PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Học sinh là thế hệ tiếp bước lực lượng nòng cốt trong lao động, và phát triển kinh tế-xã hội. Một đất nước muốn có sự kế thừa truyền thống ông cha, muốn phát triển trong tương lai thì có sự đóng góp của học sinh. Học sinh có vai trò quan trọng trong sự phát triển của đất nước và đặc biệt tự khẳng định được vị thế bản thân đối với khu vực và trên thế giới qua các lĩnh vực khoa học, kĩ thuật, thể thao, văn hóa, tay nghề,… Ngoài việc giáo dục của nhà trường, gia đình là nhóm xã hội là cái nôi nuôi dưỡng, dạy dỗ các em nên người, dần dần định hình tính cách, tư duy tiến dần đến chinh phục các bậc học cao hơn.
Định hướng nghề nghiệp có vai trò quan trọng là tiền đề để hình thành định hướng, con đường tới vị trí công việc của cá nhân, dần dần chinh phục lý tưởng sống, lý tưởng cống hiến của cá nhân trong xã hội. Nỗ lực học tập của học sinh trong cuộc sống là điều quan trọng nhưng định hướng nghề của học sinh mở sang trang mới trong cuộc đời người công dân trẻ, bước đến bậc cửa của tầng kiến thức cao hơn so với hệ thống giáo dục quốc dân 12 năm. Sự chuyển tiếp giữa các tầng kiến thức, giữa THPT và Đại học, Cao đẳng, trường nghề luôn có những định hướng nền tảng ban đầu của mỗi người học sinh. Sự điều chỉnh, điều tiết nhân lực và nền kinh tế chủ đạo tập trung vào một số nhóm ngành nghề tác động đến sự cân nhắc, tính toán cũng như nguyện vọng mong muốn của học sinh.
Học sinh có sự đam mê, yêu thích trong lựa chọn ngành nghề mình mong muốn đồng thời cũng mang những dấu hiệu, đặc điểm từ sự ảnh hưởng của chính bối cảnh kinh tế xã hội. Từ đó dẫn đến các lựa chọn, phương hướng, tương quan giữa học sinh, gia đình và nhà trường trong vấn đề chọn ngành học, trường học, nghề nghiệp. Trường THPT Trần Hưng Đạo-Thanh Xuân thuộc phường Thanh Xuân Nam, quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội. Đây là một trong các trường công lập lớn của Hà Nội, đồng thời là trường công lập đầu tiên của quận Thanh Xuân.
Từ những ngày đầu thành lập (1993-1994), nhà trường có 13 lớp của bậc học THPT và 3 lớp 6 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com của bậc THCS đến năm 1998-1999 chỉ đào tạo duy nhất một bậc THPT với số lượng học sinh đông đảo và bề dày lịch sử phát triển lâu dài. Trong những năm gần đây, nhà trường đã có 36 phòng học khang trang và các phòng chức năng, được trang bị các thiết bị hiện đại phục vụ cho nhu cầu học tập và dạy học của thầy trò trường THPT Trần Hưng Đạo- Thanh Xuân. Học sinh học tại trường hiện nay không chỉ đến từ các phường trong khu vực Quận Thanh Xuân mà còn ở các phường thuộc các quận Hoàn Kiếm, Nam Từ Liêm, Cầu Giấy, Đống Đa, Ba Đình… Trên thực tế, học sinh không chỉ gặp khó khăn trong xác định thế mạnh của bản thân mà còn ở việc định hướng con đường đi của bản thân. Câu hỏi lựa chọn nghề nghiệp của học sinh hình thành trên sự hiểu biết mơ hồ, thông qua góp ý của người thân, bạn bè, tin tức truyền thông, dư luận xã hội,… Vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Định hướng nghề nghiệp của học sinh khối 12 Trường THPT Trần Hưng Đạo, Quận Thanh Xuân, Thành phố Hà Nội” nhằm mô tả định hướng nghề nghiệp của học sinh đồng thời tìm hiểu, phân tích những yếu tố tác động đến định hướng nghề nghiệp của học sinh THPT Trần Hưng Đạo-Thanh Xuân.
Tổng quan nghiên cứu Hiện nay đã có nhiều bài viết, công trình nghiên cứu về giáo dục và định hướng học tập, nghề nghiệp cho con cái trong các gia đình từ đô thị đến nông thôn, có thể kể đến Tiếp cận về tìm hiểu mong muốn, dự định của các bậc cha mẹ trong định hướng bậc học và nghề nghiệp của con cái, tìm hiểu các đặc trưng cơ bản của các bậc cha mẹ, trên cơ sở kết quả nghiên cứu rút ra kết luận và đưa ra giải pháp nhằm nâng cao nhận thức cho các bậc phụ huynh cũng như bản thân các bạn trẻ trong lựa chọn nghề nghiệp qua đề tài “Vai trò của cha mẹ trong việc định hướng bậc học, nghề của con cái trong các gia đình đô thị hiện nay” năm 2001 của tác giả Nguyễn Thị Phương Dung, Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn. Tác giả tiến hành khảo sát các hộ dân tại Phường Tràng Tiền, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội theo cơ cấu giới tính nam (53.6%), và nữ giới (46.4%), theo cơ cấu tuổi là các bậc cha mẹ từ 39-68 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Kết quả nghiên cứu cho thấy hầu hết các bậc cha mẹ đều định hướng cho con học đến đại học và muốn con mình vào các ngành nghề trong khu vực kinh tế nhà nước như sư phạm, kỹ sư hay quản trị kinh doanh. Trong định hướng bậc học và nghề nghiệp, không có sự khác biệt giữa con trai và con gái [4, tr.35] Quan điểm của tác giả Nguyễn Minh Ngọc, Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn hướng đến chứng minh giả thuyết nhận thức của học sinh dân tộc nội trú ở Bắc Giang chưa đầy đủ, chưa sâu sắc về nghề qua đề tài “Nhận thức nghề và lựa chọn nghề của học sinh THPT dân tộc nội trú tỉnh Bắc Giang” năm 2008 cho thấy các em học sinh còn rất phân vân, khó khăn khi lựa chọn nghề có nhiều nguyên nhân khác nhau song một trong những nguyên nân cơ bản là do công tác hướng nghiệp của trường học chưa được quan tâm đúng mức.
