CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐƯỜNG CAO TỐC VÀ CÁC GIẢI PHÁP AN TOÀN GIAO THÔNG 1. Khái niệm chung về đường cao tốc 1. Theo các nước trên Thế giới Đường cao tốc hay đường có kiểm soát lối ra vào (như trong tiếng Anh được viết là Controlled-access highway) là một loại xa lộ được thiết kế đặc biệt cho xe cộ lưu thông ở tốc độ cao với tất cả các chiều lưu thông, lối ra vào có điều khiển. Loại đường này được biết với nhiều tên gọi khác nhau khắp thế giới trong đó có Autobahn (Đức), autopista (các nước nói tiếng Tây Ban Nha), autoroute (các nước nói tiếng Pháp), autostrada (Ý), autosnelweg (Hà Lan và Bỉ), freeway, expressway (Hoa Kỳ), motorway (Vương Quốc Anh), … Có thể thấy là các thuật ngữ này hầu hết không đưa yếu tố tốc độ cao để đặt tên cho loại đường này mà đều giống nhau ở chỗ phản ảnh công năng của đường là dành cho xe ô tô.
Thế nhưng, các nước như Trung Quốc, Nhật Bản và cả Việt Nam lại đưa yếu tố tốc độ cao và đặt tên cho loại đường này. Trung Quốc gọi là cao tốc công lộ, Nhật Bản là cao tốc quốc đạo, còn Việt Nam gọi là đường ô tô cao tốc hay thông thường được dùng tắt là đường cao tốc. Đường cao tốc cho phép dòng lưu thông không bị cản trở vì không có đường giao cắt cùng mức với các hệ thống đường bộ thông thường khác hoặc với đường sắt nên không có xung đột khi chạy xe, hay nói cách khác, xe luôn chạy theo đường một chiều. Các tuyến đường bộ hay đường sắt khi giao cắt với đường ô tô cao tốc phải đi khác mức, tức là chui xuống dưới hay vượt lên trên con đường này.
Xe cộ ra vào đường cao tốc bằng các làn tách, nhập dòng xe dẫn đế các lối ra, vào (ramps) cho phép sự thay đổi tốc độ lái xe giữa đường cao tốc và đường thông thường. Trên đường cao tốc, hai chiều lưu thông được tách ra bằng dải phân cách ở giữa (Ví dụ như một dải đất trồng cây cỏ hay dải tường bê tông. Đường có kiểm soát lối ra vào như chúng ta thấy ngày nay đã tiến hóa trong suốt nữa đầu thế kỷ 20. Long Island Motor Parkway, được giới tư nhân đầu tư và khánh thành vào năm 1908, là đường có kiểm soát lối ra vào đầu tiên trên thế 5 giới.
Đức bắt đầu xây dựng hệ thống đường cao tốc nổi tiếng của họ là Reichsautobahn (lúc đó được gọi là xa lộ đôi) sau Chiến tranh thế giới thứ nhất. Đức nhanh chóng lập ra hệ thống đường như thế trên toàn đất nước với tiên đoán rằng chúng sẽ được sử dụng trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Chẳng bao lâu sau đó, nước Ý làm theo và khánh thành Autostrada đầu tiên của họ vào năm 1925. Tỉnh bang Ontario và tiểu bang Pennsylvania khánh thành freeways đầu tiên tại Bắc Mỹ vào năm 1940.
Nước Anh bị lệ thuộc nặng nề vào đường sắt nên không xây dựng motorway đầu tiên của họ cho đến giữa thập niên 1950. Phần lớn các quốc gia kỹ thuật tiên tiến đều có một hệ thống đường cao tốc rộng khắp. Đường cao tốc đã mang đến sự linh động cho giao thông đường bộ đến hầu hết các nơi trên thế giới, cải tiến sự hiệu quả nhiên liệu, góp phần cải thiện sự giao lưu văn hóa và kinh tế giữa các cộng đồng. Đường cao tốc (Autobahn) được cho là một trong những đường cao tốc hiện đại nhất trên thế giới khi tài xế có thể chạy xe với tốc độ lên tới 300km/h.
