cách bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam chính thức đi vào hoạt động từ tháng 7 năm 2000, với phiên giao dịch đầu tiên tại Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE). Qua hơn 13 năm phát triển, TTCK đã trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Năm 2013, vốn hóa TTCK đạt khoảng 964.000 tỷ đồng, tương đương 31% GDP, với quy mô giao dịch bình quân mỗi phiên đạt 2.578 tỷ đồng, tăng 31% so với năm trước. Tuy nhiên, TTCK cũng trải qua nhiều biến động mạnh, đặc biệt là giai đoạn 2008 trở đi khi thị trường giảm sâu do tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu và các chính sách tiền tệ thắt chặt.

Ngân hàng Thương mại (NHTM) đóng vai trò trung gian tài chính quan trọng trên TTCK, cung cấp vốn, cơ chế thanh toán, tạo hàng hóa chứng khoán và thực thi chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Mối quan hệ giữa NHTM và TTCK là sự tương tác chặt chẽ, ảnh hưởng lẫn nhau trong việc phát triển thị trường tài chính Việt Nam. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá vai trò của NHTM trên TTCK Việt Nam trong giai đoạn từ 2000 đến nay, phân tích thực trạng hoạt động và đề xuất các giải pháp nâng cao vai trò này nhằm phát triển TTCK bền vững.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống NHTM, nhà đầu tư (NĐT) và các công ty chứng khoán (CTCK) tại Việt Nam trong khoảng thời gian từ tháng 7/2000 đến năm 2014. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cái nhìn tổng thể về vai trò của NHTM trên TTCK, hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách, các tổ chức tài chính và NĐT trong việc phát triển thị trường chứng khoán hiệu quả hơn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh tế tài chính liên quan đến thị trường chứng khoán và ngân hàng thương mại. Thị trường chứng khoán được định nghĩa là bộ phận cấu thành của thị trường tài chính, nơi diễn ra các giao dịch mua bán chứng khoán với các đặc điểm như tính sinh lời, rủi ro và tính tham khảo. Theo Nghị định 144/2003/NĐ-CP, chứng khoán là giấy tờ có giá xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu đối với tài sản hoặc vốn của tổ chức phát hành.

Ngân hàng thương mại được hiểu là định chế tài chính cung cấp đa dạng dịch vụ tài chính, với chức năng trung gian tín dụng, trung gian thanh toán và tạo tiền. NHTM đóng vai trò cầu nối giữa người thừa vốn và người cần vốn, đồng thời cung cấp các dịch vụ thanh toán và tạo tiền thông qua hoạt động cho vay và thanh toán.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm: vai trò cung ứng vốn của NHTM trên TTCK, chức năng cung cấp cơ chế thanh toán và vai trò tạo hàng hóa chứng khoán. Ngoài ra, nghiên cứu còn phân tích vai trò của NHTM trong việc thực thi chính sách tiền tệ của NHNN và điều chỉnh cung cầu chứng khoán trên thị trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp tài liệu, thu thập và phân tích số liệu thứ cấp từ các báo cáo của UBCK Nhà nước, NHNN, các sở giao dịch chứng khoán và các tổ chức tài chính. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các NHTM, CTCK và NĐT hoạt động trên TTCK Việt Nam từ năm 2000 đến 2014.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp thống kê mô tả, so sánh các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô như vốn hóa thị trường, khối lượng giao dịch, lãi suất cơ bản, tỷ lệ lạm phát và các chỉ số chứng khoán qua các giai đoạn phát triển của TTCK. Timeline nghiên cứu được chia thành ba giai đoạn chính: giai đoạn 2000-2005 (khởi đầu và phát triển ban đầu), giai đoạn 2006-2007 (bùng nổ), và giai đoạn 2008 đến nay (điều chỉnh và phục hồi).

