BÀI 5: TIỆN TRỤ TRƠN Mã bài: MĐ16. 5 Giới thiệu: Tiện trụ trơn là một bước công nghệ đầu tiên của gia công tiện. Vì vậy nắm được kiến thức và kỹ năng về tiện trụ trơn sẽ giúp cho chúng ta tự tin hơn trong quá trình sử dụng và gia công trên máy tiện Mục tiêu: + Trình bày được các yêu cầu kỹ thuật khi gia công mặt trụ; + Vận hành thành thạo máy tiện để tiện trụ trơn gá trên mâm cặp 3 vấu tự định tâm đúng qui trình qui phạm, đạt yêu cầu kỹ thuật, đúng thời gian qui định, đảm bảo an toàn cho người và máy; + Giải thích được các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục; + Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, chủ động và tích cực trong học tập. Nội dung chính: 1.
Yêu cầu kỹ thuật khi gia công mặt trụ. Mục tiêu: - Nắm được các yêu cầu kỹ thuật khi gia công mặt trụ ngoài; - Thực hiện đúng các yêu cầu kỹ thuật khi tiện mặt trụ ngoài. * Mặt trụ là mặt được tạo bởi một đường thẳng quanh một đường tâm cố định và song song với nó. Do vậy khi gia công mặt trụ có một số yêu cầu kỹ thuật sau.
+ Khi gia công mặt trụ phải đảm bảo độ thẳng của đường sinh. + Đảm bảo độ hình trụ: Mọi tiết diện cắt vuông góc với đường tâm phải bằng nhau( Không có hình côn, hình tang trống và yên ngựa) + Đảm bảo độ tròn: Mọi tiết diện cắt vuông góc với đường tâm phải có độ tròn xoay (Không bị ô van, không bị góc cạnh) + Đảm bảo kích thước đường kính và chiều dài. + Đảm bảo độ nhám của bề mặt theo yêu cầu 2. Phƣơng pháp gia công trụ trơn: Mục tiêu: - Thực hiện đúng các bước khi gia công mặt trụ ngoài; 75 - Tiện được mặt trụ ngoài đạt yêu cầu kỹ thuật và thời gian đề ra.
Gá, lắp điều chỉnh mâm cặp. - Trong quá trình sử dụng và khai thác máy tiện vạn năng, chúng ta cần phải biết gá, lắp và điều chỉnh mâm cặp để phục vụ cho việc bảo dưỡng và gá kẹp vật gia công. Đối với máy tiện vạn năng thường có một số kiểu gá lắp như sau theo kết cấu của các loại máy tiện. Gá, lắp mâm cặp với trục chính bằng mặt bích có ren: Trước khi lắp mâm cặp với trục chính phải lau sạch và bôi trơn phần ren ngoài trên đầu trục chính và lỗ côn bên trong nòng trục chính.
Còn phần ren trong lỗ mặt bích được làm sạch bằng dụng cụ chuyên dùng. Trình tự lắp: trước tiên chọn tấm gỗ để khi đặt mâm cặp lên tấm gỗ, để tâm của mâm cặp trùng với tâm máy khi tấm gỗ được đặt trên băng máy. Dùng tay vặn mâm cặp vào đầu phần ren trên đầu trục chính theo chiều quay thuận của máy cho tới khi không vặn được nữa. Nếu mâm cặp có kích thước nhỏ dùng chìa khoá mâm cặp vặn chặt mâm cặp với phần ren của trục chính hoặc dùng búa nhựa gõ nhẹ vào chấu cặp của mâm cặp.
Nếu kích thước của mâm cặp lớn dùng chìa vặn hoặc mỏ lết kẹp vào chấu kẹp hoặc dùng vồ gỗ hoặc thanh gỗ dặt lên phần dẫn hướng thẳng của băng máy, quay mâm cặp để một chấu cặp t vào thanh gỗ hoặc vồ gỗ. Chiều cao của thanh gỗ hoặc vồ gỗ được chọn sao cho chấu kẹp t vào thanh gỗ sẽ nằm trong mặt phẳng ngang chứa đường tâm của trục chính. 76 Điều chỉnh tốc độ thấp của trục chính ở trị số nhỏ nhất, sau đó nhấp và ngắt cần khởi động để trục chính quay và dừng. Do bị hãm mâm cặp sẽ được vặn chặt vào đầu trục chính.
