Đồ án tốt nghiệp: Nghiên cứu và xây dựng đặc tính cơ động cơ điện một chiều

Đồ án tốt nghiệp động cơ điện một chiều: Tổng hợp tài liệu, lý thuyết, thiết kế và ứng dụng thực tế. Download miễn phí, tham khảo ngay!

• Người hướng dẫn: Pts. Đinh Xuân Bái
• Trường học: Trường đại học Bách Khoa Hà Nội
• Chuyên ngành: Tự động hoá
• Đề tài: Xây dựng đặc tính cơ của động cơ điện một chiều kích từ độc lập
• Loại tài liệu: Đồ án tốt nghiệp
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ ĐỘNG CƠ ĐIỆN MỘT CHIỀU
• 1.1. I - NGUYÊN LÝ VÀ CẤU TẠO CỦA ĐỘNG CƠ ĐIỆN MỘT CHIỀU
• 1.1.1. 1 ) Cấu tạo :
• 1.1.1.1. A ) Phần tĩnh gồm có :
• 1.1.1.2. B ) Phần quay :
• 1.1.2. * ) Nguyên lý làm việc của động cơ điện một chiều :
• 1.2. II - Động cơ điện một chiều kích từ độc lập và song song
• 1.2.1. 1 - Phương trình đặc tính cơ :
• 1.2.2. 2 - Giả sử rằng phần ứng của động cơ dược bù đủ,từ thông Φ =const, thì phương trình đặc tính cơ điện(***) và phương trình đặc tính cơ (****) là tuyến tính.Khi đó dồ thị của chúng được biểu diễn trên hình vẽ là những đường thẳng.
• 1.2.3. 3- Ảnh hưởng của các thông số với đặc tính cơ :
• 1.2.3.1. a. Ảnh hưởng của điện trở phần ứng :

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Động Cơ Điện Một Chiều Ứng Dụng Và Lợi Ích

Trong cuộc sống hiện đại, hệ truyền động điện đóng vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực, từ công nghiệp đến sinh hoạt hàng ngày. Chúng ta thường xuyên bắt gặp chúng trong các nhà máy, xí nghiệp, phương tiện lao động, và thậm chí trong thang máy. Sự phát triển của kỹ thuật điện tử và tin học đã mang lại những bước tiến vượt bậc cho hệ truyền động điện. Việc ứng dụng các thiết bị hiện đại như PLC, CNC, cảm ứng điện tử và Thyristor điều khiển đã giúp hệ thống trở nên ưu việt hơn so với các hệ truyền động cũ, với dải điều chỉnh rộng, độ tin cậy cao, gọn nhẹ và khả năng tự động hóa cao. Tại Việt Nam, quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước đang thúc đẩy sự xuất hiện của nhiều dây chuyền sản xuất mới với mức độ tự động hóa cao và hệ truyền động hiện đại. Điều này đòi hỏi sự phát triển, nghiên cứu và đào tạo ngành tự động hóa để tiếp thu khoa học kỹ thuật hiện đại, tạo ra những hệ truyền động mới và hoàn thiện những hệ truyền động cũ. Động cơ điện một chiều là một phần không thể thiếu trong các hệ thống này, với nhiều ứng dụng thực tiễn trong cuộc sống. Bài viết này sẽ đi sâu vào tìm hiểu về động cơ điện một chiều, từ nguyên lý hoạt động đến các phương pháp điều khiển và ứng dụng của nó.

1.1. Vai Trò Của Động Cơ Điện Một Chiều Trong Công Nghiệp

Trong các ngành sản xuất hiện nay, công nghệ tiên tiến và các dây chuyền thiết bị hiện đại đang ngày càng thâm nhập vào Việt Nam. Các máy điện hiện đại trong mọi lĩnh vực đa phần hoạt động nhờ vào điện năng thông qua các thiết bị chuyển đổi điện năng thành cơ năng, nhiệt năng. Trong các dây chuyền hiện đại, các thiết bị máy móc khác muốn hoạt động, vận hành không thể không kể đến các động cơ điện. Động cơ điện một chiều được sử dụng rộng rãi trong nhiều loại máy móc với các mức công suất khác nhau, phù hợp với chức năng hoạt động của chúng. Chúng được dùng để biến đổi điện năng thành cơ năng hoặc cơ năng thành điện năng (khi hãm).

