Luận văn tìm hiểu sự đóng góp của công đồng và người dân để thực hiện các tiêu chí cơ sở hạ tầng xây dựng nông thôn mới tại xã yên đổ huyện phú lương

Cộng đồng và người dân đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng nông… 87 trang · Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên · 2017.

• Tác giả: Đoàn Thị Diệu
• Người hướng dẫn: ThS. Dương Thị Thu Hoài
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Tìm hiểu sự đóng góp của cộng đồng và người dân để thực hiện các tiêu chí cơ sở hạ tầng xây dựng nông thôn mới tại xã Yên Đổ – huyện Phú Lương – tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái niệm nông dân
• 2.2. Các tổ chức xã hội
• 2.3. Khái niệm phát triển nông thôn
• 2.4. Khái niệm cơ sở hạ tầng
• 2.5. Mô hình nông thôn mới
• 2.6. Điều kiện cần có để xây dựng mô hình nông thôn mới theo đề án của Bộ NN và PTNT
• 2.7. Căn cứ xác định tiêu chí, chỉ tiêu xây dựng nông thôn mới theo đề án của Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Địa điểm nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.5.2. Phương pháp xử lý và phân tích các thông tin
• 3.6. Các chỉ tiêu nghiên cứu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế, xã hội của xã Yên Đổ
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên
• 4.1.2. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 4.2. Cơ sở hạ tầng
• 4.3. Những thuận lợi và khó khăn của xã
• 4.4. Hiện trạng và kết quả xây dựng CSHT của xã Yên Đổ
• 4.4.1. Nguồn vốn huy động để xây dựng CSHT
• 4.4.2. Vai trò của cộng đồng và người dân
• 4.5. Tìm hiểu hình thức và mức tham gia của người dân trong xây dựng NTM tại xã Yên Đổ
• 4.5.1. Sự quan tâm của người dân về XD NTM
• 4.5.2. Sự tham gia của người dân vào các hoạt động XD CSHT
• 4.5.3. Sự tham gia của các tổ chức cộng đồng
• 4.5.4. Thuận lợi và khó khăn
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với các cấp chính quyền
• 5.2. Đối với người dân nông thôn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cộng đồng và người dân trong xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn mới

Cộng đồng và người dân đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn mới tại xã Yên Đổ, huyện Phú Lương. Sự tham gia tích cực của người dân không chỉ giúp huy động nguồn lực tại chỗ mà còn tạo ra sự đồng thuận cao trong việc thực hiện các dự án. Các hoạt động như đóng góp kinh phí, hiến đất, và tham gia lao động đã góp phần cải thiện đáng kể hệ thống hạ tầng nông thôn. Điều này thể hiện rõ qua việc xây dựng các công trình giao thông, hệ thống thủy lợi, và cơ sở vật chất phục vụ đời sống cộng đồng.

1.1. Vai trò của cộng đồng trong huy động nguồn lực

Cộng đồng đã thể hiện vai trò quan trọng trong việc huy động nguồn lực để thực hiện các dự án xây dựng nông thôn mới. Thông qua các tổ chức như hội nông dân, hội phụ nữ, và hội cựu chiến binh, người dân đã tích cực tham gia đóng góp kinh phí, hiến đất, và lao động. Sự đồng thuận của cộng đồng đã giúp giảm thiểu chi phí và tăng hiệu quả của các dự án. Điều này không chỉ cải thiện cơ sở hạ tầng mà còn nâng cao ý thức trách nhiệm của người dân trong việc bảo vệ và phát triển quê hương.

1.2. Sự tham gia của người dân trong xây dựng cơ sở hạ tầng

Người dân tại xã Yên Đổ đã tích cực tham gia vào các hoạt động xây dựng cơ sở hạ tầng như làm đường giao thông, xây dựng hệ thống thủy lợi, và cải tạo các công trình công cộng. Sự tham gia này không chỉ giúp hoàn thành các dự án một cách nhanh chóng mà còn đảm bảo tính bền vững của các công trình. Người dân cũng đã đóng góp ý kiến trong quá trình lập kế hoạch và giám sát thi công, giúp các dự án phù hợp hơn với nhu cầu thực tế của địa phương.

II. Phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn mới tại xã Yên Đổ

Phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn mới tại xã Yên Đổ đã mang lại nhiều thay đổi tích cực cho địa phương. Các công trình như đường giao thông, hệ thống thủy lợi, và cơ sở vật chất phục vụ đời sống đã được cải thiện đáng kể. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Tuy nhiên, quá trình này cũng gặp phải một số khó khăn như thiếu nguồn vốn và sự chênh lệch trong nhận thức của người dân.

2.1. Cải thiện hệ thống giao thông và thủy lợi

Hệ thống giao thông và thủy lợi tại xã Yên Đổ đã được cải thiện đáng kể nhờ các dự án xây dựng nông thôn mới. Các con đường liên thôn, liên xã được mở rộng và nâng cấp, giúp việc đi lại và vận chuyển hàng hóa trở nên thuận tiện hơn. Hệ thống thủy lợi được đầu tư xây dựng và cải tạo, đảm bảo nguồn nước tưới tiêu cho sản xuất nông nghiệp. Những thay đổi này đã góp phần nâng cao năng suất cây trồng và cải thiện đời sống của người dân.

