phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung khóa luận gồm 3 chƣơng. 5 c CHƢƠNG 1 CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC CỦA VIỆT NAM 1. YẾU TỐ QUỐC TẾ - Thứ nhất: Cuộc cách mạng Khoa học – Kỹ thuật (KHKT) là một quá trình thay đổi căn bản của hệ thống kiến thức về KHKT diễn ra trong mối quan hệ khăng khít với quá trình phát triển xã hội của loài ngƣời. Cho đến nay, thế giới trải qua ba cuộc cách mạng KHKT và đang tiến hành cuộc cách mạng lần thứ tƣ (hay còn gọi là cuộc cách mạng 4.
Cuộc cách mạng KHKT ngày càng phát triển mạnh mẽ trên thế giới và tác động đến các lĩnh vực của đời sống con ngƣời. Cuộc cách mạng KHKT đã phát minh ra những phát minh vỹ đại trong các lĩnh vực nhƣ vật lí và hóa học ở cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, đã tạo ra cơ học lƣợng tử và các khoa học hiện đại sau này. Cách mạng công nghiệp là khoảng thời gian đánh dấu một bƣớc ngoặt lớn của con ngƣời trong toàn xã hội. Nhờ áp dụng các thành tựu công nghệ mới vào đời sống, từ đó thay đổi bức tranh toàn cảnh về xã hội (theo hƣớng tích cực).
Đời sống xã hội và con ngƣời luôn biến đổi và gắn liền với CMKHCN. Sự biến đổi của đời sống xã hội và con ngƣời đều gắn liền với CMKHCN. Nó không chỉ chi phối ngày càng nhiều về các biến đổi của đời sống xã hội mà nó còn tác động mạnh mẽ vào con ngƣời (tuổi thọ, bệnh tật, sức khỏe, làm đẹp,.) ở các quốc gia cũng nhƣ trên phạm vi toàn cầu. Sức mạnh kinh tế, sức mạnh chính trị, sức mạnh quân sự của các nƣớc phụ thuộc ngày càng lớn vào CMKHCN.
Sự phát triển của các lĩnh vực nhƣ: kinh tế, văn hóa, khoa học, quan hệ quốc tế, giáo dục đào tạo, y tế và việc làm,… đều đƣợc quyết định bởi CMKHCN, không chỉ ở một quốc gia riêng biệt nào đó mà nó còn có quy mô toàn cầu. Cách mạng KH và CNcó vị trí quan trọng trong việc phát triển của một quốc gia, đồng thời KHCN còn rút ngắn khoảng cách về trình độ phát triển giữa các nƣớc với nhau. Nhƣng nó cũng trở thành một rào cản khó vƣợt qua của các nƣớc đang phát triển bởi các nƣớc phát triển đã có tiềm lực khoa học và công nghệ mạnh, trong khi các nƣớc đang phát triển có tiềm lực khoa học và công nghệ kém. Vì vậy, KHCN có tác động đến sự phát triển con ngƣời ở tất cả các nƣớc trên thế giới.
6 c CMKHCN ảnh hƣởng trực tiếp vào đời sống xã hội và con ngƣời. Khoa học thực sự trở thành yếu tố thúc đẩy phát triển kinh tế, thúc đẩy xã hội, thúc đẩy sản xuất, thúc đẩy con ngƣời, đồng thời nó còn là động lực của sự phát triển sản xuất và xã hội phát triển nhanh chóng. Cách mạng công nghệ lần thứ tƣ yêu cầu về sự phát triển của KH và CN cao, nhằm cải thiện nguồn nhân lực của con ngƣời để đáp ứng các yêu cầu về kiến thức, kỹ năng trong môi trƣờng lao động mới. Điều này, đặt ra cho giáo dục một sứ mạnh to lớn, đó là việc tạo ra nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao đáp ứng nhu cầu của sự phát triển đất nƣớc.
