Nghiên cứu về cổ phần hóa ngân hàng ngoại thương

Khám phá luận văn thạc sĩ về cổ phần hóa ngân hàng ngoại thương, phân tích xu hướng, thách thức và giải pháp trong lĩnh vực tài chính.

• Tác giả: Phạm Tiến Thành
• Người hướng dẫn: Trịnh Thị Mai Hoa
• Trường học: Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Cổ phần hóa ngân hàng ngoại thương: Nghiên cứu và phân tích
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỔ PHẦN HOÁ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NHÀ NƯỚC. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CỔ PHẦN HOÁ
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG CỔ PHẦN HOÁ NGÂN HÀNG NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM. TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY TIẾN TRÌNH CỔ PHẦN HOÁ NGÂN HÀNG NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và thực tiễn cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước

Cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước là một quá trình chuyển đổi sở hữu từ nhà nước sang khu vực tư nhân nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động. Cổ phần hóa không chỉ đơn thuần là việc chuyển nhượng vốn mà còn là sự thay đổi trong cơ cấu tổ chức và quản lý. Lịch sử cổ phần hóa bắt đầu từ những năm 1980, khi nhiều quốc gia nhận thấy sự cần thiết phải cải cách doanh nghiệp nhà nước để tăng cường tính cạnh tranh và hiệu quả. Ngân hàng thương mại nhà nước, như Ngân hàng Ngoại thương, đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, nhưng cũng phải đối mặt với nhiều thách thức như quản lý yếu kém và công nghệ lạc hậu. Việc cổ phần hóa không chỉ giúp ngân hàng thu hút vốn mà còn tạo ra động lực cho sự phát triển bền vững.

1.1. Lịch sử và khái niệm cổ phần hóa

Cổ phần hóa được hiểu là quá trình chuyển đổi từ sở hữu nhà nước sang sở hữu tư nhân, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Cổ phần hóa không chỉ là một xu hướng toàn cầu mà còn là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Các ngân hàng thương mại nhà nước, đặc biệt là Ngân hàng Ngoại thương, cần phải thực hiện cổ phần hóa để cải thiện năng lực cạnh tranh và đáp ứng nhu cầu của thị trường. Quá trình này bao gồm việc thay đổi cơ cấu tổ chức, quản lý và giám sát hoạt động của ngân hàng, từ đó tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch và hiệu quả hơn.

II. Nội dung cổ phần hóa ngân hàng ngoại thương Việt Nam

Cổ phần hóa Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam không chỉ mang lại lợi ích về tài chính mà còn thúc đẩy sự hiện đại hóa trong quản lý và công nghệ. Việc cổ phần hóa giúp ngân hàng tăng cường khả năng huy động vốn, từ đó đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng. Đầu tư ngân hàng là một trong những yếu tố quan trọng trong quá trình này, giúp ngân hàng mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng dịch vụ. Cổ phần hóa cũng góp phần minh bạch hóa hoạt động kinh doanh, tạo niềm tin cho các nhà đầu tư và khách hàng. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều thách thức, bao gồm việc đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong phân phối cổ phần.

2.1. Lợi ích từ cổ phần hóa đối với ngân hàng ngoại thương

Cổ phần hóa Ngân hàng Ngoại thương mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Đầu tiên, ngân hàng có thể tăng cường khả năng huy động vốn, từ đó mở rộng quy mô hoạt động và cải thiện chất lượng dịch vụ. Thứ hai, việc cổ phần hóa giúp ngân hàng hiện đại hóa công nghệ và quản lý, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động. Cuối cùng, cổ phần hóa cũng góp phần minh bạch hóa hoạt động kinh doanh, tạo niềm tin cho các nhà đầu tư và khách hàng. Tuy nhiên, để đạt được những lợi ích này, ngân hàng cần phải thực hiện cổ phần hóa một cách thận trọng và có kế hoạch rõ ràng.

