Vấn Đề Đổi Mới Tư Duy Lý Luận Về Đối Ngoại Của Đảng Cộng Sản Việt Nam Hiện Nay

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đổi mới tư duy lý luận về đối ngoại của đảng cộng sản việt nam hiện nay, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực

• Tác giả: Dương Thị Oanh Thanh
• Người hướng dẫn: PGS. Ngô Đình Xây
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Đổi Mới Tư Duy Lý Luận Về Đối Ngoại Của Đảng Cộng Sản Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Tình hình nghiên cứu
• Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp của đề tài
• Ý nghĩa của luận văn
• Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TÍNH TẤT YẾU VÀ NỘI DUNG ĐỔI MỚI TƯ DUY LÝ LUẬN VỀ ĐỐI NGOẠI CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TỪ 1986 ĐẾN NAY
• 1.1. Tư duy lý luận và đổi mới tư duy lý luận về đối ngoại
• 1.1.1. Tư duy lý luận và đổi mới tư duy lý luận
• 1.1.1.1. Đổi mới tư duy lý luận
• 1.1.2. Đổi mới tư duy lý luận về đối ngoại
• 1.2. Đổi mới tư duy lý luận về đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam là một tất yếu
• 1.2.1. Những tác động của nhân tố khách quan
• 1.2.2. Những tác động của nhân tố chủ quan
• 1.3. Nội dung cơ bản của việc đổi mới tư duy lý luận về đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam từ 1986 đến nay
• 1.3.1. Nhận thức lại thời đại
• 1.3.2. Nhận thức về các chủ thể của thế giới
• 1.3.3. Nhận thức lại những mâu thuẫn trong giai đoạn hiện nay của thời đại
• 1.4. Những kết quả và bài học kinh nghiệm
• 1.4.1. Những kết quả
• 1.4.2. Bài học kinh nghiệm
• 2. CHƯƠNG 2: VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP NHẰM TIẾP TỤC ĐỔI MỚI TƯ DUY LÝ LUẬN VỀ ĐỐI NGOẠI CỦA ĐẢNG TRONG THỜI GIAN TỚI
• 2.1. Dự báo bối cảnh mới tác động đến việc đổi mới tư duy lý luận về đối ngoại của Đảng
• 2.1.1. Bối cảnh chung và khu vực
• 2.1.1.1. Về bối cảnh chung
• 2.1.1.2. Về bối cảnh khu vực
• 2.1.2. Sự hội nhập sâu, rộng vào đời sống quốc tế và yêu cầu phát triển nội lực
• 2.2. Những vấn đề đặt ra trong quá trình đổi mới tư duy lý luận về đối ngoại của Đảng ta
• 2.2.1. Mối quan hệ giữa độc lập tự chủ và hội nhập quốc tế
• 2.2.1.1. Cơ sở lý luận của mối quan hệ giữa độc lập tự chủ và hội nhập quốc tế
• 2.2.1.2. Thực tiễn xử lý mối quan hệ giữa độc lập tự chủ và hội nhập quốc tế
• 2.2.2. Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội trong bối cảnh hội nhập quốc tế
• 2.2.3. Nhận thức về đối tượng, đối tác trong ngoại giao
• 2.2.3.1. Khái niệm về đối tượng và đối tác trong công tác ngoại giao
• 2.2.3.2. Sự phân định đối tác và đối tượng trong tư duy đối ngoại
• 2.2.4. Mối quan hệ giữa lợi ích quốc gia, dân tộc và lợi ích nhân loại trong quan hệ hợp tác ngoại giao
• 2.2.4.1. Quan niệm về lợi ích quốc gia, dân tộc và lợi ích nhân loại
• 2.2.4.2. Lợi ích quốc gia dân tộc là bất biến
• 2.2.5. Thái độ đối với các nước láng giềng
• 2.3. Phương hướng và giải pháp để tiếp tục đổi mới tư duy lý luận về đối ngoại của Đảng trong thời gian tới
• 2.3.1. Phương hướng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đổi Mới Tư Duy Lý Luận Về Đối Ngoại Đảng 1986

Công cuộc đổi mới toàn diện đất nước bắt đầu từ năm 1986, trong đó có lĩnh vực đối ngoại. Đường lối đối ngoại và hoạt động ngoại giao đã đóng góp những thành tựu quan trọng vào những thành tựu chung của sự nghiệp đổi mới đất nước. Ngoại giao Việt Nam đã chuyển mình đưa đất nước ta từ chỗ bị bao vây, cô lập trên trường quốc tế đến nay Việt Nam đã hoà nhập mạnh mẽ vào khu vực và thế giới. Việt Nam chủ động, tích cực hơn trong các mối quan hệ bang giao. Hiện tại Việt Nam đang là thành viên của nhiều tổ chức lớn trên thế giới và có quan hệ đầy đủ và bình thường với tất cả các nước lớn, các trung tâm kinh tế - chính trị, các tổ chức tài chính tiền tệ lớn trên thế giới, vị thế của nước ta dần được khẳng định trên trường quốc tế. Trong quá trình phát triển của đất nước, ta thấy rõ trước năm 1986 Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội.

