Luận văn thạc sĩ giải pháp huy động vốn đầu tư thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện phú lương tỉnh thái nguyên

Luận văn thạc sĩ đề xuất giải pháp huy động vốn đầu tư thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.

• Tác giả: Phan Duy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Yến
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Giải Pháp Huy Động Vốn Đầu Tư Thực Hiện Chương Trình Mục Tiêu Quốc Gia Xây Dựng Nông Thôn Mới Trên Địa Bàn Huyện Phú Lương, Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Các khái niệm cơ bản
• 1.1.1. Mục tiêu, chức năng và nguyên tắc của xây dựng NTM
• 1.1.2. Các nguồn vốn đầu tư chủ yếu cho Chương trình MTQG xây dựng NTM
• 1.1.3. Nội dung của công tác huy động vốn đầu tư cho Chương trình MTQG xây dựng NTM
• 1.1.4. Vai trò của huy động vốn trong xây dựng NTM
• 1.1.5. Các yếu tố ảnh hưởng tới sử dụng nguồn vốn đầu tư thực hiện Chương trình MTQG xây dựng NTM
• 1.2. Cơ sở thực tiễn
• 1.2.1. Kết quả huy động nguồn vốn đầu tư cho Chương trình MTQG xây dựng NTM trên cả nước
• 1.2.2. Kinh nghiệm huy động vốn đầu tư cho Chương trình MTQG xây dựng NTM tại một số địa phương
• 1.2.3. Bài học kinh nghiệm về huy động vốn cho xây dựng NTM trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 1.3. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 2.1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên huyện Phú Lương
• 2.1.2. Tình hình về kinh tế - xã hội của huyện Phú Lương
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Số liệu thứ cấp
• 2.3.2. Số liệu sơ cấp
• 2.3.3. Phương pháp tổng hợp thông tin, phân tích xử lý số liệu
• 2.3.4. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng xây dựng NTM trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 3.1.1. Thực trạng về cơ chế, chính sách xây dựng NTM giai đoạn 2010- 2019 của huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 3.1.2. Thực trạng công tác tuyên truyền, đào tạo, bồi dưỡng kiến thức xây dựng NTM giai đoạn 2010 - 2019
• 3.1.3. Thực trạng hoàn thành các chỉ tiêu của Chương trình MTQG xây dựng NTM trên địa bàn huyện Phú Lương
• 3.1.4. Kết quả huy động nguồn vốn đầu tư cho Chương trình MTQG xây dựng NTM trên địa bàn huyện Phú Lương giai đoạn 2010 - 2019
• 3.2. Đánh giá về huy động vốn Chương trình MTQG xây dựng NTM trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.1. Đánh giá các nguồn vốn được huy động đầu tư cho Chương trình MTQG xây dựng NTM
• 3.2.2. Mức độ phù hợp về việc huy động vốn đầu tư cho Chương trình MTQG xây dựng NTM trên địa bàn huyện Phú Lương
• 3.2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác huy động vốn cho xây dựng NTM trên địa bàn huyện Phú Lương
• 3.3. Nhận xét chung về huy động nguồn vốn trong xây dựng NTM trên địa bàn huyện Phú Lương
• 3.3.1. Những kết quả đạt được
• 3.3.2. Những tồn tại, hạn chế
• 3.3.3. Nguyên nhân của tồn tại, hạn chế
• 3.4. Quan điểm, mục tiêu về huy động nguồn vốn trong xây dựng NTM trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 3.4.1. Quan điểm huy động nguồn vốn trong xây dựng NTM
• 3.4.2. Mục tiêu huy động nguồn vốn trong xây dựng NTM
• 3.5. Các giải pháp nhằm huy động vốn trong xây dựng NTM trên địa bàn huyện Phú Lương
• 3.5.1. Thực hiện hiệu quả cơ chế, chính sách huy động vốn thực hiện Chương trình theo quy định của tỉnh, đồng thời ban hành cơ chế riêng của huyện nhằm tập trung nguồn lực cho xây dựng NTM
• 3.5.2. Thực hiện việc kế thừa, lồng ghép các chương trình, dự án triển khai trên địa bàn huyện Phú Lương
• 3.5.3. Huy động vốn thực hiện Chương trình MTQG xây dựng NTM gắn với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương
• 3.5.4. Nâng cao năng lực cho người dân
• 3.5.5. Tiếp tục đổi mới cách tiếp cận, phương pháp xây dựng NTM
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về huyện Phú Lương và chương trình xây dựng nông thôn mới

Huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên, là một trong những địa phương đi đầu trong việc thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM). Chương trình này không chỉ nhằm cải thiện cơ sở hạ tầng mà còn nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Từ năm 2010 đến 2019, huyện đã huy động được tổng nguồn lực lên tới 356 tỷ đồng cho chương trình này. Trong đó, ngân sách nhà nước đóng góp một phần lớn, cùng với sự tham gia tích cực của người dân và các tổ chức xã hội. Việc huy động vốn đầu tư cho xây dựng NTM tại huyện Phú Lương đã góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, tạo ra những thay đổi tích cực trong đời sống của người dân.

