Luận văn về địa vị pháp lý của UBND cấp xã từ thực tiễn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu địa vị pháp lý của ủy ban nhân dân cấp xã từ thực tiễn quận cẩm lệ thành phố đà nẵng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Tác giả: Nguyễn Văn Hoa
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Nguyên Khánh
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Địa Vị Pháp Lý Của Ủy Ban Nhân Dân Cấp Xã Từ Thực Tiễn Quận Cẩm Lệ, Thành Phố Đà Nẵng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP XÃ
• 1.1. Khái niệm địa vị pháp lý của Ủy ban nhân dân cấp xã
• 1.2. Vị trí, vai trò của Ủy ban nhân dân cấp xã trong chính quyền địa phương
• 1.3. Nhiệm vụ và quyền hạn của Ủy ban nhân dân cấp xã
• 1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến địa vị pháp lý của Ủy ban nhân dân cấp xã
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP XÃ TẠI QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
• 2.1. Những đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội tại quận Cẩm Lệ, Thành phố Đà Nẵng có liên quan đến quá trình thực thi địa vị pháp lý của Ủy ban nhân dân phường
• 2.2. Tình hình thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn của Ủy ban nhân dân cấp xã tại quận Cẩm Lệ, Thành phố Đà Nẵng
• 2.3. Những ưu điểm và hạn chế, bất cập về địa vị pháp lý của Ủy ban nhân dân cấp xã tại quận Cẩm Lệ, Thành phố Đà Nẵng
• 3. CHƯƠNG 3: CƠ SỞ VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP XÃ TỪ THỰC TIỄN QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
• 3.1. Nhu cầu thực hiện địa vị pháp lý của Ủy ban nhân dân cấp xã từ thực tiễn quận Cẩm Lệ, Thành phố Đà Nẵng
• 3.2. Cơ sở để nâng cao hiệu quả thực hiện địa vị pháp lý của Ủy ban nhân dân cấp xã từ thực tiễn quận Cẩm Lệ, Thành phố Đà Nẵng
• 3.3. Các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện địa vị pháp lý của Ủy ban nhân dân cấp xã từ thực tiễn quận Cẩm Lệ, Thành phố Đà Nẵng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Địa vị pháp lý của Ủy ban Nhân dân cấp xã

Địa vị pháp lý của Ủy ban Nhân dân cấp xã được xác định dựa trên các quy định của Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015. Đây là tổng hợp các quyền và nghĩa vụ của UBND cấp xã trong việc thực hiện chức năng quản lý nhà nước tại địa phương. UBND cấp xã là cơ quan chấp hành của Hội đồng Nhân dân cùng cấp, đồng thời là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm trước nhân dân, HĐND và cơ quan hành chính cấp trên. Địa vị pháp lý này tạo hành lang pháp lý để UBND cấp xã thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ quản lý nhà nước.

1.1 Khái niệm địa vị pháp lý

Địa vị pháp lý của Ủy ban Nhân dân cấp xã được hiểu là tổng hợp các quyền và nghĩa vụ được quy định trong Hiến pháp và các văn bản pháp luật liên quan. Theo Khoản 1, Điều 8 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015, UBND cấp xã là cơ quan chấp hành của HĐND, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm trước nhân dân, HĐND và cơ quan hành chính cấp trên. Địa vị pháp lý này giúp xác định phạm vi quyền hạn và trách nhiệm của UBND cấp xã trong quản lý nhà nước.

1.2 Vị trí và vai trò của UBND cấp xã

UBND cấp xã có vị trí quan trọng trong hệ thống chính quyền địa phương. Là cơ quan hành chính nhà nước cấp cơ sở, UBND cấp xã thực hiện chức năng quản lý nhà nước trên địa bàn xã, phường, thị trấn. Theo Khoản 2, Điều 111 Hiến pháp 2013, UBND cấp xã được tổ chức phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo. UBND cấp xã là cầu nối giữa Nhà nước và người dân, đảm bảo thực hiện các chính sách, pháp luật tại địa phương.