1.2. Phân Loại Động Cơ Điện Một Chiều Phổ Biến

Có nhiều loại động cơ điện khác nhau, bao gồm động cơ điện xoay chiều ba pha không đồng bộ Rotor lồng sóc hoặc dây quấn, động cơ điện xoay chiều ba pha có cổ góp. Động cơ điện một chiều cũng có nhiều loại, bao gồm: Động cơ điện một chiều kích từ độc lập, Động cơ điện một chiều kích từ song song, Động cơ điện một chiều kích từ nối tiếp, và Động cơ điện một chiều kích từ hỗn hợp hoặc kích từ bằng nam châm vĩnh cửu. Mỗi loại động cơ có những ưu điểm và nhược điểm riêng, phù hợp với các ứng dụng khác nhau.

II. Cách Tìm Hiểu Nguyên Lý Và Cấu Tạo Động Cơ Điện Một Chiều

Nguyên lý hoạt động của động cơ điện một chiều dựa trên lực từ tác dụng lên dây dẫn mang dòng điện đặt trong từ trường. Khi một dây dẫn mang dòng điện được đặt trong từ trường, từ trường sẽ tác dụng một lực từ lên dòng điện (lên dây dẫn) và làm dây dẫn chuyển động. Chiều của lực từ được xác định bằng quy tắc bàn tay trái. Động cơ điện nói chung và động cơ điện một chiều nói riêng đều hoạt động theo nguyên tắc này. Cấu tạo của động cơ điện một chiều gồm hai phần chính: phần tĩnh (Stator) và phần động (Rotor). Stator tạo ra từ trường, còn Rotor chứa các cuộn dây mang dòng điện và tạo ra mômen quay.

2.1. Chi Tiết Cấu Tạo Phần Tĩnh Stator Của Động Cơ

Phần tĩnh (Stator) bao gồm các bộ phận chính như: Cực từ chính, Cực từ phụ, Gông từ và các bộ phận khác. Cực từ chính là phần sinh ra từ trường, gồm lõi sắt và cuộn dây. Lõi sắt cực từ được làm từ các lá thép kỹ thuật hoặc thép cacbon dầy được ép lại với nhau. Dây quấn kích từ làm bằng dây đồng và được quấn thành từng cuộn. Các cuộn dây được mắc nối tiếp với nhau. Cực từ phụ được đặt giữa các cực từ chính để cải thiện tình trạng đổi chiều. Gông từ là phần nối tiếp các cực từ và làm vỏ máy. Các bộ phận khác bao gồm nắp máy (bảo vệ các chi tiết bên trong) và cơ cấu chổi than (đưa dòng điện vào hoặc ra).

2.2. Chi Tiết Cấu Tạo Phần Động Rotor Của Động Cơ

Phần quay (Rotor) bao gồm: Lõi sắt phần ứng, Dây quấn phần ứng, Cổ góp và các bộ phận khác. Lõi sắt phần ứng dùng để dẫn từ, thường được làm bằng tôn Silic để giảm tổn hao do dòng điện xoáy Foucault. Dây quấn phần ứng sinh ra suất điện động và có dòng điện chạy qua. Cổ góp dùng để đổi chiều dòng điện xoay chiều thành một chiều. Các bộ phận khác bao gồm cánh quạt (làm mát động cơ) và trục máy (nơi đặt lõi thép phần ứng và cổ góp).