1.1. Tư Duy Lý Luận và Vai Trò Trong Sự Phát Triển

Tư duy lý luận đóng vai trò quan trọng trong nhận thức xã hội và hoạt động thực tiễn, đặc biệt trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước, trên con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đổi mới tư duy lý luận là vấn đề cấp bách trong sự lãnh đạo của Đảng, đồng thời là vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với sự tồn tại và phát triển của đất nước.

1.2. Đại Hội Đảng VI 1986 và Bước Ngoặt Đổi Mới

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (1986) đánh dấu bước ngoặt trong đổi mới tư duy lý luận của Đảng, đó là sự điều chỉnh chính sách đối ngoại, là sự xác định lại mục tiêu phát triển của đất nước phù hợp với sự vận động liên tục trong quan hệ quốc tế, từ đó xây dựng môi trường bên ngoài ổn định phục vụ cho sự phát triển. Từ năm 1986 đến nay, nội dung đổi mới tư duy trong lĩnh vực đối ngoại càng được Đảng ta làm rõ hơn.

II. Vì Sao Cần Đổi Mới Tư Duy Lý Luận Về Đối Ngoại Hiện Nay

Trước năm 1986, Việt Nam gặp nhiều khó khăn về kinh tế - xã hội, tụt hậu, nghèo nàn về sản phẩm tiêu dùng, lạc hậu về khoa học - kỹ thuật và công nghệ. Nguyên nhân là do chúng ta “bế quan tỏa cảng”, không giao lưu buôn bán, “khép mình” trong các mối quan hệ đối ngoại, chỉ quan hệ với các nước trong hệ thống chủ nghĩa xã hội, bỏ qua các mối quan hệ ngoại giao với các nước tư bản trên thế giới. Nguyên nhân sâu xa là do xuất phát từ tư duy, từ nhận thức chưa đúng, chưa đầy đủ về quá trình vận động phát triển thực tiễn như tình hình xu hướng vận động của thời đại, quốc tế cũng như nhu cầu đổi mới của đất nước.

2.1. Tác Động của Bối Cảnh Quốc Tế và Khu Vực

Sự kết thúc của cục diện thế giới hai cực thúc đẩy mạnh mẽ xu hướng đa phương, đa dạng hoá quan hệ quốc tế. Kinh tế trở thành nhân tố quyết định sức mạnh tổng hợp từng quốc gia và ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quan hệ quốc tế thời kỳ sau chiến tranh lạnh. Tuy nhiên, không có nghĩa đã hết khả năng xảy ra căng thẳng mới, rối loạn hoặc xung đột cục bộ. Thêm vào đó là những vấn đề toàn cầu trở nên gay gắt.

2.2. Khủng Hoảng Kinh Tế và Yêu Cầu Đổi Mới

Từ năm 1986, trước yêu cầu bức bách của tình hình trong nước (khủng hoảng kinh tế trầm trọng, mục tiêu tổng thể của kế hoạch 5 năm 1981 - 1985 thất bại; lòng tin của nhân dân giảm sút; những khó khăn bên trong do vấn đề Campuchia và hậu quả của cuộc chiến tranh biên giới năm 1979) và sự phát triển mới của tình hình quốc tế, vấn đề đổi mới tư duy lý luận về đối ngoại được đặt ra cấp thiết cho sự phát triển đất nước.

2.3. Xu Thế Toàn Cầu Hóa và Cạnh Tranh Kinh Tế

Xu thế hòa hoãn Đông - Tây; xu thế toàn cầu hóa và cạnh tranh kinh tế trong quan hệ quốc tế; khu vực châu Á – Thái Bình Dương phát triển năng động nhất thế giới; vấn đề Campuchia đang từng bước được giải quyết bằng thương lượng chính trị. Mỹ và phương Tây tiếp tục duy trì bao vây, cấm vận đối với Việt Nam; cải tổ và sự sụp đổ của các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và Liên Xô.

III. Nội Dung Chính Đổi Mới Tư Duy Lý Luận Đối Ngoại Đảng

Việc đổi mới tư duy lý luận về đối ngoại tập trung vào nhận thức lại thời đại, các chủ thể của thế giới, và những mâu thuẫn trong giai đoạn hiện nay. Đảng ta đã nhìn thẳng vào sự thật, nói đúng sự thật, từ đó đưa ra những điều chỉnh phù hợp với thực tiễn và xu thế phát triển của thế giới.

3.1. Nhận Thức Lại Thời Đại và Xu Hướng Phát Triển

Quá trình đổi mới tư duy lý luận về đối ngoại bắt đầu từ việc nhận thức lại thời đại, xu hướng phát triển của thế giới, và vai trò của Việt Nam trong bối cảnh mới. Điều này đòi hỏi sự linh hoạt, sáng tạo trong việc hoạch định chính sách đối ngoại, đảm bảo lợi ích quốc gia dân tộc trong quá trình hội nhập quốc tế.

3.2. Đa Phương Hóa Đa Dạng Hóa Quan Hệ Đối Ngoại

Một nội dung quan trọng của đổi mới tư duy là đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, mở rộng quan hệ với tất cả các quốc gia trên thế giới trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng và cùng có lợi.

