BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM LÊ VÂN LINH LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2004 1 MÔÛ ÑAÀU 1. Lyù do choïn ñeà taøi Nöôùc ta ñang trong quaù trình ñoåi môùi kinh teá, môû cöûa vôùi beân ngoaøi, saép xeáp vaø toå chöùc laïi khu vöïc kinh teá quoác doanh voán ñang maát ñi vai troø chuû ñaïo cuûa neàn kinh teá, thöïc hieän chính saùch kinh teá nhieàu thaønh phaàn nhaèm khai thaùc moïi tieàm naêng saûn xuaát xaõ hoäi, naâng cao hieäu quaû toaøn boä neàn kinh teá quoác daân. Trong boái caûnh aáy, coå phaàn hoùa vaø ña daïng hoùa hình thöùc sôû höõu ñeå ñem laïi hieäu quaû cao cho caùc DNNN (doanh nghieäp nhaø nöôùc) laø moät chuû tröông lôùn thu huùt vaø phaùt huy caùc nguoàn löïc ñoùng goùp cuøng vôùi söï tham gia quaûn lyù cuûa ñoâng ñaûo ngöôøi lao ñoäng vaøo söï nghieäp phaùt trieån kinh teá.
Tuy vaäy, coå phaàn hoùa caùc DNNN khoâng bao giôø laø deã daøng bôûi vì coå phaàn hoùa DNNN khoâng phaûi chæ laø phöông phaùp nghieäp vuï kyõ thuaät, quaûn lyù thuaàn tuùy maø noù lieân quan vaø raát nhaïy caûm vôùi caùc vaán ñeà chính trò xaõ hoäi. Khi quan ñieåm nhaän thöùc chöa thoáng nhaát, kinh nghieäm vaø hieåu bieát chöa coù thì vieäc coå phaàn hoùa chaéc chaén phaûi gaëp khoù khaên, trôû ngaïi. Trong ñoù, xaùc ñònh giaù baùn phaàn voán DNNN taïi doanh nghieäp coå phaàn hoùa keå töø khi coù chuû tröông thí ñieåm cuûa nhaø nöôùc ñeán nay ñaõ hôn 10 naêm nhöng vaãn coøn nhieàu yù kieán khaùc nhau, thaäm chí traùi ngöôïc nhau caû veà lyù luaän, quan ñieåm cuõng nhö toå chöùc thöïc hieän. Ñaây laø moät vaán ñeà maáu choát laøm chaäm tieán ñoä coå phaàn hoùa.
Vaán ñeà ñaët ra laø laøm theá naøo xaùc ñònh ñöôïc giaù doanh nghieäp coå phaàn hoùa moät caùch hôïp lyù, vöøa ñaït muïc tieâu coå phaàn hoùa, vöøa ñaûm baûo tieán ñoä theo yeâu caàu, vöøa ñaûm baûo ñöôïc lôïi ích cuûa nhaø nöôùc, ngöôøi lao ñoäng vaø caùc coå ñoâng, vöøa phuø hôïp vôùi hoaøn caûnh kinh teá ñaát nöôùc trong giai ñoaïn hieän nay. 2 Tröôùc tình hình treân, ñeå goùp phaàn nhoû coâng söùc cuûa mình vaøo coâng cuoäc caûi caùch DNNN ôû nöôùc ta trong giai ñoaïn hieän nay, taùc giaû maïnh daïn choïn ñeà taøi “Ñònh giaù doanh nghieäp nhaø nöôùc phuïc vuï cho quaù trình coå phaàn hoùa”. Muïc ñích, ñoái töôïng vaø phaïm vi nghieân cöùu Muïc ñích cuûa luaän vaên laø laøm roõ cô sôû lyù luaän vaø thöïc tieãn veà vieäc xaùc ñònh giaù trò doanh nghieäp, laøm roõ nhöõng nhaân toá aûnh höôûng cuõng nhö phaân tích ñaùnh giaù thöïc traïng coå phaàn hoùa ñeå töø ñoù ñeà xuaát giaûi phaùp kieán nghò veà phöông phaùp ñònh giaù doanh nghieäp ñang ñöôïc söû duïng trong quaù trình coå phaàn hoùa caùc DNNN ôû nöôùc ta trong giai ñoaïn hieän nay. Ñoái töôïng nghieân cöùu laø phöông phaùp ñònh giaù doanh nghieäp.