Phương pháp phân tích cũng tập trung vào đánh giá vai trò của NHTM qua các hoạt động phát hành cổ phiếu, trái phiếu, nghiệp vụ môi giới, tư vấn và bảo lãnh phát hành chứng khoán, cũng như vai trò trong việc thực thi chính sách tiền tệ và điều chỉnh cung cầu trên TTCK.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vai trò cung ứng vốn của NHTM trên TTCK: Trong hơn 13 năm, NHTM đã phát hành cổ phiếu, trái phiếu và các công cụ tài chính khác để huy động vốn trung và dài hạn. Năm 2005, các NHTM mua khoảng 12.058 tỷ đồng trái phiếu Chính phủ, chiếm 70% tổng lượng trái phiếu phát hành. Vốn hóa TTCK năm 2013 đạt khoảng 964.000 tỷ đồng, tương đương 31% GDP, trong đó NHTM đóng góp lớn vào nguồn vốn này.

2. Cơ chế thanh toán và nghiệp vụ lưu ký: Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng và bù trừ điện tử giúp giảm chi phí và rủi ro giao dịch chứng khoán. NHTM cung cấp dịch vụ thanh toán chứng khoán theo nguyên tắc DVP (giao chứng khoán đồng thời với thanh toán tiền), đảm bảo an toàn và hiệu quả cho các giao dịch trên TTCK.

3. Tạo hàng hóa cho TTCK: NHTM không chỉ phát hành cổ phiếu, trái phiếu mà còn thực hiện các nghiệp vụ trung gian như bảo lãnh phát hành, tư vấn đầu tư, đại lý phát hành, góp phần đa dạng hóa sản phẩm trên thị trường. Các CTCK thuộc NHTM cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo thanh khoản và thúc đẩy giao dịch.

4. Thực thi chính sách tiền tệ và điều chỉnh cung cầu chứng khoán: NHTM là công cụ để NHNN thực hiện các chính sách tiền tệ thông qua lãi suất tái chiết khấu, tỷ lệ dự trữ bắt buộc và nghiệp vụ thị trường mở. Lãi suất của NHTM ảnh hưởng trực tiếp đến cung cầu chứng khoán và giá cả trên TTCK. Ví dụ, khi lãi suất tăng, giá chứng khoán giảm do lợi suất tiết kiệm hấp dẫn hơn.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện cho thấy NHTM giữ vai trò trung tâm trong sự phát triển và vận hành của TTCK Việt Nam. Sự tăng trưởng mạnh mẽ của TTCK giai đoạn 2006-2007, với mức vốn hóa tăng từ 1% GDP lên 43% GDP, có sự đóng góp quan trọng từ hoạt động phát hành và đầu tư của NHTM. Tuy nhiên, giai đoạn 2008 trở đi, TTCK chịu ảnh hưởng tiêu cực từ khủng hoảng tài chính toàn cầu và chính sách tiền tệ thắt chặt, khiến chỉ số VN-Index giảm sâu, thanh khoản kém.

So với các nghiên cứu trước đây, luận văn cung cấp cái nhìn tổng thể hơn về vai trò đa chiều của NHTM trên TTCK, từ cung ứng vốn, thanh toán, tạo hàng hóa đến thực thi chính sách tiền tệ. Dữ liệu được trình bày qua các biểu đồ lạm phát, thâm hụt mậu dịch, biến động lãi suất và thống kê giao dịch chứng khoán giúp minh họa rõ nét mối quan hệ giữa NHTM và TTCK.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là làm rõ vai trò không thể thay thế của NHTM trong việc phát triển TTCK, đồng thời chỉ ra những hạn chế như quy mô thị trường còn nhỏ, tính chuyên nghiệp của NĐT chưa cao, và sự cần thiết nâng cao hiệu quả phối hợp giữa NHTM và các tổ chức trên TTCK.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường năng lực tài chính và quản trị của NHTM: NHTM cần nâng cao vốn điều lệ, cải thiện quản trị rủi ro và phát triển đội ngũ chuyên gia chứng khoán để đáp ứng yêu cầu phát triển TTCK. Mục tiêu tăng vốn điều lệ ít nhất 20% trong vòng 3 năm, do NHNN và các NHTM phối hợp thực hiện.

2. Phát triển dịch vụ chứng khoán đa dạng và chuyên nghiệp: Các CTCK thuộc NHTM cần mở rộng dịch vụ tư vấn, môi giới, bảo lãnh phát hành và quản lý danh mục đầu tư, nhằm thu hút NĐT tổ chức và cá nhân. Thời gian triển khai trong 2 năm, do các NHTM và CTCK chủ động thực hiện.

