Đồ án tốt nghiệp: Thiết kế hệ thống lái máy tàu thủy (Tàu 243CB)

Đồ án tốt nghiệp thiết kế hệ thống lái máy tàu thủy mẫu. Tài liệu bao gồm đầy đủ các bước tính toán và thiết kế bánh lái, trục lái, máy lái.

• Tác giả: Nguyễn Như Luân
• Người hướng dẫn: Lê Viết Ngưu
• Chuyên ngành: Cơ khí Chế tạo Máy
• Đề tài: Thiết Kế Hệ Thống Lái Tàu Thủy
• Loại tài liệu: Đồ án tốt nghiệp

Tóm tắt

I. Khái niệm chung về hệ thống lái tàu thủy

Hệ thống lái tàu thủy là một trong những bộ phận quan trọng nhất của tàu biển, đóng vai trò thiết yếu trong việc điều khiển hướng chuyển động của tàu. Đồ án thiết kế hệ thống lái tàu thủy tập trung vào việc nghiên cứu và phát triển các giải pháp kỹ thuật hiện đại nhằm nâng cao hiệu suất hoạt động. Ngành cơ khí hàng hải phát triển mạnh mẽ đòi hỏi phải có những hệ thống lái được thiết kế tối ưu, an toàn và hiệu quả. Với nước ta có tài nguyên biển phong phú, phát triển công nghiệp đóng tàu trở thành ưu tiên hàng đầu. Hệ thống lái không chỉ giúp điều hướng tàu mà còn đảm bảo an toàn cho toàn bộ hành khách và hàng hóa trên tàu.

1.1. Vai trò và tầm quan trọng của hệ thống lái

Hệ thống lái là thiết bị điều khiển hướng chuyển động chính của tàu. Nó bao gồm bánh lái, trục lái, máy lái và các bộ truyền động liên quan. Vai trò chính là thay đổi góc lái để tạo lực ngang nhằm làm tàu quay trái hoặc quay phải. Hiệu suất hoạt động của hệ thống lái trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng điều khiển tàu, đặc biệt trong các tình huống khẩn cấp hoặc điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

1.2. Nguyên lý cơ bản hoạt động

Nguyên lý hoạt động của hệ thống lái dựa trên việc tạo ra một momen xoay quanh trục dọc tàu. Khi bánh lái được di chuyển khỏi vị trí trung bình, dòng nước chảy quanh thân tàu sẽ tác dụng lực lên bề mặt bánh lái, tạo nên lực cản ngang đẩy mũi tàu sang hướng mong muốn. Máy lái cung cấp năng lượng cần thiết để điều khiển bánh lái một cách chính xác, đáp ứng những lệnh từ vòng quay của bánh lái.

II. Thiết kế và lựa chọn hệ thống lái máy tàu thủy

Quá trình thiết kế hệ thống lái phải dựa trên các đặc tính kỹ thuật cơ bản của tàu như kích thước, khối lượng, tốc độ và loại tàu. Lựa chọn bánh lái là một trong những bước quan trọng nhất, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng điều khiển tàu. Các yêu cầu về độ bền, độ chính xác và tính an toàn phải được đảm bảo tuyệt đối. Theo quy chuẩn quốc tế, hệ thống lái cần có khả năng xoay bánh lái từ 35° sang trái đến 35° sang phải trong thời gian giới hạn. Ngoài ra, phải thiết kế máy lái phụ để đảm bảo an toàn trên biển trong trường hợp máy lái chính gặp sự cố.

2.1. Phân loại bánh lái và lựa chọn loại phù hợp

Bánh lái được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau: hình dạng (ngoại hung, bao, Spade), vị trí (ở phía sau trục vít), và cách gắn (gắn trực tiếp hay qua khớp nối). Bánh lái ngoài hung thường được sử dụng trên tàu nhỏ, trong khi bánh lái Spade phổ biến trên tàu lớn. Lựa chọn loại bánh lái phụ thuộc vào kích thước tàu, tốc độ hoạt động và yêu cầu về hiệu suất điều khiển.