1.1. Tình hình kinh tế xã hội huyện Phú Lương

Huyện Phú Lương có nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, với nhiều sản phẩm nông sản nổi bật như chè, gạo và rau củ. Tuy nhiên, đời sống của người dân vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Tỷ lệ hộ nghèo còn cao, và cơ sở hạ tầng chưa đáp ứng đủ nhu cầu phát triển. Chương trình xây dựng NTM được triển khai nhằm cải thiện tình hình này, với mục tiêu nâng cao thu nhập bình quân của người dân lên 36 triệu đồng/người/năm và giảm tỷ lệ hộ nghèo bình quân 2% mỗi năm. Việc huy động vốn đầu tư cho chương trình này là rất cần thiết để thực hiện các mục tiêu đã đề ra.

II. Thực trạng huy động vốn đầu tư cho xây dựng nông thôn mới

Thực trạng huy động vốn đầu tư cho chương trình xây dựng NTM tại huyện Phú Lương cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng tồn tại không ít khó khăn. Tổng nguồn vốn huy động từ năm 2010 đến 2019 chủ yếu đến từ ngân sách nhà nước, với sự đóng góp đáng kể từ người dân. Tuy nhiên, việc huy động vốn từ các nguồn khác như doanh nghiệp và tổ chức tín dụng vẫn còn hạn chế. Một số nguyên nhân dẫn đến tình trạng này bao gồm sự thiếu đồng bộ trong công tác chỉ đạo, điều hành và sự chưa chủ động của người dân trong việc tham gia đóng góp. Đặc biệt, một bộ phận người dân vẫn còn tư tưởng trông chờ vào sự hỗ trợ của nhà nước, dẫn đến việc huy động nguồn lực từ cộng đồng gặp nhiều khó khăn.

2.1. Các nguồn vốn huy động

Các nguồn vốn huy động cho chương trình xây dựng NTM tại huyện Phú Lương chủ yếu bao gồm ngân sách nhà nước, vốn tín dụng ưu đãi và đóng góp của người dân. Ngân sách nhà nước đã đóng góp một phần lớn trong tổng nguồn lực huy động, với hơn 255 tỷ đồng. Tuy nhiên, việc huy động vốn từ các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp vẫn chưa đạt hiệu quả cao. Điều này cho thấy cần có những giải pháp cụ thể để tăng cường sự tham gia của các nguồn lực này trong thời gian tới.

III. Giải pháp huy động vốn đầu tư cho xây dựng nông thôn mới

Để nâng cao hiệu quả huy động vốn đầu tư cho chương trình xây dựng NTM tại huyện Phú Lương, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần hoàn thiện cơ chế, chính sách huy động vốn theo quy định của tỉnh, đồng thời ban hành cơ chế riêng của huyện nhằm tập trung nguồn lực cho xây dựng NTM. Thứ hai, cần tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về vai trò và trách nhiệm của họ trong việc tham gia xây dựng NTM. Cuối cùng, cần lồng ghép các chương trình, dự án khác vào chương trình xây dựng NTM để tối ưu hóa nguồn lực đầu tư.

3.1. Hoàn thiện cơ chế chính sách

Việc hoàn thiện cơ chế, chính sách huy động vốn là rất quan trọng để tạo điều kiện thuận lợi cho các nguồn lực tham gia vào chương trình xây dựng NTM. Cần có các chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông thôn, đồng thời tạo ra các cơ chế hỗ trợ cho người dân tham gia đóng góp. Điều này không chỉ giúp tăng cường nguồn lực cho chương trình mà còn tạo ra sự gắn kết giữa các bên liên quan trong quá trình thực hiện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, việc khơi thông các nguồn lực tài chính giữ vai trò then chốt quyết định sự thành bại của các chương trình phát triển kinh tế cơ sở. Trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên, công tác triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2019 đã ghi nhận tổng nguồn vốn huy động đạt 356.843 triệu đồng. Mặc dù đạt được những thành tựu quan trọng, bài toán tạo lập nguồn vốn bền vững tại một huyện miền núi vẫn đối mặt với nhiều thách thức lớn: sự mất cân đối về cơ cấu dòng tiền khi nguồn lực ngân sách Nhà nước chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới 71,68% (tương đương 255.779 triệu đồng), sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương còn chậm và khả năng đối ứng vốn của người dân tại các xã vùng sâu, vùng an toàn khu còn nhiều hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào 4 nội dung cốt lõi: hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác huy động vốn xây dựng nông thôn mới; đánh giá toàn diện thực trạng khai thác các nguồn lực giai đoạn 2010 - 2019; nhận diện các nhân tố tác động trực tiếp đến khả năng huy động vốn; và xác lập hệ thống 5 nhóm giải pháp đột phá cho giai đoạn 2021 - 2025.