Taùc giaû chæ ñeà caäp nhöõng vaán ñeà cô baûn, coù tính qui luaät, nhöõng moâ hình vaø nhöõng giaûi phaùp chuû yeáu coù lieân quan ñeán moâ hình. YÙ nghóa khoa hoïc vaø thöïc tieãn cuûa ñeà taøi Trong thôøi gian qua ñaõ coù moät soá cuoán saùch, coâng trình, baøi vieát,… song vieäc nghieân cöùu vaø coâng boá chöa coù heä thoáng vaø coøn nhieàu yù kieán khaùc nhau. Cho neân theo taùc giaû, ñeà taøi ñöôïc choïn vaãn laø moät vaán ñeà thôøi söï vaø caàn thieát maø vieäc thaønh coâng trong nghieân cöùu laø ñieàu khoâng deã. 3 Chöông 1: TOÅNG QUAN VEÀ TIEÁN TRÌNH COÅ PHAÀN HOÙA VAØ ÑÒNH GIAÙ DNNN 1.
Khaùi nieäm veà coå phaàn hoùa doanh nghieäp 1. Khaùi nieäm coâng ty coå phaàn Coâng ty coå phaàn laø saûn phaåm taát yeáu cuûa neàn kinh teá thò tröôøng. Hoaït ñoäng cuûa coâng ty coå phaàn laø nhaèm thu huùt môùi nguoàn voán trong daân cö, môû roäng qui moâ saûn xuaát kinh doanh, keát hôïp giöõa lôïi ích xaõ hoäi vaø lôïi ích caù nhaân. Ñaëc ñieåm cuûa coâng ty coå phaàn: -Coâng ty coå phaàn coù khaû naêng huy ñoäng voán raát lôùn nhôø phaùt haønh coå phieáu, traùi phieáu.
-Coâng ty coå phaàn coù traùch nhieäm “höõu haïn”, caùc coå ñoâng chæ chòu traùch nhieäm veà phaàn voán ñoùng goùp cuûa mình vaøo coâng ty. -Coâng ty coå phaàn ñöôïc toå chöùc, quaûn lyù chaët cheõ thoâng qua hoäi ñoàng quaûn trò, ñaïi hoäi coå ñoâng. -Coâng ty coå phaàn coù quyeàn phaùt haønh caùc loaïi chöùng khoaùn vaø tham gia mua baùn treân thò tröôøng chöùng khoaùn. -Caùc coå phaàn ñöôïc mua baùn töï do maø khoâng caàn coù söï thoûa thuaän cuûa caùc coå ñoâng khaùc.
Ngöôøi coù coå phaàn seõ coù quyeàn sôû höõu moät phaàn voán cuûa doanh nghieäp. Söï ra ñôøi cuûa coâng ty coå phaàn laø taát yeáu khaùch quan Quaù trình xaõ hoäi hoùa tö baûn ñoøi hoûi söï taêng cöôøng tích tuï vaø taäp trung tö baûn ngaøy caøng cao. Thöôøng chæ nhöõng nhaø tö baûn lôùn coù quy moâ saûn xuaát ôû möùc ñoä nhaát ñònh môùi coù ñuû khaû naêng ñeå trang bò kyõ thuaät hieän ñaïi, laøm cho naêng 4 suaát lao ñoäng taêng leân, do ñoù môùi coù theå giaønh thaéng lôïi trong caïnh tranh. Coøn caùc nhaø tö baûn naøo coù giaù trò haøng hoùa caù bieät cao hôn möùc giaù trò haøng hoùa xaõ hoäi thì seõ bò thua loã vaø phaù saûn.