2.2. Khó khăn và thách thức trong phát triển cơ sở hạ tầng

Mặc dù đạt được nhiều thành tựu, quá trình phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn mới tại xã Yên Đổ vẫn gặp phải một số khó khăn. Thiếu nguồn vốn là một trong những thách thức lớn nhất, khiến nhiều dự án bị chậm tiến độ. Ngoài ra, sự chênh lệch trong nhận thức của người dân về tầm quan trọng của các dự án cũng ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện. Để khắc phục những khó khăn này, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội.

III. Đánh giá và đề xuất giải pháp

Quá trình xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn mới tại xã Yên Đổ đã mang lại nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn còn tồn tại một số hạn chế. Để tiếp tục thúc đẩy sự phát triển, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính quyền địa phương và sự tham gia tích cực của cộng đồng và người dân. Các giải pháp bao gồm tăng cường huy động nguồn vốn, nâng cao nhận thức của người dân, và đẩy mạnh công tác tuyên truyền.

3.1. Tăng cường huy động nguồn vốn

Để đảm bảo tiến độ và chất lượng của các dự án xây dựng nông thôn mới, cần tăng cường huy động nguồn vốn từ nhiều nguồn khác nhau. Chính quyền địa phương cần tích cực kêu gọi đầu tư từ các doanh nghiệp và tổ chức xã hội. Ngoài ra, việc huy động sự đóng góp của người dân cũng cần được thực hiện một cách minh bạch và hiệu quả. Điều này sẽ giúp giảm bớt gánh nặng về tài chính và đảm bảo sự bền vững của các dự án.

3.2. Nâng cao nhận thức và sự tham gia của người dân

Nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của các dự án xây dựng nông thôn mới là yếu tố then chốt để đạt được sự đồng thuận và tham gia tích cực. Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục để người dân hiểu rõ lợi ích của các dự án. Đồng thời, cần tạo điều kiện để người dân tham gia vào quá trình lập kế hoạch, giám sát và đánh giá các dự án. Điều này sẽ giúp tăng tính minh bạch và hiệu quả của các dự án.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Xây dựng nông thôn mới là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước Việt Nam nhằm thay đổi căn bản diện mạo khu vực nông thôn, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Dù quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, khu vực nông thôn nước ta vẫn tập trung khoảng 66,94% dân số và chiếm 70,2% lực lượng lao động. Sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (tháng 12/1986), sự chuyển đổi sang cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã thúc đẩy tăng trưởng vượt bậc, song cũng làm nảy sinh tình trạng phân hóa giàu nghèo sâu sắc giữa các vùng miền. Những địa phương trung du, miền núi gặp khó khăn về địa hình, giao thông và khoáng sản thường chậm phát triển, tạo áp lực di dân ra đô thị.

Nhằm khắc phục tình trạng này, Nhà nước đã triển khai Chương trình đầu tư cho các xã đặc biệt khó khăn (Chương trình 135), Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững theo Nghị quyết số 30a/2008/NQ-CP của Chính phủ, cùng Đề án thí điểm xây dựng mô hình nông thôn mới tại hơn 200 xã điểm trên toàn quốc (giai đoạn 2001-2006). Tuy nhiên, địa hình nông thôn miền núi chia cắt, tập quán định cư lâu đời khiến hạ tầng phát triển manh mún, thiếu quy chuẩn thống nhất. Để hoàn thiện hệ thống cơ sở hạ tầng, nguồn lực ngân sách nhà nước là không đủ nếu thiếu sự đồng thuận và đóng góp trực tiếp từ cộng đồng bản địa. Từ thực tiễn đó, khóa luận tập trung nghiên cứu sự tham gia của người dân tại xã Yên Đổ, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.

Mục tiêu chung của đề tài là nghiên cứu vai trò của người dân và cộng đồng trong quá trình thực hiện các tiêu chí cơ sở hạ tầng theo Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới tại xã Yên Đổ, từ đó đề xuất các giải pháp thúc đẩy xây dựng nông thôn mới tại địa phương trong giai đoạn tiếp theo.

Nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được tác giả xác định theo 5 nội dung:

1. Tìm hiểu điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế, xã hội của xã Yên Đổ.
2. Tìm hiểu và đánh giá thực trạng xây dựng cơ sở hạ tầng tại địa phương.
3. Đánh giá sự tham gia và vai trò của người dân trong quá trình thực hiện các công trình.
4. Xác định những thuận lợi và khó khăn phát sinh trong quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn nghiên cứu.
5. Đề xuất định hướng và các giải pháp chủ yếu đẩy mạnh xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn mới cho xã Yên Đổ trong thời gian tới.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là các chủ thể tham gia vào quá trình xây dựng nông thôn mới, bao gồm các hộ nông dân, cán bộ chính quyền các cấp và các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội tại địa phương. Phạm vi không gian giới hạn tại địa bàn xã Yên Đổ, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. Về thời gian, tác giả sử dụng các chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2014-2016 để phân tích biến động, đồng thời tiến hành khảo sát và thu thập dữ liệu thực địa từ ngày 20/08/2016 đến ngày 20/12/2016.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận thiết lập hệ thống khái niệm nền tảng bao gồm: nông dân, nông thôn, tổ chức xã hội, phát triển nông thôn và cơ sở hạ tầng nông thôn. Khái niệm phát triển nông thôn được tiếp cận theo định nghĩa của Ngân hàng Thế giới (World Bank, 1975), xem đây là một chiến lược cải thiện điều kiện sống kinh tế - xã hội của nhóm người nghèo ở nông thôn, kết hợp giữa hiện đại hóa và bảo tồn bản sắc truyền thống. Cơ sở hạ tầng nông thôn được phân thành hạ tầng kinh tế (giao thông, thủy lợi, mạng lưới cấp điện, kho bãi) và hạ tầng xã hội (trường học, trạm y tế, thiết chế văn hóa, thông tin liên lạc, trạm cấp nước sạch).