Vấn đề mà nhiều quốc gia thấy đƣợc việc chuyển từ một nền giáo dục nặng về kiến thức, kĩ năng cho ngƣời học sang một nền giáo dục giúp ngƣời học phát triển đầy đủ năng lực và phẩm chất, đáp ứng đƣợc yêu cầu đặt ra của Cách mạng công nghệ lần thứ tƣ trên thế giới. Sự phát triển của KH và CN ảnh hƣởng rất lớn đối với giáo dục trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Sự phát triển đó, vừa tạo ra cơ hội vừa tạo ra thách thức cho giáo dục Việt Nam. “Tạo điều kiện thuận lợi cho giáo dục của Việt Nam đổi mới, ngày 04-11-2013, Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp Hành Trung ƣơng Đảng khóa XI đã thông qua Nghị quyết số 29-NQ/TW Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiêp hóa, hiện đại hóa đất nước trong điều kiện kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” [11].
Quan điểm chỉ đạo mới giáo dục của Nghị quyết là: “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất ngƣời học. Học đi đôi với hành; lý luận gắn liền với thực tiễn; giáo dục nhà trƣờng kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” [16]. Ngày 04-5-2017, Thủ tƣớng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 16/CT-TTg “Về việc tăng cường năng lực tiếp cận Cuộc cách mạng công nghệ lần thứ tư với nhiều giải pháp quan trọng”. Trong đó, thủ tƣớng yêu cầu cần “thay đổi mạnh mẽ các chính sách, nội dung, phƣơng pháp giáo dục nhằm tạo ra nguồn nhân lực có khả năng tiếp nhận các xu thế công nghệ sản xuất mới”.
Ngày 05-5-2017, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã gửi Công văn số 1891/BGDĐT-GDĐH tới tất cả các cơ sở giáo dục đại học để “định hƣớng chỉ đạo về đào tạo nhân lực có khả năng thích ứng với cuộc 7 c Cách mạng công nghiệp lần thứ tƣ”. Từ năm 2018, đây sẽ là một trong những nội dung cơ bản để định hƣớng và đánh giá phát triển cho toàn ngành giáo dục. Tuy nhiên, giáo dục Việt nam luôn gặp các quan ngại về chƣơng trình học tập chƣa gắn liền với thực tiễn. - Thứ hai: Hiện nay, toàn cầu hóa đang là xu thế khách quan, lôi kéo các nƣớc, bao trùm hầu hết các lĩnh vực (văn hóa, kinh tế, chính trị, ngoại giao…).
Nó vừa thúc đẩy hợp tác đồng thời tăng sức ép cạnh tranh và tính tùy thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia trên thế giới. Toàn cầu hóa đang tạo ra những ƣu thế nhất định nhƣ: “Tạo ra khả năng phát triển, phổ cập công nghệ thông tin và các phƣơng tiện viễn thông; Thúc đẩy sự phát triển kinh tế, thƣơng mại và tạo ra khả năng thực thi các luật lệ kinh tế khách quan trong một không gian toàn cầu rộng lớn; Tạo điều kiện cho việc giao lƣu văn hóa và tƣ tƣởng rộng rãi, làm cho con ngƣời xích lại gần nhau hơn; Đem lại khả năng giải quyết một vấn đề chung đang đối mặt với toàn cầu hóa kinh tế và sự phát triển của xã hội.11 – 14] Sự hội nhập, cạnh tranh, hợp tác giữa các quốc gia với nhau ngày càng phổ biến. Muốn kinh tế tri thức phát triển mạnh thì phải đầu tƣ cho giáo dục, con ngƣời. Sự phát triển của một quốc gia đều đƣợc quyết định bởi nhân tố con ngƣời và tri thức.