3.3. Chủ Động Hội Nhập Quốc Tế và Phát Triển Nội Lực

Chủ động hội nhập quốc tế và phát triển nội lực là hai yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước. Điều này đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa việc tận dụng các cơ hội từ bên ngoài và phát huy tối đa nguồn lực bên trong.

IV. Vấn Đề Đặt Ra Tiếp Tục Đổi Mới Tư Duy Đối Ngoại Như Thế Nào

Trong bối cảnh mới, việc đổi mới tư duy lý luận về đối ngoại của Đảng đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết, như mối quan hệ giữa độc lập tự chủ và hội nhập quốc tế, nhận thức về đối tượng và đối tác trong ngoại giao, và mối quan hệ giữa lợi ích quốc gia dân tộc và lợi ích nhân loại trong quan hệ hợp tác ngoại giao.

4.1. Độc Lập Tự Chủ và Hội Nhập Quốc Tế Mối Quan Hệ

Mối quan hệ giữa độc lập tự chủ và hội nhập quốc tế là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo lợi ích quốc gia dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa. Cần phải có cơ sở lý luận vững chắc và kinh nghiệm thực tiễn để xử lý mối quan hệ này một cách hiệu quả.

4.2. Nhận Diện Đối Tác và Đối Tượng Trong Ngoại Giao

Việc phân định rõ ràng giữa đối tác và đối tượng trong ngoại giao là rất quan trọng để xây dựng chính sách đối ngoại phù hợp và hiệu quả. Cần phải có sự đánh giá khách quan, toàn diện về các quốc gia và tổ chức quốc tế để đưa ra quyết định đúng đắn.

4.3. Lợi Ích Quốc Gia và Lợi Ích Nhân Loại Dung Hòa

Mối quan hệ giữa lợi ích quốc gia dân tộc và lợi ích nhân loại trong quan hệ hợp tác ngoại giao cũng là một vấn đề cần được xem xét kỹ lưỡng. Cần phải tìm ra sự cân bằng giữa việc bảo vệ lợi ích quốc gia và đóng góp vào sự phát triển chung của nhân loại.

V. Giải Pháp Đột Phá Đổi Mới Tư Duy Đối Ngoại Trong Tương Lai

Để tiếp tục đổi mới tư duy lý luận về đối ngoại của Đảng trong thời gian tới, cần có những phương hướng và giải pháp cụ thể, như nâng cao năng lực nghiên cứu, dự báo tình hình, tăng cường đào tạo cán bộ đối ngoại, và đổi mới phương pháp tư duy, tiếp cận vấn đề.

5.1. Nâng Cao Năng Lực Nghiên Cứu và Dự Báo Tình Hình

Nâng cao năng lực nghiên cứu và dự báo tình hình là yếu tố then chốt để có thể đưa ra những quyết sách đối ngoại đúng đắn và kịp thời. Cần phải đầu tư vào các trung tâm nghiên cứu, các chuyên gia về quan hệ quốc tế để có được những thông tin và phân tích chính xác.

5.2. Tăng Cường Đào Tạo Cán Bộ Đối Ngoại Chuyên Nghiệp

Cán bộ đối ngoại đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện đường lối đối ngoại của Đảng. Cần phải có chương trình đào tạo bài bản, chuyên nghiệp để nâng cao trình độ, năng lực cho đội ngũ cán bộ này.

5.3. Đổi Mới Phương Pháp Tư Duy và Tiếp Cận Vấn Đề

Đổi mới phương pháp tư duy và tiếp cận vấn đề là yêu cầu tất yếu để đáp ứng với những thay đổi nhanh chóng của tình hình thế giới. Cần phải có tư duy mở, sáng tạo, linh hoạt để giải quyết những thách thức mới.

VI. Kết Luận Tầm Quan Trọng Của Tư Duy Lý Luận Trong Đối Ngoại

Đổi mới tư duy lý luận về đối ngoại là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng của toàn Đảng, toàn dân. Chỉ khi có tư duy đúng đắn, chúng ta mới có thể xây dựng một nền ngoại giao vững mạnh, góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước.

6.1. Đổi Mới Tư Duy Quá Trình Liên Tục và Không Ngừng

Đổi mới tư duy không phải là một nhiệm vụ một lần là xong, mà là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự kiên trì, bền bỉ. Cần phải thường xuyên đánh giá, điều chỉnh để đảm bảo rằng tư duy của chúng ta luôn phù hợp với thực tiễn.

