Chương 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ BỒI DÝỠNG CÔNG CHỨC CẤP XÃ 1. Cấp xã và công chức cấp xã 1. Cấp xã Ở Việt Nam, cơ quan quản lý nhà nước bao gồm: - Cơ quan quyền lực nhà nước: bao gồm Quốc hội và HĐND các cấp ở địa phương; - Cơ quan hành chính nhà nước (gồm Chính phủ, bộ, các cơ quan ngang bộ và UBND các cấp, cơ quan chuyên môn thuộc UBND). - Toà án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân các cấp.
Bộ máy hành chính địa phương ở nước ta chia thành 3 cấp: cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã. Đề tài nghiên cứu về “Bồi dưỡng công chức cấp xã, huyện Cư Jút, tỉnh Đắk Nông”, tác giả tập trung đi vào loại cơ quan hành chính nhà nước địa phương, cấp cơ sở. - Chính quyền cấp xã (xã, phường, thị trấn): là cấp cơ sở trong cơ cấu tổ chức hành chính nhà nước địa phương ở nước ta. Đây là cấp quan trọng nhất, đồng thời là cấp gần dân nhất, trực tiếp triển khai, thực thi các chính sách của Đảng và nhà nước, nội dung văn bản pháp luật tới người dân dựa trên sự chỉ đạo, kiểm tra của cấp trên trực tiếp và thực hiện theo những chương trình, kế hoạch do cấp trên trực tiếp xây dựng nên.
Trong việc thực hiện các nhiệm vụ quản lý của chính quyền thì cấp xã đảm nhận nhiều nhiệm vụ, quyền hạn quan trọng. + Nhiệm vụ, quyền hạn của UBND xã: “Xây dựng, trình HĐND xã quyết định các nội dung quy định tại các khoản 1, 2 và 4 Điều 33 của Luật chính quyền địa phương 2015 và tổ chức thực hiện các nghị quyết của HĐND xã; Tổ chức thực hiện ngân sách địa phương; Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn do cơ quan nhà nước cấp trên phân cấp, ủy quyền cho UBND xã” [19, Điều 35]. Luan van 8 + Nhiệm vụ, quyền hạn của UBND phường: “Xây dựng, trình HĐND phường quyết định các nội dung quy định tại khoản 1 và khoản 3 Điều 61 của Luật này và tổ chức thực hiện nghị quyết của HĐND phường; Tổ chức thực hiện ngân sách địa phương; Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn do cơ quan nhà nước cấp trên phân cấp, ủy quyền. + Nhiệm vụ, quyền hạn của thị trấn: “Xây dựng, trình HĐND thị trấn quyết định các nội dung quy định tại khoản 1 và khoản 3 Điều 68 của Luật này và tổ chức thực hiện nghị quyết của HĐND thị trấn; Tổ chức thực hiện ngân sách địa phương; Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn do cơ quan nhà nước cấp trên phân cấp, ủy quyền.
Với những nhiệm vụ, quyền hạn và chức năng của chính quyền cấp xã; có thể thấy, chính quyền cấp xã có vai trò đặc biệt quan trọng không chỉ trong cơ cấu quyền lực nhà nước mà còn là yếu tố chi phối mạnh mẽ đến đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của các cộng đồng dân cư và toàn thể người dân trong địa bàn; là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, là mắt xích quan trọng trong cơ chế thực hiện quyền lực nhân dân, mọi chủ trương, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước đều phải được thực hiện ở cấp xã. Do đó, tuỳ vào nhiệm vụ, chức năng và quyền hạn đòi hỏi đội ngũ CBCC những người có nghĩa vụ, trách nhiệm thực hiện những nhiệm vụ ấy cần phải đáp ứng được những yêu cầu nhất định về năng lực chuyên môn, tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống của người công chức. Đây cũng là yếu tố ảnh hưởng cần được xét đến trong hoạt động ĐTBD để nâng cao chất lượng đội ngũ CBCC phù hợp với đặc thù từng cấp chính quyền. Đối với từng cấp, từng đối tượng ĐTBD cần phải xây dựng nội dung, chương trình ĐTBD cho phù hợp, đáp ứng yêu cầu công việc trong hiện tại và cả tương lai.
Vì vậy, việc tập trung đẩy mạnh công tác ĐTBD cán bộ, công chức, nhất là đối với CCCX sẽ góp phần đưa nền hành chính cơ sở nước ta ngày một vững mạnh hơn. Công chức cấp xã 1. Khái niệm, chức danh công chức cấp xã Điều 4, Luật cán bộ, công chức năm 2008 quy định “CCCX là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước” [18; tr. Như vậy, CCCX phải là công dân Việt Nam; người muốn làm CCCX phải được tuyển dụng vào một vị trí chức danh chuyên môn nhất định thông qua thi tuyển hoặc xét tuyển; địa điểm làm việc tại UBND cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước.