Về mặt lý luận, khóa luận vận dụng quan điểm phát huy nội lực cộng đồng thông qua phương châm: "Dân biết, dân bàn, dân đóng góp, dân làm, dân kiểm tra, dân quản lý và dân hưởng lợi". Mức độ tham gia của cộng đồng được chia thành 3 mức độ: không tham gia, tham gia ít, và tham gia thực sự. Ngoài ra, tác giả phân tích các bài học kinh nghiệm quốc tế về phát triển nông thôn, bao gồm chính sách "lấy nông nghiệp nuôi công nghiệp" tại Đài Loan (1949-1953), chính sách khoán sản lượng đến hộ và "Tài liệu số 1" năm 2006 tại Trung Quốc, cùng phong trào Saemaul Undong (khởi xướng năm 1970) tại Hàn Quốc với nguyên tắc Nhà nước hỗ trợ vật liệu, người dân tự quyết định và tổ chức thực hiện.

Hệ thống cơ sở pháp lý và văn bản chỉ đạo được trích dẫn gồm:

• Cấp Trung ương: Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn; Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới; Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010 phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020; Thông tư liên tịch số 26/2011/TTLT-BNNPTNT-BKHĐT-BTC; Quyết định số 342/QĐ-TTg ngày 20/02/2013 sửa đổi các tiêu chí số 7, 10, 12, 14, 15; Thông tư số 41/2013/TT-BNNPTNT và Quyết định số 372/QĐ-TTg ngày 14/3/2014.
• Cấp tỉnh Thái Nguyên: Chỉ thị số 30-CT/TU ngày 03/2/2010 của Tỉnh ủy; các Quyết định của UBND tỉnh: Quyết định số 1282/QĐ-UBND, Quyết định số 769/QĐ-UBND, Quyết định số 1014/QĐ-UBND và Quyết định số 1039/QĐ-UBND.
• Cấp huyện Phú Lương: Quyết định số 304-QĐ/HU, Kế hoạch số 41-KH/HU, Thông báo số 40-TB/HU, Văn bản số 863/BCĐ, Nghị quyết số 12-NQ/HU ngày 30/3/2012 của Ban Chấp hành Đảng bộ huyện và Quyết định số 1530-QĐ-UBND.
• Cấp xã Yên Đổ: Quyết định số 24/QĐ-ĐU, Nghị quyết chuyên đề số 04/NQ-ĐU, Quyết định số 25/QĐ-ĐU, Quyết định số 129/QĐ-UBND, Quyết định số 147/QĐ-UBND, Nghị quyết số 07/NQ-HĐND và Kế hoạch số 02/KH-UBND.

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp:

• Dữ liệu sơ cấp: Tác giả áp dụng phương pháp Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA), quan sát thực địa và điều tra bằng bảng hỏi cấu trúc sẵn. Mẫu khảo sát hộ dân gồm 40 hộ nông dân được lựa chọn ngẫu nhiên tại các thôn xóm của xã Yên Đổ. Mẫu khảo sát cán bộ gồm 20 người, chia thành 2 nhóm: 5 cán bộ chuyên trách các đoàn thể cấp xã (Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc) và 15 cán bộ phụ trách các chi hội đoàn thể tại 3 thôn.
• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội, báo cáo tiến độ xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011-2015, bản đồ quy hoạch và thống kê đất đai lưu trữ tại UBND xã Yên Đổ.
• Phương pháp xử lý dữ liệu: Toàn bộ số liệu sơ cấp được làm sạch và xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel, kết hợp phương pháp thống kê mô tả (tính tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình) và phương pháp so sánh số liệu liên thời gian (giai đoạn 2014-2016).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò của nông nghiệp và thực trạng chênh lệch mức sống nông thôn - đô thị. Phần mở đầu xác lập mục tiêu chung, hệ thống 5 mục tiêu cụ thể, đối tượng, phạm vi nghiên cứu tại xã Yên Đổ cùng ý nghĩa học thuật và thực tiễn của khóa luận trong việc đánh giá vai trò của người dân đối với tiêu chí cơ sở hạ tầng.