3. Hoàn thiện cơ chế thanh toán và lưu ký chứng khoán: Nâng cấp hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng và bù trừ chứng khoán để đảm bảo an toàn, nhanh chóng và giảm chi phí giao dịch. Đề xuất NHNN phối hợp với UBCK và các NHTM hoàn thành trong 18 tháng.

4. Tăng cường phối hợp chính sách tiền tệ và thị trường chứng khoán: NHNN cần điều chỉnh linh hoạt lãi suất và tỷ lệ dự trữ bắt buộc để cân bằng cung cầu vốn trên TTCK, tránh gây biến động quá lớn. Chính sách cần được rà soát và điều chỉnh hàng năm dựa trên diễn biến thị trường.

5. Khuyến khích đầu tư nước ngoài và nâng cao minh bạch thị trường: Mở rộng tỷ lệ sở hữu của NĐT nước ngoài, đồng thời tăng cường công khai thông tin và giám sát thị trường để thu hút vốn đầu tư chất lượng. Bộ Tài chính và UBCK phối hợp thực hiện trong 3 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách tài chính và tiền tệ: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách phát triển TTCK và điều tiết hoạt động của NHTM, giúp ổn định kinh tế vĩ mô.

2. Ngân hàng Thương mại và Công ty Chứng khoán: Giúp các tổ chức này hiểu rõ vai trò và tiềm năng phát triển trên TTCK, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và đa dạng hóa dịch vụ.

3. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức: Cung cấp kiến thức về cơ chế vận hành TTCK và vai trò của NHTM, giúp NĐT đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả và giảm thiểu rủi ro.

4. Giảng viên và sinh viên ngành kinh tế, tài chính: Là tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu, giảng dạy và phát triển các đề tài liên quan đến thị trường tài chính và ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

1. Vai trò chính của Ngân hàng Thương mại trên thị trường chứng khoán là gì?
   NHTM cung cấp vốn, cơ chế thanh toán, tạo hàng hóa chứng khoán và thực thi chính sách tiền tệ, đóng vai trò trung gian tài chính quan trọng trên TTCK.

2. Tại sao TTCK Việt Nam có biến động mạnh trong giai đoạn 2008 đến nay?
   Do tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu, chính sách tiền tệ thắt chặt và tâm lý NĐT thay đổi, khiến chỉ số VN-Index giảm sâu và thanh khoản kém.

3. NHTM có thể phát hành những loại chứng khoán nào để huy động vốn?
   NHTM phát hành cổ phiếu, trái phiếu có lãi suất cố định hoặc thả nổi, trái phiếu chuyển đổi và các công cụ tài chính khác để huy động vốn trung và dài hạn.

4. Làm thế nào để NHTM hỗ trợ nhà đầu tư trên TTCK?
   NHTM cung cấp dịch vụ môi giới, tư vấn đầu tư, bảo lãnh phát hành và quản lý danh mục đầu tư, giúp NĐT tiếp cận thông tin và giao dịch hiệu quả.

5. Chính sách tiền tệ ảnh hưởng thế nào đến TTCK?
   Lãi suất và tỷ lệ dự trữ bắt buộc do NHNN quy định ảnh hưởng đến chi phí vốn và lợi suất đầu tư, từ đó tác động đến cung cầu và giá chứng khoán trên thị trường.

Kết luận

• NHTM giữ vai trò trung gian tài chính quan trọng, cung ứng vốn, cơ chế thanh toán và tạo hàng hóa trên TTCK Việt Nam.
• TTCK Việt Nam đã trải qua ba giai đoạn phát triển với nhiều biến động, trong đó NHTM đóng góp tích cực vào sự phát triển và ổn định thị trường.
• Các chính sách tiền tệ và pháp luật liên quan đến NHTM và TTCK cần được hoàn thiện để nâng cao hiệu quả vận hành thị trường.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực tài chính, phát triển dịch vụ chứng khoán và hoàn thiện cơ chế thanh toán nhằm thúc đẩy vai trò của NHTM trên TTCK.
• Tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về mối quan hệ giữa NHTM và TTCK trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời khuyến khích sự tham gia của NĐT nước ngoài để phát triển thị trường bền vững.