Trong thời đại toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ trên thế giới, các quốc gia tỏ ra lung túc, mơ hồ trong việc xử lý và định hƣớng một chiến lƣợc giáo dục tổng thể, để đáp ứng với sự thay đổi của thời đại. Thứ trƣởng Nguyễn Vinh Hiển nhấn mạnh: Chúng ta đang sống trong một thế giới mà toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đang trở thành một xu thế phổ biến. Trong thế giới đó, sự phát triển và thành công của một quốc gia đều ít nhiều có tác động đến các quốc gia khác và ngƣợc lại. Bên cạnh những cơ hội và triển vọng, chúng ta cũng phải đối mặt với nhiều vấn đề và thách thức.
Vì “mục tiêu hòa bình và phát triển” các quốc gia đang không ngừng phấn đấu giải quyết những vấn đề của khu vực và toàn cầu nhƣ: biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trƣờng, xóa đói giảm nghèo, an ninh lƣơng thực và tình trạng thất nghiệp. Mặt khác sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin cũng làm thay đổi cách thức con ngƣời giao tiếp, sống và làm việc. Chính bối cảnh ấy đang làm thay đổi phƣơng thức tổ chức, cách thức chúng ta dạy học, cũng nhƣ 8 c quản lý cả “hệ thống giáo dục” tại các trƣờng học. Đặt ra cho các nhà lãnh đạo và quản lý giáo dục nhiệm vụ phải xác định đúng vấn đề và tìm ra giải pháp để không ngừng “đổi mới giáo dục” nhằm đáp ứng các yêu cầu của thời đại.
Toàn cầu hóa đã mạng lại cho giáo dục Việt Nam nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển, giáo dục Việt Nam có thể học hỏi một số kinh nghiệm của “nền giáo dục tiên tiến” trên thế giới, để “xây dựng nƣớc ta thành một nƣớc công nghiệp có cơ sở vật chất – kỹ thật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với trình độ phát triển của lực lƣợng sản xuất, đời sống vật chất và tinh thần cao, quốc phòng, an ninh vững chắc, dân giàu nƣớc mạnh, xã hội công bằng , văn minh” [7]. Việc du nhập nền giáo dục phát triển đã tạo ra một bƣớc “đột phá” để phá vỡ những tƣ tƣởng, khuôn mẫu lạc hậu, từ việc truyền thụ nặng về kiến thức sang việc phát triển năng lực và phẩm chất của ngƣời học, hay là việc sử dụng phƣơng pháp truyền thống sang sử dụng phƣơng pháp dạy học tích cực… Tạo ra sự kết nối giữa giáo dục Việt Nam với giáo dục thế giới, mở rộng tầm nhìn và hƣớng tới những tiêu chuẩn chung có tính chất nhân loại, để từ đó đào tạo ra những con ngƣời năng động và sáng tạo. Toàn cầu hóa đã tô điểm vào bức tranh giáo dục của Việt Nam thật lôi cuốn và hấp dẫn. Lôi cuốn đối với các nhà quản lí giáo dục, để họ thấy đƣợc cần phải thay đổi nền giáo dục Việt Nam thật nhanh để bắt kịp với nền giáo dục tiên tiến trên thế giới.
Tuy nhiên, để bắt kịp với thế giới nƣớc ta đã thực hiện phƣơng châm “đi tắt đón đầu” theo kiểu “tiến thẳng lên Xã hội chủ nghĩa bỏ qua giai đoạn Tƣ bản chủ nghĩa”, vốn nổi tiếng một thời trong tƣ duy giới lãnh đạo của các nƣớc Xã hội chủ nghĩa và để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng. - Thứ ba: Sự thay đổi trong cách nhìn nhận sức mạnh của một quốc gia từ việc coi trọng quân sự (sức mạng cứng) sang sức mạng mềm. “Sức mạnh của một quốc gia bao gồm các nhân tố: vật chất (phần cứng – sức mạng cứng); tinh thần và ảnh hƣởng trong quan hệ quốc tế (phần mềm – sức mạnh mềm” [35]. Ngƣời ta gọi chung hai sức mạnh đó là “sức mạnh tổng hợp” hay là “thực lực” của một quốc gia.