6.2. Ngoại Giao Vững Mạnh Nền Tảng Phát Triển Bền Vững

Một nền ngoại giao vững mạnh là nền tảng quan trọng để đảm bảo hòa bình, ổn định, và phát triển bền vững của đất nước. Cần phải xây dựng một nền ngoại giao toàn diện, hiện đại, đáp ứng được yêu cầu của thời đại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trước thềm công cuộc Đổi mới năm 1986, Việt Nam đối mặt với cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội trầm trọng với tỷ lệ lạm phát phi mã lên tới 774,7%, nguồn vốn vay nước ngoài chiếm 22,4% tổng thu ngân sách quốc gia và mức bội chi ngân sách năm 1985 tăng vọt lên 36,6%. Cùng với tổn thất nặng nề sau các cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới năm 1978 và năm 1979, đất nước lâm vào tình trạng bị bao vây, cô lập sâu sắc trên trường quốc tế. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ tư duy đối ngoại khép kín, giáo điều, chỉ quan hệ với hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa mà chưa thích ứng với sự vận động của quan hệ quốc tế đương đại.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là phân tích tính tất yếu, nội dung và các quy luật biện chứng của quá trình đổi mới tư duy lý luận đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam. Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa các phạm trù triết học về tư duy và tư duy lý luận đối ngoại, làm rõ sự chuyển biến nhận thức về thời đại, chủ thể thế giới, cũng như phân định mối quan hệ đối tác - đối tượng. Phạm vi nghiên cứu bao quát tiến trình lịch sử từ Đại hội VI năm 1986 đến năm 2013, gắn liền với các văn kiện cốt lõi của Đảng và bối cảnh toàn cầu hóa. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học giúp giải tỏa thế bao vây, tạo dựng môi trường quốc tế hòa bình, góp phần đưa quy mô ngoại giao của Việt Nam mở rộng tới hơn 180 quốc gia và nâng tỷ trọng kinh tế đối ngoại đóng góp vững chắc vào sự phát triển chung.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, đặc biệt là lý luận nhận thức Mác - Lênin và phép biện chứng duy vật về mối quan hệ giữa tư duy và tồn tại xã hội. Nghiên cứu khai thác quan điểm của V.I. Lênin về tính lịch sử cụ thể, nguyên lý phát triển và sự thích ứng lý luận cách mạng trước những biến chuyển của thời đại quá độ. Đồng thời, tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh với nguyên tắc hòa hiếu "thân thiện với tất cả các nước mà không thù gì với nước nào" đóng vai trò kim chỉ nam xuyên suốt.

Khung lý thuyết của công trình xoay quanh 4 khái niệm nền tảng:

• Tư duy lý luận: Hình thức phản ánh hiện thực gián tiếp, khái quát cao ở cấp độ khái niệm, quy luật nhằm nắm bắt bản chất vận động của thực tiễn.
• Đổi mới tư duy đối ngoại: Sự thay đổi căn bản trong nhận thức, phương pháp tiếp cận và đánh giá cục diện quốc tế để định hình đường lối bang giao phù hợp.
• Đối tác và đối tượng: Cặp phạm trù biện chứng dùng để phân định những lực lượng có cùng mục tiêu hợp tác cùng có lợi và những hành vi phương hại đến lợi ích dân tộc.
• Lợi ích quốc gia - dân tộc: Giá trị tối cao, bất biến, làm căn cứ điều chỉnh mọi sách lược ngoại giao trong môi trường toàn cầu hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn, bao gồm toàn bộ hệ thống văn kiện Đảng từ Đại hội VI năm 1986 đến Đại hội XI năm 2011, các nghị quyết Trung ương chuyên đề về đối ngoại và hơn 50 công trình nghiên cứu chuyên sâu về triết học chính trị. Cỡ mẫu nghiên cứu được xác lập thông qua việc khảo sát có chủ đích 11 kỳ đại hội và hội nghị Trung ương mang tính bước ngoặt trong giai đoạn 1986-2013. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được lựa chọn nhằm tập trung phân tích những văn bản mang tính cương lĩnh chính trị, phản ánh rõ nét sự vận động của tư duy lý luận qua từng chặng đường.

Phương pháp phân tích chủ đạo là sự kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp logic và phương pháp lịch sử, kết hợp phân tích - tổng hợp, quy nạp - diễn dịch và so sánh đối chiếu. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm tái hiện khách quan tiến trình vận động lịch sử của tư duy đối ngoại, bóc tách các mối liên hệ bản chất bên trong mà không bị chi phối bởi các hiện tượng ngẫu nhiên, từ đó rút ra các bài học quy luật có giá trị dự báo cho tương lai.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn chỉ ra bước chuyển có tính bước ngoặt từ tư duy khép kín sang hội nhập quốc tế toàn diện. Trước năm 1986, quan hệ đối ngoại bị giới hạn trong khối xã hội chủ nghĩa; đến năm 2013, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức với hơn 180 quốc gia, bình thường hóa quan hệ với toàn bộ 5 nước ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (nhóm quốc gia nắm giữ hơn 70% tổng GDP toàn cầu và hơn một nửa dân số thế giới).

Thứ hai, phát hiện sự thay đổi căn bản trong nhận thức về chủ nghĩa tư bản hiện đại. Đảng đã nhận diện tính hai mặt của chủ nghĩa tư bản toàn cầu hóa: vừa bộc lộ bản chất bóc lột với tỷ suất lợi nhuận bình quân 300% (cá biệt đạt 700% - 800%) và duy trì khoảng 15% - 20% dân cư nghèo khổ, nhưng đồng thời nắm giữ tiềm lực công nghệ và vốn khổng lồ. Từ đó, tư duy đối ngoại chuyển từ đối đầu ý thức hệ sang phương châm "vừa hợp tác, vừa đấu tranh", tận dụng ngoại lực để phát triển nội lực.

Thứ ba, xác lập bước tiến lý luận mang tính đột phá về phân định "đối tác" và "đối tượng". Luận văn chứng minh việc xóa bỏ lối tư duy "bạn - thù" nhị nguyên xơ cứng đã giúp gia tăng tỷ lệ nhận diện các điểm tương đồng lợi ích song trùng lên mức tối đa, xác định bất kỳ chủ thể nào tôn trọng độc lập, chủ quyền Việt Nam đều là đối tác hợp tác.

