CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TRUNG VÀ DÀI HẠN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI. Tổng quan về hoạt động tín dụng trung và dài hạn của ngân hàng thương mại. Khái niệm về tín dụng trung và dài hạn Tín dụng là một phạm trù kinh tế và nó cũng là sản phẩm của nền kinh tế hàng hóa. Tín dụng ra đời, tồn tại qua nhiều hình thái kinh tế - xã hội.
Quan hệ tín dụng được phát sinh ngay từ thời kỳ chế độ công xã nguyên thủy bắt đầu tan rã. Khi chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất xuất hiện, cũng là đồng thời xuất hiện quan hệ trao đổi hàng hóa. Thời kỳ này, tín dụng được thực hiện dưới hình thức vay mượn bằng hiện vật – hàng hóa. Về sau tín dụng đã chuyển sang hình thức vay mượn bằng tiền tệ.
Tín dụng có thể được hiểu là việc một bên (bên cho vay) cung cấp nguồn tài chính cho đối tượng khỏc (bờn đi vay) trong đó bên đi vay sẽ hoàn trả cho bên cho vay trong một thời hạn nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi. Như vậy, tín dụng phản ánh mối quan hệ giữa hai bên – một bên là người cho vay và một bên là người đi vay. Tín dụng ngân hàng là quan hệ tín dụng phát sinh giữa các ngân hàng với các đối tỏc khỏc, bao gồm doanh nghiệp, cá nhân, tổ chức xã hội, cơ quan nhà nước. Hoạt động tín dụng của Ngân hàng đa dạng, theo thời hạn, tín dụng được phân chia thành tín dụng ngắn hạn và tín dụng trung, dài hạn.
Trong đó, tín dụng trung dài hạn là các khoản cho vay của Ngân hàng có thời hạn trên một năm nhưng không dài hơn thời gian khấu hao cần thiết của tài sản hình thành bằng vốn vay Ngân hàng. SV: Trịnh Thu Hà 15 Lớp CQ46/15.01 Luận văn tốt nghiệp Tùy theo mỗi quốc gia mà thời hạn các khoản tín dụng trung và dài hạn sẽ có qui định khác nhau. Ở Việt Nam hiện nay: - Tín dụng trung hạn là khoản tín dụng có thời hạn trên 1 năm đến 5 năm. Loại tín dụng này thường được dùng để đầu tư mua sắm tài sản cố định, cải tiến và đổi mới kỹ thuật, công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh, xây dựng các dự án nhỏ với thời hạn thu hồi vốn nhanh.
- Tín dụng dài hạn là khoản tín dụng có thời hạn trên 5 năm. Loại tín dụng này để đáp ứng nhu cầu dài hạn như xây dựng các xí nghiệp mới, các công trình thuộc cơ sở hạ tầng,… 1.Đặc điểm của tín dụng trung và dài hạn + Số tiền cho vay lớn: Tín dụng trung và dài hạn đầu tư vào các tài sản cố định là những tài sản có giá trị lớn nên số tiền cho vay của Ngân hàng cũng lớn để đáp ứng được nhu cầu của khách hàng. Trong nền kinh tế thị trường hiện nay với sự cạnh tranh khốc liệt, do đó các doanh nghiệp luôn tìm cách mở rộng sản xuất, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, cải tiến, đổi mới máy móc thiết bị, cụng nghệ…nờn nhu cầu tín dụng trung và dài hạn luôn phát sinh. Do đó, các Ngân hàng cần có chính sách lãi suất linh hoạt, chính sách chăm sóc khách hàng tốt để thu hút ngày càng nhiều nguồn vốn TDH.