III. Định hướng và giải pháp thúc đẩy tiến trình cổ phần hóa ngân hàng ngoại thương Việt Nam

Để thúc đẩy tiến trình cổ phần hóa ngân hàng ngoại thương, cần có những định hướng và giải pháp cụ thể. Trước hết, ngân hàng cần thực hiện cổ phần hóa một cách công khai và minh bạch, đảm bảo quyền lợi của các cổ đông. Thứ hai, cần tăng cường sự phối hợp giữa các bên liên quan trong quá trình cổ phần hóa, từ chính phủ đến các cơ quan quản lý. Cuối cùng, việc thành lập ban chuyên trách về cổ phần hóa sẽ giúp ngân hàng có một chiến lược rõ ràng và hiệu quả trong việc thực hiện cổ phần hóa. Những giải pháp này không chỉ giúp ngân hàng vượt qua thách thức mà còn tạo ra cơ hội phát triển bền vững trong tương lai.

3.1. Giải pháp thúc đẩy tiến trình cổ phần hóa

Để thúc đẩy tiến trình cổ phần hóa ngân hàng ngoại thương, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Một trong những giải pháp quan trọng là thành lập ban chuyên trách về cổ phần hóa, giúp ngân hàng có một chiến lược rõ ràng và hiệu quả. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý và ngân hàng trong việc thực hiện cổ phần hóa. Việc tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm để trao đổi kinh nghiệm và kiến thức về cổ phần hóa cũng là một giải pháp hữu ích. Cuối cùng, cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ để tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình cổ phần hóa diễn ra suôn sẻ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cổ phần hóa Ngân hàng Thương mại Nhà nước (NHTMNN) là một trong những nội dung trọng yếu trong quá trình cải cách doanh nghiệp Nhà nước tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng. Theo báo cáo của ngành, vốn tự có trung bình của các NHTMNN hiện chỉ khoảng 300 triệu USD, thấp hơn nhiều so với các ngân hàng trong khu vực, trong khi tỷ lệ vốn tự có trên tổng tài sản cũng ở mức thấp so với chuẩn quốc tế. Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) là một trong bốn ngân hàng thương mại Nhà nước lớn nhất, đóng vai trò quan trọng trong các dịch vụ ngân hàng bán lẻ, xuất nhập khẩu, thanh toán quốc tế và tài trợ thương mại. Tuy nhiên, Vietcombank cũng đang đối mặt với nhiều thách thức về năng lực tài chính, quản trị và công nghệ lạc hậu.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là hệ thống hóa các vấn đề cơ bản về cổ phần hóa NHTMNN, phân tích tiến trình cổ phần hóa Vietcombank, đồng thời đề xuất các giải pháp thúc đẩy quá trình này trong thời gian tới. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào kinh nghiệm cổ phần hóa ngân hàng tại Việt Nam và một số quốc gia như Ba Lan, Trung Quốc trong giai đoạn từ năm 1990 đến 2007. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng, tăng vốn tự có, hiện đại hóa công nghệ và quản trị, góp phần phát triển thị trường chứng khoán và nền kinh tế thị trường nhiều thành phần.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước, mô hình quản trị doanh nghiệp cổ phần và các khái niệm về vốn tự có, tỷ lệ an toàn vốn, cũng như các chuẩn mực quốc tế về quản trị ngân hàng. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước: Quá trình chuyển đổi doanh nghiệp Nhà nước thành công ty cổ phần với nhiều chủ sở hữu nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế, huy động vốn và cải thiện quản trị.
• Mô hình quản trị doanh nghiệp cổ phần: Tập trung vào vai trò của Hội đồng quản trị, Ban điều hành và các cổ đông trong việc giám sát và điều hành hoạt động ngân hàng.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: vốn tự có, tỷ lệ an toàn vốn (theo chuẩn Basel II), nợ xấu, phát hành cổ phiếu lần đầu (IPO), nhà đầu tư chiến lược, và cổ phần chi phối.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử làm cơ sở chung, kết hợp với các phương pháp phân tích định lượng và định tính như:

• Phân tích tài chính: Sử dụng số liệu tài chính của Vietcombank giai đoạn 2001-2006 để đánh giá năng lực tài chính và hiệu quả hoạt động.
• So sánh quốc tế: Đánh giá kinh nghiệm cổ phần hóa ngân hàng tại Ba Lan và Trung Quốc để rút ra bài học phù hợp với Việt Nam.
• Khảo sát tài liệu thứ cấp: Thu thập dữ liệu từ các báo cáo thường niên, tài liệu pháp luật, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước.
• Phân tích SWOT: Xác định thuận lợi, thách thức trong tiến trình cổ phần hóa Vietcombank.

Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào dữ liệu tài chính và hoạt động của Vietcombank trong giai đoạn 2001-2006, cùng với các báo cáo và tài liệu liên quan đến cổ phần hóa ngân hàng tại Việt Nam và quốc tế. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tính đại diện và khả năng so sánh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Năng lực tài chính của Vietcombank được cải thiện rõ rệt sau tái cơ cấu: Tỷ lệ nợ xấu giảm từ trên 40% năm 1998 xuống dưới 5% năm 2005, đạt chuẩn quốc tế về chất lượng tài sản. Tỷ lệ an toàn vốn đạt 11% năm 2006, vượt mức tối thiểu 10% theo chuẩn Basel II.

2. Hiệu quả hoạt động tăng trưởng tích cực: Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) tăng từ 5,09% năm 2002 lên 25,8% năm 2006; tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) cũng tăng từ 0,27% lên 1,7% trong cùng kỳ. So sánh với khu vực ASEAN, ROE và ROA của Vietcombank đã đạt mức cao hơn trung bình khu vực.

3. Cơ cấu tổ chức và quản trị còn nhiều hạn chế: Hội đồng quản trị do Nhà nước bổ nhiệm, chưa có thực quyền, dẫn đến sự phối hợp kém hiệu quả với Ban điều hành. Mô hình tổ chức hai cấp (trụ sở chính và chi nhánh) chưa phát huy tối đa hiệu quả quản lý và điều hành.

4. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy cổ phần hóa thành công cần có sự tham gia của nhà đầu tư chiến lược và tái cơ cấu tài chính trước khi cổ phần hóa: Ba Lan và Trung Quốc đã thực hiện các bước chuẩn bị kỹ lưỡng như tăng vốn, xử lý nợ xấu, thành lập các công ty quản lý tài sản và lựa chọn cổ đông chiến lược uy tín. Tỷ lệ vốn Nhà nước giữ chi phối nhưng giảm dần theo lộ trình.

Thảo luận kết quả

Việc giảm tỷ lệ nợ xấu và nâng cao tỷ lệ an toàn vốn của Vietcombank phản ánh hiệu quả của các chính sách tái cơ cấu và hỗ trợ vốn từ Nhà nước. Tuy nhiên, mức tăng trưởng tài sản có hàng năm khoảng 15-20% trong khi vốn tự có không tăng tương ứng sẽ gây áp lực lên tỷ lệ an toàn vốn trong tương lai. So với các ngân hàng trong khu vực, Vietcombank đã có bước tiến vượt bậc về hiệu quả sinh lời, nhưng vẫn cần cải thiện quản trị để phát huy tối đa tiềm năng.

Kinh nghiệm từ Ba Lan và Trung Quốc cho thấy, cổ phần hóa ngân hàng Nhà nước là quá trình phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, nhà đầu tư chiến lược và thị trường chứng khoán. Việc lựa chọn nhà đầu tư chiến lược nước ngoài uy tín giúp chuyển giao công nghệ, nâng cao quản trị và tăng sức cạnh tranh. Đồng thời, việc xử lý nợ xấu và tăng vốn trước cổ phần hóa là điều kiện tiên quyết để thu hút đầu tư và đảm bảo thành công.

Việc Hội đồng quản trị Vietcombank chưa có thực quyền tương tự các ngân hàng cổ phần làm giảm hiệu quả giám sát và điều hành, gây ra sự chồng chéo và thiếu minh bạch. Đây là điểm cần được cải thiện trong quá trình cổ phần hóa để phù hợp với mô hình quản trị doanh nghiệp hiện đại.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện xu hướng ROE, ROA và tỷ lệ nợ xấu qua các năm, cùng bảng so sánh cơ cấu vốn và hiệu quả hoạt động của Vietcombank với các ngân hàng trong khu vực.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tái cơ cấu tài chính trước cổ phần hóa: Tiếp tục xử lý nợ xấu, nâng cao tỷ lệ an toàn vốn trên 12% để đảm bảo sức khỏe tài chính bền vững. Thời gian thực hiện trong vòng 1-2 năm tới, do Ngân hàng Nhà nước và Vietcombank chủ trì.