II. Thực trạng thực hiện địa vị pháp lý của UBND cấp xã tại Quận Cẩm Lệ Đà Nẵng

Thực tiễn thực hiện địa vị pháp lý của UBND cấp xã tại Quận Cẩm Lệ, Đà Nẵng cho thấy những kết quả đáng ghi nhận, đồng thời cũng bộc lộ một số hạn chế. Quận Cẩm Lệ là địa bàn đang trong quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh chóng, đặt ra nhiều thách thức trong quản lý nhà nước. UBND cấp xã tại đây đã thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý đất đai, giải quyết việc làm và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những bất cập trong việc phân cấp, phân quyền và thực thi pháp luật.

2.1 Đặc điểm kinh tế xã hội tại Quận Cẩm Lệ

Quận Cẩm Lệ là địa bàn có tốc độ công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh chóng, với 6 phường trực thuộc. Điều này đặt ra nhiều thách thức trong quản lý nhà nước, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến thu hồi đất, tái định cư và bảo vệ môi trường. UBND cấp xã tại đây đã có nhiều nỗ lực trong việc giải quyết các vấn đề xã hội và dân sinh, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn cần được khắc phục.

2.2 Ưu điểm và hạn chế trong thực thi pháp luật

UBND cấp xã tại Quận Cẩm Lệ đã thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý nhà nước, đặc biệt trong lĩnh vực đất đai và môi trường. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế như thiếu sự phân cấp rõ ràng, khó khăn trong việc thực thi pháp luật và thiếu nguồn lực để giải quyết các vấn đề phức tạp. Những hạn chế này cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước tại địa phương.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả địa vị pháp lý của UBND cấp xã

Để nâng cao hiệu quả địa vị pháp lý của UBND cấp xã, cần thực hiện các giải pháp đồng bộ. Trước hết, cần hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến phân cấp, phân quyền cho UBND cấp xã. Đồng thời, tăng cường nguồn lực và đào tạo cán bộ để đảm bảo thực thi pháp luật hiệu quả. Cải cách hành chính cũng là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước tại địa phương.

3.1 Hoàn thiện quy định pháp luật

Cần sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến UBND cấp xã, đặc biệt là các quy định về phân cấp, phân quyền. Việc này sẽ giúp UBND cấp xã thực hiện tốt hơn nhiệm vụ quản lý nhà nước, đồng thời tránh tình trạng phân cấp tràn lan, gây khó khăn trong quản lý.

3.2 Tăng cường nguồn lực và đào tạo cán bộ

Để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, cần tăng cường nguồn lực và đào tạo cán bộ cho UBND cấp xã. Việc này sẽ giúp cán bộ có đủ kiến thức và kỹ năng để giải quyết các vấn đề phức tạp tại địa phương, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa nhanh chóng tại thành phố Đà Nẵng đã tạo ra những bước chuyển mình mạnh mẽ về hạ tầng và kinh tế, trong đó quận Cẩm Lệ là một địa bàn trọng điểm được thành lập theo Nghị định 102/2005/NĐ-CP ngày 05/8/2005 với quy mô 3.585 ha đất tự nhiên cùng 6 phường trực thuộc. Với tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân duy trì ở mức trên 12%/năm trong giai đoạn 2011-2015 và 11,8%/năm giai đoạn 2016-2020, quận Cẩm Lệ đối mặt với áp lực lớn trong công tác quản lý nhà nước về đất đai, bồi thường giải phóng mặt bằng, chuyển dịch cơ cấu việc làm và bảo đảm an sinh xã hội cho hơn 143.266 người dân.

Trong bối cảnh đó, vấn đề nghiên cứu trọng tâm được đặt ra là sự bất cập giữa quy định pháp luật hiện hành về địa vị pháp lý của Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã và yêu cầu quản trị thực tế tại một đô thị đang chuyển đổi nhanh. Luận văn hướng tới mục tiêu làm sáng tỏ cơ sở lý luận về địa vị pháp lý của cơ quan hành chính nhà nước cấp xã, đánh giá thực trạng tổ chức và thực thi nhiệm vụ, quyền hạn của UBND 6 phường thuộc quận Cẩm Lệ, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện thể chế phù hợp với Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 47/2019/QH14).

