Luận văn: Định tội danh tội mua bán trái phép hóa đơn tại Hải Phòng

Tài liệu nghiên cứu Định tội danh với tội in phát hành mua bán trái phép hóa đơn chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Trường học: Trường Đại Học Luật Hải Phòng
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Định Tội Danh Với Tội In Phát Hành Mua Bán Trái Phép Hóa Đơn Chứng Từ Thu Nộp Ngân Sách Nhà Nước Theo Luật Hình Sự Việt Nam Trên Cơ Sở Thực Tiễn Địa Bàn Thành Phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI IN, PHÁT HÀNH, MUA BÁN TRÁI PHÉP HÓA ĐƠN, CHỨNG TỪ THU NỘP NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 1.1. Khái niệm, ý nghĩa của định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước
• 1.1.1. Khái niệm định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước
• 1.1.2. Đặc điểm của định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước
• 1.1.3. Ý nghĩa của định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước
• 1.2. Cơ sở pháp lý của định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước
• 1.2.1. Bộ luật Hình sự
• 1.2.2. Bộ luật Tố tụng hình sự
• 1.2.3. Cấu thành tội phạm của tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước
• 1.3. Các giai đoạn của quá trình định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước
• 1.4. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI IN, PHÁT HÀNH, MUA BÁN TRÁI PHÉP HÓA ĐƠN, CHỨNG TỪ THU NỌP NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 2.1. Thực tiễn định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước tại thành phố Hải Phòng
• 2.1.1. Các kết quả đạt được trong định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước tại thành phố Hải Phòng
• 2.1.1.1. Thực tiễn định tội danh theo cấu thành cơ bản của tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước
• 2.1.1.2. Thực tiễn định tội danh theo cấu thành tăng nặng của tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước
• 2.2. Những bất cập, hạn chế và nguyên nhân dẫn đến vướng mắc khi định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước tại thành phố Hải Phòng
• 2.2.1. Một số hạn chế, bất cập
• 2.2.2. Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong việc định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước
• 2.3. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI IN, PHÁT HÀNH, MUA BÁN TRÁI PHÉP HÓA ĐƠN, CHỨNG TỪ THU NỘP NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 3.1. Định hướng cho việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước
• 3.1.1. Hoàn thiện căn cứ pháp lý về tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước sẽ tạo điều kiện xử lý hành vi phạm tội một cách triệt để và hiệu quả hơn
• 3.1.2. Hướng tới môi trường kinh doanh thông thoáng và minh bạch hơn
• 3.1.3. Góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh, doanh nghiệp, thuế nhà nước
• 3.1.4. Góp phần giáo dục, nâng cao ý thức người dân và doanh nghiệp trong việc chấp hành pháp luật của nhà nước
• 3.2. Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước
• 3.3. Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước
• 3.3.1. Ban hành các án lệ mẫu làm cơ sở tham khảo thống nhất cho định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước
• 3.3.2. Nâng cao trình độ, năng lực của người tiến hành tố tụng trong định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước
• 3.3.3. Tăng cường công tác chỉ đạo, quản lý, điều hành nhằm phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan tiến hành tố tụng trong định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước
• 3.3.4. Tăng cường công tác phối hợp liên ngành trong việc phát hiện, xử lý hành vi phạm tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước
• 3.4. Tiểu kết Chương 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Toàn cảnh định tội danh tội mua bán trái phép hóa đơn

Trong bối cảnh kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam, các hoạt động kinh doanh ngày càng sôi động, đóng góp lớn vào ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, mặt trái của nó là sự gia tăng các hành vi vi phạm pháp luật nhằm trục lợi, đặc biệt là nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế. Một trong những tội phạm nhức nhối nhất là tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước. Việc định tội danh chính xác đối với loại tội phạm này không chỉ là yêu cầu cấp thiết của công tác đấu tranh phòng chống tội phạm mà còn là nền tảng để bảo vệ sự minh bạch của môi trường kinh doanh. Luật hình sự Việt Nam, cụ thể là Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015 (kế thừa Điều 164a BLHS 1999), đã tạo ra cơ sở pháp lý vững chắc cho việc xử lý các hành vi này. Quá trình định tội danh đòi hỏi các cơ quan tiến hành tố tụng phải phân tích kỹ lưỡng các dấu hiệu pháp lý, đối chiếu hành vi thực tế với các yếu tố cấu thành tội phạm được luật định. Một sai sót trong quá trình này có thể dẫn đến oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm, làm suy giảm niềm tin của công chúng vào công lý và hiệu quả quản lý nhà nước. Do đó, nghiên cứu sâu về lý luận và thực tiễn xét xử tội phạm này, như trong luận văn thạc sĩ về địa bàn Hải Phòng, có ý nghĩa quan trọng để hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao năng lực thực thi.

1.1. Khái niệm tội in phát hành mua bán trái phép hóa đơn

Để hiểu rõ bản chất của tội phạm này, cần làm rõ khái niệm cốt lõi. Theo quy định pháp luật, hóa đơn là chứng từ kế toán do người bán lập để ghi nhận thông tin bán hàng hóa, dịch vụ. Còn chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước (NSNN) là các giấy tờ liên quan đến việc thu thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác vào NSNN. Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp NSNN được hiểu là hành vi trái pháp luật, thực hiện một cách cố ý bởi cá nhân hoặc pháp nhân thương mại, xâm phạm đến trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước. Hành vi này thể hiện qua việc in, phát hành, hoặc mua bán các loại hóa đơn, chứng từ không có giấy phép hoặc không đúng nội dung giấy phép của cơ quan có thẩm quyền. Theo Điều 203 BLHS 2015, hành vi này cấu thành tội phạm khi đạt đến một quy mô nhất định, ví dụ như hóa đơn ở dạng phôi từ 50 số trở lên, hoặc hóa đơn đã ghi nội dung từ 10 số trở lên, hoặc thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng.