Căn cứ theo điều 3, Nghị định 92/2009/NĐ-CP ngày 22/10/2009 của Chính phủ về chức danh, số lượng, một số chế độ, chính sách đối với CBCC ở xã, phường, thị trấn và những người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã. Công chức xã, thị trấn gồm các chức danh sau: - Trưởng Công an; - Chỉ huy trưởng Quân sự; - Văn phòng - Thống kê; - Địa chính - Xây dựng - Đô thị và môi trường (đối với phường, thị trấn) hoặc Địa chính - Nông nghiệp - Xây dựng và môi trường (đối với xã); - Tài chính - kế toán; - Tư pháp - hộ tịch; - Văn hoá - xã hội [12; tr. Vai trò, đặc điểm của công chức cấp xã - Vai trò của công chức cấp xã Ở Việt Nam, chính quyền cấp cơ sở có một vị trí rất quan trọng, là bộ phận cấu thành quan trọng của hệ thống chính trị ở cơ sở, là cầu nối trực tiếp của hệ thống chính quyền nhà nước với nhân dân; năng lực, hiệu lực và hiệu quả hoạt động của chính quyền cấp xã tác động trực tiếp đến việc phát huy quyền làm Luan van 10 chủ của nhân dân, góp phần đảm bảo sự ổn định và phát triển của đất nước. Đội ngũ CCCX là những người gần dân nhất, sát dân nhất, mọi chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và nhà nước có đến được với nhân dân hay không, đến đúng, đến đủ và có được nhân dân tiếp thu đúng đắn hay không đều thông qua đội ngũ CCCX.
Do vậy, chính quyền cấp xã không thể đảm nhận được vai trò nếu thiếu đi nhân tố có ý nghĩa quyết định đó là đội ngũ CCCX. Hiệu lực, hiệu quả của bộ máy chính quyền cấp xã nói riêng và hệ thống chính trị nói chung, xét đến cùng được quyết định bởi phẩm chất, năng lực và hiệu quả công tác của đội ngũ CCCX. Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến đội ngũ cán bộ, coi đây là vấn đề then chốt, Người chỉ ra rằng: "Cán bộ là những người đem chính sách của Đảng, của Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành. Đồng thời, đem tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, cho Chính phủ hiểu rõ, để đặt chính sách cho đúng" [16, tr.
Hội Nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ 3, khóa VIII đã khẳng định: “Cán bộ là nhân tố quyết định sự thành công của cách mạng; cán bộ có vai trò cực kỳ quan trọng, hoặc thúc đẩy, hoặc kìm hãm tiến trình đổi mới; cán bộ nói chung có vai trò quan trọng, cán bộ chính quyền cơ sở nói riêng có vị trí chính trị cơ sở” [4, tr. Công chức cấp xã là nơi trực tiếp đem chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước giới thiệu cho dân chúng hiểu rõ và thi hành, đồng thời nắm bắt tình hình triển khai thực hiện chủ trương đường lối của Đảng, pháp luật của nhà nước; phản ánh cho Đảng và Nhà nước để có sự điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với thực tiễn. Nói cách khác đội ngũ công chức cấp xã là cầu nối giữa Đảng, Chính phủ với quần chúng nhân dân. Đội ngũ CCCX là lực lượng nòng cốt trong quản lý và tổ chức công việc của chính quyền cấp xã.
Nhiệm vụ của họ là thực thi công vụ mang tính tự quản Luan van 11 theo pháp luật. Họ có vai trò trực tiếp bảo đảm kỷ cương phép nước tại cơ sở, bảo vệ các quyền tự do, dân chủ, quyền của con người, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, bảo đảm trật tự xã hội, ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật. Thông qua hoạt động của đội ngũ CCCX, nhân dân được quyền làm chủ và trực tiếp thực hiện quyền tự quản của mình. Như vậy, vai trò của CCCX được thể hiện trong các mối quan hệ như sau: Một là, trong mối quan hệ với bộ máy nhà nước ở địa phương: Đội ngũ CCCX là người vận hành bộ máy hành chính ở địa phương, là chủ thể của tổ chức bộ máy nhà nước đồng thời tổ chức là môi trường để công chức hoạt động và phát triển; khi thực hiện công vụ phải gắn liền với tổ chức, nhân danh tổ chức và đại diện nhà nước để quản lý xã hội.
Công chức chỉ mang quyền lực nhà nước khi gắn liền tổ chức, đại diện nhà nước, khi rời khỏi hệ thống tổ chức bộ máy nhà nước, công chức trở thành những công dân và chịu sự quản lý của hệ thống bộ máy nhà nước. Hai là, trong mối quan hệ với đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước ở địa phương: Đội ngũ CCCX là người hiện thực hóa sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của nhà nước về mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội ở địa phương. Là người giữ vai trò quyết định trong việc tổ chức thực hiện mọi quyết định của cấp ủy cấp trên, cấp ủy cùng cấp và mọi chủ trương, kế hoạch sự chỉ đạo của chính quyền cấp trên, cũng như mọi chương trình, kế hoạch của chính quyền xã. Là người trực tiếp tuyên truyền, phổ biến, vận động và tổ chức nhân dân thực hiện đường lối, chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước trên địa bàn dân cư, giải quyết mọi nhu cầu của dân cư, bảo đảm sự phát triển kinh tế của địa phương, duy trì trật tự, an ninh, an toàn xã hội trên địa bàn cấp xã.
Họ vừa giải quyết những công việc hàng ngày, vừa phải quán triệt các Nghị quyết, Chỉ thị của cấp trên, lại phải nắm tình hình thực tiễn ở địa phương để từ đó đề ra kế hoạch, chủ trương, biện pháp đúng đắn, thiết thực, phù hợp. Nhiệm vụ của họ rất nặng nề, vai trò của họ có tính then chốt xét Luan van 12 cả trong quan hệ giữa Đảng viên với dân, giữa công dân với nhà nước, vì vậy mà họ được xem là cầu nối quan trọng nhất giữa Đảng, nhà nước với nhân dân.