Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn đề xuất phương án kinh doanh rừng theo tiêu chuẩn quản lý rừng bền vững tại lâm trường măng đen huyện kon rẫy tỉnh kon tum

Luận văn thạc sĩ phân tích nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn đề xuất phương án kinh doanh rừng theo tiêu chuẩn quản lý, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Đỗ Thị Thanh Hà
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Hữu Viên
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Đề Xuất Phương Án Kinh Doanh Rừng Bền Vững Tại Lâm Trường Măng Đen, Kon Tum
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm và quan điểm chung về QLRBV
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kinh Doanh Rừng Bền Vững Tại Kon Tum

Phát triển theo hướng bền vững là yêu cầu cấp thiết của xã hội hiện đại. Rừng, một nguồn tài nguyên quan trọng, cần được quản lý theo hướng này. Việc cân bằng giữa sản xuất và phòng hộ của rừng là yếu tố then chốt. Tại Việt Nam, nhiều cộng đồng dân cư phụ thuộc vào nguồn gỗ từ rừng. Tuy nhiên, việc khai thác chưa hợp lý đã gây ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng phòng hộ. Do đó, cần có giải pháp kinh doanh rừng hợp lý, đảm bảo lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường. Quản lý rừng bền vững (QLRBV) là một giải pháp kinh tế, an toàn, khoa học và đạo đức. Nó đảm bảo duy trì các chức năng phòng hộ, đồng thời giải quyết vấn đề kinh tế cho các chủ thể kinh doanh rừng. QLRBV hướng đến khai thác các giá trị phi vật chất từ rừng một cách hợp lý.

1.1. Khái niệm và quan điểm chung về QLRBV

QLRBV được đặt ra do nhu cầu phát triển bền vững trên toàn thế giới. Phát triển bền vững là một quá trình với những khái niệm: “Phát triển bền vững là bảo tồn và tăng cường năng lực sản xuất và đổi mới của hệ sinh thái” - Hội nghị Paris, 11/1991. “Phát triển bền vững là phát triển phải thỏa mãn nhu cầu của người hiện tại không được gây tác hại gì cho đời sau” – Brazin, 4/1992. Rừng là một trong số các nguồn tài nguyên thiên nhiên được chú trọng bởi vai trò và tầm ảnh hưởng sâu rộng đối với sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia cũng như khu vực và thế giới.

1.2. Các nguyên tắc cơ bản của Quản Lý Rừng Bền Vững

QLRBV cũng được đánh giá bằng nhiều phương pháp và tiêu chí khác nhau nhưng cốt lõi vẫn dựa trên các nguyên tắc và thực thi: phòng hộ (i), tuân theo tự nhiên (ii), tính công ích của rừng (iii), lợi dụng và tiết kiệm (iv). QLRBV đạt được mục tiêu của nhà quản lý đề ra đòi hỏi thực hiện những giải pháp kỹ thuật lâm sinh, những biện pháp quản lý kinh tế, xã hội tại rừng, khu vực quanh rừng với đối tượng quản lý trực tiếp là rừng, cộng đồng sống quanh rừng.

1.3. Vai trò của Chứng Chỉ Rừng trong QLRBV

CCR bao gồm cả chứng chỉ gỗ, là công cụ để giúp thực hiện QLRBV. Có được CCR thể hiện tác dụng trên các mặt: kinh tế, xã hội, môi trường mà chủ thể quản lý đạt được. CCR được các tổ chức cấp trên nguyên tắc: CCR áp dụng cho mọi đơn vị quản lý rừng có chức năng sản xuất lâm sản và đang thực hiện các hoạt động sản xuất kinh doanh, với quy mô khác nhau, kể cả khu vực nhà nước và tư nhân. CCR là một quá trình hoàn toàn tự nguyện.

