Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động cho vay tiêu dùng của Ngân hàng thương mại 2 Chương 2: Thực trạng hoạt động cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển chi nhánh Thanh Hóa Chương 3: Một số giải pháp mở rộng cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển chi nhánh Thanh Hóa 3 CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Những vấn đề cơ bản về hoạt động cho vay của NHTM 1. Khái niệm NHTM và hoạt động của NHTM Theo luật ngân hàng, hợp tác xã tín dụng và công ty tài chính của Việt Nam ban hành ngày 24/5/1990 thì: “NHTM là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán". Theo luật các tổ chức tín dụng do quốc hội khóa X thông qua vào ngày 12/12/1997cho rằng: “NHTM là một loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động khác có liên quan”.
Như vậy, NHTM được hiểu là một tổ chức tín dụng đặc biệt kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ, thông qua nghiệp vụ huy động vốn để cho vay, đầu tư và thực hiện các nghiệp vụ tài chính khác. Thông qua các nghiệp vụ NHTM đã chứng tỏ được sự cần thiết của hệ thống ngân hàng trong phát triển nền kinh tế thị trường, ngân hàng là đòn bẩy của nền kinh tế. NHTM có 3 hoạt động chủ yếu là : hoạt động huy động vốn, hoạt động tín dụng và nghiệp vụ trung gian thanh toán. Trong đó, tín dụng là hoạt động kinh doanh chủ yếu của NHTM, hoạt động này thường chiếm khoảng trên 70% trong tài sản Có của các NHTM.
Việc cấp tín dụng của các ngân hàng thực hiện dưới hình thức cho vay, thông qua cho vay vốn để ngân hàng thực hiện một khoản thu lợi nhuận. Bởi vì, cho vay được thực hiện trên sự cam kết giữa ngân hàng và khách hàng, là quan hệ vay mượn có hoàn trả vốn và lãi sau một thời gian nhất định, giữa một bên là ngân hàng và một bên là những người đi vay. Khái niệm cho vay của NHTM Quy chế cho vay của tổ chức tín dụng (ban hành kèm theo Quyết định số 1627/2004/QĐ-NHNN1 ngày 31/12/2004 của Thống đốc NHNN nêu: “Cho vay là một hình thức của cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng 4 một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thoả thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”. Phân loại hoạt động cho vay của NHTM Có rất nhiều tiêu thức khác nhau để Ngân hàng phân loại cho vay như: theo thời gian, theo tài sản đảm bảo, theo đối tượng cho vay, theo phương thức cho vay, theo nguồn cho vay.
Cụ thể như: - Căn cứ vào thời gian vay gồm có 3 loại cho vay: + Cho vay ngắn hạn: là loại cho vay có thời hạn dưới 12 tháng và được sử dụng để bù đắp sự thiếu hụt vốn lưu động của các doanh nghiệp và các nhu cầu chi tiêu ngắn hạn của cá nhân. + Cho vay trung hạn: là loại cho vay có thời hạn từ một năm đến năm năm. Cho vay trung hạn chủ yếu được sử dụng để đầu tư mua sắm tài sản cố định, cải tiến hoặc đổi mới thiết bị, công nghệ mở rộng sản xuất kinh doanh, xây dựng các dự án mới có quy mô nhỏ và thời gian thu hồi vốn nhanh, và là nguồn vốn lưu động thường xuyên của các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp mới thành lập. + Cho vay dài hạn: là loại cho vay có thời hạn trên năm năm.
Đây là loại hình được cung cấp để đáp ứng các nhu cầu dài hạn như xây dựng nhà ở, các thiết bị, phương tiện vận tải có quy mô lớn, xây dựng các xí nghiệp mới. - Căn cứ vào tính chất đảm bảo gồm 2 loại cho vay: + Cho vay không có bảo đảm: là hình thức cho vay không có tài sản cầm cố, thế chấp hoặc bảo lãnh của người thứ ba, mà việc cho vay chỉ dựa vào uy tín của bản thân khách hàng đó. + Cho vay có bảo đảm: là hình thức cho vay dựa trên cơ sở các bảo đảm như thế chấp hoặc cầm cố, hoặc phải có sự bảo lãnh của người thứ ba. Sự bảo đảm này là căn cứ pháp lý để ngân hàng có thêm một nguồn thứ hai, bổ sung cho nguồn thu nợ thứ nhất thiếu chắc chắn.
- Căn cứ vào phương thức cho vay gồm các loại vay sau: + Cho vay từng lần: là hình thức cho vay tương đối phổ biến của ngân hàng đối với các khách hàng không có nhu cầu vay thường xuyên, không có 5 điều kiện được cấp hạn mức thấu chi. + Cho vay theo hạn mức: là hình thức cho vay theo đó ngân hàng thỏa thuận cấp cho khách hàng hạn mức tín dụng. hạn mức tín dụng có thể tính cho cả kỳ hoặc cuối kỳ. Đó là số dư tối đa tại thời điểm tính.
+ Cho vay thấu chi: là hình thức cho vay qua đó ngân hàng cho phép người vay được chi trội trên số dư tiền gửi thanh toán của mình đến một giới hạn nhất định và trong khoảng thời gian xác định. Giới hạn này được gọi là hạn mức thấu chi. - Căn cứ vào mối quan hệ giữa các chủ thể gồm 2 loại cho vay: + Cho vay trực tiếp: là hình thức cho vay mà người đi vay trực tiếp đi vay và hoàn trả nợ vay cho chính ngân hàng mà không cần thông qua ai khác. + Cho vay gián tiếp: là hình thức cho vay thông qua các tổ chức trung gian như Hội nông dân, Hội cựu chiến binh, Hội phụ nữ… Các tổ chức này thường liên kết các thành viên theo một tiêu chí riêng, nhưng đều có mục đích hỗ trợ lẫn nhau, bảo vệ quyền lợi cho mỗi thành viên.
- Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn gồm 2 loại cho vay: + Cho vay sản xuất kinh doanh: là các khoản vay mà Ngân hàng cho các đối tượng vay tiền nhằm mục đích sản xuất kinh doanh, không được dùng để tiêu dùng hoặc hoạt động phi lợi nhuận + Cho vay tiêu dùng: là các khoản vay mà khách hàng đến vay tiền nhằm sử dụng cho mục đích tiêu dùng như: mua nhà, sửa nhà, mua ô tô, đi du học … 1. Vai trò của hoạt động cho vay đối với NHTM Với nguyên tắc “đi vay để cho vay”, NHTM luôn nhận định cho vay là hoạt động chính và mang lại thu nhập cao nhất cho ngân hàng, dùng để chi trả các khoản lãi tiền gửi huy động, các khoản chi phí, trang thiết bị, tiền lương và các chi phí khác để duy trì hoạt động của ngân hàng. Hoạt động cho vay tiêu dùng của NHTM 1. Khái niệm cho vay tiêu dùng Cho vay tiêu dùng 6.
Đặc điểm cho vay tiêu dùng Thứ nhất, các khoản cho vay tiêu dùng luôn được đánh giá là đem lại nhiều lợi nhuận cho ngân hàng do lãi suất cho vay tiêu dùng thường cao hơn so với lãi suất các hình thức cho vay khác. Đồng thời, chi phí quản lí khoản vay tiêu dùng lớn do các ngân hàng thường phải tốn nhiều thời gian và nhân lực để điều tra, thu thập các thông tin về người vay tiền trước khi đưa ra các quyết định phê duyệt khoản vay, thêm vào đó việc quản lý các khoản vay tiêu dùng với giá trị nhỏ nhưng số lượng lớn cũng không phải là vấn đề đơn giản đối với các NHTM nên chi phí tính trên một đơn vị tiền tệ cho vay tiêu dùng cao hơn so với loại hình cho vay khác. Thứ hai, quy mô khoản vay nhỏ nhưng số lượng các khoản vay lớn. Các khoản cho vay tiêu dùng thường có giá trị nhỏ khác với các khoản vay sản xuất kinh doanh.
Khách hàng khi tìm đến vay ngân hàng với mục đích vay tiêu dùng thường có nhu cầu vốn không lớn vì chi phí phục vụ tiêu dùng thường không quá đắt đỏ, chủ yếu là mua sắm nhà cửa, phương tiện, đi du học, khám bệnh…Tuy nhiên số lượng người tiêu dùng cần đáp ứng các nhu cầu đó nhưng không đủ khả năng trang trải chi phí đó nhiều, dẫn đến số lượng các khoản vay lại lớn. Thứ ba, các khoản cho vay tiêu dùng có rủi ro cao vì tình hình tài chính của các cá nhân và hộ gia đình có thể thay đổi nhanh chóng tuỳ theo tình trạng công việc hay sức khoẻ của họ, việc thẩm định và quyết định cho vay đối với các khoản vay tiêu dùng cũng thường gặp khó khăn do vấn đề thông tin không đầy đủ. Thứ tư, nhu cầu tiêu dùng thay đổi theo thời kỳ. Trong giai đoạn tăng trưởng kinh tế, người tiêu dùng thường có cái nhìn lạc quan về tương lai, vì vậy họ thường có xu hướng mua sắm, chi tiêu nhiều.
Trái lại, trong giai đoạn suy thoái, các cá nhân và hộ gia đình có cái nhìn bi quan về tương lai, và ngay lập tức cắt giảm nhu cầu tiêu dùng và hạn chế vay từ ngân hàng. Thứ sáu, các nhân tố về học vấn và mức thu nhập cũng ảnh hưởng rõ rệt đến nhu cầu vay. Kết quả nghiên cứu cho thấy những người có thu nhập cao thường có xu hướng vay tiền nhiều hơn những người có thu nhập thấp. Người có thu nhập cao có nhu cầu vay nhiều hơn so với thu nhập hàng năm của mình.
Với họ, việc vay mượn được xem là công cụ để đạt được mức sống như mong muốn hơn là một sự lựa chọn chỉ được dùng trong tình trạng khẩn cấp. Phân loại cho vay tiêu dùng Dựa vào các căn cứ khác nhau, cho vay tiêu dùng : 1.1 Căn cứ vào phương thức cho vay Theo cách phân loại này cho vay tiêu dùng được chia thành 2 loại : + Cho vay tiêu dùng gián tiếp : là hình thức cho vay trong đó ngân hàng mua lại các khoản nợ phát sinh do những Công ty bán lẻ đã bán chịu hàng hoá cho người tiêu dùng. Hình thức này ngân hàng cho vay thông qua các công ty bán lẻ mà không trực tiếp tiếp xúc với khách hàng. + Cho vay tiêu dùng trực tiếp: là các khoản cho vay trong đó ngân hàng trực tiếp tiếp xúc với khách hàng và cho khách hàng vay cũng như trực tiếp thu nợ từ người vay.