Phần 2: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Phần này hệ thống hóa lý luận về nông dân, tổ chức xã hội, cấu trúc cơ sở hạ tầng nông thôn và mô hình nông thôn mới. Tác giả phân tích nội hàm 7 nấc thang tham gia của người dân (dân biết, dân bàn, dân đóng góp, dân làm, dân kiểm tra, dân quản lý, dân hưởng lợi) cùng các giải pháp nâng cao năng lực lãnh đạo, phát triển sản xuất hàng hóa và bảo vệ môi trường. Đồng thời, văn bản tổng thuật kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới của Đài Loan, Trung Quốc, Hàn Quốc; kết quả thí điểm tại 11 xã điểm trên toàn quốc (tiêu biểu như Thụy Hương, Tân Thịnh, Hải Đường, Tân Thông Hội); tình hình thực hiện tại tỉnh Thái Bình, tỉnh Bắc Giang, toàn tỉnh Thái Nguyên và huyện Phú Lương.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Tác giả cụ thể hóa thiết kế nghiên cứu: giới hạn không gian tại xã Yên Đổ, thời gian khảo sát thực địa từ tháng 8/2016 đến tháng 12/2016. Quy trình chọn mẫu ngẫu nhiên xác định quy mô 40 hộ dân và phỏng vấn 20 cán bộ đoàn thể (5 cán bộ xã, 15 cán bộ thôn). Khóa luận chi tiết hóa phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp thông qua công cụ PRA và phiếu phỏng vấn, phương pháp thu thập số liệu thứ cấp từ UBND xã Yên Đổ, cùng các kỹ thuật thống kê mô tả, lập bảng biểu so sánh trên phần mềm Excel.

Phần 4: Kết quả đạt được

Đây là nội dung thực nghiệm trọng tâm của khóa luận, phản ánh các đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và kết quả thực hiện cơ sở hạ tầng tại địa phương:

• Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên: Xã Yên Đổ là xã miền núi phía Bắc huyện Phú Lương, cách trung tâm huyện 8 km, có Quốc lộ 3 chạy qua và tuyến đường 268 dài 3 km. Phía Bắc giáp xã Yên Ninh và Yên Trạch; phía Nam giáp xã Động Đạt và Phủ Lý; phía Tây giáp xã Phú Tiến (huyện Định Hóa) và xã Ôn Lương; phía Đông giáp xã Yên Lạc. Địa hình đồi núi chiếm trên 70% diện tích, độ dốc lớn, cao trung bình 200 m so với mực nước biển, dốc từ Bắc xuống Nam và bị chia cắt mạnh bởi mạng lưới sông suối. Khí hậu mang đặc trưng nhiệt đới gió mùa: mùa mưa (tháng 4 - tháng 10) có lượng mưa trung bình 2.000 - 2.100 mm/tháng; mùa khô (tháng 11 - tháng 3 năm sau) lượng mưa chỉ 24 - 25 mm/tháng; nhiệt độ trung bình năm đạt 22°C, độ ẩm trung bình 82%.
• Hiện trạng dân sinh và đất đai: Toàn xã có 17 xóm, 1.754 hộ với 6.884 nhân khẩu, lực lượng lao động trong độ tuổi là 4.498 người. Thành phần dân cư gồm 9 dân tộc cùng sinh sống (Kinh, Tày, Sán Chí, Dao, H'Mông, Hoa...), trong đó đồng bào dân tộc Tày chiếm tỷ lệ lớn nhất với 43% dân số. Trên địa bàn có 4 trường học, 1 trạm y tế và 2 đơn vị bộ đội đóng quân.
• Hiện trạng sử dụng đất năm 2016: Tổng diện tích tự nhiên là 3.561,14 ha. Trong đó, đất nông nghiệp chiếm ưu thế tuyệt đối với 3.258,72 ha (91,51%), đất phi nông nghiệp chiếm 251,35 ha (7,10%) và đất chưa sử dụng còn 51,07 ha (1,43%). Cụ thể được thể hiện qua bảng sau:

STT	Loại đất	Diện tích (ha)	Cơ cấu (%)
A	Tổng diện tích đất tự nhiên	3.561,14	100,00
I	Đất nông nghiệp	3.258,72	91,51
1	Đất chuyên trồng lúa nước	166,37	4,67
2	Đất trồng lúa nước còn lại	116,80	3,28
3	Đất trồng cây hàng năm còn lại	98,55	2,77
4	Đất trồng cây lâu năm	395,64	11,11
5	Đất rừng sản xuất	1.724,75	48,43
6	Đất nuôi trồng thủy sản	107,98	3,03
II	Đất phi nông nghiệp	251,35	7,10
1	Đất xây dựng trụ sở, công trình sự nghiệp	0,53	0,01
2	Đất quốc phòng	58,40	1,64
3	Đất cơ sở sản xuất kinh doanh	0,19	0,01
4	Đất sản xuất vật liệu xây dựng, gốm sứ	0,80	0,02
5	Đất cho hoạt động khoáng sản	3,73	0,10
6	Đất tôn giáo tín ngưỡng	1,33	0,04
7	Đất nghĩa trang, nghĩa địa	4,65	0,13
8	Đất có mặt nước chuyên dùng	18,53	0,52
9	Sông, ngòi, kênh, rạch, suối	21,40	0,60
10	Đất phát triển hạ tầng	78,26	2,20
11	Đất khu dân cư nông thôn	63,53	1,78
III	Đất chưa sử dụng	51,07	1,43