II. Thách Thức và Cơ Hội Kinh Doanh Rừng Tại Lâm Trường

Lâm trường Măng Đen, Kon Tum có nguồn tài nguyên phong phú nhưng đời sống dân cư còn nhiều khó khăn. Việc kinh doanh rừng hợp lý là cần thiết để nâng cao giá trị sản phẩm và hướng tới chứng chỉ rừng (CCR). Phương án kinh doanh cần dựa trên lý luận, mục tiêu kinh doanh và đặc trưng của đối tượng. Cần xem xét mối quan hệ giữa hệ sinh thái rừng và các yếu tố ảnh hưởng, đặc biệt là các yếu tố xã hội và chính sách của nhà nước. QLRBV là cần thiết để giữ rừng và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Đề tài nghiên cứu này góp phần giải quyết vấn đề phát triển lâm nghiệp bền vững.

2.1. Khó khăn trong Quản Lý Rừng Bền Vững ở Việt Nam

Trong thực tế quản lý, giáo dục và sản xuất ngành Lâm nghiệp, những thuật ngữ về: QLRBV và CCR đã được đưa ra nhiều nhưng hiểu đúng và theo kịp với những quan niệm, những phát hiện và tình hình mới của thế giới thì còn nhiều điều cần đưa ra tranh luận để đi tới kết quả thống nhất. Trong thực hiện QLRBV và cấp CCR, các quy trình chưa có, kinh nghiệm quản lý và các tiêu chuẩn thực hiện còn chưa hoàn thiện tất cả chỉ ở giai đoạn bắt đầu.

2.2. Tiềm năng và cơ hội phát triển Thị Trường Lâm Sản

Các doanh nghiệp kinh doanh rừng chủ yếu là các doanh nghiệp nhà nước hoặc dựa vào nguồn vốn của nhà nước mà chưa thực sự sử dụng vốn tự có, trong khi đầu tư vào lâm nghiệp bản thân nó đã mang nhiều rủi ro, nhu cầu vốn lớn, thu hồi vốn chậm nên khả năng kêu gọi vốn đầu tư không cao. Công tác thị trường trong ngành lâm nghiệp nói chung còn chậm chạp, không linh hoạt và chưa có sự phối hợp từ khâu sản xuất rừng để có được nguyên liệu phù hợp cho khâu chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

2.3. Vấn đề Quyền Sở Hữu Rừng và sự tham gia của cộng đồng

Quyền sở hữu và sử dụng rừng và đất rừng của người dân sống trong vùng rừng đã được thể hiện trong các chính sách hiện hành. Nhưng lợi ích đem lại từ quản lý và bảo vệ rừng hiện tại chưa thực sự hấp dẫn với họ, người dân địa phương chưa thực sự được tham gia vào các quá trình ra quyết định liên quan đến môi trường sống, các cộng đồng chưa thể hiện tính chủ động và làm chủ của mình.

III. Phương Án Kinh Doanh Rừng Bền Vững Giải Pháp Cho Măng Đen

Để kinh doanh rừng bền vững tại Lâm trường Măng Đen, cần có phương án cụ thể, phù hợp với điều kiện địa phương. Phương án này cần bao gồm các biện pháp kỹ thuật lâm sinh, tiến độ thực hiện theo thời gian và không gian, dựa trên cơ sở khoa học, kỹ thuật và pháp luật. Mục tiêu là tạo ra những khu rừng bền vững về kinh tế, môi trường và xã hội, đồng thời đảm bảo lợi ích kinh doanh của chủ thể. Cần chú trọng đến việc bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ nguồn nước và nâng cao đời sống người dân địa phương.

3.1. Đề xuất các biện pháp kỹ thuật Lâm Sinh phù hợp

Các biện pháp kỹ thuật cần đảm bảo phù hợp với cấu trúc hiện tại và động thái rừng trong tương lai, các biện pháp xã hội cần quan tâm tới xu thế và tác động xã hội. Muốn vậy, đối với mỗi đơn vị sản xuất, mỗi đơn vị rừng cần được nghiên cứu đầy đủ về cấu trúc và động thái từ đó kết hợp với các tiêu chí khác đưa ra biện pháp tác động sao cho kinh doanh có hiệu quả nhất.