2. Cải tổ mô hình quản trị doanh nghiệp: Chuyển đổi Hội đồng quản trị Vietcombank thành cơ quan có thực quyền, tăng cường vai trò giám sát và phối hợp với Ban điều hành. Áp dụng các chuẩn mực quản trị quốc tế trong vòng 12 tháng, do Ban lãnh đạo Vietcombank và cổ đông Nhà nước thực hiện.

3. Thu hút nhà đầu tư chiến lược trong và ngoài nước: Lựa chọn các nhà đầu tư có uy tín, năng lực tài chính và kinh nghiệm quản trị để góp vốn, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Triển khai trong 2 năm, phối hợp giữa Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và Vietcombank.

4. Phát triển thị trường chứng khoán và cơ chế phát hành cổ phiếu: Tăng cường minh bạch thông tin, xây dựng các chính sách ưu đãi cho nhà đầu tư cá nhân và tổ chức, đảm bảo thành công của đợt IPO. Thời gian chuẩn bị và thực hiện trong 1 năm, do Sở Giao dịch Chứng khoán và Vietcombank phối hợp.

5. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực: Nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng quản trị và công nghệ cho cán bộ nhân viên, đặc biệt trong lĩnh vực quản lý rủi ro và công nghệ ngân hàng hiện đại. Kế hoạch đào tạo liên tục trong 3 năm, do Vietcombank và các tổ chức đào tạo chuyên ngành thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý Nhà nước: Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan có thể sử dụng luận văn để xây dựng chính sách cổ phần hóa ngân hàng, cải cách quản trị và phát triển thị trường tài chính.

2. Ban lãnh đạo và quản lý ngân hàng: Các ngân hàng thương mại Nhà nước và cổ phần có thể tham khảo để nâng cao hiệu quả quản trị, chuẩn bị cổ phần hóa và thu hút đầu tư chiến lược.

3. Nhà đầu tư và chuyên gia tài chính: Các nhà đầu tư trong và ngoài nước, chuyên gia tư vấn tài chính, quản trị doanh nghiệp có thể hiểu rõ hơn về tiến trình cổ phần hóa ngân hàng tại Việt Nam và kinh nghiệm quốc tế.

4. Học viên, nghiên cứu sinh và giảng viên kinh tế, tài chính: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận, số liệu thực tiễn và phân tích chuyên sâu phục vụ nghiên cứu, giảng dạy và học tập về quản trị ngân hàng, cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Cổ phần hóa ngân hàng thương mại Nhà nước có lợi ích gì?
   Cổ phần hóa giúp tăng vốn tự có, nâng cao năng lực tài chính, hiện đại hóa công nghệ và quản trị, đồng thời thúc đẩy minh bạch và hiệu quả hoạt động ngân hàng. Ví dụ, Vietcombank đã giảm tỷ lệ nợ xấu từ trên 40% xuống dưới 5% sau tái cơ cấu.

2. Những thách thức chính trong cổ phần hóa Vietcombank là gì?
   Bao gồm việc duy trì hoạt động kinh doanh ổn định trong quá trình chuyển đổi, định giá tài sản phức tạp, quản trị chưa hiệu quả và thu hút nhà đầu tư chiến lược phù hợp.

3. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam?
   Kinh nghiệm từ Ba Lan và Trung Quốc cho thấy cần xử lý nợ xấu, tăng vốn, lựa chọn nhà đầu tư chiến lược uy tín và cải tổ quản trị trước khi cổ phần hóa để đảm bảo thành công.

4. Vai trò của nhà đầu tư chiến lược trong cổ phần hóa là gì?
   Nhà đầu tư chiến lược không chỉ góp vốn mà còn chuyển giao công nghệ, nâng cao quản trị và giúp ngân hàng tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

5. Làm thế nào để đảm bảo quyền lợi của Nhà nước sau cổ phần hóa?
   Nhà nước giữ cổ phần chi phối ban đầu, đồng thời thiết lập cơ chế giám sát và quản lý hiệu quả, đảm bảo quyền lợi và vai trò trong định hướng phát triển ngân hàng.