Được coi là hệ thống đường cao tốc đầu tiên trên thế giới, Autobahn ra đời năm 1913 khi chính quyền Berlin xây dựng 19km đường thử nghiệm với các làn đường rộng 8m. Ngày nay, cao tốc Autobahn kéo dài khoảng 12.917 km và được xem là một trong những hệ thống đường bộ có chiều dài lớn nhất thế giới. Đường ô tô cao tốc những năm đầu và ngày nay 1. Theo Việt Nam: Theo Luật giao thông đường bộ số 23/2008/QH12 được Quốc hội khóa XII, kỳ họp thứ 4 thông qua ngày 13/11/2008 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2009: 6 Đường cao tốc là đường dành cho xe cơ giới, có dải phân cách chia đường cho xe chạy hai chiều riêng biệt; không giao nhau cùng mức với một hoặc các đường khác; được bố trí đầy đủ trang thiết bị phục vụ, bảo đảm giao thông liên tục, an toàn, rút ngắn thời gian hành trình và chỉ cho xe ra, vào ở những điểm nhất định [8].
Theo TCVN 5729 – 2012 (Đường ô tô cao tốc - Yêu cầu thiết kế): Đường cao tốc là đường dành cho xe cơ giới, có giải phân cách chia đường cho xe chạy hai chiều riêng biệt; không giao nhau cùng mức với một hoặc các đường khác; được bố trí đầy đủ trang thiết bị phục vụ, đảm bảo giao thông liên tục, an toàn, rút ngắn thời gian hành trình và chỉ cho xe ra, vào ở những chỗ nhất định. Như vậy đường cao tốc là loại đường dành cho xe cơ giới chạy với các đặc điểm: - Tách riêng hai chiều riêng biệt; - Không có nút giao cùng mức trên tuyến; - Mỗi chiều đều có bố trí làn dừng xe khẩn cấp; - Trên đường có bố trí đầy đủ các loại trang thiết bị, các cơ sở phục vụ cho việc đảm bảo giao thông liên tục, an toàn, rút ngắn thời gian hành trình và chỉ cho xe ra, vào ở các điểm nhất định. Đường cao tốc là một loại đường ô tô có chức năng đặc biệt. Đường cao tốc có khả năng đảm bảo được một lượng giao thông lớn, đạt được các yêu cầu xe chạy liên tục, an toàn, nhanh chóng, êm thuận.
Đường ô tô cao tốc là đường ô tô chạy với tốc độ cao được an toàn, êm thuận và là đường ô tô chủ yếu dùng cho vận chuyển đường dài đi suốt. Nó là tuyến đường thông suốt, tốc độ cao, chạy được suốt ngày đêm. Do hạn chế sự ra vào, xe chạy cách ly nhau, chuyên dùng cho ô tô, tất cả là các nút giao thông khác mức, sử dụng các tiêu chuẩn cao, biện pháp quản lý giao thông hoàn thiện đã tạo điều kiện vận chuyển nhanh chóng, an toàn, liên tục và êm thuận. Đường cao tốc là đường ô tô chính có sự kiểm soát hoàn toàn việc ra vào.
Đường cao tốc có độ an toàn cao và lưu lượng giao thông lớn với tốc độ cao. Với sự kiểm soát hoàn toàn lối ra vào luồng giao thông đi thẳng được ưu tiên, chỉ cho ra vào đối với một số tuyến đường được lựa chọn.Và không cho phép giao nhau cùng mức và kết nối với các đường nhỏ. 7 Đường cao tốc có thể được định nghĩa là đường ô tô có phân cách với sự kiểm soát hoàn toàn lối ra vào và có từ hai làn trở lên riêng biệt theo mỗi hướng. Khái quát từ các định nghĩa đều thống nhất: Đường cao tốc là đường có tốc độ cao (chức năng giao thông có tính cơ động rất cao), lưu lượng xe chạy lớn và bảo đảm an toàn giao thông ở mức cao.