Phạm vi không gian nghiên cứu được xác lập trên địa bàn 13 xã và 2 thị trấn thuộc huyện Phú Lương với tổng diện tích tự nhiên 36.761,70 ha. Khung thời gian phân tích số liệu thứ cấp bao quát toàn bộ tiến trình 9 năm triển khai (2010 đến tháng 6/2019), cùng các dữ liệu khảo sát thực địa chuyên sâu thực hiện vào cuối năm 2019. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp luận cứ vững chắc giúp địa phương hoàn thành mục tiêu đưa 10/14 xã đạt chuẩn nông thôn mới vào năm 2020, nâng bình quân toàn huyện đạt 17,9 tiêu chí/xã, gia tăng thu nhập bình quân đầu người lên 36 triệu đồng/người/năm và hạ tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 2%/năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa các trường phái lý thuyết kinh tế phát triển và quản lý tài chính công hiện đại:

• Lý thuyết phát triển nông thôn bền vững: Đặt trọng tâm vào mối quan hệ hữu cơ giữa tăng trưởng kinh tế nông nghiệp, bảo tồn sinh thái cảnh quan và nâng cao phúc lợi xã hội. Xây dựng nông thôn mới theo tinh thần Nghị quyết 26-NQ/TW được cụ thể hóa thông qua 19 tiêu chí chuẩn quốc gia theo Quyết định 1980/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, hướng tới hình thành kết cấu hạ tầng hiện đại và tổ chức sản xuất hợp lý.
• Lý thuyết tài chính công và cơ chế vốn mồi (Leveraging Capital): Xác định rõ vai trò định hướng của nguồn vốn ngân sách Nhà nước. Vốn đầu tư công không thay thế hoàn toàn nguồn lực xã hội mà đóng vai trò đòn bẩy kích thích dòng vốn tín dụng, vốn đầu tư từ doanh nghiệp và các khoản đóng góp tự nguyện từ cộng đồng dân cư theo cơ cấu định hướng tại Quyết định 1600/QĐ-TTg.
• Mô hình tiếp cận có sự tham gia của người dân (Participatory Approach - PRA): Khẳng định người dân vừa là chủ thể thực hiện vừa là đối tượng thụ hưởng trực tiếp. Mức độ tham gia bàn bạc, giám sát và đóng góp công sức, tiền của của người dân quyết định trực tiếp đến tính bền vững của các công trình công cộng nông thôn.
• Các khái niệm then chốt: Vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới, cơ chế lồng ghép nguồn vốn mục tiêu, xã hội hóa nguồn lực hạ tầng và phân cấp quản lý tài chính cấp xã.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính khách quan và chiều sâu học thuật:

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Tổng cỡ mẫu khảo sát sơ cấp gồm 150 phiếu điều tra, được phân bổ theo phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên tại 3 xã đại diện cho 3 nhóm trình độ phát triển của huyện Phú Lương: xã Tức Tranh (nhóm 1: xã đã đạt chuẩn 19 tiêu chí), xã Yên Lạc (nhóm 2: xã phấn đấu đạt chuẩn với 15-18 tiêu chí) và xã Yên Ninh (nhóm 3: xã khó khăn đạt 13-14 tiêu chí). Tại mỗi xã, tác giả tiến hành điều tra ngẫu nhiên 50 cán bộ quản lý, đại diện tổ chức tín dụng và các hộ gia đình trực tiếp tham gia đóng góp.
• Nguồn dữ liệu: Nguồn thứ cấp được trích xuất từ Niên giám thống kê huyện Phú Lương qua các năm, báo cáo kinh tế - xã hội định kỳ, hồ sơ tổng kết của Ban Chỉ đạo nông thôn mới huyện giai đoạn 2010 - 2019 và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua bảng hỏi cấu trúc sử dụng thang đo Likert 5 mức độ và kỹ thuật phỏng vấn sâu cá nhân lãnh đạo địa phương.
• Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Nghiên cứu áp dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích cơ cấu tỷ trọng và thống kê so sánh đa chiều. Việc lựa chọn các công cụ này cho phép lượng hóa chính xác sự biến động của từng dòng vốn qua các giai đoạn, làm rõ sự tương quan giữa mức thu nhập của hộ dân với khả năng huy động vốn đối ứng, đồng thời tạo cơ sở dự báo xu hướng nhu cầu vốn đầu tư giai đoạn 2021 - 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích dữ liệu thực tế tại huyện Phú Lương giai đoạn 2010 - 2019 đã làm rõ 4 phát hiện quan trọng:

• Nguồn vốn ngân sách Nhà nước giữ vai trò chủ lực tuyệt đối: Tổng vốn ngân sách huy động đạt 255.779 triệu đồng, chiếm 71,68% tổng nguồn lực toàn huyện. Trong đó, ngân sách tỉnh chiếm tỷ trọng cao nhất với 125.262 triệu đồng (35,10%), tiếp đến là ngân sách Trung ương đạt 83.926 triệu đồng (23,52%), ngân sách huyện đạt 43.095 triệu đồng (12,08%) và ngân sách cấp xã chỉ đóng góp 1.810 triệu đồng (chiếm tỷ lệ rất khiêm tốn 0,51%).
• Sức dân được khơi thông mạnh mẽ qua các hình thức phi tiền tệ: Tổng giá trị đóng góp trực tiếp bằng tiền và vật chất của nhân dân đạt 101.064 triệu đồng, chiếm 28,32% tổng nguồn vốn. Đáng chú ý, cộng đồng dân cư đã tự nguyện hiến tặng trên 57 ha đất nông nghiệp và đất ở để mở rộng hệ thống giao thông liên xóm, kênh mương nội đồng và khuôn viên nhà văn hóa.
• Khai thác vốn tín dụng và doanh nghiệp còn nhiều dư địa: Nguồn vốn tín dụng ưu đãi theo Quyết định 13/2009/QĐ-TTg được ghi nhận ở mức 1.686 triệu đồng (khoảng 0,47%). Dòng vốn đầu tư trực tiếp từ các doanh nghiệp ngoài quốc doanh và hợp tác xã tham gia vào các công trình hạ tầng thương mại, sản xuất tập trung còn rất hạn chế do thiếu cơ chế hỗ trợ sau đầu tư thực sự hấp dẫn.
• Kết quả hoàn thành tiêu chí có sự phân hóa cục bộ: Nhờ nguồn vốn tập trung, tính đến hết năm 2019, huyện có 10/13 xã hoàn thành trọn vẹn 19 tiêu chí (tỷ lệ 76,92%), 1 xã đạt từ 15-18 tiêu chí (7,69%) và 2 xã vùng sâu đạt từ 13-14 tiêu chí (15,39%), không còn xã nào dưới 10 tiêu chí.

Thảo luận kết quả

Thực trạng cấu trúc nguồn vốn tại Phú Lương phản ánh rõ nét đặc thù của một huyện miền núi trung du Bắc Bộ. Tỷ lệ dân số nông thôn chiếm tới 89,10% cùng lực lượng lao động nông nghiệp chiếm đa số tạo ra sức ép lớn lên ngân sách công khi hạ tầng kỹ thuật ban đầu còn sơ sài. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế diễn ra chậm: giai đoạn 2017 - 2019, tỷ trọng ngành nông lâm nghiệp chỉ giảm nhẹ từ 37% xuống 32%, trong khi công nghiệp - xây dựng tăng từ 31% lên 35% và thương mại dịch vụ duy trì ở mức 32% - 33%.

Khi đặt cạnh các địa phương lân cận, huyện Đồng Hỷ cùng tỉnh Thái Nguyên đã huy động được 1.570.377 triệu đồng với 96 ha đất hiến nhờ cơ chế huyện trợ cấp 9.000 tấn xi măng mỗi năm; hay huyện Hải Hậu (tỉnh Nam Định) huy động trên 3.000 tỷ đồng và hơn 370 ha đất nhờ làm tốt công tác xã hội hóa. So sánh này cho thấy sự lệ thuộc vào ngân sách cấp trên của Phú Lương là rào cản cần sớm tháo gỡ.