Luận văn hy vọng sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà quản lý, tổ chức tài chính và NĐT trong việc phát triển TTCK Việt Nam hiệu quả hơn trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận (Khái quát về NHTM, TTCK và vai trò của NHTM Việt Nam trên TTCK). Chương 2: Thực trạng hoạt động của NHTM trên TTCK hiện nay ở Việt Nam. Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của NHTM trên TTCK hiện nay ở Việt Nam. 8 Luan van CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN.

Khái quát về Thị trƣờng Chứng khoán và Ngân hàng Thƣơng mại.1 Thị trường Chứng khoán.1 Khái niệm, đặc điểm Thị trường Chứng khoán. TTCK là một bộ phận cấu thành của thị trường tài chính, là nơi diễn ra các giao dịch mua bán, trao đổi các loại chứng khoán. Về bản chất của TTCK có những điểm đáng chú ý sau: Là nơi tập trung và phân phối các nguồn tiết kiệm; là định chế tài chính trực tiếp, tức là chủ thể cung cầu vốn đầu tư đều tham gia thị trường một cách trực tiếp; là quá trình vận động của tư bản tiền tệ, chuyển tư bản tiền tệ từ tư bản sở hữu sang tư bản chức năng. Hàng hóa trên TTCK đều có tên gọi chung – đó là chứng khoán.

Theo nghị định 144/2003/NĐ-CP, chứng khoán ở đây có thể hiểu là các giấy tờ có giá hay bút toán ghi sổ, xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu chứng khoán đối với tài sản hoặc vốn của tổ chức phát hành và có thể mua bán, trao đổi, chuyển nhượng. Mặc dù tồn tại dưới nhiều hình thức, nhưng hàng hóa trên TTCK có những đặc điểm cơ bản là: - Là các giấy tờ có giá, tồn tại dưới hình thức chứng chỉ hoạc ghi sổ và có ba thuộc tính là tính sinh lời, tính rủi ro và tính tham khảo. - Xác nhận quyền hợp pháp của sở hữu chứng khoán, bao gồm: Quyền sở hữu (đối với chứng khoán vốn), quyền chủ nợ (đối với chứng khoán nợ), quyền về tài chính có liên quan dến chứng khoán (đối với các chứng khoán phát sinh). - Là công cụ tài chính trung và dài hạn.

- Được pháp luật bảo hộ thông qua luật chứng khoán của TTCK. 9 Luan van TTCK vốn là thị trường có tính công khai và mở đối với mọi thành phần nếu có nhu cầu. Có ba nhóm chủ thể tham gia chính trên thị trường là: chủ thể phát hành, NĐT và các tổ chức hoạt động khác, tất cả đều có mối liên hệ và tác động bổ trợ nhau tạo nên TTCK thống nhất. - Chủ thể phát hành.

Chính phủ: Thông thường Chính phủ phát hành trái phiếu khi có nhu cầu cần huy động vốn để bù đắp bội chi ngân sách, hay tài trợ cho những dự án phát triển kinh tế xã hội của quốc gia và địa phương. Các doanh nghiệp: Thường phát hành cổ phiếu nếu là công ty cổ phần hoặc phát hành trái phiếu công ty. Doanh nghiệp hoạt động trên TTCK không chỉ với mục đích thành lập công ty huy động vốn, cổ phần hóa, lợi nhuận mà còn tham gia mua bán chứng khoán do các công ty khác phát hành nhằm sáp nhập, thủ tiêu hay kiểm soát đối thủ cạnh tranh. NĐT cá nhân: Họ có thể là cá nhân trong hoặc ngoài nước.