+-------------------------------------------------------------------------------+
| MA TRẬN NHẬN THỨC BIỆN CHỨNG: ĐỐI TÁC VÀ ĐỐI TƯỢNG TRONG TƯ DUY ĐỐI NGOẠI MỚI |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ       | TƯ DUY TRƯỚC NĂM 1986       | TƯ DUY ĐỔI MỚI HIỆN NAY|
+-------------------------+-----------------------------+-----------------------+
| Tiêu chuẩn phân định    | Dựa trên ý thức hệ khối phe | Dựa trên lợi ích dân  |
|                         | (Xã hội chủ nghĩa / Tư bản) | tộc và luật pháp quốc tế|
+-------------------------+-----------------------------+-----------------------+
| Phương thức ứng xử      | Tuyệt đối hóa liên minh     | Vừa hợp tác, vừa đấu  |
|                         | hoặc đối đầu toàn diện      | tranh linh hoạt       |
+-------------------------+-----------------------------+-----------------------+
| Phạm vi quan hệ quốc tế | Khép kín, giới hạn đồng minh| Đa phương hóa, làm bạn|
|                         | (Khoảng 20-30 quốc gia)     | với hơn 180 quốc gia  |
+-------------------------+-----------------------------+-----------------------+

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những bước tiến lý luận trên xuất phát từ áp lực sống còn của thực tiễn khi hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu tan rã vào đầu thập niên 1990, buộc Đảng phải bám sát thực tiễn để đổi mới. So với các công trình nghiên cứu trước năm 2000 vốn chủ yếu tiếp cận dưới góc độ lịch sử sự kiện, luận văn này đã giải thích tiến trình đổi mới dưới lăng kính quy luật triết học biện chứng.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh mối tương quan chặt chẽ: khi tư duy lý luận mở đường cho việc gia nhập ASEAN (1995), APEC (1998) và WTO (2007), độ mở nền kinh tế Việt Nam đã tăng trưởng vượt bậc từ dưới 30% GDP vào năm 1986 lên hơn 150% GDP vào năm 2013. Biểu đồ tăng trưởng thương mại quốc tế và các dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trong giai đoạn này là minh chứng thực nghiệm sinh động cho tính đúng đắn của việc đổi mới tư duy lý luận.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, kiên định và phát triển hệ thống lý luận đối ngoại độc lập, tự chủ gắn với chủ nghĩa xã hội. Mục tiêu nâng cao năng lực dự báo chiến lược đối ngoại đạt độ chính xác trên 85% trước các biến động địa chính trị. Thời gian triển khai thực hiện liên tục từ năm 2014 đến năm 2025, do Hội đồng Lý luận Trung ương chủ trì phối hợp với Ban Đối ngoại Trung ương.

Thứ hai, thể chế hóa linh hoạt sách lược phân định đối tác - đối tượng trong bối cảnh cạnh tranh giữa các nước lớn. Đơn vị chức năng cần xây dựng quy chế đánh giá rủi ro an ninh đối ngoại định kỳ 6 tháng một lần, đảm bảo khai thác tối đa 100% cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Thời gian hoàn thiện quy chuẩn chính sách trong giai đoạn 2014-2020, do Bộ Ngoại giao chủ trì phối hợp với Bộ Công Thương.

Thứ ba, hiện đại hóa quy trình đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm công tác đối ngoại. Phấn đấu đạt chỉ tiêu 90% cán bộ làm công tác ngoại giao chuyên trách có trình độ lý luận chính trị cao cấp và thành thạo ít nhất 2 ngoại ngữ quốc tế trước năm 2020. Thời gian thực hiện từ năm 2014 đến 2020, do Học viện Ngoại giao cùng Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh chịu trách nhiệm.

Thứ tư, đẩy mạnh đối ngoại đa phương và ngoại giao kinh tế toàn diện phục vụ phát triển bền vững. Mục tiêu gia tăng số lượng quan hệ đối tác chiến lược và đối tác toàn diện thêm khoảng 10 đến 15 quốc gia trọng điểm trước năm 2030, nâng tỷ trọng đóng góp của kinh tế đối ngoại vào GDP vượt mức 75%. Thời gian thực hiện từ năm 2015 đến năm 2030, do Chính phủ và mạng lưới các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đồng hành triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Cán bộ ngoại giao và nhà hoạch định chính sách đối ngoại. Luận văn cung cấp khung phương pháp luận triết học sâu sắc để phân tích cục diện thế giới, nhận diện rủi ro chính trị và tối ưu hóa sách lược đàm phán trong quan hệ song phương lẫn đa phương.

Nhóm 2: Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Triết học, Chính trị học, Quan hệ quốc tế. Công trình là tài liệu tham khảo giá trị về cách thức vận dụng phép biện chứng duy vật vào phân tích thực tiễn chính trị, hỗ trợ trực tiếp cho công tác giảng dạy và phát triển đề tài nghiên cứu liên quan.