2.2. Thông số kỹ thuật cơ bản của máy lái

Máy lái chính phải đáp ứng những yêu cầu nghiêm ngặt về công suất, tốc độ quay và độ chính xác. Máy lái phu có công suất nhỏ hơn nhưng đảm bảo tính dự phòng an toàn. Các thông số như mô men quay, tốc độ phản ứng và độ chịu tải được tính toán dựa trên lực tác dụng trên bánh lái, được xác định bằng công thức hydrodynamic. Bộ truyền động của máy lái bao gồm bánh lái pinion, bánh lái ráp, hoặc hệ thống Screw, mỗi loại có ưu nhược điểm riêng.

III. Các thành phần chính của hệ thống lái tàu

Hệ thống lái tàu thủy bao gồm nhiều thành phần cấu tạo phức tạp, mỗi phần đều có chức năng riêng biệt và quan trọng. Bánh lái là bộ phận chịu tác động trực tiếp từ nước, chịu áp lực lớn nên phải được thiết kế vô cùng bền vững. Trục lái là bộ phận truyền tải mô men từ máy lái đến bánh lái, phải chịu được ứng suất xoắn lớn. Máy lái cung cấp năng lượng, có thể là máy lái thủy lực hoặc máy lái điện. Bộ phận kết nối giữa các thành phần đảm bảo sự truyền tải động lực chính xác. Tất cả các thành phần phải được kiểm định theo tiêu chuẩn quốc tế để đảm bảo tính an toàn và hiệu suất hoạt động.

3.1. Bánh lái và trục lái

Bánh lái chịu trách nhiệm tạo lực để quay tàu, được chế tạo từ thép hoặc hợp kim chịu ăn mòn biển. Thiết kế hình dáng bánh lái ảnh hưởng đến hiệu suất thủy động, thường sử dụng hình dáng NACA profile để tối ưu hóa lực nâng. Trục lái là cột truyền động, phải chịu được lực xoắn, lực cắt và lực uốn. Tính toán thiết kế trục lái dựa trên công thức cơ học vật rắn, đảm bảo hệ số an toàn đủ cao để tránh gãy trục trong điều kiện hoạt động khắc nghiệt.

3.2. Máy lái và hệ thống truyền động

Máy lái thủy lực sử dụng áp suất dầu để tạo động lực, phản ứng nhanh và công suất lớn. Máy lái điện ngày càng phổ biến nhờ tiết kiệm năng lượng và bảo trì dễ dàng. Hệ thống truyền động bao gồm bánh lái pinion-ráp, hệ thống ren Screw, hoặc bộ phận đốc bất đối xứng. Mỗi hệ thống truyền có tỷ số truyền khác nhau, ảnh hưởng đến tốc độ và mô men quay của bánh lái.

IV. Tiêu chuẩn an toàn và quy trình thiết kế chi tiết

An toàn trên biển là ưu tiên hàng đầu trong thiết kế hệ thống lái. Các tiêu chuẩn quốc tế như quy chuẩn IMO (International Maritime Organization) quy định những yêu cầu bắt buộc. Hệ thống lái bao gồm hai máy lái độc lập để đảm bảo tàu vẫn có khả năng điều khiển ngay cả khi một máy bị hỏng. Thời gian xoay bánh lái từ 35° sang trái đến 35° sang phải không được vượt quá 28 giây. Quy trình thiết kế bao gồm tính toán lực thủy động lực, kiểm tra độ bền bộ phận, mô phỏng CAD 3D và thử nghiệm mô hình. Kiểm định và chứng thực từ các tổ chức độc lập đảm bảo chất lượng của sản phẩm cuối cùng.

4.1. Tiêu chuẩn và quy định an toàn quốc tế

Quy chuẩn IMO SOLAS yêu cầu mỗi tàu phải có hệ thống lái chính và hệ thống lái phụ độc lập. Bánh lái phải quay được với tốc độ đầy đủ ngay cả ở 1/3 công suất tối đa của máy chính. Hệ thống báo động phải cảnh báo khi tàu mất khả năng điều khiển. Các yêu cầu này được Hiệp hội phân loại tàu (ABS, DNV, ClassNK) chứng thực và giám sát. Tài liệu thiết kế phải được Cơ quan quản lý hàng hải chấp thuận trước khi thi công.