Kết luận

• Cổ phần hóa Vietcombank là bước đi cần thiết để nâng cao năng lực tài chính, quản trị và công nghệ, đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế.
• Tỷ lệ nợ xấu giảm mạnh và tỷ lệ an toàn vốn đạt chuẩn quốc tế là những thành tựu quan trọng sau tái cơ cấu.
• Cơ cấu tổ chức và quản trị hiện tại còn nhiều hạn chế, cần cải tổ để phát huy hiệu quả hoạt động.
• Kinh nghiệm quốc tế nhấn mạnh vai trò của nhà đầu tư chiến lược và tái cơ cấu tài chính trước cổ phần hóa.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm thúc đẩy tiến trình cổ phần hóa Vietcombank trong 1-3 năm tới, góp phần phát triển hệ thống ngân hàng Việt Nam bền vững.

Các cơ quan quản lý và Vietcombank cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật chính sách để đảm bảo thành công của quá trình cổ phần hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn cổ phần hoá Ngân hàng Thƣơng mại Nhà nƣớc. Chương 2: Nội dung cổ phần hoá Ngân hàng Ngoại thƣơng Việt Nam. Chương 3: Định hƣớng và một số giải pháp thúc đẩy tiến trình cổ phần hóa Ngân hàng Ngoại thƣơng Việt Nam. z 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỔ PHẦN HOÁ NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI NHÀ NƢỚC.

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CỔ PHẦN HOÁ. Lịch sử ra đời cổ phần hoá. Tư nhân hoá (privatization), phi quốc hoá (denationalization) và cổ phần hoá (equitization) đã trở thành những hiện tượng phổ biến từ những năm 1980 tại nhiều quốc gia trên thế giới bất kể là các nước phát triển như Pháp, Anh hay những nền kinh tế đang chuyển đổi như Ba Lan, Hungary. Quá trình này bao gồm mọi lĩnh vực từ ngành công nghiệp truyền thông cho đến các lĩnh vực năng lượng (kể cả năng lượng nguyên tử) ngân hàng và bảo hiểm.

Mặc dù có sự khác biệt đáng kể vì trong các từ ngữ trên, về cơ bản quá trình này được hiểu là sự chuyển đổi sở hữu từ Nhà nước sang khu vực tư nhân nhằm nâng cao hiệu quả vận hành các quy luật cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường, giảm bớt sức ép đè nặng lên ngân sách Nhà nước. Tạo môi trường thuận lợi để các doanh nghiệp thu hút được các nguồn vốn dài hạn cũng như tạo động lực để nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Cổ phần hoá đã ra đời hàng trăm năm nay. Khởi thuỷ sản xuất tiểu thủ công nghiệp sang thời gian phát triển đã hình thành các Công ty tư nhân; Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên.

Quá trình phát triển tiếp đòi hỏi phải có nhiều vốn hơn và chủ các Công ty này phải kêu gọi thêm vốn. Khi có nhiều người khác tham gia góp vốn thì phá vỡ tính độc quyền của một chủ duy nhất, đòi hỏi hình thành cấp quản trị - đại diện của các chủ sở hữu và việc điều hành hoạt động cũng không thể từng chủ duy nhất nữa. Như vậy, việc cổ phần hoá mục đích tăng vốn chủ sở hữu nhưng đã kéo theo cơ cấu tổ chức của Công ty phải thay đổi và cơ chế giám sát hoạt động của Công ty z 7 cũng thay đổi. Ngoài sự giám sát của các tổ chức tư nhân và trách nhiệm hữu hạn thì phải chịu thêm sự giám sát của Hội đồng quản trị, của Đại hội cổ đông và thị trường chứng khoán khi phát hành cổ phiếu trên thị trường.

Như vậy, có thể thấy cổ phần hoá là vấn đề được quan tâm trên toàn thế giới, kể cả các nước có nền kinh tế thị trường phát triển cho đến các nước có nền kinh tế chuyển đổi như Việt Nam và các nước xã hội chủ nghĩa cũ ở Đông Âu. Đặc biệt là ở Trung Quốc và Việt Nam với hàng vạn doanh nghiệp Nhà nước cần thực hiện việc chuyển đổi sang hoạt động theo mô hình Công ty cổ phần. Nhà nước khuyến khích tư nhân tham gia góp vốn và quản lý doanh nghiệp do Nhà nước sở hữu. Trong trường hợp Nhà nước còn nắm giữ vốn trong các doanh nghiệp sau cổ phần hoá thì Nhà nước cũng chỉ đóng vai trò là một nhà đầu tư.