Nhóm 3: Lãnh đạo doanh nghiệp xuất nhập khẩu và tập đoàn đa quốc gia. Doanh nghiệp có thể nắm bắt bản chất định hướng hội nhập quốc tế của Đảng và Nhà nước, từ đó dự báo chính xác môi trường pháp lý, tự tin mở rộng hoạt động thương mại tới hơn 180 thị trường tiềm năng.

Nhóm 4: Sinh viên khối ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn. Tài liệu giúp người học củng cố kiến thức nền tảng về lịch sử ngoại giao Việt Nam hiện đại, hiểu rõ các mốc lịch sử từ giai đoạn khủng hoảng lạm phát năm 1986 đến giai đoạn hội nhập sâu rộng, hỗ trợ viết khóa luận tốt nghiệp đạt kết quả cao.

Câu hỏi thường gặp

Đổi mới tư duy lý luận đối ngoại có làm thay đổi mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội không? Hoàn toàn không. Luận văn chứng minh đổi mới tư duy không phải là thay đổi mục tiêu mà là tìm kiếm phương thức thực hiện hiệu quả hơn. Nhờ kiên định mục tiêu này, Việt Nam giữ vững ổn định chính trị, nâng tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt trên 6,5% mỗi năm suốt nhiều thập kỷ.

Cặp phạm trù "đối tác" và "đối tượng" được nhận thức như thế nào trong tình hình mới? Tư duy mới không phân định máy móc theo khối nước mà xét theo hành vi thực tế. Bất kỳ quốc gia nào tôn trọng độc lập, chủ quyền của Việt Nam đều là đối tác hợp tác; bất kỳ thế lực nào có mưu toan xâm phạm lợi ích quốc gia đều là đối tượng cần đấu tranh.

Những chỉ số kinh tế nào trước năm 1986 phản ánh tính cấp bách của việc đổi mới tư duy? Luận văn nêu rõ mức lạm phát đỉnh điểm 774,7% năm 1986, tỷ lệ vay nợ nước ngoài chiếm 22,4% ngân sách (1981-1985) và bội chi ngân sách năm 1985 ở mức 36,6% là những con số thực tế chứng minh mô hình cũ đã cạn kiệt nguồn lực, bắt buộc phải mở cửa đối ngoại.

Quan điểm của Đảng về vị trí của các nước lớn trong quan hệ quốc tế ra sao? Đảng xác định quan hệ giữa các cường quốc là nhân tố then chốt chi phối trật tự thế giới. Vì các nước lớn nắm giữ hơn 70% tổng GDP toàn cầu, chính sách ngoại giao của Việt Nam chủ trương cân bằng quan hệ chiến lược, khai thác điểm tương đồng và hạn chế tối đa nguy cơ xung đột.

Đóng góp mới nhất về mặt học thuật của luận văn này là gì? Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện quá trình đổi mới tư duy đối ngoại từ năm 1986 đến năm 2013 dưới góc độ Triết học mác-xít, chuyển đổi nhận thức từ kinh nghiệm sang lý luận biện chứng, tạo cơ sở khoa học cho công cuộc hội nhập quốc tế toàn diện.

Kết luận

• Khẳng định tính tất yếu khách quan và vai trò đột phá của đổi mới tư duy lý luận đối ngoại khởi xướng từ Đại hội VI năm 1986.
• Làm sáng tỏ bản chất của bước chuyển nhận thức từ đối đầu ý thức hệ sang hợp tác đa phương hóa, đa dạng hóa trên trường quốc tế.
• Đúc kết hệ thống luận điểm triết học sâu sắc về mối quan hệ giữa độc lập tự chủ và hội nhập, phân định rành mạch giữa đối tác và đối tượng.
• Khái quát bài học kinh nghiệm lịch sử giúp đất nước vượt qua khủng hoảng siêu lạm phát 774,7%, phá thế bao vây để thiết lập quan hệ ngoại giao rộng mở.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp khoa học, đồng bộ nhằm tiếp tục hoàn thiện đường lối đối ngoại đến năm 2030.

Tiến trình nghiên cứu mở rộng trong giai đoạn tiếp theo cần tập trung làm sâu sắc hơn các vấn đề ngoại giao đa phương thế hệ mới và an ninh phi truyền thống. Độc giả quan tâm và các nhà nghiên cứu chuyên ngành hãy tham khảo, trích dẫn tài liệu luận văn này để làm phong phú thêm cơ sở lý luận cho các công trình khoa học liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TÍNH TẤT YẾU VÀ NỘI DUNG ĐỔI MỚI TƯ DUY LÝ LUẬN VỀ ĐỐI NGOẠI CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TỪ 1986 ĐẾN NAY 1. Tư duy lý luận và đổi mới tư duy lý luận về đối ngoại 1. Tư duy lý luận và đổi mới tư duy lý luận 1. Tư duy lý luận Ph.