4.2. Quy trình thiết kế chi tiết và xác nhận

Quy trình thiết kế bắt đầu từ việc xác định nhu cầu công nghệ dựa trên đặc tính tàu. Tính toán lực thủy động sử dụng phần mềm CFD (Computational Fluid Dynamics) để dự đoán lực tác dụng trên bánh lái. Thiết kế chi tiết của các bộ phận được thực hiện bằng CAD 3D, sau đó tiến hành phân tích phần tử hữu hạn (FEA) để kiểm tra ứng suất và độ an toàn. Mô hình thử nghiệm được xây dựng để kiểm chứng hiệu suất thực tế trước khi bắt đầu sản xuất công nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Âäö aïn täút nghiãûp Thiãút kãú hãû thäúng laïi maïy taìu thuíy MUÛC LUÛC MUÛC TRANG Chæång I : Nhæîng váún âãö täøng quaït 2 I. Vë trê vai troì ngaình cå khê. Giåïi thiãûu vãö taìu thuyí. Khaïi niãûm chung.

Vë trê vaì nguyãn lyï taûo nãn hãû thäúng laïi. 4 Chæång II : Thiãút kãú vaì choün hãû laïi maïy taìu thuyí. Caïc kyî thuáût cå baín cuía taìu thuyí. Phán loaûi taìu.

Theo loaûi vaì cäng duûng. Hçnh daïng vaì kãút cáúu cuía thán taìu. Âàûc âiãøm kiãún truïc cuía taìu. Caïc kêch thæåïc cuía taìu.

Trang trê âäüng læûc taìu. Thiãút bë âáøy taìu. Thiãút bë phuû. 15 SVTH : Nguyãùn Nhæ Luán GVHD : Lã Viãút Ngæu -Trang 1 - Âäö aïn täút nghiãûp Thiãút kãú hãû thäúng laïi maïy taìu thuíy I.

Thiãút bë baío âaím an toaìn trãn taìu. Thiãút bë sinh hoaût. Thiãút bë taìu. Váût liãûu âoïng taìu.

Giåïi thiãûuchung vãö taìu 243 CB -1-00 16 II. Giåïi thiãûu chung. Loaûi taìu vaì cäng duûng. Âàûc âiãøm chuí yãúu.

Choün så âäö âäüng cuía maïy laïi. Thiãút kãú vaì tênh choün thiãút bë laïi. Quïa trçnh quay voìng cuía taìu 22 I. Phán loaûi baïnh laïi.

Choün loaûi baïnh laïi. Caïc bäü pháûn chênh. Thäng säú baïnh laïi. 29 SVTH : Nguyãùn Nhæ Luán GVHD : Lã Viãút Ngæu -Trang 2 - Âäö aïn täút nghiãûp Thiãút kãú hãû thäúng laïi maïy taìu thuíy III.

Choün truûc laïi. Tênh thiãút kãú truûc laïi. Mäúi näúi truûc laïi baïnh laïi. Caïc äø cuía truûc laïi.

Thiãút bë laïi. Dæûa trãn caïc thäng säú cå baín do hiãûp häüi taìu thuyãön âæa ra. Yãu cáöu thiãút kãú maïy laïi. Nhiãûm vuû.

Caïc yãu cáöu cå baín âäúi våïi maïy laïi. Maïy laïi chênh. Så âäö chung maïy laïi chênh. Thäng säú cå baín maïy laïi chênh.

Tênh toaïn hãû dáùn âäüng. Tênh nghiãûm caïc bäü truyãön cuía maïy laïi. Bäü truyãön baïnh vêt truûc vêt. Bäü truyãön baïnh ràng thàóng.

Bäü truyãön baïnh ràng secrow. Maïy laïi phuû. 42 SVTH : Nguyãùn Nhæ Luán GVHD : Lã Viãút Ngæu -Trang 3 - Âäö aïn täút nghiãûp Thiãút kãú hãû thäúng laïi maïy taìu thuíy III. Så âäö chung maïy laïi phuû.

Thäng säú cå baín cuía maïy laïi phuû. Tênh toaïn hãû dáùn âäüng. 44 * Caïc thäng säú cå baíncuía maïy laïi khi âaî thiãút kãú 47 IV. Tênh thiãút kãú truûc trung gian.

49 Chæång III : Tênh toaïn häø tråü vaì kãút luáûn. Tênh toaïn hãû truûc chán vët. Tênh toaïn thiãút kãú truûc. Tênh choün hãû truûc.

Caïc váún âãö hãû thäúng laìm maït bäi trån. Hãû thäúng bäi trån. Hãû thäúng laìm maït. Qui tàõc an toaìn khi gàûp sæû cäú.