1.2. Ý nghĩa pháp lý của việc định tội danh chính xác

Việc định tội danh đúng đắn có ý nghĩa to lớn trên cả phương diện chính trị - xã hội và pháp lý. Về mặt chính trị - xã hội, định tội danh chính xác thể hiện sự nghiêm minh của pháp luật, củng cố lòng tin của nhân dân vào công lý và hiệu quả của các cơ quan bảo vệ pháp luật. Nó khẳng định quyền lực nhà nước được thực thi một cách minh bạch, có trách nhiệm. Về phương diện pháp lý, định tội danh là tiền đề cho mọi hoạt động tố tụng tiếp theo. Một khi tội danh được xác định đúng, việc truy cứu trách nhiệm hình sự, áp dụng các biện pháp ngăn chặn như tạm giam, hay quyết định hình phạt mới đảm bảo đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Ngược lại, định tội danh sai sẽ gây ra hậu quả tiêu cực nghiêm trọng: làm oan người vô tội, bỏ lọt tội phạm, xâm phạm đến danh dự và các quyền tự do của công dân, đồng thời làm suy giảm uy tín của các cơ quan tư pháp.

II. Thách thức khi định tội danh tội mua bán hóa đơn ở VN

Mặc dù Điều 203 BLHS 2015 đã có nhiều tiến bộ so với quy định cũ, quá trình định tội danh tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn vẫn đối mặt với không ít thách thức và bất cập trong thực tiễn. Những vướng mắc này không chỉ xuất phát từ quy định của pháp luật mà còn từ thực tiễn áp dụng tại các địa phương như Hải Phòng. Một trong những tranh cãi lớn nhất là tiêu chí định lượng để xác định hành vi phạm tội. Việc dựa vào số lượng hóa đơn phôi (chưa ghi nội dung, thiệt hại thực tế chưa xảy ra) để truy cứu trách nhiệm hình sự bị cho là quá nặng và chưa phản ánh đúng mức độ nguy hiểm của hành vi. Hơn nữa, sự phát triển của công nghệ với hóa đơn điện tử cũng đặt ra những vấn đề mới trong việc xác định hành vi vi phạm và lỗi của các bên liên quan. Sự thiếu rõ ràng trong việc phân định ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm hình sự cũng là một "kẽ hở", gây khó khăn cho các cơ quan tiến hành tố tụng và có thể dẫn đến việc áp dụng pháp luật không thống nhất. Những thách thức này đòi hỏi cần có các giải pháp hoàn thiện cả về lập pháp lẫn thực thi.

2.1. Bất cập về tiêu chí xác định hành vi phạm tội

Một trong những bất cập lớn nhất hiện nay là tiêu chí định lượng để cấu thành tội phạm. Điều 203 BLHS 2015 quy định hành vi bị xử lý hình sự khi hóa đơn ở dạng phôi từ 50 số trở lên. Tuy nhiên, hóa đơn phôi là hóa đơn chưa ghi giá trị, thiệt hại thực tế gần như không có (chi phí in ấn rất thấp). Việc hình sự hóa hành vi này bị cho là quá nghiêm khắc, trong khi đã có quy định xử phạt hành chính. Ngược lại, trường hợp hóa đơn đã ghi nội dung từ 10 số, dù giá trị mỗi hóa đơn rất thấp và tổng thiệt hại chỉ vài triệu đồng, người vi phạm vẫn có thể đối mặt với án tù. Sự không tương xứng này có thể tạo ra tâm lý "đã phạm tội thì phải làm lớn". Theo luận văn, điều này cho thấy sự chưa hợp lý trong việc lượng hóa mức độ nguy hiểm của hành vi, cần được xem xét điều chỉnh để đảm bảo tính công bằng và hợp lý của pháp luật hình sự.

2.2. Vướng mắc giữa xử lý hình sự và xử phạt hành chính

Ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm trong lĩnh vực hóa đơn, chứng từ còn khá mờ nhạt. Ví dụ, hành vi vi phạm quy định về bảo quản, quản lý hóa đơn gây thiệt hại có thể bị xử lý hình sự. Tuy nhiên, trong bối cảnh các doanh nghiệp đã chuyển sang sử dụng hóa đơn điện tử và kê khai thuế qua mạng, lỗi này có thể do vấn đề kỹ thuật, đường truyền dữ liệu thay vì cố ý. Việc "hình sự hóa" một vấn đề có thể giải quyết bằng các biện pháp hành chính của cơ quan thuế là không cần thiết và tạo gánh nặng cho hệ thống tư pháp. Ngoài ra, mức xử phạt hành chính đối với hành vi bán hàng không xuất hóa đơn còn thấp (tối đa 20 triệu đồng), chưa đủ sức răn đe, tạo kẽ hở cho các doanh nghiệp trốn thuế, gây thất thu lớn cho ngân sách nhà nước. Sự thiếu đồng bộ này gây khó khăn trong việc định tội danh và xử lý vi phạm một cách triệt để.

III. Cách xác định cấu thành tội mua bán trái phép hóa đơn

Để định tội danh tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn một cách chính xác, việc phân tích đầy đủ bốn yếu tố cấu thành tội phạm là yêu cầu bắt buộc. Đây là cơ sở pháp lý duy nhất để xác định một hành vi có phải là tội phạm hay không và thuộc tội danh nào trong Bộ luật Hình sự. Bốn yếu tố này bao gồm: khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan của tội phạm. Việc xem xét phải dựa trên các quy định tại Phần chung và Phần các tội phạm của BLHS, đặc biệt là nội dung được mô tả tại Điều 203 BLHS 2015. Theo phân tích trong luận văn, khách thể của tội phạm này là trật tự quản lý kinh tế của nhà nước trong lĩnh vực hóa đơn, chứng từ. Mặt khách quan thể hiện qua các hành vi cụ thể như in, phát hành hoặc mua bán trái phép. Mặt chủ quan đặc trưng bởi lỗi cố ý trực tiếp, và chủ thể có thể là cá nhân hoặc pháp nhân thương mại. Việc nắm vững các dấu hiệu pháp lý này giúp người tiến hành tố tụng tránh được sai sót, đảm bảo việc truy tố, xét xử đúng người, đúng tội.