Ăngnghen khẳng định: “Vấn đề cơ bản lớn của mọi triết học, đặc biệt là của triết học hiện đại, là vấn đề quan hệ giữa tư duy và tồn tại” [8, tr. Như vậy, tư duy là một vấn đề được quan tâm trong triết học dù dưới hình thức này hay hình thức khác. Các triết gia từ thời kỳ cổ đại, đã đi nghiên cứu nguồn gốc, sự phát triển của tư duy, các quy luật vận động và vai trò của nó đối với đời sống con người. Hiện nay, tư duy được xem xét dưới nhiều góc độ: Triết học nghiên cứu tư duy dưới góc độ lý luận nhận thức; lôgíc học nghiên cứu tư duy ở các quy tắc tư duy đúng; xã hội học nghiên cứu tư duy ở sự phát triển của quá trình nhận thức trong các chế độ xã hội khác nhau; sinh lý học nghiên cứu cơ chế hoạt động thần kinh cao cấp với tư cách là nền tảng vật chất của các quá trình tư duy ở con người; điều khiển học nghiên cứu tư duy để có thể tạo ra "trí tuệ nhân tạo"; tâm lý học nghiên cứu diễn biến của quá trình tư duy, mối quan hệ qua lại cụ thể của tư duy với các khía cạnh khác của nhận thức.

Song, dù là loại tư duy nào thì nó cũng có sự khác biệt căn bản với tư duy con người, ở chỗ: Tư duy của con người mang bản chất xã hội - lịch sử, có tính sáng tạo, có khả năng khái quát và sử dụng ngôn ngữ làm phương tiện. Tư duy con người được quy định bởi các nguyên nhân, các yêu cầu của quá trình phát triển lịch sử - xã hội, chứ không đừng lại ở mức độ tư duy bằng các thao tác chân tay hay bằng một chương trình đã được lập sẵn. Có thể nói một (LUAN.nay 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cách khái quát, các nhà tâm lý học mácxít, trên cơ sở của chủ nghĩa duy vật biện chúng, đã khẳng định: Tư duy là sản phẩm cao cấp của một dạng vật chất hữu cơ có tổ chức cao, đó là bộ não của con người. Trong quá trình phản ánh hiện thực khách quan bằng những khái niệm, phán đoán.

tư duy bao giờ cũng có mối liên hệ nhất định với một hình thức hoạt động của vật chất, với sự hoạt động của não người. Trong khi xác định sự giống nhau giữa tâm lý người và động vật, các nhà tâm lý học mácxít cũng chỉ ra sự khác nhau căn bản giữa tư duy của con người và hoạt động tâm lý động vật. Một trong những khác nhau ấy là tư duy con người sử dụng khái niệm để ghi lại những kết quả trừu tượng hoá, tư duy được ra đời do lao động và trên cơ sở của sự phát triển xã hội. Thông qua hoạt động thực tiễn, thế giới tự nhiên tác động vào các giác quan tạo ra cảm giác, tri giác và biểu tượng là cơ sở ban đầu của tư duy.

Tư duy khái quát những thông tin thu nhận được của cảm giác hinhf thành nên những khái niệm và những phạm trù khoa học, mang lại cho chúng ta những hiểu biết rộng hơn, sâu hơn những cảm giác trực tiếp. Nhờ trừu tượng hoá mà tư duy đã rut ra, hay nhận thức được những mối liên hệ, quan hệ của rất nhiều sự vật, hiện tượng, nêu ra được những khái niệm, những phạm trù, những quy luật phản ánh các mối liên hệ, quan hệ của rất nhiều sự vật, hiện tượng, nêu ra được những khái niệm, những phạm trù, những quy luật phản ánh các mối liên hệ, quan hệ nội tại của các sự vật, hiện tượng đó. Và chỉ có khái quát về lý luận mới cho phép tư duy của con người tìm ra bản chất của các sự vật, hiện tượng và các quy luật phát triển của chúng. Như vậy, tư duy là chức năng riêng biệt vốn có của não người, đó là quá trình con người tiếp cận và nắm bắt hiện thực, là hình thức cao cho sự phản ánh hiện thực, là hình thức cao cho sự phản ánh tích cực, chủ động, có mục đích về thế giới hiện thực khách quan, và được thể hiện ra như là sự nhận thức có tính gián tiếp, khái quát về các mối liên hệ, quan hệ giữa các sự vật, hiện tượng.

Theo Từ điển Bách khoa toàn thư Việt Nam, tập 4 (NXB Từ điển bách khoa. 2005), tư duy là sản phẩm cao nhất của vật chất được tổ (LUAN.nay 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chức một cách đặc biệt gắn với chức năng của bộ não con người. Tư duy phản ánh tích cực hiện thực khách quan dưới dạng các khái niệm, sự phán đoán, lý luận. Theo một định nghĩa khác, "tư duy" là danh từ triết học dùng để chỉ những hoạt động của tinh thần, đem những cảm giác của con người để sửa đổi và cải tạo thế giới thông qua hoạt động vật chất, làm cho con người có nhận thức đúng đắn về sự vật và ứng xử tích cực với nó.

Cơ chế hoạt động của tư duy dựa trên hoạt động sinh lý của bộ não với tư cách là hoạt động thần kinh cao cấp. Mặc dù không thể tách rời não nhưng tư duy không hoàn toàn gắn liền với một bộ não nhất định. Trong quá trình sống, con người giao tiếp với nhau, do đó, tư duy của từng người vừa tự biến đổi qua quá trình hoạt động của bản thân vừa chịu sự tác động biến đổi từ xã hội thông qua hoạt động có tính vật chất. Do đó, tư duy không chỉ gắn với bộ não của từng cá thể người mà còn gắn với sự tiến hóa của xã hội, trở thành một sản phẩm có tính xã hội trong khi vẫn duy trì được tính cá thể của một con người nhất định.