Làõp raïp vaì váûn chuyãøn taìu. 83 LÅÌI NOÏI ÂÁÖU Âãø hoaì chung våïi sæû phaït triãøn cuïa caïc næåïc trong khu væûc vaì trãn thãú giåïi. Âaíng vaì nhaì næåïc ta coï chuí SVTH : Nguyãùn Nhæ Luán GVHD : Lã Viãút Ngæu -Trang 4 - Âäö aïn täút nghiãûp Thiãút kãú hãû thäúng laïi maïy taìu thuíy træång âáøy maûnh cäng cuäüc hiãûn âaûi hoaï cäng nghiãûp. Náng cao táöm voïc trong khu væûc dæûa trãn æu thãú thuáûn låüi cuía âáút næåïc.

Viãût nam coï båì biãøn chaûy suäút chiãöu daìi hçnh chæî S vaì hãû thäúng säng ngoaìi phong phuï thuáûn låüi cho phaït triãøn haíi saín, taûo viãûc laìm cho ngæ dán ven biãøn Vç váûy Âaíng vaì nhaì næåïc ráút quan tám âãún phaït triãøn ngaình cäng nghiãûp âæåìng thuyí, âoï laì tiãöm nàng låïn cho ngaình âoïng måïi taìu biãøn åí næåïc ta. Bãn caûnh âoï måí thãm hæåïng måïi vãö giao thäng âæåìng thuyí trong tæång lai. Sau thåìi gian thæûc táûp taûi Cäng ty âoïng måïi vaì sæía chæîa taìu Säng Thu. Em âæåüc tháöy giaïo hæåïng dáùn Lã Viãút Ngæu giao âãö taìi : " Thiãút kãú hãû laïi maïy taìu thuyí".

Dæûa trãn taìu 243CB .00 âæåüc âoïng måïi taûi Cäng ty Säng Thu Quán khu 5. Sau thåìi gian cäú gàõn thæûc hiãûn âãö taìi våïi sæû hæåïng dáùn táûn tçnh cuía tháöy Lã Viãút Ngæu cuìng våïi caïc tháöy cä giaïo trong khoa Cå khê chãú taûo maïy. Âãún nay âãö taìi cuía em âaî hoaìn thaình. Tuy nhiãn do thåìi gian vaì khaí nàng thæûc hiãûn âãö taìi coï haûn nãn khäng traïnh khoíi thiãúu soït.

Em mong nháûn âæåüc sæû goïp yï vaì chè dáùn cuía tháöy cä. Em xin chán thaình caím ån ! Sinh viãn thæûc hiãûn Nguyãùn Nhæ Luán SVTH : Nguyãùn Nhæ Luán GVHD : Lã Viãút Ngæu -Trang 5 - Âäö aïn täút nghiãûp Thiãút kãú hãû thäúng laïi maïy taìu thuíy CHÆÅNG I : NHÆÎNG VÁÚN ÂÃÖ TÄØNG QUAÏT I. Vë trê cuía ngaình cå khê phuûc vuû cho cäng nghiãûp Mäüt nãön kinh tãú phaït triãøn phuû thuäüc ráút nhiãöu yãúu täú, bãn caûnh nhán täú con ngæåìi, viãûc âáøy maûnh cäng cuäüc cäng nghiãûp hoaï hiãûn âaûi hoaï vaoì caïc ngaình nhæ : näng nghiãûp, thæång maûi vaì dëch vuû cuîng goïp pháön khäng nhoí vaìo quaï trçnh tàng træåíng vaì náng cao mæïc säúng cuía ngæåìi dán trong mäüt quäúc gia. Tæì xæa næåïc ta chè laì mäüt næåïc näng nghiãûp, nãúu chè dæûa vaìo näng nghiãûp âãø tàng træåíng nãön kinh tãú thç ráút cháûm vaì khäng âuäøi këp caïc næåïc trong khu væûc.