Việc tháo mâm cặp ra khỏi trục chính được thực hiện tương tự như khi lắp nhưng phải vặn theo chiều ngược lại. Gá, lắp mâm cặp với trục chính dạng côn (hình 6.7b) Kết cấu đầu trục chính dạng côn có then để truyền mô mem xoắn.Trong trường hợp này, mặt bích của mâm cặp được định tâm theo mặt côn ngoài của trục chính và kẹp chặt bằng đai ốc ren. Dạng này thường sử dụng then để truyền mô mem xoắn, các bước lắp mâm cặp lên trục chính thuộc kiểu này như sau: - Dùng gi sạch và mềm lau sạch mặt côn ngoài, lỗ côn, then và ren ở đầu trục chính - Lau sạch mặt côn, rãnh then và ren ngoài ở mặt bích của mâm cặp bằng gi sạch và bàn chải sắt. - Đặt tấm gỗ lên băng máy sau đó đặt mâm cặp lên tấm gỗ, căn cho rãnh then ở ngoài mặt bích mâm cặp trùng với rãnh then mặt côn đầu trục chính.
- Lắp mâm cặp vào trục chính, dùng tay xoay đai ốc ren tre4n đầu trục chính theo chiều quay thuận của trục chính. Để xiết chặt mâm cặp vào đầu trục chính, cần phải dùng chìa vặn chuyên dùng. Sau khi lắp chặt dùng vít hãm để hãm chặt đai ốc. Quá trình tháo mâm cặp ra khỏi đầu trục chính được tiến hành theo trình tự ngược lại với quá trình lắp.
Gá, lắp mâm cặp lên trục chính bằng định vị mặt trụ: Kết cấu ở đầu trục chính sử dụng chốt lệch để định vị. Dạng kết cấu đảm bảo độ đồng tâm cao, tháo, lắp nhanh và được dùng khá phổ biến trên máy tiện vạn năng. Trình tự lắp mâm cặp lên đầu trục chính như sau: - Dùng gi sạch và mềm lau sạch phoi ở lỗ côn và bề mặt định vị ở đầu trục chính. - Vệ sinh sạch sẽ mâm cặp bằng gi sạch.
- Đặt tấm gỗ lên băng máy, rồi dặt mâm cặp lên tấm gỗ, xoay mâm cặp sao cho các chốt tương ứng với các lỗ trên đầu trục chính. - Lắp mâm cặp lên trục chính, sao cho các bề mặt trụ định vị giũa đầu trục chính và mâm cặp tiếp xúc tốt với nhau và các chốt trên mâm cặp nằm đúng vị trí các lỗ tương ứng trên đầu trục chính - Dùng chìa vận mâm cặp lần lượt xoay chốt lệch tâm theo chiều kim đồng hồ để kẹp chặp mâm cặp vào mặt bích ở đầu trục. 77 pháp đề phòng Trình tự tháo mâm cặp được thực hiện ngược lại so với trình lắp. Gá lắp điều chỉnh phôi: Hình 5.
Gá phôi tiện trụ ngoài Trước khi gia công bất k một chi tiết nào. Chúng ta cũng phải nghiên cứu cách gá lắp sao cho phù hợp với từng chi tiết đó. Vì gá lắp phôi có ảnh hưởng rất lớn đế quá trình cắt gọt như chiều dài phôi, độ không tròn của phôi). Vậy đối với những chi tiết là trụ trơn ngắn khi gia công trên mâm cặp 3 chấu tự định tâm ta làm như sau.
- Dùng chìa khoá mâm cặp tra vào một trong 3 lỗ của bánh răng côn được lắp trên mâm cặp. Điều chỉnh khoảng mở của các chấu cặp có độ hở lớn hơn đường kính của phôi, sau đó đưa phôi vào trong mâm cặp và kẹp chặt. Để tăng thêm độ cứng vững cho phôi trong quá trình gia công, thì khi định vị và kẹp chặt phôi, ta để lượng phôi nhô ra khỏi mặt đầu của chấu cặp là ngắn nhất nhưng vẫn phải đảm bảo chiều dài cho các bước công nghệ tiếp theo) với chiều dài là: Lp = Lct + ( 1015)mm Trong đó: Lp là chiều dài của phôi nhô ra khỏi mặt đầu chấu cặp. Lct là chiều dài của chi tiết cần gia công.