2.3. Phản Ứng Phần Ứng và Cách Khắc Phục

Trong thời gian động cơ làm việc, cuộn cảm tạo ra từ trường Φd dọc trục cực từ và phân bố đối xứng với cực từ. Tuy nhiên, dòng điện trong cuộn ứng cũng tạo ra từ trường riêng Φn hướng ngang trục cực từ. Từ trường tổng cộng trong động cơ mất tính chất đối xứng dọc trục và mặt phẳng trung tính vật lý quay đi một góc β so với mặt phẳng trung tính hình học. Hiện tượng này gọi là phản ứng phần ứng, một trong những nguyên nhân gây ra tia lửa điện giữa chổi than và cổ góp. Để hạn chế ảnh hưởng này, người ta thường sử dụng cực từ phụ hoặc cuộn dây bù.

III. Động Cơ Điện Một Chiều Kích Từ Độc Lập Và Kích Từ Song Song

Trong số các loại động cơ điện một chiều, động cơ điện một chiều kích từ độc lập và động cơ điện một chiều kích từ song song là hai loại phổ biến. Ở động cơ điện một chiều kích từ độc lập, cuộn kích từ được cấp điện từ nguồn điện ngoài độc lập với nguồn điện cấp cho rotor (cuộn ứng). Trong khi đó, ở động cơ điện một chiều kích từ song song, cuộn kích từ và cuộn ứng được cấp điện bởi cùng một nguồn điện.

3.1. Phân Biệt Động Cơ Kích Từ Độc Lập và Kích Từ Song Song

Điểm khác biệt chính giữa hai loại động cơ này nằm ở cách cấp điện cho cuộn kích từ. Trong động cơ kích từ độc lập, mạch kích từ và mạch phần ứng được mắc vào hai nguồn điện một chiều độc lập với nhau. Trong động cơ kích từ song song, nếu nguồn điện một chiều có công suất vô cùng lớn và điện áp không đổi, thì phần ứng và phần kích từ thường mắc song song. Trong trường hợp nguồn điện có công suất rất lớn so với công suất động cơ, tính chất của động cơ sẽ tương tự như động cơ kích từ độc lập.

3.2. Phương Trình Đặc Tính Cơ Của Động Cơ

Khi động cơ làm việc, rotor mang cuộn ứng quay trong từ trường của cuộn cảm, do đó trong cuộn ứng lại xuất hiện một sức điện động cảm ứng (sức phản điện động) có chiều ngược với điện áp đặt vào phần ứng. Dựa vào sơ đồ nối dây của động cơ một chiều kích từ độc lập và động cơ một chiều kích từ song song, ta có thể viết phương trình cân bằng điện áp của mạch phần ứng: U = E + IưRưΣ. Từ phương trình này, ta có thể suy ra phương trình đặc tính cơ điện và phương trình đặc tính cơ của động cơ.

3.3. Ảnh Hưởng Của Điện Trở Phần Ứng Điện Áp Phần Ứng Và Từ Thông

Phương trình đặc tính cơ của động cơ điện một chiều kích từ độc lập cho thấy rằng có ba tham số ảnh hưởng tới đặc tính cơ của động cơ: từ thông động cơ, điện áp phần ứng và điện trở phần ứng của động cơ. Khi thay đổi điện trở mạch phần ứng bằng cách nối thêm điện trở phụ, ta được một họ đường đặc tính nhân tạo cùng đi qua điểm (0,0). Khi thay đổi điện áp phần ứng, ta được một họ đường đặc tính cơ song song với đường đặc tính cơ tự nhiên. Khi thay đổi từ thông, tốc độ không tải lý tưởng và độ dốc đặc tính cơ đều thay đổi.