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian 6 phường của quận Cẩm Lệ trong khung thời gian 15 năm, từ khi thành lập quận năm 2005 đến năm 2020. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc nâng cao hiệu lực điều hành của 100% bộ máy chính quyền cơ sở, giải quyết dứt điểm các vướng mắc tại các khu đô thị mới và đóng góp cơ sở khoa học cho công cuộc cải cách hành chính tại các đô thị loại một trên toàn quốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa Lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và Lý thuyết phân cấp, phân quyền trong quản trị hành chính công hiện đại theo khuyến nghị của OECD. Lý thuyết Nhà nước pháp quyền khẳng định nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát, trong đó chính quyền cơ sở là cầu nối trực tiếp hiện thực hóa quyền làm chủ của nhân dân. Lý thuyết phân cấp, phân quyền làm rõ mối quan hệ điều hành dọc giữa chính quyền trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã nhằm tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực.

Mô hình nghiên cứu phân tích cơ chế vận hành của UBND cấp xã thông qua 4 khái niệm cốt lõi:

• Địa vị pháp lý của cơ quan hành chính nhà nước cơ sở (quy định quyền hạn và trách nhiệm theo Điều 114 Hiến pháp 2013).
• Cơ chế quản lý theo địa giới hành chính đô thị (với mật độ dân số cao 3.100 người/km2).
• Thẩm quyền được phân cấp, ủy quyền từ cơ quan cấp trên.
• Chế độ trách nhiệm của người đứng đầu (Chủ tịch UBND phường).

Mô hình tương tác thể chế 3 cấp (Thành phố Đà Nẵng - Quận Cẩm Lệ - 6 Phường trực thuộc) là khung phân tích trung tâm để đánh giá mức độ tự chủ và hiệu quả thực thi công vụ.

Phương pháp nghiên cứu

Dữ liệu phục vụ nghiên cứu được thu thập từ nguồn thứ cấp bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015, Quyết định 3954/QĐ-UBND năm 2019 của UBND thành phố Đà Nẵng) và chuỗi số liệu từ Niên giám Thống kê quận Cẩm Lệ giai đoạn 2005-2018 cùng các báo cáo chuyên đề của 6 phường.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm toàn bộ 6/6 phường trên địa bàn quận Cẩm Lệ (gồm Hòa An, Hòa Phát, Khuê Trung, Hòa Xuân, Hòa Thọ Đông, Hòa Thọ Tây) với việc khảo sát hồ sơ của 110 dự án phát triển đô thị và 87 thủ tục hành chính được phân cấp. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ theo đơn vị hành chính kết hợp chọn mẫu điển hình đối với các điểm nóng đô thị hóa như phường Hòa Xuân và phường Khuê Trung.

Phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp thống kê so sánh và phương pháp tiếp cận hệ thống cấu trúc được lựa chọn làm công cụ phân tích chủ đạo. Việc kết hợp các phương pháp này cho phép đối chiếu chuẩn xác giữa các quy định của luật định và kết quả thực thi định lượng trong thực tế, bảo đảm tính khách quan và khoa học cho toàn bộ giai đoạn 15 năm nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, công tác quản lý tài chính và thu ngân sách tại cơ sở đạt kết quả xuất sắc. Năm 2018, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn quận Cẩm Lệ ước đạt 586,3 tỷ đồng, đạt 104% so với dự toán giao và tăng 23,8% so với năm 2017. Ở cấp phường, phường Khuê Trung thu đạt 11,382 tỷ đồng (đạt 110,61% kế hoạch) từ 2.302 hộ kinh doanh và 558 doanh nghiệp; phường Hòa Thọ Đông thu đạt 5,132 tỷ đồng (đạt 111,57% kế hoạch) với 234 doanh nghiệp và 1.200 hộ kinh doanh. Tốc độ tăng trưởng nguồn thu ngân sách hàng năm duy trì ở mức 13%.

Thứ hai, cải cách hành chính và ứng dụng công nghệ thông tin tạo bước đột phá rõ rệt. 100% UBND các phường (6/6 phường) đã đưa vào vận hành trang thông tin điện tử và áp dụng mô hình một cửa điện tử, một cửa liên thông. UBND các phường tiếp nhận và giải quyết hiệu quả 87 thủ tục hành chính được phân cấp theo Quyết định 3954/QĐ-UBND năm 2019, tiêu biểu là 22 thủ tục lĩnh vực người có công, 20 thủ tục hộ tịch, 16 thủ tục bảo trợ xã hội và 11 thủ tục chứng thực.