Vai trò chi phối của Nhà nước trong doanh nghiệp phụ thuộc vào tỷ lệ nắm giữ vốn. Nói một cách khác, vai trò của Nhà nước với tư cách là nhà bảo hộ trở thành nhà đầu tư. Cổ phần hoá doanh nghiệp là con đẻ của nền kinh tế thị trường và đã được hầu hết các nước trên thế giới áp dụng, đem lại nhiều thành công lớn trong quá trình xây dựng và phát triển nền kinh tế nhiều thành phần. Cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nước(DNNN) là hướng đi hợp lý nhất đối với khu vực kinh tế Nhà nước, nhất là điều kiện như ở Việt Nam: Thiếu vốn, nợ quá hạn, quản lý yếu kém, công nghệ lạc hậu,.

Ngân hàng Thương mại Nhà nước(NHTMNN) trước hết là một doanh nghiệp Nhà nước được thành lập với mục đích chủ yếu là thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh trong lĩnh vực tài chính tiền tệ. Để hiểu rõ về cổ phần hoá Ngân hàng Thương mại Nhà nước, cần tìm hiểu cổ phần hoá các Doanh nghiệp Nhà nước mà trước hết là tìm hiểu một số nét về Công ty cổ phần và doanh nghiệp Nhà nước, hai đối tượng nghiên cứu cơ bản của cổ phần hoá. z 8 Công ty cổ phần. Sự ra đời của loại hình Công ty cổ phần gắn liền với trình độ phát triển xã hội hoá nền kinh tế sản xuất và sự phát triển của nền kinh tế thị trường.

Loại hình Công ty cổ phần ra đời từ thế kỷ XVI ở các nước phát triển Châu Âu, đến nay đã có lịch sử phát triển mấy trăm năm. Công ty cổ phần ra đời không nằm trong ý muốn chủ quan của bất cứ lực lượng lao động nào mà là một quá trình kinh tế khách quan, do các nguyên nhân như: Quá trình xã hội hoá tư bản, tăng cường tích luỹ và tập trung tư bản ngày càng cao. Tác động của quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất: Sự phân tán tư bản để tránh rủi ro trong cạnh tranh và tạo thế mạnh về quản lý: Sự ra đời và phát triển rộng rãi của các định chế tài chính. Công ty cổ phần có nhiều ưu điểm: Huy động vốn nhanh, nguồn vốn lớn phong phú; năng động, sáng tạo, linh hoạt và chuyên môn hoá trong quản lý điều hành.

Do chức năng vốn tách rời quyền sở hữu nên cho phép sử dụng các nhà quản lý chuyên nghiệp đồng thời tạo điều kiện tập hợp được nhiều lực lượng khác nhau vào hoạt động chung nhưng vẫn tôn trọng sở hữu riêng về quyền, trách nhiệm và lợi ích của các cổ đông theo mức góp vốn: Giới hạn và trách nhiệm quản lý, mỗi cổ đông của Công ty chịu trách nhiệm về mặt pháp lý trên số vốn đã đầu tư vào Công ty. Tạo ra một cơ chế phân bổ rủi ro đặc thù, chế độ trách nhiệm hữu hạn đối với các khoản nợ trong mức vốn của Công ty là san sẻ rủi ro cho các chủ nợ khi Công ty bị phá sản. Vốn tự có của Công ty huy động thông qua phát hành cổ phiếu là vốn của nhiều cổ đông. z 9 Công ty cổ phần là hình thức tổ chức mang tính xã hội hoá cao không những thể hiện ở phương diện sở hữu mà còn thể hiện tập trung ở việc sử dụng vốn.

Có hai cách để thành lập Công ty cổ phần: 1. Thành lập Công ty cổ phần mới. Chuyển đổi hình thức sở hữu đối với các Doanh nghiệp Nhà nước (gọi là cổ phần hoá), Công ty trách nhiệm hữu hạn, Công ty tư nhân. Doanh nghiệp Nhà nước.