Nếu gá phôi dài thì trong quá trình cắt gọt sẽ gây ra dung động hoặc phôi bị uốn, khó gia công, làm ảnh hưởng đến hình dáng, hình học và độ chính xác của chi tiết gia công. Đồng thời năng xuất giảm. Ngoài ra khi gá phôi, lực kẹp phải đủ lớn để định vị phôi không bị xê dịch trong suốt quá trình gia công. Đồng thời bề mặt của phôi tiếp xúc với chiều dài chấu cặp không được qúa ngắn, mà phải phù hợp với đường kính và chiều dài của chi tiết.
- Trong quá trình gá lắp và điều chỉnh phôi trên mâm cặp 3 chấu tự định tâm có thể phôi chưa được tròn ngay. Do nhiều nguyên nhân: Như các chấu cặp không tròn đều hoặc phôi cũng không tròn đều bị lồi, lõm hoặc bị méo. Lúc này chúng ta phải dùng bàn rà cùng búa nhựa để rà tròn lại phôi hoặc phải nới lỏng phôi để 78 xoay phôi đi một góc độ nào đó để tránh chỗ phôi méo hoặc lồi, lõm tiếp xúc với bề mặt chấu cặp hoặc dùng miếng căn mỏng kê lót vào chỗ lõm của phôi hoặc chỗ chấu cặp bị mòn. Quá trình định vị và kẹp chặt kiểu này thường phải làm đi, làm lại nhiều lần thì mới rà tròn được phôi theo yêu cầu.
Gá lắp điều chỉnh dao. Gá dao tiện ngoài - Trong quá trình cắt gọt, gá lắp dao là một yếu tố rất quan trọng. Nó có ảnh hưởng rất lớn đến quá trình tiện và độ nhám bề mặt của chi tiết gia công. Nếu gá dao không đúng yêu cầu làm thay đổi các góc của dao khi đã mài chính xác.
Ngoài ra còn ảnh hưởng tới quá trình chạy dao hoặc làm giảm tuổi thọ của dao. Vậy khi gá dao phải đảm bảo các yêu cầu sau. + Đầu mũi của dao (phần cắt gọt) phải được gá đúng ngang tâm máy. Nếu cao hơn tâm làm thay đổi góc và góc .
Mặt khác làm cho diện tích tiếp xúc giữa mặt sau của dao với chi tiết gia công sẽ tăng lên, ma sát và lực cắt tăng làm cho dao nhanh mòn, chi tiết bị dung động làm giảm độ chính xác và độ bóng bề mặt. Nếu mũi dao thấp hơn tâm cũng làm thay đổi góc và góc . Đồng thời làm mặt trước của dao bị va đập dẫn đến tuổi thọ của dao giảm. Mặt khác, do góc trước bị giảm đi quá trình thoát phoi khó khăn hơn làm giảm độ chính xác và độ bóng của chi tiết.
+ Trục của thân dao phải vuông góc với đường tâm của chi tiết. Nếu không sẽ làm thay đổi góc và góc 1, điều đó sẽ ảnh hưởng đến độ bền của dao. + Khi gá dao nên cố gắng cho chiều dài dao nhô ra khỏi mặt đầu của ổ dao là ngắn nhất khoảng bằng 1,5 so với chiều cao của thân dao. Nếu gá càng dài thì độ uốn của dao càng lớn.
+ Đối với ổ gá dao vuông có thể gá được 4 con dao một lúc, mỗi con được kẹp ít nhất từ 2 vít trở lên, mới đảm bảo độ cứng vững trong suốt quá trình gia công. 79 + Để kiểm tra vị trí của mũi dao so với tâm máy, cần đưa mũi dao so với mũi tâm ụ động hoặc tâm ụ đứng.