Để nâng cao khả năng quản trị và truyền thông dữ liệu, bức tranh tài chính nông thôn mới của huyện nên được trực quan hóa qua biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu 4 nhóm vốn chính và bảng ma trận đánh giá tương quan giữa mức độ hài lòng của 150 hộ dân khảo sát với tiến độ hoàn thành các công trình hạ tầng thiết yếu.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa công tác huy động vốn thực hiện Chương trình nông thôn mới huyện Phú Lương giai đoạn 2021 - 2025, hệ thống giải pháp đồng bộ cần được triển khai quyết liệt:

• Hoàn thiện cơ chế tạo nguồn thu ngân sách cấp xã: Ban hành cơ chế tài chính đặc thù của huyện, thực hiện nghiêm quy định trích lại tối thiểu 80% nguồn thu từ đấu giá quyền sử dụng đất, giao đất có thu tiền sử dụng đất cho ngân sách cấp xã để tái đầu tư hạ tầng. Mục tiêu nâng tỷ trọng đóng góp tự cân đối của ngân sách xã từ 0,51% lên mức 5% - 8% tổng nguồn vốn vào năm 2025; cơ quan chủ trì thực hiện là Ủy ban nhân dân và Hội đồng nhân dân huyện Phú Lương.
• Đẩy mạnh lồng ghép các chương trình mục tiêu và dự án đầu tư công: Tích hợp nguồn vốn xây dựng nông thôn mới với Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, các dự án phát triển lâm nghiệp và vốn ODA trên cùng địa bàn. Đặt chỉ tiêu nâng cao hiệu quả phân bổ vốn lồng ghép tăng từ 15% đến 20% mỗi năm, tránh tình trạng đầu tư phân tán, dàn trải; do Phòng Nông nghiệp & Phát triển nông thôn phối hợp Phòng Tài chính - Kế hoạch phụ trách điều phối.
• Khai thông các kênh tín dụng thương mại và ưu đãi doanh nghiệp: Đẩy mạnh liên kết với Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Ngân hàng Chính sách Xã hội và hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân cơ sở. Xây dựng các gói hỗ trợ lãi suất sau đầu tư nhằm thu hút các hợp tác xã và doanh nghiệp đầu tư vào chế biến chè, lúa đặc sản, phấn đấu đưa nguồn vốn doanh nghiệp và tín dụng đạt tỷ trọng 15% - 20% trong cơ cấu vốn toàn huyện giai đoạn 2021 - 2025.
• Nâng cao năng lực cộng đồng và thực thi triệt để quy chế dân chủ cơ sở: Đổi mới phương thức tuyên truyền theo hướng thực chất, tổ chức định kỳ 10 - 15 lớp tập huấn chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng giám sát đầu tư cộng đồng cho cán bộ thôn xóm. Thực hiện nghiêm túc phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân thụ hưởng", công khai minh bạch 100% các khoản đóng góp nhằm củng cố niềm tin và thúc đẩy phong trào hiến đất, góp ngày công lao động.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung giải pháp của công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý Nhà nước và Ban Chỉ đạo nông thôn mới cấp huyện, xã: Là tài liệu tham khảo trực tiếp giúp các nhà hoạch định chính sách địa phương xây dựng đề án phân bổ ngân sách trung hạn, hoàn thiện quy chế quản lý vốn đầu tư công và áp dụng quy trình kiểm tra, giám sát tài chính minh bạch.
• Các tổ chức tín dụng và hệ thống ngân hàng thương mại: Cung cấp bức tranh thực tế về nhu cầu vốn của các hộ nông hộ và hợp tác xã trên địa bàn miền núi, làm cơ sở thiết kế các sản phẩm tín dụng vi mô, cho vay theo chuỗi giá trị nông sản và phát triển quỹ tín dụng nhân dân.
• Học viên, giảng viên và các nhà nghiên cứu chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật giá trị về phương pháp điều tra đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA), kỹ thuật xử lý dữ liệu điều tra 150 mẫu định lượng và mô hình phân tích cấu trúc nguồn vốn địa phương.
• Cộng đồng doanh nghiệp và các Hợp tác xã nông nghiệp: Giúp các nhà đầu tư nhận diện tiềm năng liên kết kinh tế, nắm bắt các cơ chế ưu đãi đất đai, hạ tầng để đầu tư mở rộng chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ các sản phẩm nông nghiệp chủ lực tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

• Vì sao nguồn vốn ngân sách Nhà nước chiếm tỷ trọng áp đảo tại huyện Phú Lương?
  Do đặc thù huyện miền núi với 89,10% dân số sinh sống tại khu vực nông thôn và tỷ lệ tích lũy của hộ dân chưa cao, nguồn vốn ngân sách (chiếm 71,68% với 255.779 triệu đồng) đóng vai trò là "vốn mồi" chủ đạo để hoàn thiện các công trình hạ tầng thiết yếu như đường liên xã, trường học và trạm y tế.

• Người dân địa phương đã có những đóng góp cụ thể nào ngoài tiền mặt?
  Bên cạnh 101.064 triệu đồng tiền mặt và ngày công lao động (chiếm 28,32% tổng vốn), nhân dân tại 13 xã đã tự nguyện hiến tặng trên 57 ha đất sản xuất và đất ở, tạo điều kiện mặt bằng sạch để mở rộng đường giao thông nông thôn và các công trình phúc lợi xã hội.