3.1. Phân tích khách thể và mặt khách quan của tội phạm

Khách thể của tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước là trật tự quản lý nhà nước đối với các loại hóa đơn, chứng từ. Hành vi phạm tội đã xâm phạm trực tiếp đến chế độ quản lý tài chính, thuế của quốc gia. Đối tượng tác động của tội phạm này rất đa dạng, bao gồm hóa đơn giá trị gia tăng, hóa đơn xuất khẩu, tem, vé, thẻ, phiếu thu tiền... Về mặt khách quan, tội phạm được thể hiện qua ba nhóm hành vi chính: (1) In trái phép (tự in khi không đủ điều kiện, in hóa đơn giả); (2) Phát hành trái phép (không thông báo phát hành hoặc thông báo không đầy đủ nội dung); (3) Mua bán trái phép (mua bán hóa đơn chưa ghi nội dung, hóa đơn ghi khống không có hàng hóa dịch vụ kèm theo, hóa đơn giả). Tội phạm này có cấu thành hình thức, tức chỉ cần thực hiện một trong các hành vi trên và thỏa mãn điều kiện định lượng (số lượng hóa đơn hoặc số tiền thu lợi bất chính) là đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

3.2. Dấu hiệu về mặt chủ quan và chủ thể của tội phạm

Về mặt chủ quan, lỗi của người phạm tội trong trường hợp này là lỗi cố ý trực tiếp. Điều này có nghĩa là người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, thấy trước hậu quả (gây thất thu thuế, làm rối loạn quản lý kinh tế) và mong muốn hậu quả đó xảy ra. Động cơ và mục đích phạm tội thường là trục lợi, thu lợi bất chính, tuy nhiên đây không phải là dấu hiệu bắt buộc trong cấu thành tội phạm cơ bản. Về chủ thể, theo Điều 203 BLHS 2015, chủ thể của tội phạm này đã được mở rộng. Đối với cá nhân, người phạm tội phải từ đủ 16 tuổi trở lên và có năng lực trách nhiệm hình sự. Một điểm mới quan trọng của BLHS 2015 là đã bổ sung pháp nhân thương mại làm chủ thể của tội phạm này. Điều này phù hợp với thực tiễn khi nhiều công ty "ma" được lập ra chỉ để thực hiện hành vi mua bán hóa đơn trái phép, gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngân sách nhà nước.

IV. Phân tích thực tiễn định tội danh tại địa bàn Hải Phòng

Thành phố Hải Phòng, với vị thế là một trung tâm kinh tế, cảng biển lớn của miền Bắc, đã và đang đối mặt với tình hình tội phạm mua bán hóa đơn diễn biến phức tạp. Thực tiễn xét xử tại đây cung cấp những bài học kinh nghiệm quý báu cho việc định tội danh và đấu tranh với loại tội phạm này. Các cơ quan tiến hành tố tụng tại Hải Phòng đã điều tra, truy tố, và xét xử nhiều vụ án lớn, với thủ đoạn ngày càng tinh vi, gây thiệt hại hàng trăm tỷ đồng cho ngân sách nhà nước. Việc nghiên cứu các vụ án cụ thể, từ khâu khởi tố đến khi ra bản án, cho thấy những kết quả đạt được cũng như những khó khăn, vướng mắc trong thực tế. Số liệu thống kê các vụ án qua từng năm cho thấy xu hướng gia tăng rõ rệt, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt hơn nữa của các cơ quan chức năng. Việc áp dụng các tình tiết tăng nặng theo quy định tại khoản 2 Điều 203 BLHS 2015 cũng được các Tòa án tại Hải Phòng vận dụng, thể hiện sự nghiêm minh của pháp luật đối với các hành vi phạm tội có tổ chức, chuyên nghiệp hoặc gây thiệt hại đặc biệt lớn.

4.1. Số liệu các vụ án mua bán hóa đơn giai đoạn 2015 2021

Theo số liệu được đề cập trong luận văn, tình hình tội phạm liên quan đến hóa đơn tại Hải Phòng có xu hướng gia tăng đáng báo động. Trong giai đoạn từ năm 2015 đến tháng 6 năm 2021, cơ quan điều tra Công an thành phố Hải Phòng đã đề nghị truy tố tổng cộng 80 vụ án với 239 bị can về tội danh này. Đáng chú ý, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2021, đã có 14 vụ án với 45 bị can bị đề nghị truy tố, con số này xấp xỉ cả năm 2020. Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng trong cùng kỳ đã xét xử 75 vụ án với 236 bị cáo. Những con số này không chỉ phản ánh mức độ phổ biến của tội phạm mà còn cho thấy nỗ lực lớn của các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc phát hiện và xử lý. Tỷ lệ số bị can trên mỗi vụ án khá cao (khoảng 3:1), cho thấy các vụ án thường có tính chất đồng phạm, có tổ chức.

4.2. Vụ án điển hình và thực tiễn xét xử tại Hải Phòng

Thực tiễn xét xử tại Hải Phòng ghi nhận nhiều vụ án phức tạp. Điển hình là vụ án Ngô Văn Phát (tháng 9/2020), người đã thành lập nhiều công ty "ma" để mua bán hóa đơn GTGT, gây thiệt hại ban đầu ước tính 17 tỷ đồng. Hay vụ án Nguyễn Thị Hồng (tháng 7/2021), bị can này đã mua bán trái phép 787 số hóa đơn GTGT, với tổng số tiền hàng hóa ghi khống lên tới hơn 1.500 tỷ đồng, thu lợi bất chính 760 triệu đồng và gây thất thu cho NSNN khoảng 116 tỷ đồng. Các vụ án này cho thấy thủ đoạn của tội phạm ngày càng tinh vi, lợi dụng kẽ hở trong quản lý doanh nghiệp và thuế. Việc các cơ quan tiến hành tố tụng tại Hải Phòng triệt phá thành công các đường dây này thể hiện quyết tâm cao trong đấu tranh phòng chống tội phạm kinh tế, góp phần làm trong sạch môi trường đầu tư kinh doanh.

4.3. Định tội danh theo cấu thành tăng nặng trong thực tế

Trong thực tiễn xét xử, Tòa án tại Hải Phòng đã áp dụng chính xác các tình tiết định khung tăng nặng được quy định tại khoản 2 Điều 203 BLHS 2015. Ví dụ, trong Bản án 16/2017/HSST của TAND quận Dương Kinh, bị cáo Lê Văn Thành đã bán 121 tờ hóa đơn GTGT, thu lợi bất chính 1,4 tỷ đồng và gây thiệt hại cho NSNN 2,9 tỷ đồng. Tòa án đã định tội bị cáo theo các điểm d (hóa đơn từ 100 số trở lên), đ (thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên), và e (gây thiệt hại cho NSNN từ 100 triệu đồng trở lên) của khoản 2 Điều 203. Việc áp dụng khung hình phạt tăng nặng trong những trường hợp này là hoàn toàn có căn cứ, thể hiện sự trừng phạt nghiêm khắc đối với các hành vi phạm tội có quy mô lớn, gây hậu quả nghiêm trọng, đảm bảo tính răn đe và phòng ngừa chung cho xã hội.

V. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về tội mua bán hóa đơn

Từ những phân tích về lý luận và thực tiễn xét xử tại Hải Phòng, việc đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả định tội danh là vô cùng cần thiết. Mục tiêu chính là bịt kín những "lỗ hổng" pháp lý, tạo ra một hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch và đủ sức răn đe. Các giải pháp cần tập trung vào việc sửa đổi, bổ sung chính các quy định trong Điều 203 BLHS 2015 để các tiêu chí định tội, định khung hình phạt trở nên hợp lý hơn, phản ánh đúng bản chất và mức độ nguy hiểm của hành vi. Bên cạnh đó, việc hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật liên quan, đặc biệt là các quy định về quản lý thuế và xử phạt vi phạm hành chính, cũng đóng vai trò quan trọng. Một hệ thống pháp luật đồng bộ sẽ tạo điều kiện cho các cơ quan chức năng phối hợp hiệu quả hơn, từ khâu phát hiện, điều tra, truy tố đến xét xử, đảm bảo không bỏ lọt tội phạm và xử lý vi phạm một cách triệt để, góp phần bảo vệ an ninh kinh tế quốc gia và nguồn thu cho ngân sách nhà nước.

5.1. Đề xuất sửa đổi bổ sung quy định tại Điều 203 BLHS

Một trong những giải pháp hoàn thiện quan trọng nhất là sửa đổi trực tiếp Điều 203 BLHS 2015. Cần xem xét lại các tiêu chí định lượng để xác định tội phạm. Thay vì chỉ dựa vào số lượng hóa đơn phôi, có thể chuyển trọng tâm sang giá trị ghi trên hóa đơn hoặc số tiền thuế thực tế bị thất thu để đánh giá mức độ thiệt hại. Điều này sẽ giúp việc định tội danh phản ánh chính xác hơn tính chất nguy hiểm của hành vi. Đồng thời, cần quy định rõ ràng hơn ranh giới giữa hành vi mua bán hóa đơn nhằm mục đích trốn thuế (có thể xử lý theo tội trốn thuế - Điều 200 BLHS) và hành vi mua bán hóa đơn đơn thuần (xử lý theo Điều 203). Sự phân định rạch ròi này sẽ giúp các cơ quan tố tụng tránh được lúng túng và áp dụng pháp luật một cách thống nhất trên toàn quốc.

5.2. Nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành trong xử lý tội phạm

Tội phạm về hóa đơn là loại tội phạm kinh tế phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa nhiều cơ quan. Cần xây dựng quy chế phối hợp liên ngành cụ thể giữa cơ quan Thuế, Công an, Viện kiểm sát và Tòa án. Cơ quan Thuế với vai trò là đơn vị quản lý chuyên ngành cần chủ động phát hiện các dấu hiệu vi phạm và kịp thời chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra khi có dấu hiệu tội phạm. Ngược lại, cơ quan điều tra cần tăng cường trao đổi thông tin, nghiệp vụ với cơ quan Thuế để làm rõ các thủ đoạn phạm tội. Sự phối hợp hiệu quả sẽ giúp quá trình thu thập chứng cứ, điều tra, truy tố và xét xử được nhanh chóng, chính xác, tránh tình trạng hồ sơ bị trả đi trả lại nhiều lần, đảm bảo việc xử lý tội phạm kịp thời và nghiêm minh, đúng theo quy định của luật hình sự Việt Nam.

VI. Hướng dẫn nâng cao hiệu quả định tội danh trong thực tế

Bên cạnh việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong thực tiễn là yếu tố then chốt quyết định thành công của công tác đấu tranh phòng chống tội phạm. Để hoạt động định tội danh tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn đi vào chiều sâu và đạt hiệu quả cao, cần có những biện pháp mang tính thực tiễn. Một trong những hướng đi quan trọng là chuẩn hóa việc áp dụng pháp luật thông qua việc ban hành các án lệ mẫu. Điều này sẽ giúp các Tòa án trên cả nước, bao gồm cả Hải Phòng, có một cơ sở tham khảo thống nhất, tránh tình trạng mỗi nơi hiểu và vận dụng một kiểu. Song song với đó, việc đầu tư vào con người, cụ thể là nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ tiến hành tố tụng, là một yêu cầu cấp bách. Những tội phạm kinh tế ngày càng tinh vi đòi hỏi người thực thi pháp luật phải có kiến thức sâu rộng cả về pháp luật lẫn kinh tế, tài chính để có thể "đọc vị" được các thủ đoạn phạm tội và đưa ra những phán quyết chính xác.

6.1. Ban hành án lệ mẫu để thống nhất việc áp dụng pháp luật

Một trong những giải pháp hiệu quả để nâng cao chất lượng định tội danh là ban hành các án lệ mẫu. Hiện nay, việc giải thích và áp dụng Điều 203 BLHS 2015 vẫn còn những điểm chưa thống nhất giữa các địa phương. Việc lựa chọn những vụ án điển hình, phức tạp đã được xét xử để phát triển thành án lệ sẽ tạo ra một "kim chỉ nam" cho các Thẩm phán. Án lệ sẽ hướng dẫn cách xử lý các tình huống pháp lý phức tạp, ví dụ như cách xác định thiệt hại trong trường hợp mua bán hóa đơn khống, cách phân biệt giữa hành vi chuẩn bị phạm tội và phạm tội hoàn thành, hay cách xử lý đối với các đồng phạm có vai trò khác nhau. Việc này không chỉ đảm bảo sự thống nhất trong xét xử mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch và tiên liệu được của hệ thống tư pháp hình sự.