+ Thời hạn dài: Nếu tín dụng ngắn hạn chủ yếu được sử dụng cho các tài sản lưu động của doanh nghiệp và được hoàn trả trong thời hạn ngắn (dưới 1 năm) thì tín dụng trung dài hạn lại sử dụng đầu tư cho bất động sản, dự án xây dựng có thời gian thi công dài, thời gian thu hồi vốn chậm hay đổi mới máy móc thiết bị, công nghệ của doanh nghiệp. Do đó, thời hạn của tín dụng trung dài hạn tương đối dài để đáp ứng được yêu cầu của việc đầu tư. + Rủi ro cao: Rủi ro là sự xuất hiện của một biến cố không mong đợi dẫn đến thiệt hại cho một công việc cụ thể nào đó. Trong cuộc sống, bất cứ điều gì cũng chứa đựng rủi ro.
Và trong quan hệ tín dụng cũng không tránh khỏi. Rủi ro tín dụng là khả năng không chi trả được nợ của người đi vay đối với người cho SV: Trịnh Thu Hà 16 Lớp CQ46/15.01 Luận văn tốt nghiệp vay khi đến hạn thanh toán. Một trong những hoạt động chính của NHTM là hoạt động cho vay nên rủi to tín dụng là một nhân tố hết sức quan trọng, đòi hỏi các ngân hàng phải có khả năng phân tích, đánh giá và quản lý rủi ro một cách hiệu quả vì nếu ngân hàng chấp nhận khoản cho vay có rủi ro tín dụng cao thì ngân hàng có khả năng phải đối mặt với tình trạng thiếu vốn hay tính thanh khoản thấp. Điều này có thể sẽ làm giảm lợi nhuận của ngân hàng, thậm chí là dẫn đến phá sản.
Vì vậy, bộ phận quản lý tín dụng và quản lý rủi ro là hai bộ phận không thể thiếu trong cơ cấu tổ chức của bất kỳ NHTM nào. Thời hạn cho vay càng dài thì độ rủi ro càng cao. Do đặc điểm của tín dụng trung dài hạn là số tiền lớn, thời hạn dài nờn nú mang đặc tính rủi ro cực cao vì nền kinh tế luôn luôn biến động khó có thể dự đoán chính xác. Nó mang lại lợi nhuận cao cho ngân hàng nhưng cũng đòi hỏi sự đầu tư và quy trình làm việc chuyên nghiệp từ phía ngân hàng.
+ Lãi suất cho vay cao: Lãi suất là giá cả của khoản vay hay nói cách khác đó là mức chi phí mà người đi vay phải trả cho Ngân hàng để có thể sử dụng vốn. Tín dụng trung và dài hạn có rủi ro cao nên lãi suất của các khoản cho vay trung dài hạn cao hơn so với lãi suất cho vay ngắn hạn, có thể là lãi suất cố định trong suốt thời kỳ cho vay vốn, cũng có thể là lãi suất biến đổi tùy thuộc vào sự biến động của thị trường. Lãi suất cao nhằm mục đích giải quyết các vấn đề như chi phí huy động vốn, chi phí để bù đắp phần nào cho Ngân hàng khi có rủi ro xảy ra và quan trọng hơn nữa là NHTM cũng cần phải nhận về một khoản thu nhập cho riêng mình. Mặt khác, lãi suất cho vay cao cũng là một trong những tiêu chí giúp Ngân hàng chọn lọc đối tượng vay, để những người thực sự muốn tiếp cận với nguồn vốn trung và dài hạn tìm đến.Các hình thức tín dụng trung dài hạn của NHTM - Cho vay theo dự án đầu tư: Ngân hàng cho khách hàng vay vốn để thực hiện các dự án đầu tư phát triển sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và các dự án đầu tư phục vụ đời sống.