Tác giả sử dụng phương pháp phân tích tài liệu, điều tra viết, phỏng vấn sâu, quan sát và phát ra 300 phiếu bảng hỏi. Tác giả hướng đến phân tích các khái niệm nghề, nhận thức nghề, chọn nghề, hướng nghiệp. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc nhận thức nghề và chọn nghề của học sinh THPT dân tộc nội trú ở Bắc Giang chủ yếu chịu tác động của thị trường (chiếm 13.7%), sự phát triển của nghề (chiếm 19.7%) và đặc điểm tâm lý học sinh (chiếm 6. 75] Kết quả nghiên cứu từ đề tài “Xu hướng chọn nghề nghiệp của học sinh cuối cấp trung học cơ sở và học sinh trung học phổ thông tỉnh Bình Dương hiện nay” của tác giả Huỳnh Văn Sơn đăng trên tạp chí Khoa học Đại học Sư Phạm Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 6 năm 2011, cho thấy có hơn 90% học sinh tiếp tục thi vào Đại học và Cao đẳng hoặc trung học chuyên nghiệp [20, tr.
Ngoài ra 51,4% học sinh cho rằng việc hướng nghiệp nên được giáo dục ở giai đoạn cuối cấp THCS là thiết thực và đáng được quan tâm. Điều này phản ánh xu thế quan điểm vào thời điểm này “Đại học và cao đẳng như con đường duy nhất vào đời” [20, tr. 130] Tiếp cận tương tác và tiếp cận đường đời của gia đình cho thấy có sự tương đồng và bất tương đồng của các nhóm học sinh trong lộ trình học hành, hai con đường này không phải lúc nào cũng đi đôi và tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh học tập qua đề tài “Định hướng giáo dục cho con trong các gia đình nông thôn hiện 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nay (nghiên cứu tại xã Tam Sơn, thị xã T Sơn, tỉnh Bắc Ninh)” của tác giả Nguyễn Thị Minh Phương tại Học viện Khoa học xã hội năm 2014 cho thấy chính sự biến cố nào đó bất chợt từ hai lộ trình này đều có tác động đến học tập và cuộc sống của học sinh. Trẻ học càng giỏi thì nhận được sự tin tưởng của cha mẹ, những đứa trẻ học k m có thể bị xem là không thể học được và không được cha mẹ ủng hộ.
Cha mẹ lấy hình ảnh lao động của bản thân để chỉ ra sự vất vả nhưng còn hàm nghĩa về tình thương để con cái học hành [19, tr. 112] Sự chuyển đổi lao động việc làm ở làng xã có tác động đến định hướng giáo dục của cha mẹ với con tại xã Tam Sơn, Bắc Ninh thể hiện sự phân tách giữa nam và nữ trong tham gia lao động nghề mới của làng- nghề mộc. Nam giới làm chủ, kiểm soát quy trình kỹ thuật sản xuất, và quản lý công việc làm ăn. Nữ giới làm việc các công đoạn ít đòi hỏi kỹ thuật cao.
Xu hướng phi nông nghiệp tập trung ở nam giới nhiều hơn so với nữ giới. Vì vậy nếu các cô con gái không học lên cao thì có thể vẫn tiếp tục nghề nông nghiệp như cách “an toàn tối thiểu” của văn hóa cộng đồng làng xã. Học sinh tin rằng việc đi học là con dường để tiến tới cuộc sống an nhàn hơn lao động vất vả làm ruộng tại quê hoặc nghề mộc. Và sản xuất nghề mộc không chỉ là công việc đem lại thu nhập còn là đường hướng lâu dài nếu con trai lớn lên không có việc làm nào khác [19, tr.
150] Tác giả Nguyễn Văn Đạt trong “Định hướng giá trị của sinh viên hiện nay (Nghiên cứu Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Khoa học Tự nhiên, Hà Nội)” năm 2014 đã đề cập đến các khái niệm liên quan giá trị, định hướng giá trị, sinh viên và trình bày hướng tiếp cận của tác giả đối với định hướng giá trị của sinh viên. Tác giả sử dụng lý thuyết hành động xã hội, sự lựa chọn duy lý của Geogre Homans và xã hội hóa nhằm giải thích hành động định hướng giá trị của sinh viên trong học tập, cuộc sống, tình yêu, hôn nhân gia đình. Định hướng giá trị của sinh viên được tác giả thao tác hướng đến mục đích và thái độ của sinh viên trong các phương diện mà tác giả nghiên cứu. Về phương pháp, tác giả chủ yếu sử dụng phương pháp phân tích tài liệu và phương pháp bảng hỏi (trong đó phát 400 phiếu bảng hỏi, phân đều 200 phiếu cho trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com văn, và trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Hà Nội).
Một phần kết quả nghiên cứu với phương diện học tập cho thấy 100% sinh viên có xu hướng mong muốn sự thành đạt, 45% sinh viên cho rằng tự bản thân quyết định lựa chọn nghề, và 62% sinh viên trả lời mong muốn làm ở trong Nhà nước [6, tr.