• Kết quả xây dựng cơ sở hạ tầng và huy động nguồn vốn: Đến năm 2016, xã Yên Đổ cùng xã Vô Tranh là 2 xã điểm phấn đấu về đích nông thôn mới của huyện Phú Lương, cả hai xã đều đã đạt 15/19 tiêu chí. Toàn huyện Phú Lương đã huy động tổng kinh phí 46,3 tỷ đồng cho chương trình nông thôn mới; trong đó ngân sách tỉnh hỗ trợ gần 18,7 tỷ đồng, nguồn xi măng của tỉnh trị giá trên 13,8 tỷ đồng, ngân sách huyện hơn 2 tỷ đồng, nhân dân đối ứng trên 2,8 tỷ đồng và trực tiếp hiến gần 1,2 ha đất.
• Đánh giá vai trò của người dân và tổ chức xã hội: Kết quả xử lý bảng hỏi từ 40 hộ dân và 20 cán bộ đoàn thể phản ánh mức độ nhận thức, các kênh tiếp cận thông tin tuyên truyền, tỷ lệ tham gia các buổi họp thôn bàn về quy hoạch hạ tầng, các hình thức đóng góp vật chất (tiền mặt, ngày công lao động, hiến đất làm đường), cũng như vai trò kiểm tra, giám sát chất lượng thi công và thành lập các tổ bảo dưỡng công trình sau nghiệm thu.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Chương cuối khái quát các kết quả đạt được trong việc huy động cộng đồng tham gia hoàn thiện hạ tầng nông thôn tại xã Yên Đổ, đồng thời nêu rõ các điểm nghẽn về địa hình chia cắt, nguồn vốn đối ứng hạn hẹp và tình trạng chậm phân bổ vật tư xi măng hỗ trợ. Tác giả đề xuất các nhóm khuyến nghị cụ thể đối với chính quyền các cấp và người dân địa phương.

Kết quả và đóng góp

Về kết quả thực tiễn, nghiên cứu phản ánh bức tranh phát triển hạ tầng tại xã Yên Đổ tính đến cuối năm 2016:

• Tỷ lệ hoàn thành tiêu chí: Địa phương đã hoàn thành 15/19 tiêu chí trong Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới, nằm trong nhóm 2 xã chuẩn bị về đích của huyện Phú Lương năm 2016.
• Đóng góp nguồn lực: Nhân dân trên địa bàn huyện Phú Lương (trong đó có xã Yên Đổ) đã đóng góp nguồn lực đối ứng trên 2,8 tỷ đồng tiền mặt và hiến gần 1,2 ha đất phục vụ mở rộng đường giao thông nông thôn và các công trình phúc lợi.
• Kết quả khảo sát xã hội học: Khóa luận thu thập và tổng hợp thành công các chỉ số định lượng về sự hiểu biết, mức độ quan tâm, tỷ lệ tham gia đóng góp và ý kiến đánh giá của 40 hộ dân và 20 tổ chức đoàn thể đối với các dự án xây dựng hạ tầng nông thôn.

Về giải pháp và kiến nghị, tác giả đưa ra các nhóm giải pháp chính:

• Đối với các cấp chính quyền:
  • Nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ cơ sở về quy hoạch, lập kế hoạch phát triển nông thôn bền vững và kỹ năng điều hành dự án tại cấp thôn.
  • Đẩy nhanh tiến độ phân bổ và bàn giao nguồn xi măng hỗ trợ từ cấp tỉnh; giải quyết dứt điểm các vướng mắc về thủ tục đất đai và nợ đọng xây dựng cơ bản.
  • Công khai, minh bạch các khoản đóng góp và kinh phí thực hiện dự án; thực hiện đúng quy chế dân chủ để người dân thực sự được bàn bạc và giám sát kỹ thuật.
  • Tăng cường khuyến nông, hỗ trợ chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi nhằm nâng cao thu nhập cho nông dân, tạo tiền đề nâng cao năng lực đóng góp của hộ gia đình.
• Đối với người dân nông thôn:
  • Xóa bỏ tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự đầu tư của Nhà nước; nâng cao ý thức trách nhiệm và quyền lợi gắn liền với các công trình công cộng.
  • Tích cực tham gia các buổi họp thôn, chủ động đóng góp ý kiến thiết kế, tự nguyện hiến đất giải phóng mặt bằng và tham gia ngày công lao động.
  • Thành lập các tổ tự quản cộng đồng nhằm quản lý, vận hành và duy tu, bảo dưỡng định kỳ các công trình giao thông, thủy lợi, giữ gìn tuổi thọ công trình.

Đóng góp của đề tài được thể hiện qua việc làm sáng tỏ cơ chế huy động sự tham gia của người dân tại một địa bàn miền núi đa dân tộc (đồng bào dân tộc Tày chiếm 43%). Khóa luận cung cấp cứ liệu thực chứng về phương thức "Nhà nước và nhân dân cùng làm" ở cấp cơ sở, làm rõ mức độ tương tác giữa chính quyền xã, thôn với người dân trong việc hiện thực hóa các tiêu chí cơ sở hạ tầng nông thôn mới.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số giới hạn nghiên cứu được chỉ ra từ văn bản và phạm vi khảo sát:

• Quy mô mẫu điều tra còn hạn chế: Cỡ mẫu sơ cấp chỉ dừng lại ở 40 hộ dân và 20 cán bộ đoàn thể, chưa thể bao quát toàn bộ 1.754 hộ gia đình sinh sống rải rác trên địa bàn 17 xóm của xã.
• Giới hạn thời gian khảo sát: Toàn bộ quá trình điều tra thực địa diễn ra trong 4 tháng (từ 20/08/2016 đến 20/12/2016), phản ánh hiện trạng xã hội học tại thời điểm chuẩn bị về đích nông thôn mới năm 2016.
• Hạn chế về điều tra địa chất công trình: Văn bản nêu rõ địa hình đồi núi dốc chiếm trên 70% diện tích, song địa phương chưa thực hiện khảo sát địa chất công trình chi tiết, gây khó khăn cho việc đánh giá nền móng kỹ thuật khi thi công các công trình hạ tầng.