6.2. Tăng cường năng lực cho đội ngũ người tiến hành tố tụng

Con người là yếu tố quyết định. Để định tội danh chính xác các tội phạm kinh tế phức tạp như tội phạm về hóa đơn, cần phải không ngừng nâng cao trình độ, năng lực của các điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán. Cần tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu, cập nhật kiến thức mới về luật hình sự Việt Nam, luật thuế, kế toán và tài chính doanh nghiệp. Các buổi hội thảo, tọa đàm trao đổi kinh nghiệm giữa các địa phương, đặc biệt là những nơi có tình hình tội phạm phức tạp như TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, và Hải Phòng, là rất cần thiết. Việc trang bị đầy đủ kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghiệp vụ sẽ giúp người tiến hành tố tụng tự tin hơn khi xử lý vụ án, có khả năng phân tích, đánh giá chứng cứ một cách toàn diện, khách quan, từ đó đưa ra những quyết định truy tố, xét xử có căn cứ và đúng pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự phát triển của nền kinh tế thị trường tại Việt Nam đã thúc đẩy sự gia tăng nhanh chóng của cộng đồng doanh nghiệp với hơn 767.737 đơn vị đang hoạt động, trong đó khoảng 97% là doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ. Bên cạnh những đóng góp to lớn vào nguồn thu ngân sách nhà nước, mặt trái của cơ chế thị trường đã làm phát sinh nhiều hành vi xâm phạm trật tự quản lý kinh tế tinh vi. Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước theo Điều 203 Bộ luật Hình sự năm 2015 đã trở thành vấn đề pháp lý đặc biệt nhức nhối.

Thành phố Hải Phòng là trung tâm kinh tế trọng điểm phía Bắc với 20.071 doanh nghiệp đang hoạt động tính đến ngày 20/4/2020, chiếm 8,3% khu vực Đồng bằng sông Hồng và 2,6% tổng số doanh nghiệp cả nước. Nguồn thu ngân sách đứng trong top 3 toàn quốc khiến địa bàn này trở thành điểm nóng của các đường dây mua bán hóa đơn bất hợp pháp quy mô lớn. Hoạt động phạm tội diễn ra phức tạp, gây thất thu ngân sách nhà nước hàng trăm tỷ đồng qua các công ty bình phong.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm sáng tỏ lý luận định tội danh, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật hình sự tại các cơ quan tiến hành tố tụng thành phố Hải Phòng trong giai đoạn 2015 đến tháng 6/2021. Thông qua việc phân tích 80 vụ án với 239 bị can bị khởi tố điều tra, công trình làm rõ những bất cập trong cấu thành tội phạm, giúp nâng cao tính chuẩn xác trong định tội danh đạt mức tối ưu, triệt tiêu nguy cơ bỏ lọt tội phạm hoặc làm oan sai người vô tội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết định tội danh và lý thuyết cấu thành tội phạm trong khoa học luật hình sự Việt Nam, kế thừa quan điểm học thuật của các học giả như Lê Cảm, Nguyễn Ngọc Hòa, Lê Văn Đệ và Trần Văn Độ. Bốn yếu tố cấu thành tội phạm theo Điều 203 Bộ luật Hình sự năm 2015 giữ vai trò nền tảng để đối chiếu hành vi thực tế:

Thứ nhất, khách thể của tội phạm là trật tự quản lý nhà nước đối với các loại hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước. Đối tượng tác động bao gồm hóa đơn giá trị gia tăng, hóa đơn bán hàng, tem, vé và các chứng từ thu nộp ngân sách.

Thứ hai, mặt khách quan thể hiện qua ba nhóm hành vi: tự in hóa đơn trái phép hoặc in giả; phát hành hóa đơn không đúng quy định; mua bán hóa đơn khống không kèm hàng hóa, dịch vụ. Định lượng cấu thành cơ bản đòi hỏi số lượng phôi từ 50 số trở lên, hóa đơn ghi nội dung từ 10 số trở lên hoặc thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên.

Thứ ba, chủ thể gồm cá nhân từ đủ 16 tuổi có năng lực trách nhiệm hình sự và pháp nhân thương mại theo quy định tại Điều 75 Bộ luật Hình sự năm 2015.

Thứ tư, mặt chủ quan bắt buộc là lỗi cố ý trực tiếp với mục đích trục lợi bất chính. Cơ sở pháp lý đối chiếu mở rộng tới Thông tư liên tịch số 21/2004/TTLT-BCA-TANDTC-VKSNDTC-BTP và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp là hồ sơ 75 vụ án hình sự sơ thẩm với 236 bị cáo được Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng đưa ra xét xử từ năm 2015 đến tháng 6/2021, cùng 80 hồ sơ điều tra đề nghị truy tố từ Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hải Phòng.

Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng cho 100% các bản án sơ thẩm có hiệu lực pháp luật liên quan đến tội danh in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn tại Hải Phòng trong khung thời gian 6 năm khảo sát.

Phương pháp nghiên cứu chủ đạo gồm: phân tích quy phạm pháp luật, thống kê xã hội học tư pháp, đối chiếu so sánh luật học và tổng kết án lệ điển hình. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này nhằm bảo đảm tính khách quan khoa học, lượng hóa được xu hướng biến động của tội phạm, đồng thời chỉ rõ ranh giới pháp lý giữa Điều 203 với tội trốn thuế tại Điều 200 Bộ luật Hình sự năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thực tiễn áp dụng pháp luật tại thành phố Hải Phòng ghi nhận 3 phát hiện nổi bật:

Thứ nhất, tính chất tổ chức của tội phạm gia tăng đột biến với tỷ lệ bình quân 3 bị can trên 1 vụ án (tỷ lệ 3:1). Trong giai đoạn 2015 đến tháng 6/2021, có 80 vụ án với 239 bị can bị khởi tố đề nghị truy tố. Riêng 6 tháng đầu năm 2021 đã phát hiện 14 vụ án với 45 bị can, tăng gần 100% so với quy mô trung bình cả năm của giai đoạn 2015 - 2016.

Thứ hai, quy mô thiệt hại tài chính và số lượng hóa đơn phát hành khống đạt mức đặc biệt nghiêm trọng. Điển hình, cơ quan điều tra đã triệt phá đường dây thành lập 14 doanh nghiệp ma mua bán 10.255 hóa đơn giá trị gia tăng, gây thất thoát hơn 248 tỷ đồng ngân sách nhà nước. Một vụ án khác vào tháng 7/2021 xử lý nhóm 4 bị can mua bán 4.672 số hóa đơn qua 8 công ty vỏ bọc, gây thất thu ngân sách 116 tỷ đồng và thu lợi bất chính 760 triệu đồng.

Thứ ba, việc áp dụng khung định phạt tăng nặng theo khoản 2 Điều 203 chiếm tỷ lệ áp đảo với hơn 70% tổng số 75 vụ án được xét xử. Các tình tiết định khung phổ biến nhất là "thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên" và "hóa đơn đã ghi nội dung từ 30 số trở lên". Bản án sơ thẩm xử phạt bị cáo Lê Văn Thành 2 năm 6 tháng tù khi bán 121 tờ hóa đơn khống, thu lợi 1,4 tỷ đồng và gây thiệt hại 2,05 tỷ đồng cho ngân sách nhà nước là minh chứng điển hình.