Thứ ba, các chỉ tiêu an sinh xã hội và văn hóa đô thị hoàn thành vượt mức. Tỷ lệ thu gom rác thải sinh hoạt đạt 94,4%, 17/21 trường công lập đạt chuẩn quốc gia (chiếm 80,95%), 6/6 phường đạt chuẩn quốc gia về y tế với 100% trạm y tế có bác sĩ trực thường xuyên. Toàn quận có 26.251 hộ gia đình văn hóa (đạt 95,75%) và xóa sạch 100% hộ nghèo theo tiêu chí cũ từ cuối năm 2015.

Thứ tư, công tác quản lý đất đai và giải phóng mặt bằng tồn tại nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Trong giai đoạn 2005-2015, quận triển khai 110 dự án với gần 25.000 ha đất thuộc diện giải tỏa, chỉnh trang. Riêng phường Hòa Xuân giải tỏa trắng gần 1.000 ha liên quan đến 5.000 hộ dân với hơn 20.000 nhân khẩu. Việc chậm bố trí tái định cư đã làm gia tăng các vụ khiếu nại kéo dài vượt thẩm quyền giải quyết trực tiếp của UBND phường.

Thảo luận kết quả

Thành công trong thu ngân sách và cải cách thủ tục hành chính bắt nguồn từ sự chỉ đạo quyết liệt của Quận ủy, việc đổi mới quy chế làm việc và đề cao trách nhiệm cá nhân của Chủ tịch UBND phường. Mô hình một cửa liên thông đã giảm bớt thủ tục rườm rà, tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp và nhân dân.

Tuy nhiên, hạn chế trong quản lý trật tự xây dựng và bồi thường đất đai xuất phát từ sự thiếu đồng bộ giữa Luật Đất đai và Luật Tổ chức chính quyền địa phương, khiến thẩm quyền của cấp phường bị thu hẹp trong khi phải trực tiếp đối thoại với người dân. Dân số tăng nhanh bình quân trên 2,5%/năm đặt ra áp lực quản lý cực lớn khi diện tích đất nông nghiệp giảm mạnh từ hơn 70% xuống chỉ còn 228 ha.

So sánh với các nghiên cứu tại các đô thị lớn khác, thực tiễn quận Cẩm Lệ phản ánh rõ nét tính chất chuyển đổi của một quận mới. Để tối ưu hóa việc theo dõi, các dữ liệu nghiên cứu về cơ cấu kinh tế (thương mại - dịch vụ đạt 4.495 tỷ đồng so với công nghiệp - xây dựng đạt 13.086 tỷ đồng) và tỷ lệ giải quyết hồ sơ hành chính có thể được trình bày trực quan bằng biểu đồ cột tăng trưởng ngân sách nhiều năm kết hợp bảng ma trận phân cấp 87 thủ tục hành chính.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý về phân quyền và ủy quyền cho chính quyền đô thị. Quốc hội và Chính phủ cần ban hành quy định phân định rõ ràng thẩm quyền của UBND phường khác biệt với UBND xã nông thôn, chuyển giao quyền xử phạt vi phạm hành chính và quản lý trật tự xây dựng tại chỗ, hướng tới mục tiêu cắt giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục liên cấp trong giai đoạn 2021-2023 do Bộ Nội vụ và Bộ Tư pháp chủ trì tham mưu.

Thứ hai, nâng cao chất lượng và chuẩn hóa đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở. UBND thành phố Đà Nẵng và UBND quận Cẩm Lệ cần triển khai ngay các chương trình đào tạo nghiệp vụ quản lý đất đai, kỹ năng tiếp dân và chuyển đổi số cho 100% cán bộ, công chức 6 phường, bảo đảm đạt tỷ lệ trên 90% công chức có trình độ đại học chuyên môn phù hợp trước năm 2022.

Thứ ba, hiện đại hóa hạ tầng số và phát triển dịch vụ công trực tuyến. UBND quận Cẩm Lệ cùng UBND 6 phường chịu trách nhiệm nâng cấp cổng dịch vụ công trực tuyến, tích hợp toàn diện 100% thủ tục hành chính phân cấp vào hệ thống một cửa điện tử, phấn đấu đạt tỷ lệ xử lý hồ sơ trực tuyến mức độ 3 và mức độ 4 trên 85% trước năm 2024.