Hướng nghiên cứu mở rộng tiếp theo bao gồm:

• Mở rộng quy mô điều tra chọn mẫu đại diện cho từng xóm trong tổng số 17 xóm, so sánh sự khác biệt về mức độ tham gia giữa các nhóm dân tộc thiểu số khác nhau trên địa bàn.
• Đánh giá giai đoạn hậu đạt chuẩn nông thôn mới (sau năm 2016) nhằm kiểm chứng tính bền vững của các công trình hạ tầng và hiệu quả hoạt động của các tổ tự quản cộng đồng trong công tác duy tu, bảo dưỡng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp, Xã hội học nông thôn và Quản lý công: Tài liệu cung cấp mẫu thiết kế nghiên cứu thực địa kết hợp giữa phương pháp PRA, điều tra bảng hỏi xã hội học và phân tích số liệu thống kê kinh tế - xã hội cấp xã.
• Cán bộ quản lý cấp xã, cán bộ phụ trách chương trình nông thôn mới cấp huyện: Cung cấp khung tham chiếu về cách thức tổ chức tuyên truyền, huy động vốn đối ứng, kinh nghiệm vận động nhân dân hiến đất làm đường và cách xử lý mối quan hệ phối hợp giữa chính quyền cơ sở với các đoàn thể quần chúng (Nông dân, Phụ nữ, Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên).
• Phần đáng tham khảo nhất trong khóa luận là hệ thống các chỉ tiêu khảo sát sự tham gia của người dân (Phần 3) cùng bảng số liệu chi tiết về hiện trạng cơ cấu đất đai và tiến độ hoàn thiện 15/19 tiêu chí nông thôn mới của xã Yên Đổ (Phần 4).

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng cỡ mẫu và phương pháp điều tra thực địa nào để thu thập dữ liệu sơ cấp?
Tác giả đã chọn mẫu ngẫu nhiên 40 hộ nông dân tại các thôn xóm của xã Yên Đổ để phỏng vấn bằng bảng hỏi có sẵn. Đồng thời, tác giả phỏng vấn sâu 20 cán bộ, gồm 5 cán bộ phụ trách các tổ chức đoàn thể cấp xã (Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc) và 15 cán bộ phụ trách đoàn thể của 3 thôn, kết hợp với phương pháp Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA).

2. Tính đến năm 2016, xã Yên Đổ đạt được bao nhiêu tiêu chí nông thôn mới và giữ vị trí nào trong kế hoạch của huyện Phú Lương?
Đến năm 2016, xã Yên Đổ đã hoàn thành 15/19 tiêu chí quốc gia về nông thôn mới. Cùng với xã Vô Tranh, Yên Đổ là 1 trong 2 xã điểm phấn đấu về đích nông thôn mới của huyện Phú Lương trong năm 2016.

3. Đặc điểm dân số và cơ cấu dân tộc tại xã Yên Đổ có nét gì nổi bật?
Toàn xã có 1.754 hộ với 6.884 nhân khẩu, lực lượng lao động trong độ tuổi đạt 4.498 người. Xã có 9 dân tộc cùng chung sống (Kinh, Tày, Sán Chí, Dao, H'Mông, Hoa...), trong đó đồng bào dân tộc Tày chiếm tỷ lệ đông nhất với 43% dân số.

4. Cơ cấu sử dụng đất đai năm 2016 của xã Yên Đổ ảnh hưởng như thế nào đến việc phát triển hạ tầng?
Tổng diện tích đất tự nhiên của xã là 3.561,14 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm tới 91,51% (riêng đất rừng sản xuất chiếm 48,43% với 1.724,75 ha), đất phát triển hạ tầng chỉ chiếm 2,20% (78,26 ha). Địa hình có hơn 70% là đồi núi dốc bị chia cắt bởi sông suối, gây khó khăn lớn cho việc san lấp mặt bằng và kiên cố hóa hệ thống giao thông nông thôn.