IV. Phương Pháp Điều Chỉnh Tốc Độ Động Cơ Điện Một Chiều Hiệu Quả

Để đáp ứng yêu cầu của các công nghệ phức tạp khác nhau và nâng cao mức độ tự động cũng như năng suất, các hệ truyền động điện thường phải điều chỉnh tốc độ. Có thể điều chỉnh tốc độ máy bằng phương pháp cơ khí hoặc bằng phương pháp điện thông qua việc điều chỉnh tốc độ động cơ điện. Việc điều chỉnh tốc độ động cơ điện khác với việc tự thay đổi tốc độ của động cơ. Theo phương trình đặc tính cơ, có 3 cách điều chỉnh tốc độ dựa vào các thông số: điện áp phần ứng, từ thông và điện trở tổng.

4.1. Điều Chỉnh Tốc Độ Bằng Cách Thay Đổi Điện Áp Phần Ứng

Phương pháp này giữ từ thông không đổi và thay đổi điện áp cấp cho cuộn dây phần ứng từ bộ biến đổi. Khi thay đổi điện áp U, ta có họ đặc tính cơ ứng với các tốc độ không tải khác nhau và song song nhau. Tuy nhiên, điện áp chỉ có thể thay đổi về phía giảm (U < Uđm), do đó phương pháp này chỉ cho phép điều chỉnh giảm tốc độ.

4.2. Điều Chỉnh Tốc Độ Bằng Cách Thay Đổi Từ Thông

Muốn thay đổi từ thông động cơ, ta tiến hành thay đổi dòng điện kích từ của động cơ qua một điện trở mắc nối tiếp ở mạch kích từ. Phương pháp này chỉ cho phép tăng điện trở vào mạch kích từ, nghĩa là chỉ có thể giảm dòng điện kích từ (Ikt < Iktđm), do đó chỉ có thể thay đổi về phía giảm từ thông.

4.3. Điều Chỉnh Tốc Độ Bằng Cách Thay Đổi Điện Trở Mạch Phần Ứng

Khi tăng điện trở mạch phần ứng, đặc tính cơ dốc hơn nhưng vẫn giữ nguyên tốc độ không tải lý tưởng. Tuy nhiên, vì điều chỉnh tốc độ nhờ thêm điện trở vào mạch phần ứng nên tổn hao công suất dưới dạng nhiệt trên điện trở khi điều chỉnh là khá lớn.

V. Cách Đảo Chiều Và Khởi Động Động Cơ Điện Một Chiều Đúng Kỹ Thuật

Chiều từ lực tác dụng vào dòng điện được xác định theo quy tắc bàn tay trái. Khi đảo chiều quay từ thông hay đảo chiều dòng điện thì từ lực có chiều ngược lại. Do đó, muốn đảo chiều động cơ điện một chiều, có thể thực hiện một trong hai cách: đảo chiều từ thông hoặc đảo chiều dòng điện. Lúc bắt đầu đóng điện cho động cơ, tốc độ động cơ còn bằng không nên dòng điện động cơ lúc này ngắn mạch. Để đảm bảo an toàn cho động cơ và các cơ cấu truyền động, phải hạn chế dòng điện khi mở máy.

5.1. Phương Pháp Đảo Chiều Động Cơ Điện Một Chiều

Phương pháp đảo chiều từ thông thực hiện được nhẹ nhàng vì mạch từ thông có công suất nhỏ hơn mạch phần ứng. Tuy vậy, vì cuộn kích từ có số vòng dây lớn, hệ số tự cảm lớn, do đó thời gian đảo chiều tăng lên nên phương pháp này ít được sử dụng. Ngoài ra, dùng phương pháp đảo chiều từ thông thì khi từ thông qua trị số không có thể làm tốc độ tăng quá, không tốt cho động cơ.