Thứ tư, tăng cường kiểm tra, thanh tra công vụ và giải quyết dứt điểm các điểm nóng đất đai. Thường trực HĐND và Thanh tra quận Cẩm Lệ cần thiết lập cơ chế định kỳ tổ chức tối thiểu 02 đợt thanh tra chuyên đề mỗi năm đối với các dự án giải tỏa, đồng thời đối thoại trực tiếp để xử lý 100% các vụ khiếu nại, tố cáo kéo dài về đất đai tại phường Hòa Xuân và Hòa Thọ Tây trong giai đoạn 2021-2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và lập pháp: Các chuyên viên tại Bộ Nội vụ, Ủy ban Pháp luật của Quốc hội và HĐND các cấp có thể sử dụng dữ liệu thực tiễn từ 6 phường quận Cẩm Lệ làm luận cứ hoàn thiện thể chế chính quyền đô thị và xây dựng các nghị định hướng dẫn thi hành Luật số 47/2019/QH14.

Nhóm lãnh đạo và công chức chính quyền địa phương: Chủ tịch, Phó Chủ tịch và công chức thuộc UBND các quận, phường có thể áp dụng trực tiếp mô hình quản lý thu ngân sách (vượt 104% kế hoạch) và quy trình xử lý 87 thủ tục hành chính phân cấp nhằm nâng cao chỉ số cải cách hành chính tại cơ quan mình.

Nhóm viện nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành Luật: Giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Luật Hiến pháp, Luật Hành chính và Quản lý công có thể khai thác khung lý thuyết chuyên sâu, hệ thống dữ liệu 15 năm (2005-2020) và phương pháp tiếp cận thể chế để phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên khảo.

Nhóm chuyên gia quy hoạch và các nhà phát triển dự án đô thị: Các kiến trúc sư, chuyên gia quy hoạch không gian có thể rút ra bài học kinh nghiệm từ quá trình di dời 5.000 hộ dân và quản lý 110 dự án quy hoạch nhằm thiết kế các chính sách tái định cư bền vững cho các vùng đô thị hóa.

Câu hỏi thường gặp

Địa vị pháp lý của UBND cấp xã được quy định tại những văn bản pháp luật chủ yếu nào? Địa vị pháp lý của UBND cấp xã được xác lập tại Điều 111, 114 Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 và Luật số 47/2019/QH14. Đây là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân cùng cấp và là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm trước nhân dân, HĐND cùng cấp và cơ quan nhà nước cấp trên.

Điểm khác biệt căn bản về địa vị pháp lý giữa UBND phường và UBND xã là gì? UBND phường vận hành trong môi trường đô thị có mật độ dân số cao (đạt 3.100 người/km2 tại Cẩm Lệ) và hạ tầng kỹ thuật liên thông. Theo Điều 63, 64 Luật năm 2015, Chủ tịch UBND phường được bổ sung thẩm quyền quản lý không gian kiến trúc, trật tự xây dựng, giao thông và phòng chống cháy nổ đô thị.

Quá trình đô thị hóa nhanh tại quận Cẩm Lệ gây ra thách thức lớn nhất nào cho UBND cấp phường? Thách thức lớn nhất là công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng và bồi thường tái định cư. Việc triển khai 110 dự án với 25.000 ha đất giải tỏa (riêng phường Hòa Xuân di dời 5.000 hộ dân với hơn 20.000 nhân khẩu) đã làm phát sinh nhiều tranh chấp phức tạp, vượt quá năng lực xử lý tại chỗ của cấp phường.

Việc phân cấp thủ tục hành chính theo Quyết định 3954/QĐ-UBND mang lại hiệu quả thực tế ra sao? Quyết định 3954/QĐ-UBND năm 2019 đã phân cấp 87 thủ tục hành chính cho UBND phường (bao gồm 22 thủ tục người có công, 20 thủ tục hộ tịch, 16 thủ tục bảo trợ xã hội). Việc này giúp rút ngắn đáng kể thời gian thụ lý, giải quyết kịp thời quyền lợi hàng ngày cho hơn 143.266 công dân trên địa bàn.