Hôn nöõa, söï ra ñôøi vaø phaùt trieån cuûa neàn ñaïi coâng nghieäp-cô khí, cuûa tieán boä khoa hoïc kyõ thuaät ñoøi hoûi tö baûn coá ñònh phaûi taêng leân, qui moâ toái thieåu maø moät nhaø tö baûn phaûi coù ñeå coù theå kinh doanh duø trong ñieàu kieän bình thöôøng cuõng ngaøy caøng lôùn hôn. Ñeå traùnh nhöõng keát cuïc bi thaûm coù theå xaûy ra trong caïnh tranh, caùc nhaø tö baûn vöøa vaø nhoû phaûi töï tích tuï voán ñeå môû roäng qui moâ saûn xuaát vaø hieän ñaïi hoùa caùc trang thieát bò, taïo ñieàu kieän naâng cao naêng suaát lao ñoäng, haï giaù thaønh saûn phaåm. Nhöng vieäc tích tuï voán phaûi maát moät thôøi gian daøi môùi coù theå thöïc hieän ñöôïc. Moät loái thoaùt nhanh hôn vaø coù hieäu quûa hôn laø caùc nhaø tö baûn vöøa vaø nhoû coù theå thoaû hieäp vaø lieân minh vôùi nhau, taäp trung caùc tö baûn caù bieät cuûa hoï laïi thaønh moät tö baûn lôùn ñeå ñuû söùc caïnh tranh vaø daønh öu theá vôùi caùc nhaø tö baûn khaùc.
Moät trong nhöõng hình thöùc taäp trung tö baûn naøy laø hình thaønh caùc coâng ty coå phaàn. Khaùi nieäm coå phaàn hoùa DNNN 1. Khaùi nieäm Coå phaàn hoùa DNNN laø moät thuaät ngöõ ñeå bieåu ñaït quaù trình chuyeån DNNN thaønh coâng ty coå phaàn thuoäc sôû höõu cuûa caùc phaùp nhaân vaø theå nhaân (goïi laø caùc coå ñoâng) ñaõ boû tieàn ra mua caùc coå phaàn cuûa DNNN ñoù. Chuyeån DNNN thaønh coâng ty coå phaàn laø moät bieän phaùp chuyeån DNNN sang sôû höõu nhieàu thaønh phaàn, sôû höõu hoãn hôïp, nhaèm huy ñoäng roäng raõi caùc nguoàn voán cho ñaàu tö phaùt trieån saûn xuaát kinh doanh, thuùc ñaåy quaù trình xöû lí vaø khaéc phuïc nhöõng toàn taïi hieän thôøi cuûa DNNN, taïo ñieàu kieän cho ngöôøi lao ñoäng thöïc söï laøm chuû DN vaø naâng cao hieäu quaû saûn xuaát kinh doanh cuûa DN trong caïnh tranh thöông maïi, ñoàng thôøi phuïc vuï cho nhu caàu chuyeån dòch cô caáu neàn kinh teá hôïp lí cho phaùt trieån.
5 Coå phaàn hoùa DNNN khoâng chæ laø quaù trình chuyeån sôû höõu nhaø nöôùc sang sôû höõu cuûa caùc coå ñoâng, maø coøn coù caû hình thöùc DNNN thu huùt theâm voán thoâng qua hình thöùc baùn coå phieáu ñeå trôû thaønh coâng ty coå phaàn. Coù theå baùn DNNN cho caùc coå ñoâng laø tö nhaân, caù theå (khoâng coù quoác doanh, taäp theå) trong tröôøng hôïp nhaø nöôùc khoâng caàn giöõ doanh nghieäp ñoù döôùi hình thöùc quoác doanh vaø caùc thaønh phaàn kinh teá quoác doanh, taäp theå khoâng muoán mua. Caùc coå ñoâng tö nhaân, caù theå ôû ñaây bao goàm caû ngöôøi cuûa nhaø nöôùc, cuûa taäp theå vaø tö nhaân. Söï khaùc nhau giöõa coå phaàn hoùa DNNN vaø tö nhaân hoùa DNNN Tröôùc heát, tö nhaân hoùa DNNN vaø coå phaàn hoùa DNNN laø hai khaùi nieäm khaùc nhau: Tö nhaân hoùa DNNN laø quaù trình chuyeån sôû höõu nhaø nöôùc sang sôû höõu tö nhaân vaø chuyeån sang caùc lónh vöïc maø laâu nay nhaø nöôùc ñoäc quyeàn sang cho caùc thaønh phaàn kinh teá khaùc ñaûm nhieäm.