5.2. Biện Pháp Khởi Động Động Cơ Điện Một Chiều An Toàn

Để hạn chế dòng điện quá lớn lúc mở máy, cần phải thêm điện trở phụ vào mạch phần ứng. Trong quá trình động cơ tăng tốc, phải loại bỏ dần các điện trở phụ (điện trở mở máy) ra khỏi mạch phần ứng của động cơ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ ĐỘNG CƠ ĐIỆN MỘT CHIỀU. -2- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đồ án tốt nghiệp Khoa điện – Bộ môn tự động hoá Trong mọi ngành sản xuất hiện nay,các công nghệ tiên tiến,các dây truyền thiết bị hiên đại đac và đang thâm nhập vào nước ta.Vớí chính sách mở cửa của đảng và nhà nước,chắc chắn nền kỹ thuật tiên tiến trên thế giới sẽ ngày càng thâm nhập vào Việt Nam.tác dụng của các công nghệ mới và nhưng dây truyền, thiết bị hiện đại đã và đang góp phần tích cực thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá.Các máy điện hiện đại trong mọi lĩnh vực đa phần hoạt động nhờ vào điện năng thông qua các thiết bị chuyển đổi điện năng thành cơ năng, nhiệt năng.trong cá dây truyền hiện đại , các thiết bị máy móc khác muốn hoạt động, vận hành không thể không kể đến các động cơ điện.Đặc biệt hơn nữa trong quyển báo cáo này em muốn đề cập sâu hơn nữa về động cơ điện một chiều. Trong rất nhiều máy móc cần đến các loại động cơ điện một chiều với những mức công suất to nhỏ khác nhau phù hợp với chức năng hoạt động của nó. Động cơ điện một chiều dùng để biến đổi điện năng thành cơ năng hay cơ năng thành điện năng (khi hãm).

Trong động cơ điện có rất nhiều loại khác nhau như: Động cơ điện xoay chiều ba pha không đồng bộ Rotor lồng sóc hay dây quấn, động cơ điện xoay chiều ba pha có cổ góp. Động cơ điện một chiều co những loại: +Động cơ điện một chiều kích từ độc lập +Động cơ điện một chiều kích từ song song +Động cơ đện một chiều kích từ nối tiếp +Động cơ điện một chiều kích từ hỗn hợp hay kích từ băbf na châm vĩnh cửu. Nói tóm lại động cơ điện một chiều được sử dụng rộng rãi và phổ biến trong các dây truyền thiết bị,các cơ cấu vận hành như thang máy,máy nâng.Nó có vai trò quan trọng và cần thiết trong quá trình công nghiệp hoá và hiện đại hoá của đất -3- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đồ án tốt nghiệp Khoa điện – Bộ môn tự động hoá nước ta hiện nay.Với cấu tạo không quá phức tạp và khó khăn cho chung ta chế tạovà sửa chữa nó.Góp phần cải thiện cuộc sống, sức lao động của con người nói chung và nhân dân Việt Nam ta nói riêng. I - NGUYÊN LÝ VÀ CẤU TẠO CỦA ĐỘNG CƠ ĐIỆN MỘT CHIỀU.

Khi đặt vào trong từ trường một dây dẫn và cho dòng điện chạy qua dây dẫn thì từ trường sẽ tác dụng một lực từ vào dòng điện (vào dây dẫn) và làm dây dẫn chuyển động.Chiều của từ lực được xác định bằng quay tắc bà tay trái.Động cơ điện nói chung và động cơ điện một chiều nói riêng thì chúng đều hoatj đông theo quy tắc này. * ) Cấu tạo chung của động cơ điện một chiều: 1 ) Cấu tạo : Cấu tạo của động cơ điện một chiều gồm 2 phần chính là phần tĩnh ( Stator ) và phần động ( Rotor ). A ) Phần tĩnh gồm có : a ) Cực từ chính : Cực từ chính là phần sinh ra từ trường gồm có lõi sắt và cuộn dây : Lõi sắt cực từ được làm từ các lá thép kỹ thuật hoặc thép cacbon dầy : 0,5 41 mm được ép lại với nhau và tán chặt thành một khối các cực từ được gắn vào vỏ máy bằng các bulông. Một cặp cực từ (đôi cực) gồm hai cực nam - bắc đặt đối xứng với nhau qua trục động cơ, tuỳ theo động cơ mà động cơ có thể có 1,2,3,.