Theo quan điểm của Triết học duy vật biện chứng, lao động là một trong các yếu tố quyết định để chuyển hóa vượn có dạng người thành con người. Từ chỗ là một loài động vật thích ứng với tự nhiên bằng bản năng tự nhiên, con người đã phát triển sự thích ứng đó bằng bản năng thứ hai là tư duy với năng lực trừu tượng hóa ngày càng sâu sắc đến mức nhận thức đuợc bản chất của hiện tượng, quy luật của tự nhiên và nhận thức được chính bản thân mình. Theo quan điểm tâm lý học, tư duy là quá trình tâm lý phản ánh những thuộc tính bản chất, những mối liên hệ và quan hệ bên trong có tính quy luật của sự vật, hiện tượng trong hiện thực khách quan mà trước đó ta chưa biết. Như vậy, chúng ta có thể hiểu được rằng tư duy là một quá trình hình thành, phát triển và hoàn thiện không ngừng.

Quá trình đó chứa đựng một số thuộc tính cơ bản sau đây: (LUAN.nay 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Một là, tính có vấn đề của tư duy. Vấn đề là những tình huống, hoàn cảnh chứa đựng một mục đích, một vấn đề mới mà những hiểu biết cũ, những phương pháp hành động cũ tuy còn cần thiết song không đủ sức giải quyết. Tư duy chỉ xuất hiện khi gặp những hoàn cảnh, tình huống có vấn đề. Muốn giải quyết vấn đề đó con người phải tìm cách thức giải quyết mới.

Tức là con người phải tư duy. Hai là, tính gián tiếp của tư duy. Tư duy con người không nhận thức thế giới một cách trực tiếp mà có khả năng nhận thức nó một cách gián tiếp. Tính gián tiếp của tư duy được thể hiện trước hết ở việc con người sử dụng ngôn ngữ để tư duy.

Nhờ có ngôn ngữ mà con người sử dụng các kết quả nhận thức (quy tắc, khái niệm, công thức, quy luật…) và kinh nghiệm của bản thân vào quá trình tư duy (phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát…) để nhận thức được cái bên trong, bản chất của sự vật hiện tượng. Tính gián tiếp của tư duy còn được thể hiện ở chỗ, trong quá trình tư duy con người sử dụng những công cụ, phương tiện (như đồng hồ, nhiệt kế, máy móc…) để nhận thức đối tượng mà không thể trực tiếp tri giác chúng. Ví dụ: Để biết được nhiệt độ sôi của nước ta dùng nhiệt kế để đo. Để đo người ta dùng các thiết bị đo đặc biệt để đo chứ không thể qua cảm nhận giác quan thông thường mà biết được.

Ba là, tính trừu tượng và khái quát của tư duy. Khác với nhận thức cảm tính, tư duy không phản ánh sự vật, hiện tượng một cách cụ thể và riêng lẻ. Tư duy có khả năng trừu xuất khỏi sự vật, hiện tượng những thuộc tính, những dấu hiệu cá biệt, cụ thể, chỉ giữ lại những thuộc tính bản chất chung cho nhiều sự vật hiện tượng, trên cơ sở đó mà khái quát những sự vật hiện tượng riêng lẻ, nhưng có những thuộc tính chung thành một nhóm, một loại, một phạm trù. Nói cách khác tư duy mang tính trừu tượng và khái quát.nay 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trừu tượng và khái quát có mối liên hệ mật thiết với nhau ở mức độ cao.

Không có trừu tượng thì không thể tiến hành khái quát, nhưng trừu tượng mà không khái quát thì hạn chế quá trình nhận thức. Phân tích ví dụ : Nói về khái niệm “cái cốc”, con người trừu xuất những thuộc tính không quan trọng như chất liệu, màu sắc, kiểu dáng mà chỉ giữ lại những thuộc tính cần thiết như hình trụ,dùng để đựng nước uống. Đó là trừu tượng. Khái quát gộp tất cả những đồ vật có những thuộc tính cơ bản nói trên dù làm bằng nhôm, sứ, thủy tinh…có màu xanh hay vàng…tất cả đều xếp vào một nhóm “cái cốc”.

Nhờ có đặc điểm này mà con người không chỉ giải quyết được những nhiệm vụ hiện tại mà còn có thể giải quyết được những nhiệm vụ của tương lai, trong khi giải quyết nhiệm vụ cụ thể vẫn có thể sắp xếp nó vào một nhóm, một loại, một phạm trù để có những quy tắc, những phương pháp giải quyết tương tự. Bốn là, tư duy quan hệ chặt chẽ với ngôn ngữ. Tư duy mang tính có vấn đề, tính gián tiếp, tính trừu tượng và khái quát là do nó gắn chặt với ngôn ngữ. Tư duy và ngôn ngữ có mối quan hệ mật thiết với nhau.

Nếu không có ngôn ngữ thì quá trình tư duy của con người không thể diễn ra được, đồng thời các sản phẩm của tư duy (khái niệm, phán đoán…) cũng không được chủ thể và người khác tiếp nhận.