Ñeå thöïc hieän quaù trình naøy, coù theå söû duïng raát nhieàu phöông phaùp nhö: baùn cho tö nhaân, giaûi theå vaø baùn ñaáu giaù taøi saûn, coå phaàn hoùa,… Quaù trình naøy coù theå laø quaù trình ña daïng hoùa sôû höõu, cuõng coù theå khoâng phaûi nhö vaäy. Do ñoù, tö nhaân hoùa DNNN coù theå hieåu theo hai nghóa roäng- heïp khaùc nhau. Tö nhaân hoùa DNNN nghóa heïp laø söï chuyeån ñoåi hôïp phaùp quyeàn sôû höõu cuõng nhö quyeàn kieåm soaùt cuûa nhaø nöôùc sang khu vöïc tö nhaân. Tö nhaân hoùa DNNN nghóa roäng bao goàm taát caû caùc quaù trình chuyeån ñoåi maø theo ñoù DNNN buoäc phaûi thích nghi vôùi nhöõng qui luaät cuûa neàn kinh teá thò tröôøng ñeå thaønh laäp moät coâng ty tö nhaân hoaøn toaøn.
Söï khaùc bieät lôùn nhaát giöõa coå phaàn hoùa DNNN vaø tö nhaân hoùa DNNN laø: Thöù nhaát: nhö vaäy coå phaàn hoùa DNNN chæ laø moät trong nhieàu caùch ñeå tö nhaân hoùa (neáu coù baùn coå phaàn cho tö nhaân) moät phaàn taøi saûn cuûa caùc DNNN. Noùi caùch khaùc laø nhaø nöôùc vaãn giöõ vai troø chuû ñaïo trong doanh nghieäp. 6 Thöù hai: ôû coå phaàn hoùa DNNN, ngay caû khi moät phaàn lôùn quyeàn sôû höõu ñaõ chuyeån sang khu vöïc tö nhaân nhöng nhaø nöôùc vaãn coøn quyeàn kieåm soaùt doanh nghieäp neáu nhaø nöôùc naém giöõ 2/3 giaù trò coå phaàn phaùt haønh. ÔÛ tö nhaân hoùa DNNN, nhaø nöôùc khoâng coøn quyeàn kieåm soaùt doanh nghieäp.
Thöù ba: ôû coå phaàn hoùa DNNN, nhaø nöôùc vaãn naém giöõ “coå phaàn quyeát ñònh”, moät coå phaàn cho pheùp ñöôïc quyeàn thoâng qua hay khoâng moät quyeát ñònh quan troïng cuûa doanh nghieäp. ÔÛ tö nhaân hoùa DNNN, nhaø nöôùc khoâng can thieäp vaøo hoaït ñoäng cuûa doanh nghieäp. Tö nhaân hoùa DNNN Coå phaàn hoùa DNNN -Chuyeån ñoåi taát caû quyeàn sôû höõu vaø -Chæ chuyeån ñoåi moät phaàn, nhaø nöôùc quyeàn kieåm soaùt doanh nghieäp cuûa nhaø vaãn naém quyeàn kieåm soaùt nöôùc sang tö nhaân -Nhaø nöôùc coù theå tieáp tuïc naém quyeàn -Nhaø nöôùc khoâng can thieäp, khoâng coøn kieåm soaùt doanh nghieäp quyeàn kieåm soaùt doanh nghieäp -Khaúng ñònh vaø nhaán maïnh vai troø cuûa -Khuyeán khích moïi nguoàn löïc vaøo söï kinh teá tö nhaân phaùt trieån cuûa coâng ty -Chæ quan taâm ñeán khu vöïc kinh teá seõ -Quan taâm ñeán kó thuaät chuyeån ñoåi ñöôïc chuyeån ñoåi sang (khu vöïc kinh teá tö nhaân) 1. Muïc tieâu vaø ñieàu kieän cuûa quaù trình coå phaàn hoùa DNNN 1.