các máy điện nhỏ cực từ được làm bằng thép khối. Dây quấn kích từ làm bằng dây đồng có tiết diện tròn hoặc chữ nhật được sơn cách điện và được quấn thành từng -4- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đồ án tốt nghiệp Khoa điện – Bộ môn tự động hoá cuộn. Các cuộn dây được mắc nối tiếp với nhau. Các cuộn dây được bọc cách điện cẩn thận trước khi đặt vào các cực từ.

b ) Cực từ phụ : Cực từ phụ được đặt giữa các cực từ chính để cải thiện tình trạng đổi chiều. Cực từ phụ được làm bằng thép khối trên đặt các cuộn dây quấn. Dây quấn cực từ phụ tương tự như dây quấn cực từ chính. c ) Gông từ : Gông từ là phần nối tiếp các cực từ.

Đồng thời gông từ làm vỏ máy , từ thông móc vòng qua các cuộn dây và khép kín sẽ chạy trong mạch từ. Trong máy điện lớn gông từ làm bằng thép đúc, trong các máy điện nhỏ gông từ làm bằng thép lá được uốn lại thành hình trụ tròn rồi hàn. d ) Các bộ phận khác : - ) Nắp máy : Nắp máy dùng để bảo vệ các chi tiết của máy tránh không cho các vật bên ngoài rơi vào trong máy có thể làm hỏng cuộn dây, mạch từ .Đồng -5- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đồ án tốt nghiệp Khoa điện – Bộ môn tự động hoá thời nắp máy để cách ly người sử dụng với bộ phận của máy khi động cơ đang quay, đang có điện. Ngoài ra nắp máy còn là giá đỡ ổ bi của trục động cơ.

- ) Cơ cấu chổi than : Cơ cấu chổi than để đưa dòng điện từ ngoài vào nếu máy là động cơ và đưa dòng điện ra nếu máy là phát điện. Cơ cấu chổi than gồm có 2 chổi than làm từ than cacbon thường là hình chữ nhật. Hai chổi than được đựng trong hộp chổi than và luôn tỳ lên hai vành góp nhờ 2 lò xo. Hộp chổi than có thể thay đổi được vị trí sao cho phù hợp.

B ) Phần quay : a ) Lõi sắt phần ứng : Lõi sắt phần ứng dùng để dẫn từ, thường được làm bằng tôn Silic dầy 0,5mm có phủ một lớp cách điện sau đó được ép lại để giảm tổn hao do dòng điện xoáy Phucô gây lên. Trên các lá thép có dập các rãnh để khi ép lại tạo thành các rãnh đặt cuộn dây phần ứng vào. Lõi sắt là hình trụ tròn và được ép cứng vào với trục tạo thành một khối thống nhất. Trong các máy điện công suất trung bình trở lên người ta thường dập các rãnh để khi ép lại tạo thành các lỗ thông gió làm mát cuộn dây và mạch từ.

-6- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đồ án tốt nghiệp Khoa điện – Bộ môn tự động hoá b ) Dây quấn phần ứng : Dây quấn phần ứng sinh ra suất điện động và có dòng điện chạy qua. Trong máy điện nhỏ dây quấn phần ứng có tiết diện tròn, với động cơ có công suất vừa và lớn tiết diện dây là hình chữ nhật. Khi đặt dây quấn phần ứng vào rãnh Rotor người ta phải dùng các nêm, chèn lên bề mặt của cuộn dây, các nêm này nằm trong rãnh đặt các cạnh dây quấn để tránh cho dây không bị văng ra ngoài khi dây chịu lực điện từ tác động. c ) Cổ góp : Cổ góp dùng để đổi chiều dòng điện xoay chiều thành một chiều.