Những yếu tố chủ quan nào chi phối trực tiếp chất lượng hoạt động của UBND phường? Các yếu tố then chốt gồm năng lực điều hành của Chủ tịch UBND phường, tinh thần trách nhiệm của đội ngũ công chức và tính công khai, minh bạch của quy chế làm việc. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận đã giúp quận Cẩm Lệ hoàn thành thu ngân sách năm 2018 đạt 586,3 tỷ đồng, vượt 104% chỉ tiêu được giao.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về địa vị pháp lý của UBND cấp xã, làm rõ chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền hành chính trong cấu trúc chính quyền địa phương theo Hiến pháp 2013.
• Phản ánh trung thực bức tranh thực tiễn 15 năm (2005-2020) tại 6 phường quận Cẩm Lệ với những thành tựu nổi bật về thu ngân sách (đạt 104% dự toán) và hoàn thành 100% chỉ tiêu trạm y tế đạt chuẩn quốc gia.
• Chỉ rõ những tồn tại cốt lõi trong công tác quản lý 110 dự án đất đai và tình trạng thiếu đồng bộ trong cơ chế phân quyền hành chính đô thị.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược có tính khả thi cao nhằm hoàn thiện thể chế, nâng cấp dịch vụ công trực tuyến và chuẩn hóa 100% cán bộ cơ sở giai đoạn 2021-2025.
• Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo khoa học có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc cho các cơ quan hoạch định chính sách và nghiên cứu học thuật.

Đóng góp chính của công trình là luận chứng xác đáng cho việc chuyển đổi mô hình quản trị hành chính cấp xã theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và thích ứng linh hoạt với tốc độ đô thị hóa. Trong lộ trình cải cách tổ chức chính quyền địa phương giai đoạn 2021-2025 và tầm nhìn 2030, các nhà quản lý và nghiên cứu chính sách cần tiếp tục ứng dụng các kết quả nghiên cứu này để hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực phục vụ nhân dân và kiến tạo nền hành chính công liêm chính, phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP XÃ 1. Khái niệm - Địa vị pháp lý của chủ thể. Khi bàn đến địa vị pháp lý, chúng thường được xác định đó là vị trí, vai trò của chủ thể pháp luật xét trong mối quan hệ với các chủ thể pháp luật khác dựa trên cơ sở luật định để đảm bảo cho chủ thể đó thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình. Địa vị pháp lý của chủ thể là sự thể hiện tổng thể về quyền và nghĩa vụ pháp lý của chủ thể để tham gia vào các quan hệ pháp luật [49; tr.

Theo đó, địa vị pháp lý của chủ thể gắn liền với việc xác lập phạm vi quyền năng của chủ thể đó theo quy định của pháp luật về hoạt động của mình. Như vậy, địa vị pháp lý của chủ thể có thể được hiểu là tổng thể về quyền và nghĩa vụ cúa chủ thể đó được pháp luật quy định trong quá trình tham gia vào các quan hệ pháp luật nhằm đảm bảo cho chủ thể đó thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình. Việc xác định rõ địa vị pháp lý của những chủ thể trong quan hệ pháp luật, chúng có ý nghĩa quan trọng trong việc xác lập các điều kiện để thực hiện đúng các quyền và nghĩa vụ của từng chủ thể; cũng như giúp cho họ không xâm phạm đến quyền và nghĩa vụ của chủ thể khác. - Ủy ban nhân dân cấp xã: UBND cấp xã do HĐND cùng cấp bầu ra, là cơ quan chấp hành của HĐND cấp xã, là cơ quan hành chính nhà nước cấp xã, chịu trách nhiệm trước nhân dân trên địa bàn cấp xã, HĐND cùng cấp và cơ quan hành chính nhà nước cấp trên.

9 Các chức danh của UBND cấp xã được HĐND cùng cấp bầu ra và có nhiệm kỳ trùng với nhiệm kỳ của HĐND. UBND cấp xã gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch và các Ủy viên, số lượng cụ thể Phó Chủ tịch UBND cấp xã do Chính phủ quy định (UBND xã, phường, thị trấn loại I có không quá hai Phó Chủ tịch; xã, phường, thị trấn loại II và xã, phường, thị trấn loại III có một Phó Chủ tịch). Cơ cấu nhân sự của UBND cấp xã thường là từ 3 - 5 thành viên, gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch và các ủy viên (Chỉ huy trưởng BCH quân sự và Trưởng công an cấp xã). Người đứng đầu UBND cấp xã là Chủ tịch UBND.