Đây là hình thức cấp tín dụng dựa trên cơ sở ngân hàng đã SV: Trịnh Thu Hà 17 Lớp CQ46/15.01 Luận văn tốt nghiệp thẩm định dự án đầu tư để đánh giá chính xác về tính khả thi, tính hiệu quả và khả năng hoàn trả nợ của nó. Việc cấp một khoản tín dụng sẽ ràng buộc ngân hàng với người đi vay trong một khoảng thời gian dài về quyền lợi và trách nhiệm nên ngân hàng cần phải xem xét, nghiên cứu hết sức kĩ càng, cẩn thận để giảm thiểu hóa rủi ro.Trong hoạt động của NHTM, thẩm định dự án đầu tư là vấn đề rất quan trọng, là công việc không thể thiếu trong cho vay của ngân hàng. Trong quá trình thẩm định, ngân hàng có thể tham gia đóng góp ý kiến cho chủ đầu tư với mục đích nâng cao hiệu quả hoạt động của dự án đầu tư. - Cho vay hợp vốn: là hình thức cho vay của một nhúm cỏc tổ chức tín dụng cùng cho vay đối với một dự án vay vốn hoặc phương án vay vốn của khách hàng; trong đó, có một tổ chức tín dụng làm đầu mối dàn xếp, phối hợp với các tổ chức tín dụng khác để nâng cao hiệu quả đầu tư của doanh nghiệp và phân tán rủi ro của các tổ chức tín dụng.
Hình thức này được sử dụng khi nhu cầu vay vốn để thực hiện dự án của doanh nghiệp vượt quá giới hạn tối đa cho phép cho vay của một tổ chức tín dụng. Các tổ chức tín dụng thường chỉ được phép đầu tư vốn tới một mức độ nhất định so với tổng nguồn vốn của mình và không được đầu tư quá nhiều vốn vào một doanh nghiệp để đảm bảo an toàn vốn. - Cho thuê tài chính: Vấn đề vốn để khởi sự doanh nghiệp luôn là sự đau đầu của bất kỳ ai muốn bước chân vào thương trường. Họ không có sẵn vốn để đầu tư vào những yếu tố máy móc, thiết bị sản xuất, thiết bị văn phòng, tin học, viễn thông và các động sản khác, …hoặc để dành vốn vào mục đích kinh doanh khác.
Do đó, cho thuê tài chính sẽ là kênh tín dụng hữu hiệu giỳp cỏc doanh nghiệp giải quyết các khó khăn đó. Cho thuê tài chính là một hình thức được áp dụng phổ biến ở nhiều nước phát triển, đó vừa là một hình thức cấp tín dụng trung và dài hạn, vừa là một dạng cho thuê tài sản mà theo đó tổ chức tín dụng cho khách hàng thuê máy móc thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khỏc trờn cơ sở hợp đồng cho thuê giữa bên cho thuê với bờn thuờ. Bờn cho SV: Trịnh Thu Hà 18 Lớp CQ46/15.01 Luận văn tốt nghiệp thuê cam kết mua máy móc thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác theo yêu cầu của bên cho thuê và nắm quyền sở hữu đối với tài sản cho thuê. Bờn thuờ sử dụng tài sản thuê trong một khoảng thời gian nhất định và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê được hai bên thỏa thuận.
Tóm lại, cho thuê tài chính về bản chất là một hoạt động tín dụng, trong đó mục đích của người cho thuê cũng giống như mục đích của người cho vay là thu lãi tiền vốn đầu tư, còn mục đích của người đi vay cũng như người đi thuê là sử dụng vốn. Vai trò của tín dụng trung và dài hạn * Đối với nền kinh tế Tín dụng có vai trò quan trọng trong nhịp độ phát triển nền kinh tế, thúc đẩy cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường, đặc biệt hoạt động tín dụng trung và dài hạn nếu được sử dụng có hiệu quả thì sẽ có tác động tích cực tới mọi mặt kinh tế - chính trị - xã hội. Hoạt động tín dụng trung và dài hạn được chú trọng phát triển sẽ góp phần đáng kể làm giảm bớt thâm hụt ngân sách nhà nước và các khoản trợ cấp từ ngân sách cho đầu tư xây dựng cơ bản.