Thảo luận kết quả

Diễn biến thực tế có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ đường biểu diễn sự tăng trưởng số lượng bị can từ 36 người năm 2015 lên 45 người chỉ trong nửa đầu năm 2021, cùng bảng ma trận đối chiếu giữa số lượng công ty "ma" được thành lập và mức độ thiệt hại ngân sách qua từng vụ án.

Nguyên nhân căn bản dẫn đến sự gia tăng tội phạm bắt nguồn từ kẽ hở trong thủ tục đăng ký kinh doanh trực tuyến và quy trình hậu kiểm thuế. Vụ án Ngô Văn Phát thành lập 14 doanh nghiệp nhưng có tới 13 doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký là lỗ hổng kiểm soát thực tế. Thủ tục thông báo trước 3 đến 7 ngày khi kiểm tra thuế tạo điều kiện cho các đối tượng tẩu tán tài liệu.

Bất cập lớn trong lý luận định tội danh hiện nay là quy định xử lý hình sự đối với phôi hóa đơn chưa ghi nội dung từ 50 số trở lên. Chi phí in một quyển phôi 50 số chỉ khoảng 200.000 đồng và chưa phát sinh thiệt hại vật chất thực tế, nhưng lại bị xử lý hình sự tương đương hành vi gây thiệt hại hàng trăm triệu đồng. Sự chuyển dịch toàn diện sang hóa đơn điện tử cũng đặt ra thách thức lớn trong việc xác định lỗi kỹ thuật phần mềm hay lỗi cố ý trục lợi của thể nhân.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Quốc hội cần sửa đổi, bổ sung Điều 203 Bộ luật Hình sự năm 2015 trước năm 2025. Cần loại bỏ định lượng phôi hóa đơn chưa ghi nội dung ra khỏi cấu thành định tội cơ bản, chuyển hóa hành vi này sang chế tài xử phạt vi phạm hành chính. Tiêu chuẩn định tội cần căn cứ chủ yếu vào giá trị hàng hóa ghi khống tối thiểu từ 100 triệu đồng trở lên hoặc số tiền thuế giá trị gia tăng bị chiếm đoạt từ 50 triệu đồng trở lên.

Thứ hai, Tòa án nhân dân Tối cao cần ban hành Nghị quyết hướng dẫn áp dụng thống nhất Điều 203 và lựa chọn công bố ít nhất 02 án lệ mẫu trong giai đoạn 2023 - 2024. Án lệ cần làm rõ tiêu chí phân định giữa tội mua bán trái phép hóa đơn với tội trốn thuế theo Điều 200, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ các bản án bị hủy, sửa vì sai tội danh xuống dưới 1%.

Thứ ba, Cục Thuế thành phố Hải Phòng phối hợp cùng Công an thành phố và Viện Kiểm sát nhân dân thành phố xây dựng quy chế chia sẻ dữ liệu hóa đơn điện tử tự động theo thời gian thực từ năm 2023. Giải pháp này giúp rút ngắn thời gian phát hiện doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro hóa đơn từ 12 tháng xuống dưới 30 ngày.

Thứ tư, các cơ quan tiến hành tố tụng cần tổ chức các lớp tập huấn nghiệp vụ chuyên sâu 2 lần mỗi năm cho 100% Điều tra viên, Kiểm sát viên và Thẩm phán chuyên trách án kinh tế, tập trung vào kỹ năng trích xuất chứng cứ số và giám định dữ liệu trên hệ thống hóa đơn điện tử quốc gia.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên thuộc các cơ quan tư pháp. Luận văn cung cấp hệ thống luận cứ phân tích cấu thành tội phạm theo Điều 203 Bộ luật Hình sự năm 2015, hỗ trợ giải quyết các tình huống vướng mắc khi định tội danh và quyết định hình phạt trong 100% các vụ án kinh tế phức tạp.

Nhóm 2: Cán bộ thanh tra, kiểm tra thuộc ngành Thuế và Quản lý thị trường. Công trình cung cấp bức tranh thực tế về phương thức lập công ty bình phong từ 80 vụ án tại Hải Phòng, hỗ trợ hoàn thiện quy trình kiểm soát rủi ro hoàn thuế giá trị gia tăng.

Nhóm 3: Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật Hình sự và Tố tụng hình sự. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị với hệ thống 75 bản án sơ thẩm thực chứng cùng 3 chương lý luận chuyên sâu.

Nhóm 4: Luật sư và chuyên viên tư vấn pháp lý doanh nghiệp. Nghiên cứu giúp nhận diện các giới hạn an toàn pháp lý trong quản lý chứng từ đầu vào - đầu ra cho hơn 20.000 doanh nghiệp, phòng tránh nguy cơ bị xử lý hình sự ngoài ý muốn.

Câu hỏi thường gặp

Làm thế nào để phân biệt tội mua bán trái phép hóa đơn tại Điều 203 với tội trốn thuế tại Điều 200 Bộ luật Hình sự? Sự khác biệt cốt lõi nằm ở mục đích và hành vi khách quan. Tội mua bán trái phép hóa đơn theo Điều 203 xử lý hành vi chuyển giao hóa đơn khống nhằm thu lời từ chênh lệch tiền bán (như bị cáo thu lợi 138 triệu đồng sau khi bán 83 hóa đơn). Tội trốn thuế theo Điều 200 chỉ phát sinh khi chủ thể sử dụng hóa đơn khống đó để kê khai hạch toán nhằm trực tiếp làm giảm số thuế phải nộp hoặc tăng số thuế được hoàn từ 100 triệu đồng trở lên.

Số lượng hóa đơn mua bán bao nhiêu thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự? Theo khoản 1 Điều 203 Bộ luật Hình sự năm 2015, người thực hiện hành vi mua bán trái phép hóa đơn chưa ghi nội dung (dạng phôi) từ 50 số trở lên, hoặc hóa đơn đã ghi nội dung từ 10 số trở lên sẽ bị xử lý hình sự. Mức xử phạt cơ bản gồm phạt tiền từ 50 triệu đến 200 triệu đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

Pháp nhân thương mại có bị xử lý hình sự về tội mua bán trái phép hóa đơn không? Có. Điều 203 Bộ luật Hình sự năm 2015 đã bổ sung trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại tại khoản 4. Doanh nghiệp thực hiện hành vi mua bán hóa đơn trái phép để trục lợi sẽ bị áp dụng hình phạt tiền từ 100 triệu đến 1 tỷ đồng, đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm hoặc đình chỉ hoạt động vĩnh viễn tùy theo mức độ vi phạm.