Giá trị đầu tư của họ thường không lớn khi tính trên đầu người, nhưng số lượng NĐT trên TTCK chiếm tỷ trọng rất lớn, nên đây là một trong những chủ thể quan trọng của thị trường. NĐT tổ chức: Là các NĐT chuyên nghiệp trên thị trường. Họ thường mua ban chứng khoán với số lượng lớn và thường có uy tín trên thị trường. Đó có thể là các CTCK, Quỹ đầu tư và Công ty quỹ, Tổ chức bảo hiểm và Hiệp hội tiết kiệm.

- Các tổ chức hoạt động khác. Cơ quan quản lý: Thông thường cơ quan quản lý TTCK ở các nước là UBCK, có thể trực thuộc Chính phủ, Quốc hội hay Bộ tài chính tùy vào đặc điểm kinh tế xã hội của mỗi nước. Ngoài ra, việc quản lý thị trường còn được giao cho các tổ chức tụ quản lý như SGDCK, Hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán. 10 Luan van Các tổ chức khác: Như Tổ chức định mức tín nhiệm với nhiệm vụ đánh giá, trung tâm thanh toán bù trừ và lưu trữ chứng khoán.2 Chức năng và nguyên tắc hoạt động của Thị trường Chứng khoán.1 Chức năng của Thị trường Chứng khoán.

Là công cụ huy động vốn đầu tư cho nền kinh tế: Thông qua TTCK, các doanh nghiệp và Chính phủ có thể chủ động huy động vốn trực tiếp bằng việc phát hành chứng khoán. Ngoài ra, TTCK còn là công cụ thu hút vốn đầu tư nước ngoài bên cạnh hình thức phổ biến như liên doanh, đầu tư theo hợp đồng. Như vậy nhờ tính đa dạng, linh hoạt và chi phí thấp của TTCK mà xu hướng huy động vốn qua TTCK ngày càng tăng, đóng góp không nhỏ vào quy mô vốn đầu tư cho nền kinh tế. Là nơi cung cấp môi trường đầu tư cho các NĐT: Hiện nay có hai hình thức đầu tư mà các NĐT thường sử dụng, đó là đầu tư vào tài sản như bất động sản, đá quý và đầu tư tài chính như gửi ngân hàng, mua bán chứng khoán.

Xu hướng của NĐT trong điều kiện kinh tế ngày càng phát triển, là các NĐT thường đầu tư vào tài sản tài chính hơn là đầu tư vào tài sản thực, nhờ tính đa dạng và phong phú của tài sản trên thị trường tài chính, mà đặc biệt là đầu tư trên TTCK. Như vậy, TTCK là nơi cung cấp các cơ hội đầu tư có lựa chọn cho công chúng, tạo điều kiện về vốn cho sự nghiệp phát triển kinh tế quốc gia. Là nơi cung cấp khả năng thanh toán cho chứng khoán: Tính thanh khoản là một trong những yếu tố thúc đẩy sự luân chuyển trên TTCK. Hơn nữa, một chứng khoán chất lượng hay không được thể hiển qua khả năng thanh khoản của nó.

Việc mua bán trên TTCK hàng ngày đã góp phần tạo tính thanh khoản cho chính những loại chứng khoán này ngoài các yếu tố khác chi phối như cung cầu thị trường, thời hạn còn lại của chứng khoán hay các thủ tục, phí liên quan. Có chức năng đánh giá giá trị tài sản của doanh nghiệp và tình hình của bề kinh tế: TTCK là nơi đánh giá và biểu hiện giá trị tìa sản của doanh nghiệp và nền kinh tế một cách nhạy bén, công khai, kịp thời thông qua giá cả chứng khoán và chỉ số chứng khoán. Việc đánh giá này có thể tác động đến hoạt động cảu doanh nghiệp, tâm lý của NĐT qua đó tạo ra môi trường cạnh tranh.2 Nguyên tắc hoạt động của Thị trường Chứng khoán. Nguyên tắc trung gian: Nguyên tắc này đòi hỏi mọi hoạt động mua bán chứng khoán trên TTCK đều phải được thực hiện thông qua môi giới là trung gian.