Cổ góp gồm nhiều phiến góp bằng đồng ghép lại thành hình trụ tròn sau đó được ép chặt vào trục. Các phiến góp được cách điện với nhau bằng các tấm mea đặt ở giữa. Đuôi các phiến góp nhô cao để hàn đầu dây cuộn dây phần ứng, mỗi phiến góp có đuôi chỉ hàn một đầu dây và tạo thành các cuộn dây phần ứng nối tiếp nhau. d ) Các bộ phận khác : -7- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đồ án tốt nghiệp Khoa điện – Bộ môn tự động hoá - ) Cánh quạt : Cánh quạt dùng để làm mát động cơ.

Cánh quạt được lắp trên trục động cơ để hút gió từ ngoài qua các khe hở trên nắp máy, khi động cơ làm việc gió từ ngoài vào qua các khe hở trên nắp máy , khi động cơ làm việc gió hút vào làm nguội dây quấn, mạch từ. - ) Trục máy : Trục máy được làm bằng loại thép cứng nhiều cacbon. Trên trục máy đặt lõi thép phần ứng và cổ góp. Hai đầu của trục máy được gối lên 2 vòng bi ở nắp máy.

* ) Nguyên lý làm việc của động cơ điện một chiều : Từ trường của động cơ được tạo ra nhờ các cuộn dây 5 có dòng điệnmột chiều chạy qua.Các cuộn dây này gọi là cuộn cảm (hay cuộn kích từ) và được cuốn quanh các cực từ 4.Trên hình vẽ động cơ điện một chiều,stator 6 của động cơ có đặt các cuộn cảm nên stator gọi còn gọi là phần cảm.từ trường do cuộn cảm tạo ra sẽ tác dụng một từ lực vào các dây dẫn rotor 7 đặt trong các rãnh của rotor 3 khi có dòng điện chạy qua.Cuộn dây này gọi là cuộn ứng.Dòng điện đưa vào cuộn ứng qua các chổi than 2 và cổ góp 1.Rotor mang cuộn ứng nên gọi là phần ứng của động cơ. -8- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đồ án tốt nghiệp Khoa điện – Bộ môn tự động hoá - Trong hình vẽ các dây dẫn cuộn ứng ở nửa trên rotor có dòng điện hướng vào,còn các dây dẫn ở nửa dưới của rotor có dòng điện hướng ra khỏi hình vẽ.Từ lực F tác dụng vào các dây dẫn rotor có chiều xác định theo quy tắc bàn tay trái sẽ tạo ra mômen làm quay rotor ngược chiều kim đồng hồ.động cơ trên có 2 cực từ hay một đôi cực (1 cặp cực, P=1). -9- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đồ án tốt nghiệp Khoa điện – Bộ môn tự động hoá - Trong thời gian động cơ làm việc,cuộn cảm tạo ra từ trường Φd dọc trục cực từ và phân bố đối xứng với cực từ.Mặt phẳng OO trên đó có đặt chổi than, vừa là mặt phẳng chung tính vật lý .Đồng thời dòng điện trong cuộn ứng cũng tạo ra từ trường riêng Φn hướng ngang trục cực từ .Từ trường tổng cộng trong động cơ mất tính chất đối xứng dọc trục (hình c) và mặt phẳng trung tính vật lý quay đi một góc Φ (ngược chiều quay của rotor)so với mặt phẳng trung tính hình học. - Khi mà dòng điện trung tính càng mạnh thì Φn càng mạnh và góc quay β càng lớn.Khi đó ta có thể nói phản ứng phần ứng càng mạnh.

- phản ứng phần ứng là một trong những nguyên nhân gây ra tia lửa điện giữa chổi than và cổ góp cũng như giữa các lá góp trong cổp góp.Chúng ta có thể hạn chế ảnh hưởng này nhờ xoay chổi than theo vị trí mặt phảng trung tính vật lý.Thông thường trong các động cơ điện một chiều hiện nay, người ta thường thê cực từ phụ.