Việc chuyển đổi sang 100% hóa đơn điện tử tạo ra thách thức gì khi định tội danh? Hóa đơn điện tử khiến hành vi mua bán diễn ra trên không gian mạng với tốc độ rất nhanh, chỉ cần vài giây để phát hành hàng nghìn số hóa đơn (như vụ án phát hành 10.255 hóa đơn). Thách thức lớn nhất đối với các cơ quan tố tụng là việc thu thập chứng cứ điện tử, chứng minh lỗi cố ý chủ quan và phân biệt giữa lỗi kỹ thuật hệ thống với hành vi gian lận cố ý.

Mức thu lợi bất chính bao nhiêu thì bị áp dụng khung hình phạt tăng nặng từ 1 đến 5 năm tù? Theo điểm đ khoản 2 Điều 203 Bộ luật Hình sự năm 2015, người phạm tội có hành vi thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên sẽ bị định tội theo khung tăng nặng. Trường hợp bị cáo Ngô Thị Phương Linh thu lợi sau thuế 138,344 triệu đồng từ việc bán 83 số hóa đơn đã bị Tòa án nhân dân quận Ngô Quyền áp dụng khung định phạt này kèm hình phạt bổ sung tịch thu toàn bộ số tiền.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện lý luận và cơ sở pháp lý về định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn theo Điều 203 Bộ luật Hình sự năm 2015.
• Đánh giá thực chứng 80 vụ án và 239 bị can tại Hải Phòng giai đoạn 2015 - 2021, chỉ rõ xu hướng phạm tội có tổ chức với tỷ lệ 3 bị can/vụ và mức độ thất thoát ngân sách hàng trăm tỷ đồng.
• Vạch rõ 3 bất cập lớn trong kỹ thuật lập pháp, đặc biệt là sự bất hợp lý khi xử lý hình sự đối với phôi hóa đơn 50 số và khoảng trống pháp lý trong kỷ nguyên hóa đơn điện tử.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp liên ngành đồng bộ, xác định lộ trình sửa đổi Bộ luật Hình sự đến năm 2025 và ban hành ít nhất 02 án lệ mẫu trước năm 2024.
• Kêu gọi các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý thuế và các cơ quan tiến hành tố tụng nhanh chóng triển khai hệ sinh thái giám sát số, bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch và bảo vệ an toàn ngân sách quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Những vẫn đề lý luận và pháp luật về định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp NSNN. Thực tiễn định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp NSNN tại thành phố Hải Phòng. Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp NSNN.

CHUONG 1 NHUNG VAN DE LY LUAN VA PHAP LUAT VE DINH TOI DANH DOI VOI TOI IN, PHAT HANH, MUA BAN TRAI PHEP HOA DON, CHUNG TU THU NOP NGAN SACH NHA NUOC 1. Khái niệm, ý nghĩa của định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước 1. Khái niệm định tội danh dối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước 1. Khái niệm tội in, phát hành, mua bán trải phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước Trước khi đề cập đến khái niệm tội ¡n, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước, thì cần làm sáng tỏ khái niệm hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước.

Trong quá trình xuất kinh doanh và phân phối phẩm hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân, hóa đơn xuất hiện phổ biến như một bằng chứng chứng minh giao dịch mua bán cũng như đảm bảo quyền lợi của các bên trong giao dịch. Theo Từ điển Tiếng Việt thông dụng thì: “Hóa đơn là giấy người bán dua cho người mua hàng để là bằng chứng đã trả tiền” [25, tr. 472] mà cụ thể hơn đó là “giấy ghỉ các chỉ số như: tên người mua hàng, loại hàng bán ra, giá tiên dé làm chứng từ” [2, tr. Dưới góc độ pháp lý chuyên ngành, hóa đơn được hiểu là: Chứng từ được ¡in sẵn thành mẫu, in từ máy tính tiền, in thành vé có mệnh giá theo quy định của Nhà nước, xác nhận khối lượng, giả trị của hàng hoá, dịch vụ mua, bán, trao đôi, quyền lợi và nghĩa vụ của các bên tham gia giao dịch mua, bán, trao đổi hàng hoá, dịch vụ [7, Điều 3, Khoản 1].

Tuy nhiên, để phản ánh đúng hơn về bản chất của hóa đơn trong nền kinh tế thị trường thì khái niệm về hóa đơn đã có sự thay đổi, theo đó “Hóa đơn là chứng từ do người bán lập, ghi nhận thông tin bán hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật” [§, Điều 3, Khoản 1]. Hiện nay, khái niệm về hóa đơn theo quy định pháp luật về thuế có sửa đổi như sau: “Hóa đơn là chứng từ kế toán do tổ chức, cá nhân bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ lập, ghi nhận thông tin bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ theo quy định của luật kế toán ” [3, Điều 3, Khoản 1]. Hóa đơn có liên quan đến chứng từ thu nộp thuế nói riêng và chứng từ thu nộp NSNN nói chung. Chứng từ thu nộp NSNN có thê hiểu là “các chứng từ liên quan đến toàn bộ các khoản thu từ thuế, lệ phí; toàn bộ các khoản phí thu từ các hoạt động dịch vụ do cơ quan nhà nước thực hiện, trường hợp được khoán chỉ phí hoạt động thì được khẩu trừ; các khoản phí thu từ các hoạt động dịch vụ do đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước thực hiện nộp NSNN theo quy định của pháp luật; các khoản viện trợ không hoàn lại của Chính phủ các nước, các tổ chức, cá nhân ở ngoài nước cho Chính phủ Việt Nam và chính quyển địa phương”.