5. Người dân và cộng đồng tại huyện Phú Lương đã đóng góp những nguồn lực cụ thể nào cho xây dựng nông thôn mới tính đến năm 2016?
Tính đến năm 2016, trong tổng số 46,3 tỷ đồng kinh phí huy động trên toàn huyện Phú Lương, người dân địa phương đã trực tiếp đối ứng trên 2,8 tỷ đồng tiền mặt và tự nguyện hiến gần 1,2 ha đất để phục vụ thi công các công trình cơ sở hạ tầng.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Đoàn Thị Diệu đã phản ánh trung thực thực trạng xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn mới tại xã Yên Đổ, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên thông qua việc kết hợp chặt chẽ giữa số liệu thống kê địa phương giai đoạn 2014-2016 và khảo sát xã hội học thực địa trên mẫu 40 hộ dân cùng 20 cán bộ đoàn thể. Nghiên cứu khẳng định sự tham gia tích cực của cộng đồng dân cư đa dân tộc (tiêu biểu là 43% đồng bào dân tộc Tày) thông qua đóng góp tiền của, ngày công và hiến đất là điều kiện quyết định giúp xã hoàn thành 15/19 tiêu chí nông thôn mới tính đến năm 2016. Các đề xuất nâng cao năng lực cán bộ cơ sở, công khai quy hoạch và phát huy vai trò tự quản của các tổ chức cộng đồng mang giá trị tham khảo thiết thực cho công tác quản trị và phát triển nông thôn tại các địa bàn miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nước ta là một nước nông nghiệp có truyền thống là trồng cây lúa nước. Với diện tích ¾ là đồi núi, dân cư sinh sống tập trung ở các khu đô thị, các thành phố lớn, trung tâm các huyện, thị trấn và sinh sống thưa thớt ở các khu vực nông thôn trong phạm vi cấp làng, xã, ấp, bản. Đến nay, tuy quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ nhưng vẫn còn khoảng 66,94% dân số và 70,2% lực lượng lao động nước ta tập trung ở khu vực nông thôn.

Trải qua các thời kì dựng nước, giữ nước và cho đến nay thì Đảng và Nhà Nước ta luôn quan tâm, chăm lo đến việc phát triển kinh tế xã hội ở nông thôn. Sự quan tâm đó được thể hiện ở trong lĩnh vực nông nghiệp ở nông thôn và nó được biểu hiện bằng cách: Đảng ta đưa ra các chủ trương, chính sách, các dự án, các chương trình, các bộ luật qua các thời kì để hạn chế những điểm yếu kém, khắc phục các khuyết điểm, sai lầm đang tồn tại trong quá trình sản xuất và tổ chức sản xuất nhằm tìm ra những giải pháp đẩy mạnh phát triển nền nông nghiệp ở nông thôn của thời kì sau. Sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (tháng 12/1986), đất nước ta bước vào công cuộc đổi mới, nền kinh tế được vận hành theo cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và ngày càng hội nhập sâu hơn với kinh tế thế giới. Nền kinh thế thị trường và hội nhập có nhiều ưu điểm như giải phóng lực lượng sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng, tạo điều kiện để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.

Tuy vậy, bên cạnh những ưu điểm thì nền kinh tế thị trường đã bộc lộ nhiều khuyết điểm. Do việc phân bổ nguồn lực kinh tế tuân theo quy luật vận động của hệ thống thị trường, cho nên, những vùng, địa phương khó khăn, ít tài nguyên khoáng sản và không có n 2 vị trí địa lý thuận lợi vẫn phát triển chậm, đời sống của nhân dân vẫn còn nhiều khó khăn, phân cực giàu nghèo ngày càng sâu sắc, nhất là ở nông thôn vùng sâu, vùng xa. Một thực tế đang diễn ra là do nông thôn chậm phát triển nên áp lực di dân từ nông thôn ra thành thị ngày càng lớn làm ảnh hưởng đến quá trình ổn định và phát triển của các đô thị. Trước thực trạng nêu trên, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, giải pháp để hạn chế những tác động tiêu cực của kinh tế thị trường và hội nhập như triển khai thực hiện chương trình đầu tư cho các xã đặc biệt khó khăn (Chương trình 135) và đầu tư cho các huyện nghèo theo Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP, ngày 27/12/2008 của Chính phủ.

Từ năm 2001- 2006, cả nước đã triển khai Đề án thí điểm “Xây dựng mô hình Nông thôn mới cấp xã theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa” do Ban kinh tế Trung ương và Bộ Nông nghiệp & PTNT chỉ đạo ở trên 200 xã điểm ở cả nước. Nông thôn mới đã làm thay đổi một cách căn bản diện mạo nông thôn, nếp sống, nếp nghĩ. Các địa phương cũng đã có nhiều cố gắng để xây dựng Nông thôn mới nhưng nông thôn nước ta có phạm vi rất rộng lớn, kinh tế của nông thôn chủ yếu là sản xuất nông nghiệp nên nhìn chung nông thôn nước ta còn vẫn nghèo. Cùng với đặc điểm địa hình phức tạp, nhiều sông suối chia cắt và cách lập làng theo tập quán có từ lâu đời nên nông thôn ta phát triển còn lộn xộn, mỗi nơi làm theo một cách, chưa theo một chuẩn mực thống nhất nào.

Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Đề tài tập trung nghiên cứu vai trò của người dân và cộng đồng trong quá trình thực hiện các tiêu chí cơ sở hạ tầng theo bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới tại xã Yên Đổ – huyện Phú Lương – tỉnh Thái Nguyên để từ đó đề xuất ra một số giải pháp chủ yếu đẩy mạnh quá trình xây dựng mô hình nông thôn mới ở địa phương thời gian tới. Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu được điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế, xã hội của xã. - Tìm hiểu và đánh giá được thực trạng xây dựng CSHT tại địa phương.