Vç váûy Âaíng vaì nhaì næåïc coï chuí træång cäng nghiãûp hoaï, hiãûn âaûi hoaï trãn moüi ngaình nghãö. Ban âáöu do chæa coï kinh nghiãûm nãn næåïc ta chè æu tiãn phaït triãøn cäng nghiãûp nàûng, nhæng do chæa âuí tiãöm læûc vaì trê tuãû nãn viãûc phaït triãøn khäng âæåüc âäöng âãöu laì âiãöu khäng thãø traïnh khoíi. Tuy nhiãn âiãöu naìy cuîng cho tháúy cäng nghiãûp coï vë trê ráút quan troüng trong nãön kinh tãú âäúi våïi næåïc ta. Ngaìy nay, bãn caûnh phaït triãøn nãön näng nghiãûp, thæång maûi, dëch vuû vaì cäng nghiãûp nàûng næåïc ta coìn chuï troüng phaït triãøn cäng nghiãûp nheû giuïp cho nãön kinh tãú phaït triãøn âäöng âãöu vaì coï hiãûu quaí.

Cäng nghiãûp noïi chung coï vai troì quan troüng. Trong âoï Cå khê laì mäüt trong nhæîng ngaình âoïng vai troì chuí chäút. Háöu hãút moüi hoaût âäüng cuía nãön kinh tãú quäúc dán âãöu coï sæû âoïng goïp cuía ngaình cå khê. Ngaình cå khê khäng chè cung cáúp maïy moïc vaì thiãút bë maì ngaình cå khê coìn chãú taûo ra váût duûng, trang thiãút bë phuûc vuû cho saín xuáút vaì sinh hoaût cuía ngæåìi dán.

Coï thãø noïi sæû täön taûi vaì phaït triãøn cuía ngaình cå khê laì âiãöu cáön quan tám nháút trong quaï trçnh cäng nghiãûp hoaï hiãûn âaûi hoaï âáút næåïc. SVTH : Nguyãùn Nhæ Luán GVHD : Lã Viãút Ngæu -Trang 6 - Âäö aïn täút nghiãûp Thiãút kãú hãû thäúng laïi maïy taìu thuíy Ngaình cäng nghiãûp âæåìng thuyí liãn quan ráút nhiãöu âãún ngaình cå khê. Caïc bäü pháûn thiãút bë vaì hãû thäúng âãöu do ngaình cå khê chãú taûo. Táöm quan troüng cuía ngaình cäng nghiãûp âåìng thuyí noïi riãng vaì ngaình cäng nghiãûp noïi chung âaî cho tháúy sæû cáön thiãút cuía cå khê.

Lëch sæí phaït triãøn cuía cäng nghiãûp âæåìng thuyí. Chiãúc taìu thuyí âáöu tiãn âæåüc haû thuyí caïch âáy âaî hån 180 nàm. Trong hån 1 thãú kyî ngaình âoïng taìu âaî coï nhiãöu bæåïc tiãún cæûc kyì quan troüng. Nàm 1807 mäüt con taìu mang tãn Klecmäng chaûy bàòng håi næåïc thay thãú buäöm âæåüc xuáút hiãûn åí mäüt con säng miãön nam næåïc Myî.

Taìu coï täúc âäü 5 haíi lyï / giåì - cäng suáút 18 maî læûc chaûy bàòng guäöng quay, sæû kiãûn naìy coï yï nghéa to låïn trong ngaình cäng nghiãûp âoïng taìu thuyí. Nàm 1815 chãú taûo thaình cäng chán vët coï hiãûu suáút âáøy cao hån, laìm viãûc tin cáûy hån thay thãú cho guäöng quay. Tæì nàm 1807 âãún nàm 1896 âoüng læûc duìng trãn taìu thuyí laì maïy håi næåïc- Maïy håi næåïc coï hiãûu suáút tháúp, troüng læåüng nàûng, kêch thæåïc cäöng kãönh vaì hiãûu quaí kinh tãú tháúp. Nàm 1896 thaình cäng trang trë âäüng læûc tua bin håi vaì con taìu " tuäúc bin" laì con taìu âáöu tiãn trang trê âäüng læûc naìy.

Nàm 1903 ngæåìi Nga âaî thaình cäng trong viãûc chãú taûo con taìu chaûy bàòng âäng cå diezen âáöu tiãn trãn thãú giåïi. Âoï laì con taìu"Vandan" taìu naìy coï làõp 3 âäng cå diezen coï cäng suáút 120 maî læûc, mäùi âäüng cå quay mäüt maïy phaït âäüng, cung cáúp âiãûn cho 3 âäüng cå ®Ó quay 3 chán vët. Âoï cuîng laì chiãúc taìu truyãön âäüng âiãûn âáöu tiãn trãn thãú giåïi. Âäüng cå diezen ra âåìi våïi nhiãöu æu âiãøm nhæ : hiãûu suáút cao, kêch thæåïc troüng læåüng goün nheû vaì phaûm vi cäng suáút låïn.