Hóa đơn là chứng từ, chứng từ thu nộp NSNN nói chung, chứng từ thu nộp thuế nói riêng cũng là chứng từ được in, phát hành, quản lý, sử dụng theo quy định của Luật thuế, Luật quản lý thuế và các văn bản quy phạm pháp luật khác dùng để quản lý thu thuế cho NSNN. Hóa đơn vừa là chứng từ dùng làm cơ sở ban đầu cho việc kê khai, khấu trừ, hạch toán chi phí, xác định chỉ phí thuế, hoàn thuế vừa là cơ sở cho viện thanh tra, kiểm tra của Cơ quan thuế đối với tình hình hoạt động xuất kinh doanh của các doanh nghiệp nhằm xác định chính xác nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước, qua đó kịp thời phát hiện ra những trường hợp gian lận thuế, trồn thuế, chiếm đoạt thuế của các đối tượng liên quan bằng cách lợi dụng những chính sách này để thực hiện các hành vi in, phát hành, mua bán 10 trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp NSNN. Hóa đơn, chứng từ thu nộp NSNN bao gồm: Hóa đơn xuất khẩu dùng trong hoạt động kinh doanh xuất khâu hàng hóa, dịch vụ ra nước ngoài, xuất khẩu vào khu ph thuế quan; hóa đơn gia tri gia tang; hoa đơn bán hàng hóa, dịch vụ nội địa dành cho các tô chức, cá nhân khai thuế giá trị gia tăng; các hoá đơn khác gồm: tem, vé, thẻ, phiếu thu tiền bảo hiểm,. và phiếu thu tiền cước vận chuyển hàng không; chứng từ thu cước phí vận tải quốc tế, chứng từ thu phí dịch vụ ngân hàng; Lệnh thu nộp NSNN, giấy nộp tiền vào NSNN, bảng kê nộp thuế, biên lai thu NSNN và chứng từ phục hồi trong quản lý thu NSNN [4, Điều 2, Khoản I].

Hiện này tội in, phát hành, mua bán trái phép hoá đơn, chứng từ thu nộp NSNN được quy định tại Điều 203 BLHS năm 2015, qua đó, tác giả nhận thức được khái niệm về tội này như sau: lội in, phát hành, mua bản trải phép hoá đơn, chứng từ thu nộp NSNN được hiểu là hành vi in, phát hành, mua bán hóa đơn, chứng từ thu nộp NSNN ở dạng phô từ 50 số đến dưới 100 số hoặc hóa đơn, chứng từ đã ghi nội dung từ 10 số đến dưới 30 số hoặc thu lợi bắt chính từ 30.000 đồng đến dưới 100. Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp NSNN 1a hành vi trái pháp luật, được thực hiện một cách cố ý bởi cá nhân hoặc pháp nhân thương mại trong, xâm phạm trật tự quản lý kinh tế của nhà nước, thê hiện bằng việc In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn chứng từ, thu nộp NSNN được quy định trong Bộ luật Hình sự mà theo quy định phải bị xử lý hình sự. Khái niệm định tội danh đổi với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp Ngân sách Nhà nước Được xem là hoạt động áp dụng pháp luật, định tội danh là một giai đoạn cơ bản trong nội dung của quá trình áp dụng pháp luật nhằm xác định 11 hành vi nguy hiểm cho xã hội trên thực tế đã thỏa mãn những yếu tổ cấu thành loại tội tương ứng nào được quy định trong BLHS. Hiện nghiên cứu về vấn đề này, có nhiều quan điểm khác nhau của học giả đưa ra khái niệm về định tội danh.

Lê Cảm quan niệm: Định tội danh là một quá trình nhận thức lý luận có tính logic, là một trong những dạng của hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự cũng như pháp luật tố tụng hình sự và được tiễn hành trên cơ sở các chứng cứ, tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án hình sự để xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện với các dấu hiệu của CTTP tương ứng do LHS quy định, nhằm đạt được sự thật khách quan, tức là đưa ra sự đánh giá chính xác tội phạm về mặt pháp lý hình sự, làm tiền đề cho việc cá thể hóa và phân hóa TNHS một cách công minh, có căn cứ và đúng pháp luật [ó, tr. TS Lê Văn Đệ thì cho rằng: Định tội danh là việc xác định và ghi nhận về mặt pháp lý sự phù hợp chính xác giữa các dấu hiệu của hành vi phạm tội cụ thể đã được thực hiện bởi các dấu hiệu của CTTP được pháp luật hình sự quy định [11, tr. TS V6 Khanh Vinh dua ra dinh nghia: Dinh tội danh là một dạng hoạt động nhận thức, hoạt động áp dụng pháp luật hình sự nhằm đi tới chân lí khách quan được thực hiện, nhận thức đúng nội dung quy phạm pháp luật hình sự quy định CTTP tương ứng và mối liên hệ tương đồng giữa các dấu hiệu CTTP với các tình tiết cu thé của hành vi phạm tội băng các phương pháp và thông qua giai đoạn nhất định [24, tr. 12 Mặc dù cách diễn đạt khác nhau nhưng có thể nhận thấy điểm chung thống nhất trong quan điểm của các nhà nghiên cứu là ghi nhận định tội danh là việc xác định về mặt pháp lý hình sự đối với hành vi phạm tội đã xảy ra trong thực tẾ, hay nói cách khác là xác định xem các dấu hiệu trong CTTP tương ứng được quy định trong BLHS.

Từ sự phân tích trên có thể hiểu: “Định tội danh chính là việc nhận thức, áp dụng pháp luật hình sự được thực hiện trên cơ sở xác định đây đủ, chính xác, khách quan các tình tiết cụ thể của hành vi phạm tội đã thực hiện với các dấu hiệu của cấu hình tội phạm tương ứng được quy định trong Bộ luật Hình sự”. Định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp NSNN là một trường hợp cụ thê của định tội danh nói chung. Từ quan nệm về định tội danh nói trên, có thể hiểu định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp NSNN là việc xác định sự phù hợp của hành vi in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp NSNN đã thực hiện trên thực tế với những dấu hiệu CTTP của tội In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp NSNN được quy định trọng BLHS. Nếu các tình tiết thực tế của một hành vi phạm tội có phù hợp với dấu hiệu của CTTP được quy định cụ thể tại điều 203 của BLHS thì hành vi đó được xác định theo tội danh của cấu thành tội phạm in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp NSNN.

Từ sự phân tích trên có thể xây dựng khái niệm: Định tội danh đối với tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp NSNN là việc xác định và ghi nhận về mặt pháp lý sự phù hợp chính xác giữa các dấu hiệu của hành vì phạm tội cụ thể đã được thực hiện với các dấu hiệu cấu thành tội phạm được quy định tại Diéu 203 BLHS năm 2015.