• Cỡ mẫu 150 phiếu điều tra tại 3 xã có bảo đảm tính đại diện khoa học không?
  Hoàn toàn bảo đảm, bởi 150 mẫu được chia đều và lấy ngẫu nhiên theo phương pháp phân tầng tại 3 xã đại diện cho 3 cấp độ hoàn thành tiêu chí khác nhau (Tức Tranh - xã đạt chuẩn, Yên Lạc - xã phấn đấu, Yên Ninh - xã khó khăn), phản ánh toàn diện các tầng lớp dân cư và cán bộ cơ sở.

• Huyện Phú Lương có thể vận dụng kinh nghiệm gì từ các địa phương như Đồng Hỷ và Hải Hậu?
  Huyện có thể áp dụng chính sách hỗ trợ vật liệu xi măng cho cơ sở theo kinh nghiệm của Đồng Hỷ (khoảng 9.000 tấn/năm) và triệt để phát huy quy chế dân chủ cơ sở, công khai tài chính để huy động hàng trăm héc-ta đất đóng góp như cách làm thành công tại Hải Hậu.

• Đâu là giải pháp đột phá để giảm áp lực cho ngân sách trong giai đoạn 2021 - 2025?
  Giải pháp then chốt là thực hiện cơ chế trích lại tối thiểu 80% tiền đấu giá quyền sử dụng đất cho cấp xã, đồng thời tạo cơ chế ưu đãi mặt bằng và hỗ trợ lãi suất để thu hút dòng vốn từ doanh nghiệp tư nhân và các tổ chức tín dụng đạt tỷ trọng 15% - 20%.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về cơ chế tạo lập, phân bổ và quản lý nguồn vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới tại địa bàn cấp huyện miền núi.
• Đánh giá sâu sắc thực trạng huy động 356.843 triệu đồng tại huyện Phú Lương giai đoạn 2010 - 2019, nhận diện rõ vai trò nòng cốt của ngân sách (71,68%) và giá trị đóng góp to lớn của nhân dân với trên 57 ha đất hiến.
• Chỉ rõ các nút thắt cố hữu về tỷ trọng vốn doanh nghiệp thấp, ngân sách cấp xã mỏng (0,51%) và sự phân hóa tiêu chí giữa các xã vùng sâu, vùng an toàn khu.
• Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp khả thi gắn liền với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021 - 2025, chú trọng cơ chế trích lại 80% tiền sử dụng đất cho cấp xã và mở rộng kênh tín dụng.
• Cung cấp nguồn cơ sở dữ liệu sơ cấp 150 mẫu khảo sát tin cậy, phục vụ đắc lực cho công tác nghiên cứu học thuật và hoạch định chính sách phát triển tam nông.

Kế hoạch hành động tiếp theo đòi hỏi Ban Chỉ đạo nông thôn mới huyện Phú Lương sớm cụ thể hóa các khuyến nghị thành đề án quản lý vốn trung hạn cho giai đoạn 2021 - 2025, ưu tiên thí điểm mô hình xã nông thôn mới nâng cao tại xã Tức Tranh ngay từ đầu kỳ quy hoạch. Các cấp chính quyền, viện nghiên cứu và nhà đầu tư hãy chủ động phối hợp, ứng dụng khung giải pháp khoa học từ luận văn để kiến tạo diện mạo nông thôn mới Phú Lương phát triển văn minh, thịnh vượng và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm nông thôn và nông thôn mới Nông thôn là thành phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Uỷ ban Nhân dân xã (Cẩm nang xây dựng nông thôn mới - Nhà xuất bản nông nghiệp; Quyết định xuất bản số 104/QĐ-NXBNN ngày 29/11/2016). Trong Nghị quyết số 26-NQ/TW đưa ra mục tiêu: “Xây dựng NTM có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giầu bản sắc văn hóa dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường”.

Như vậy, NTM trước tiên nó phải là nông thôn không phải là thị tứ, thị trấn, thị xã, thành phố và khác với nông thôn truyền thống hiện nay, có thể khái quát gọn theo năm nội dung cơ bản sau: (1) làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; (2) sản xuất phát triển bền vững theo hướng kinh tế hàng hóa; (3) đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; (4) bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát triển; (5) xã hội nông thôn an ninh tốt, quản lý dân chủ. Mục tiêu, chức năng và nguyên tắc của xây dựng NTM 1. Mục tiêu Xây dựng NTM có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại: Cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch. 5 Xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; Môi trường sinh thái được bảo vệ; Nâng cao sức mạnh của hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng ở nông thôn.