Thường trực UBND cấp xã gồm Chủ tịch và Phó Chủ tịch UBND cấp xã hoạt động theo hình thức chuyên trách. Bộ máy giúp việc của UBND cấp xã gồm có các chức danh: Công an, quân sự, kế toán, văn phòng, tư pháp - hộ tịch, văn hóa - xã hội, địa chính. Mỗi chức danh tùy vào tình hình thực tế địa phương mà bố trí số lượng biên chế phù hợp. - Khái niệm địa vị pháp lý ủy ban nhân dân cấp xã Địa vị pháp lý (quyền hạn) của UBND các cấp nói chung và địa vị pháp lý của UBND cấp xã được quy định tại Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức Chính quyền địa phương năm 2015 của nước ta.

Tại Khoản 1, Điều 8 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015 đã quy định: UBND do HĐND cùng cấp bầu, là cơ quan chấp hành của HĐND, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương, HĐND cùng cấp và cơ quan hành chính nhà nước cấp trên. Như vậy, địa vị pháp lý của UBND cấp xã được hiểu là tổng hợp các quyền và nghĩa vụ của UBND cấp xã được quy định trong Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức Chính quyền địa phương năm 2015 của nước ta và các văn bản pháp lý khác có liên quan để xác lập môi trường hành lang pháp lý 10 nhằm đảm bảo cho UBND cấp xã thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình trên địa bàn cấp xã. Vị trí, vai trò của Ủy ban nhân dân cấp xã trong hệ thống chính quyền địa phương Theo Hiến pháp năm 2013 hiện hành, chính quyền địa phương được tổ chức ở các đơn vị hành chính của nước ta với ba cấp đơn vị hành chính, đó là: (1) chính quyền cấp tỉnh (bao gồm tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương); (2) chính quyền cấp huyện (bao gồm huyện, thành phố thuộc tỉnh, thị xã và quận); (3) chính quyền cấp xã (bao gồm xã, thị trấn và phường). Theo đó, tương ứng ở mỗi cấp đơn vị hành chính - lãnh thổ, hệ thống những cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương gồm có: UBND cấp tỉnh; UBND cấp huyện; và UBND cấp xã.

Quyền hạn của UBND các cấp nói chung và của UBND cấp xã nói riêng được quy định tại Hiến pháp năm 2013 của nước ta và Luật Tổ chức Chính quyền địa phương năm 2015. Từ địa vị pháp lý của của UBND cấp xã là cơ sở pháp lý để xác định vị trí và vai trò quan trọng của của UBND cấp xã trong quan hệ pháp luật nói chung và trong chính quyền địa phương. Vị trí của Ủy ban nhân dân cấp xã trong chính quyền địa phương UBND các cấp là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương do cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp xác lập ra, nên vị trí của UBND các cấp được xác định là cơ quan chấp hành của cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp, thực hiện chức năng quản lý nhà nước trong phạm vi địa giới hành chính nhất định về mọi lĩnh vực đời sống kinh tế - xã hội. Theo phân cấp hành chính, cấp xã (xã, thị trấn, phường) là cấp dưới cùng trong hệ thống chính quyền Nhà nước 4 cấp ở nước ta.

11 UBND cấp xã (xã, thị trấn, phường) do HĐND cùng cấp bầu ra, là cơ quan chấp hành của HĐND cấp xã. Tại Khoản 2, Điều 111 Hiến pháp năm 2013 đã xác định: Cấp chính quyền địa phương gồm có UBND và HĐND được tổ chức phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do luật định. Nên bản thân UBND cấp xã cùng với HĐND cùng cấp là hai bộ phận hợp thành cốt lõi trong hệ thống chính quyền cấp xã. UBND cấp xã là cơ quan hành chính nhà nước cấp cơ sở ở địa phương (một bộ phận quan trọng của nền hành chính quốc gia), tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ, hoạt động theo chế độ lãnh đạo tập thể và cá nhân phụ trách.