- Đánh giá được sự tham gia và vai trò của người dân trong quá trình thực hiện. - Đưa ra được những khó khăn, thuận lợi trong khi thực hiện xây dựng nông thôn mới tại địa bàn nghiên cứu. - Đề xuất được định hướng và các giải pháp chủ yếu đẩy mạnh quá trình xây dựng CSHT mới cho địa bàn xã Yên Đổ - huyện Phú Lương - tỉnh Thái Nguyên trong thời gian tới. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Nghiên cứu tìm hiểu điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội của xã Yên Đổ là cơ hội cho sinh viên khảo sát thực tế, áp dụng cơ sở lý thuyết vào thực tiễn, học hỏi kinh nghiệm truyền thống của địa phương. Là hình thức tập luyện trước khi ra trường. - Nâng cao kiến thức đã được học và rút ra kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. - Vận dụng và phát huy được các kiến thức đã học tập và nghiên cứu.

- Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập và xử lý thông tin của bản thân trong quá trình nghiên cứu. Ý nghĩa trong thực tiễn - Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho các đề tài, đề án về xây dựng nông thôn mới tại địa phương hoặc nơi khác. - Cho thấy những thuận lợi, khó khăn, những điều chưa làm được và cần phải làm ở địa phương để có thể đưa ra giải pháp phù hợp với bộ tiêu chí. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.

Khái niệm nông dân Nông dân là những người lao động cư trú ở nông thôn, tham gia sản xuất nông nghiệp. Nông dân sống chủ yếu bằng ruộng vườn, sau đó đến các ngành nghề mà tư liệu sản xuất chính là đất đai. Tùy từng quốc gia, từng thời kì lịch sử, người nông dân có quyền sở hữu khác nhau về ruộng đất. Họ hình thành nên giai cấp nông dân, có vị trí, vai trò nhất định trong xã hội.[3] Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân, trong đó có nhiều nông dân.

Tập hợp dân cư này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hoá, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác. Các tổ chức xã hội Khái niệm tổ chức xã hội được dùng với nhiều nghĩa khác nhau trong các ngành khoa học khác nhau và trong tư duy đời thường. Tổ chức xã hội có thể được hiểu hoặc là một thành tố của cơ cấu xã hội, hoặc là một dạng hoạt động, hay là mức độ trật tự nội tại, sự hài hòa giữa các thành phần của một chỉnh thể. Khái niệm tổ chức xã hội được xem như là một thành tố của cơ cấu xã hội; với ý nghĩa này, tổ chức xã hội chính là một hệ thống các quan hệ, tập hợp liên kết cá nhân nào đó để đạt được một mục đích nhất định.

Như vậy, định nghĩa này nhấn mạnh đến hệ thống các quan hệ liên kết cá nhân chứ không phải chính tập hợp cá nhân trong các tổ chức và các quan hệ ở đây là các quan hệ xã hội. Nếu như giữa tập hợp các cá nhân không có những quan hệ xã hội thì họ chưa thể được coi là thành viên của một tổ chức xã hội nào đó. Những quan hệ này sẽ liên kết các cá nhân vào một nhóm để họ cùng thực hiện một hoạt động chung nào đó nhằm đạt được những lợi ích nhất định. n 5 Tóm lại, có thể hiểu tổ chức xã hội là một nhóm người có mối quan hệ với nhau, giúp đỡ lẫn nhau, và hoạt động cùng mục tiêu và cùng lợi ích như nhau.

Các tổ chức ở xã như: hội nông dân, hội phụ nữ, hội cựu chiến binh,… 2. Khái niệm phát triển nông thôn Nông thôn là vùng khác với đô thị là ở đó có một cộng đồng chủ yếu là nông dân, làm nghề chính là nông nghiệp; có mật độ dân cư thấp hơn; có kết cấu hạ tầng kém phát triển hơn; Có mức độ phúc lợi xã hội thua kém hơn; có trình độ dân trí, trình độ tiếp cận thị trường và sản xuất hàng hoá thấp hơn. Phát triển nông thôn là một phạm trù rộng được nhận thức với rất nhiều quan điểm khác nhau. Theo Ngân hàng thế giới (1975): “Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống về kinh tế và xã hội của một nhóm người cụ thể - người nghèo ở vùng nông thôn.

Nó giúp những người nghèo nhất trong những người dân sống ở các vùng nông thôn được hưởng lợi ích từ sự phát triển”. [2] Phát triển nông thôn có tác động theo nhiều chiều khác nhau. Đây là một quá trình thu hút mọi người dân tham gia vào các chương trình phát triển, nhằm mục tiêu cải thiện chất lượng cuộc sống của các cư dân nông thôn, đồng thời phát triển nông thôn là quá trình thực hiện hiện đại hóa nền văn hóa nông thôn nhưng vẫn bảo tồn được những giá trị truyền thống thông qua việc ứng dụng khoa học và công nghệ. PTNT là sự phát triển tổng hợp của tất cả các hoạt động có mối liên hệ tác động qua lại lẫn nhau giữa các yếu tố vật chất, kinh tế, công nghệ, văn hóa, xã hội, thể chế và môi trường.

Nó không thể tiến hành một cách độc lập mà phải được đặt trong khuôn khổ của một chiến lược, chương trình phát triển quốc gia. Sự phát triển của các vùng nông thôn sẽ đóng góp tích cực vào sự nghiệp phát triển kinh tế nói riêng và sự phát triển chung của đất nước [2] n 6 2. Khái niệm cơ sở hạ tầng - Cơ sở hạ tầng: là tổng thể các điều kiện cơ sở vật chất, kỹ thuật và kiến trúc đóng vai trò nền tảng cơ bản cho các hoạt động kinh tế, xã hội được diễn ra một cách bình thường.