Ba yếu tố này kéo theo các yêu cầu bắt buộc, hệ quả tất yếu để bảo đảm kinh tế - kỹ thuật: - Kiểm soát chỗ ra vào nghiêm ngặt: không có hoặc hạn chế giao cắt cùng mức, dòng xe ra vào đường làm ảnh hưởng nhỏ nhất đến dòng xe chạy suốt; - Dòng xe chạy suốt là liên tục, không bị cản trở do giao thông địa phương, do xe chạy chậm và do xe chạy ngược chiều. Đường cao tốc đầu tiên được xây dựng tại Việt Nam là đường cao tốc Tp. Hồ Chí Minh - Trung Lương với quy mô 04 làn xe ô tô, có tổng chiều dài gần 40km và chính thức thông xe ngày 03/02/2010. Tốc độ lưu hành cho phép là 60-100 km/h, từ năm 2015 đến nay đã điều chỉnh tốc độ lên 60-120 km/h.
Tình hình tai nạn giao thông đường bộ 1. Tình hình tai nạn giao thông đường bộ trên Thế giới Theo báo cáo năm 2013 của Tổ chức y tế Thế giới (WHO) thì mỗi năm, trên thế giới có khoảng 1,24 triệu người chết và 50 triệu người bị thương do tai nạn giao thông đường bộ, tập trung chủ yếu ở nhóm người có độ tuổi từ 15 - 29 tuổi. Nếu không có những biện pháp phòng ngừa, tai nạn giao thông đường bộ được dự đoán sẽ dẫn đến cái chết của khoảng 1,9 triệu người vào năm 2020. Tai nạn giao thông đường bộ gây thiệt hại đáng kể về kinh tế cho nạn nhân, gia đình của họ và các quốc gia như chi phí điều trị (bao gồm chữa trị và phục hồi chức năng), giảm hoặc mất khả năng lao động của người bị tai nạn giao thông; thời gian để các thành viên trong gia đình, người thân chăm sóc những người bị thương.
Theo ước tính năm 2000, tổn thất về kinh tế do tai nạn giao thông đường bộ mà các quốc gia trên Thế giới phải gánh chịu là gần 518 tỷ USD. Cũng trong bản báo cáo, WHO đã đưa ra những kết luận khi nghiên cứu tình hình tai nạn giao thông đường bộ ở các quốc gia trên thế giới hiện nay: - Theo tình trạng kinh tế xã hội: Hơn 90% các ca tử vong do tai nạn giao 8 thông đường bộ xảy ra ở các quốc gia có thu nhập thấp và thu nhập trung bình. Ngay cả trong các quốc gia có thu nhập cao, những người nghèo có nhiều khả năng gặp tai nạn giao thông đường bộ cao hơn so với những người giàu có hơn họ. - Theo độ tuổi: Những người trong độ tuổi khoảng từ 15 đến 44 chiếm 59% số ca tử vong do TNGT gây ra.
- Theo giới tính: Từ khi còn trẻ, nam giới có nhiều khả năng gặp tai nạn giao thông đường bộ hơn so với nữ giới. Hơn ba phần tư (77%) số ca tử vong do tai nạn giao thông đường bộ xảy ra ở nam giới. Nam thanh niên ở độ tuổi dưới 25 tuổi có khả năng bị tử vong trong tai nạn ô tô gấp gần 3 lần so với nữ. Trong năm 2010, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã thông qua Nghị quyết A64 tuyên bố “Thập kỷ hành động vì an toàn đường bộ toàn cầu 2011-2020” và đã được áp dụng tại 110 quốc gia, với mục tiêu giảm thiểu hàng triệu mạng sống bằng cách cải thiện sự an toàn đường bộ và phương tiện; nâng cao ý thức khi tham gia giao thông; và cải thiện các dịch vụ chăm sóc y tế.