UBND cấp xã là cấp quản lý hành chính gần dân và trực tiếp sát sao với đời sống cùng những yêu cầu hợp pháp và chính đáng hàng ngày của người dân trong quan hệ với họ (Cầu nối giữa Nhà nước, các tổ chức và cá nhân trên địa bàn cấp xã), chịu trách nhiệm trước nhân dân trên địa bàn xã, HĐND cấp xã và cơ quan hành chính nhà nước cấp trên. Đây là cơ quan hành chính nhà nước cấp xã có cơ cấu tổ chức chặt chẽ theo quy định của pháp luật, có phạm vi hoạt động quản lý xã hội theo địa giới hành chính cấp xã. Vai trò của Ủy ban nhân dân cấp xã trong hệ thống chính quyền địa phương Về căn bản, UBND các cấp nói chung và UBND cấp xã nói riêng có vai trò hệ trọng trong bộ máy chính quyền địa phương. Đối với UBND cấp xã, vai trò quan trọng của nó được thể hiện ở những điểm sau: So với UBND cấp tỉnh và UBND cấp huyện thì UBND xã là cấp hành chính gần nhất có quan hệ trực tiếp và gắn bó mật thiết với nhân dân, đây là cấp tổ chức thực hiện (là cấp hành động) là đầu mối để tiếp nhận và giải quyết những công việc thường ngày cho người dân.

Nên UBND xã có trách nhiệm 12 rất lớn trong việc chuyển tải và triển khai thực hiện chủ trương đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật Nhà nước vào thực tiễn quản lý các lĩnh vực kinh tế - xã hội và cuộc sống dân cư ở địa bàn cấp xã. Hướng dẫn việc thực hiện chương trình, kế hoạch, đề án khuyến khích phát triển kinh tế - xã hội theo quy định của cấp trên. Tổ chức thực hiện các biện pháp ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ để phát triển sản xuất, hướng dẫn cho các hộ dân chuyển đổi cơ cấu kinh tế theo kế hoạch, quy hoạch chung. UBND cấp xã là một bộ phận quan trọng của nền hành chính quốc gia, là cơ quan thực thi pháp luật thực hiện chức năng quản lý hành chính nhà nước trong phạm vi địa giới hành chính cấp xã, là cơ quan chấp hành và bảo đảm thi hành nghị quyết của HĐND cùng cấp và các văn bản pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên.

UBND cấp xã có quyền ban hành các quyết định hành chính và thực hiện các hành vi hành chính để tổ chức thực thi quyền hành pháp ở địa phương cấp xã nhằm tổ chức, chỉ đạo quản lý nhà nước chung trên địa bàn mình; cũng như xử lý các hành vi vi phạm pháp luật ở phạm vi thẩm quyền do pháp luật quy định. Là cơ quan có chức năng quản lý hành chính nhà nước ở địa phương cấp xã, UBND cấp xã có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với các cơ quan nhà nước khác (HĐND cùng cấp và các cơ quan Nhà nước ở cấp trên) để đảm bảo hiệu lực, hiệu quả của bộ máy chính quyền địa phương. Tiếp tục đổi mới cải cách hành chính, giảm bớt phiền hà cho người dân, nâng cao trình độ và năng lực đội ngũ công chức cấp xã, đẩy mạnh phân cấp và tạo điều kiện cho chính quyền cấp xã hoạt động có hiệu quả. Có thể xác định, cấp xã (xã, phường, thị trấn) là cấp quản lý trực tiếp và sát sao với đời sống của người dân ở mọi vùng miền của cả nước.

Hơn nữa, đối với HĐND cấp xã tuy là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương song 13 lại không có quyền lập pháp, nên về mặt pháp lý thì chính quyền cấp xã hầu như tập trung chủ yếu vào UBND của cấp này để đảm nhận thực hiện tất cả chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước ở các lĩnh vực nhất định của đời sống xã hội theo phân cấp quản lý và luật định. Do vậy, hiệu lực và hiệu quả của quá trình hoạt động quản lý điều hành của UBND cấp xã trong chính quyền ở cấp này sẽ góp phần quyết định rất lớn đến sự thành bại đối với các chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước trong thực tiễn cuộc sống.