Trên thị trường sơ cấp việc phát hành chứng khoán ra công chúng thường do các tổ chức trung gian như các NHTM, các CTCK hay Công ty bảo hiểm đảm nhiệm. Còn trên thị trường thứ cấp, thì không thể thiếu các nhà môi giới làm nhiệm vụ này. Nguyên tắc này giúp các NĐT giảm chi phí giao dịch, chi phí thông tin và nâng cao chất lượng dịch vụ. Nguyên tắc công khai: Tất cả các hoạt động có liên quan đến việc phát hành chứng khoán ra công chúng đều phải được công khai.

Đó là những thông tin về các loại chứng khoán, cơ cấu quản trị, tình hình tài chính và kết quả hoạt động kinh doanh của công ty phát hành chứng khoán, số lượng và giá cả chứng khoán giao dịch cần được công khai. Bên cạnh đó, SGDCK phải công bố đầy đủ các thông tin về giao dịch trên thị trường. Nguyên tắc đấu giá: Giá cả chứng khoán được định ra trên nguyên tắc thị trường. Đó là căn cứ vào sự tác động qua lại của cung và cầu chứng khoán theo nguyên tắc đấu giá giữa lệnh mua và lệnh bán về các nội dung: giá, thời gian nhận lệnh và số lượng chứng khoán cần giao dịch.

Có hai hình thức đấu giá là đấu giá trực tiếp và đấu giá gián tiếp. Nguyên tắc tập trung: Các giao dịch chứng khoán chỉ diễn ra trên sở giao dịch và trên thị trường OTC dưới sự kiểm tra giám sát của cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức tự quản. Nguyên tắc cạnh tranh: Theo nguyên tắc này, giá cả trên TTCK phản ánh mối quan hệ cung cầu về chứng khoán và thể hiện tương quan cạnh tranh giữa các công ty với nhau. Trên TTCK sơ cấp, các nhà phát hành cạnh tranh với nhau để bán chứng khoán theo các mục tiêu của mình cho các NĐT, các NĐT thì được tự do chọn các chứng khoán theo mục đích của mình.

Trên thị trường thứ cấp, các NĐT cũng cạnh tranh tự do để tìm kiếm cho mình một lợi nhuận cao nhất, và giá cả được hình thành theo phương thức đấu giá.2 Ngân hàng Thương mại. Cho đến thời điểm hiện nay có rất nhiều khái niệm về NHTM: - Theo Cục Dự trữ Liên bang (FED) Mỹ: NHTM là một tổ chức tài chính dưới dạng một công ty cổ phần, hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận, sẵn sàng cho viêc cho vay. - Đạo Luật Ngân hàng của Pháp (1941) cũng đã định nghĩa: “NHTM là những xí nghiệp hay cơ sở mà nghề nghiệp thường xuyên là nhận tiền bạc của công chúng dưới hình thức ký thác, hoặc dưới các hình thức khác và sử dụng tài nguyên đó cho chính họ trong các nghiệp vụ về chiết khấu, tín dụng và tài chính”. - Theo Luật Ngân hàng Đan Mạch năm 1930 định nghĩa về NHTM: “Những nhà băng thiết yếu gồm các nghiệp vụ ký thác, buôn bán vàng bạc, hành nghề thương mại và hành nghề địa ốc, các phương tiện tín dụng và hối phiếu, thực hiện các nghiệp vụ chuyển ngân, đứng ra bảo hiểm…” - Ở Việt Nam, theo điều 4 Luật Các Tổ chức Tín dụng 2010 quy định NHTM là loại hình Ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng, và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận.

Từ những định nghĩa trên, tóm lại NHTM là một trong những định chế tài chính, mà đặc trưng là cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi, cho vay và cung ứng dịch vụ thanh toán. Ngoài ra, NHTM còn cung cấp nhiều dịch vụ khác nhằm thỏa mãn tối đa nhu cầu về sản phẩm dịch vụ của xã hội.2 Chức năng của Ngân hàng Thương mại. Chức năng trung gian tín dụng: đây được xem là chức năng quan trọng nhất của NHTM, nó quyết định sự duy trì và phát triển của Ngân hàng đồng thời là cơ sở để thực hiện các chức năng sau. Khi thực hiện chức năng trung gian tín dụng, NHTM đóng vai trò cầu nối giữa người thừa vốn và người có nhu cầu về vốn.