Xây dựng giai cấp nông dân: Củng cố liên minh công nông và đội ngũ tri thức, tạo nền tảng kinh tế - xã hội và chính trị vững chắc, đảm bảo thực hiện thành công CNH - HĐH đất nước theo định hướng XHCN. Chức năng của nông thôn mới - Chức năng sản xuất nông nghiệp hiện đại Nông thôn là nơi diễn ra phần lớn hoạt động sản xuất nông nghiệp của các quốc gia. Có thể nói, nông nghiệp là chức năng tự nhiên của nông thôn. Chức năng cơ bản của nông thôn là sản xuất các sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao.

Khác với nông thôn truyền thống, sản xuất nông nghiệp của nông thôn mới bao gồm cơ cấu các ngành nghề mới, các điều kiện sản xuất nông nghiệp hiện đại hoá, ứng dụng phổ biến khoa học kỹ thuật tiên tiến và xây dựng các tổ chức nông nghiệp hiện đại. - Chức năng giữ gìn văn hóa truyền thống Trải qua hàng nghìn năm phát triển, làng xóm ở nông thôn được hình thành dựa trên những cộng đồng có cùng phong tục, tập quán, huyết thống. Quy tắc hành vi của xã hội gồm những người quen được xây dựng trên cơ sở những phong tục tập quán đã hình thành từ lâu đời. Cũng chính văn hoá quê hương đã sản sinh ra những sản phẩm văn hoá tinh thần quý báu như lòng kính lão yêu trẻ, giúp nhau canh gác bảo vệ, giản dị, tiết kiệm, thật thà, yêu quê hương.

Các truyền thống văn hoá quý báu này đòi hỏi phải được giữ gìn và phát triển trong một hoàn cảnh đặc thù. Nông thôn với đặc điểm sản xuất nông nghiệp và tụ cư theo dòng tộc mới là môi trường thích hợp nhất để giữ gìn và kế tục văn hoá quê hương. - Chức năng sinh thái Các cảnh quan nông thôn với những đặc trưng riêng đã hình thành nên màu sắc văn hoá làng xã đặc thù, thể hiện các tư tưởng triết học như trời đất giao hoà, thuận theo tựnhiên, tôn trọng tự nhiên, mưu cầu phát triển hài hoà cũng như chú trọng sự kế tục phát triển của các dòng tộc. 6 Để đảm bảo giữ gìn được văn hóa truyền thống tốt đẹp của nông thôn, việc xây dựng NTM không được phá vỡ các cảnh quan làng xã mang tính khu vực đã được hình thành trong lịch sử, làm ảnh hưởng đến sự hài hoà vốn có của nông thôn, làm mất đi bản sắc làng quê nông thôn vì điều này không những hạn chế tác dụng của nông thôn mà còn có tác động tiêu cực đến việc giữ gìn sinh thái cảnh quan nông thôn và cảnh quan văn hoá truyền thống.

Nguyên tắc xây dựng NTM - Các nội dung, hoạt động của Chương trình MTQG xây dựng NTM phải hướng tới mục tiêu thực hiện 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia về NTM ban hành tại 1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Bộ tiêu chí Quốc gia về xã NTM giai đoạn 2016-2020. - Phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư địa phương là chính, Nhà nước đóng vai trò định hướng, ban hành các tiêu chí, quy chuẩn, chính sách, cơ chế hỗ trợ, đào tạo cán bộ và hướng dẫn thực hiện. Các công việc cụ thể do chính cộng đồng người dân ở thôn, xã bàn bạc dân chủ để quyết định và tổ chức thực hiện. - Kế thừa và lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình hỗ trợ có mục tiêu, các chương trình, dự án khác đang triển khai trên địa bàn nông thôn.

- Thực hiện Chương trình MTQG xây dựng NTM phải gắn với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, có quy hoạch và cơ chế đảm bảo thực hiện các quy hoạch xây dựng NTM đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. - Công khai, minh bạch về quản lý, sử dụng các nguồn lực; tăng cường phân cấp, trao quyền cho cấp xã quản lý và tổ chức thực hiện các công trình, dự án của Chương trình MTQG xây dựng NTM; phát huy vai trò làm chủ của người dân và cộng đồng, thực hiện dân chủ cơ sở trong quá trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và giám sát đánh giá. - Xây dựng NTM là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, cấp ủy đảng, chính quyền đóng vai trò chỉ đạo, điều hành quá trình xây dựng 7 quy hoạch, đề án, kế hoạch, và tổ chức thực hiện. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị, xã hội vận động mọi tầng lớp nhân dân phát huy vai trò chủ thể trong xây dựng NTM.