Doanh nghiệp Nhà nước là tổ chức kinh tế do Nhà nước đầu tư vốn, thành lập và tổ chức quản lý, hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động công ích, nhằm thực hiện các mục đích kinh tế - xã hội do Nhà nước giao. Doanh nghiệp Nhà nước tồn tại phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới mặc dù quy mô và vị trí của nó có khác nhau ở từng nước. Nhìn từ góc độ lịch sử, doanh nghiệp Nhà nước phát triển mạnh trên thế giới từ sau chiến tranh thế giới thứ II. Sự thăng trầm của Doanh nghiệp Nhà nước trên thế giới có sự liên hệ khá chặt chẽ với sự ra đời, phát triển và suy yếu tạm thời của hệ thống kinh tế xã hội chủ nghĩa trong đó kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo.

Sự ra đời hàng loạt Doanh nghiệp Nhà nước ở Pháp, Đức, Nhật Bản, Anh trước và sau chiến tranh thế giới lần II chịu ảnh hưởng của những thành công kinh tế mà doanh nghiệp Nhà nước ở Liên Xô tạo ra. Dưới ảnh hưởng này, Doanh nghiệp Nhà nước ở các quốc gia mới giành được độc lập như Ai Cập, Xiri, Ănggola, Ba Lan, CHDC Đức,. đều tổ chức hoạt động chủ yếu thông qua các Doanh nghiệp Nhà nước. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau, Doanh nghiệp Nhà nước hoạt động thiếu hiệu quả ở nhiều nước, Doanh nghiệp Nhà nước trở thành gánh nặng của ngân sách Nhà nước.

Tình trạng này đã tạo nên làn sóng tư nhân hoá Doanh nghiệp Nhà nước ở các nước TBCN vào cuối những năm z 10 1960, đầu năm 1970. Doanh nghiệp Nhà nước cũng chịu sức ép của cải cách và cổ phần hoá hoặc tư nhân hoá ở các nước đang phát triển. Còn ở các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu trước đây, làn sóng tư nhân hoá diễn ra sau sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội đã gần như xoá sổ các doanh nghiệp Nhà nước. Doanh nghiệp Nhà nước hiện nay vẫn tồn tại ở nhiều nước, song chỉ được coi là thành phần chủ đạo của một vài nước kiên trì xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Cải cách Doanh nghiệp Nhà nước có thể tiến hành bằng nhiều cách khác nhau mà cổ phần hoá là một trong những giải pháp cải cách doanh nghiệp Nhà nước. Cổ phần hoá được coi là giải pháp triệt để bởi nó giải quyết căn nguyên của những yếu kém trong tổ chức hoạt động của Doanh nghiệp Nhà nước, đó là vấn đề sở hữu. Cổ phần hoá chấp nhận sự dung hoà của nhiều thành phần kinh tế khác nhau trong bản thân các thực thể kinh tế vĩ mô. Cổ phần hoá các Doanh nghiệp Nhà nƣớc.

Có nhiều khái niệm về cổ phần hoá DNNN. Dưới đây là một số khái niệm cơ bản: Cổ phần hoá DNNN là việc chuyển đổi Doanh nghiệp Nhà nước từ một chủ sở hữu duy nhất là Nhà nước (tức toàn dân) thành Doanh nghiệp đa sở hữu, theo đó tuỳ vị trí và tính chất cụ thể của doanh nghiệp trong nền kinh tế quốc dân mà Nhà nước vẫn giữ vai trò chi phối hoặc không cần giữ vai trò chi phối nữa. [24] Cổ phần hoá DNNN là quá trình chuyển đổi hình thức sở hữu của doanh nghiệp từ Doanh nghiệp Nhà nước sang Công ty cổ phần. Trên thế giới hiện nay đang có hai loại hình cổ phần hoá: Doanh nghiệp Nhà nước cổ phần hoá và Doanh nghiệp tư nhân cổ phần hoá.

Cổ phần hoá là một phần quan trọng trong cải cách hệ thống Doanh nghiệp Nhà nước của nhiều quốc gia trên thế giới kể từ đầu thập niên 80 của z 11 thế kỷ XX. Ở Việt Nam, cổ phần hoá Doanh nghiệp Nhà nước là một quá trình tìm tòi, thử nghiệm và từng bước tháo gỡ khó khăn trong quá trình triển khai.