Nãn âaî phaït triãøn vaì váûn duûng ráút nhanh (thäúng kã theo âaûi chiãún thãú giåïi thæï 2, hàòng nàm säú taìu diezen chiãúm 80% säú taìu âæåüc âoïng). Trong báút cæï taìu naìo âãöu coï màût âäüng cå diezen. Nhæîng nàm sau âaûi chiãún thãú giíi thæï 2 coìn xuáút hiãûn loaûi âäüng cå trang bë âäüng læûc måïi nhæ âäüng læûc nguyãn tæí (Nàm 1960 Liãn xä SVTH : Nguyãùn Nhæ Luán GVHD : Lã Viãút Ngæu -Trang 7 - Âäö aïn täút nghiãûp Thiãút kãú hãû thäúng laïi maïy taìu thuíy chãú taûo thaình cäng chiãúc taìu phaï bàng nguyãn tæí âáöu tiãn trãn thãú giåïi mang tãn Lã nin) Trang trê âäüng læûc tuäúc bin khê - pistäng tæû do cuîng âaî xuáút hiãûn. Loaûi trang trê âäüng læûc naìy coï æu âiãøm låïn nháút laì troüng læåüng nheû, kêch thæåïc nhoí vaì coï tênh cán bàòng täút.

Giåïi thiãûu vãö taìu thuyí II. Khaïi niãûm chung : - Taìu thuyí laì mäüt cäng trçnh kyî thuáût näøi vaì coï thãø dëch chuyãøn trãn màût næåïc hoàûc ngáöm dæåïi næåïc, theo hæåïng âaî âënh våïi täúc âäü cáön thiãút vaì chuyãn chåí haìng hoaï hay haình khaïch tuyì theo âàûc tênh cuía con taìu. Con taìu hiãûn âaûi laì mäüt cäng trçnh phæïc taûp, khaïc hàón våïi cäng trçnh kiãún truïc trãn màût âáút. Âoï laì vç taìu hoaût âäüng åí trong mäüt mäi træåìng âàûc biãût laì næåïc.

Nhæîng bäü pháûn chênh cuía con taìu laì thán taìu, trong âoï âàût thiãút bë âäüng læûc âãø laìm cho taìu chuyãøn âäüng, caïc phoìng cho ngæåìi trãn taìu sæí duûng, caïc khoan haìng, caïc bãø dæû træí cháút âäút, dáöu nhåìn, bãø chæïa næåïc ngoüt vaì næåïc duìng. Trong thán taìu vaì mäüt pháön nhä ra ngoaìi thán taìu coï caïc trang thiãút bë nhàòm âaím baío viãûc âiãöu khiãøn taìu âæa taìu âi âuïng hæåïng, bäúc xãúp haìng vaì âaím baío an toaìn cho taìu khi chaûy vaì âáûu nåi bãún baîi. Viãûc âiãöu khiãøn vaì âaím baío an toaìn trong khi chaûy nhåì caïc duûng cuû vaì phæång tiãûn cung cáúp thäng tin. Taìu chuyãøn âäüng nhåì bäü pháûn dáön tiãún - laì thiãút bë biãún nàng læåüng âäng cå thaình nàng læåüng chuyãøn âäüng cuía taìu.

Trãn caïc con taìu tæû chaûy hiãûn âaûi, bäü dáùn tiãún phäø biãún laì chán vët taìu thuyí. Trãn taìu coìn coï traûm phaït âiãûn âãø cung cáúp cho maïy moïc, thiãút bë trãn taìu vaì sinh hoaût cuía ngæåìi âi trãn taìu nhæ hãû thäúng thäng gioï, sæíi áúm, âiãöu hoaì khäng khê, cáúp næåïc. Ngoaìi ra coìn coï caïc hãû thäúng khaïc cuía taìu duìng âãø cæïu hoaí, dàòn, laìm khä caïc khoang vaì thuìng, veït næåïc báøn vaì næåïc âoüng .