Khái niệm vốn và huy động vốn cho xây dựng NTM Vốn là một trong các yếu tố đầu vào để sản xuất kinh doanh (đất đai, tài nguyên, lao động). Vốn bao gồm các sản phẩm lâu bền được chế tạo ra để thực hiện sản xuất kinh doanh (máy móc thiết bị, nhà xưởng, nguyên vật liệu. Theo quan điểm này, vốn được nhìn theo góc độ hiện vật là chủ yếu. Ưu điểm này là đơn giản, dễ hiểu và phù hợp với trình độ quản lý thấp.

Nhược điểm là không tính đến phần vốn tài chính, tức là vốn bằng tiền nhất là trong nền kinh tế thị trường vốn tài chính có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình quản lý và sử dụng (Nguyễn Thị Ánh Tuyết, 2016). Có rất nhiều khái niệm về vốn, nhưng nói chung lại vốn là tài sản mà nó mang rất nhiều hình thái khác nhau như: Vốn bằng tiền (nội tệ, ngoại tệ), vốn bằng hiện vật (đất đai, nhà cửa, vật kiến trúc, kim loại, đá quý,…), vốn phi hiện vật (trí tuệ, quan hệ, thông tin, sức lao động…). Nguồn vốn: Là nơi hình thành ra vốn, hay nói cách khác là nơi cungcấp vốn. Có rất nhiều loại hình nguồn vốn như: Ngân sách Nhà nước (gồm: ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương); viện trợ, tài trợ; tín dụng;… 1.

Các nguồn vốn đầu tư chủ yếu cho Chương trình MTQG xây dựng NTM 1.Vốn ngân sách Nhà nước Vốn NSNN cho xây dựng NTM là các khoản chi của NSNN cho đầu tư xây dựng NTM. Vai trò của vốn NSNN đối với việc xây dựng NTM thể hiện ở chỗ: Vốn NSNN đảm bảo cung cấp nguồn lực tài chính để xây dựng các tiêu chí mang tính cơ bản ở nông thôn. Các tiêu chí gồm: Hệ thống giao thông liên huyện, liên xã; hệ thống thủy lợi: đập, trạm bơm, hồ chứa; hệ thống lưới điện nông thôn; hệ thống thông tin, viễn thông nông thôn; Hệ 8 thống trường học, trạm y tế, nhà văn hóa từ cấp xã; Hệ thống cung cấp nước sạch nông thôn;. Vốn NSNN có vai trò tạo động lực để thu hút các nguồn vốn ngoài NSNN để đầu tư cho xây dựng NTM, nó như là “vốn mồi” để kích thích sự tăng trưởng của các loại vốn khác.

Vốn từ cộng đồng Vốn từ cộng đồng, bao gồm: vốn của người dân, vốn đóng góp tự nguyện và tài trợ của các tổ chức phi chính phủ, các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước. Việc khai thác vốn này góp phần làm tăng tính chủ động, tích cực của cộng đồng dân cư nông thôn. Xây dựng NTM với mục đích hướng tới chủ thể là người dân ở khu vực nông thôn. Do vậy việc huy động vốn từ cộng đồng sẽ góp phần tăng tính chủ động, tích cực của những chủ thể thực sự của xây dựng NTM, từ đó tạo sức mạnh tổng hợp để thực hiện thành công Chương trình.

Vốn doanh nghiệp: Vốn doanh nghiệp cho xây dựng NTM bao gồm: vốn đầu tư của các doanh nghiệp (DN) trong và ngoài nước, nó đóng các vai trò: - Cung cấp thêm một kênh huy động vốn từ các DN trong và ngoài nước. - Góp phần làm giảm áp lực cho NSNN trong đầu tư các hạng mục cơ bản ở nông thôn. Lồng ghép các nguồn vốn đầu tư cho cho Chương trình MTQG xây dựng NTM Lồng ghép các nguồn vốn đầu tư trong xây dựng NTM là việc huy động và sử dụng đồng thời các nguồn vốn để đầu tư xây dựng NTM. Điều này là rất cần thiết bởi nếu chỉ dựa vào một loại nguồn vốn thì sẽ không thể đáp ứng được nhu cầu vốn đầu tư, nhất là đối với xây dựng hạ tầng nông thôn.

9 Mặt khác, như đã phân tích về đặc điểm của vốn đầu tư xây dựng NTM, đối tượng trực tiếp thụ hưởng kết quả sử dụng vốn đầu tư xây dựng NTM là người dân ở nông thôn. Do vậy, cần phải huy động và sử dụng nguồn vốn cộng đồng để phát huy sự tham gia của người dân, vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư trong xây dựng NTM. Mỗi nguồn vốn đầu tư có đặc điểm và vai trò nhất định.