3.2. Xây dựng kế hoạch Quản Lý Tài Chính hiệu quả

Các doanh nghiệp kinh doanh rừng chủ yếu là các doanh nghiệp nhà nước hoặc dựa vào nguồn vốn của nhà nước mà chưa thực sự sử dụng vốn tự có, trong khi đầu tư vào lâm nghiệp bản thân nó đã mang nhiều rủi ro, nhu cầu vốn lớn, thu hồi vốn chậm nên khả năng kêu gọi vốn đầu tư không cao.

3.3. Tăng cường sự tham gia của Cộng Đồng Địa Phương

Quyền sở hữu và sử dụng rừng và đất rừng của người dân sống trong vùng rừng đã được thể hiện trong các chính sách hiện hành. Nhưng lợi ích đem lại từ quản lý và bảo vệ rừng hiện tại chưa thực sự hấp dẫn với họ, người dân địa phương chưa thực sự được tham gia vào các quá trình ra quyết định liên quan đến môi trường sống, các cộng đồng chưa thể hiện tính chủ động và làm chủ của mình.

IV. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Kinh Doanh Rừng Bền Vững

Ứng dụng công nghệ là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả kinh doanh rừng bền vững. Cần áp dụng các công nghệ tiên tiến trong quản lý, giám sát và khai thác rừng. Sử dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS) và viễn thám để theo dõi diễn biến rừng, quản lý tài nguyên và phòng chống cháy rừng. Áp dụng công nghệ sinh học để cải thiện giống cây trồng và nâng cao năng suất rừng. Sử dụng công nghệ thông tin để quản lý chuỗi cung ứng lâm sản và kết nối với thị trường.

4.1. Sử dụng GIS và Viễn Thám để giám sát rừng

Quy trình kỹ thuật điều tra, thiết kế kinh doanh rừng còn lạc hậu, chậm áp dụng các thiết bị và công nghệ tiên tiến.

4.2. Áp dụng Công Nghệ Sinh Học để cải thiện giống cây

Hệ sinh thái rừng có tính đa dạng về chủng loại và cấu trúc phức tạp, các hệ sinh thái rừng biến động theo thời gian theo quy luật phức tạp mà đến nay các nghiên cứu về hệ sinh thái rừng để thực hiện kinh doanh, dẫn dắt rừng theo ý muốn của con người còn chưa đầy đủ.

4.3. Quản lý Chuỗi Cung Ứng Lâm Sản bằng Công Nghệ Thông Tin

Công tác thị trường trong ngành lâm nghiệp nói chung còn chậm chạp, không linh hoạt và chưa có sự phối hợp từ khâu sản xuất rừng để có được nguyên liệu phù hợp cho khâu chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

V. Chính Sách và Pháp Lý Hỗ Trợ Kinh Doanh Rừng Tại Kon Tum

Để thúc đẩy kinh doanh rừng bền vững tại Kon Tum, cần có chính sách và khung pháp lý hỗ trợ. Nhà nước cần ban hành các văn bản pháp luật rõ ràng, minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ thể kinh doanh rừng. Cần có chính sách ưu đãi về vốn, thuế, đất đai cho các dự án phát triển rừng bền vững. Đồng thời, cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực thi pháp luật, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

5.1. Các văn bản Pháp Luật liên quan đến QLRBV

Các chính sách liên quan đến QLRBV được hiểu là những chính sách điều tiết, chi phối trực tiếp và có tác động đến việc quản lý và sử dụng nguồn tài nguyên rừng và đất rừng một cách bền vững. Đó là các văn bản luật, dưới luật, các văn bản, quy phạm của Chính phủ, Bộ NN&PTNT, liên Bộ.

5.2. Chính sách Ưu Đãi cho các dự án Phát Triển Rừng

Các doanh nghiệp kinh doanh rừng chủ yếu là các doanh nghiệp nhà nước hoặc dựa vào nguồn vốn của nhà nước mà chưa thực sự sử dụng vốn tự có, trong khi đầu tư vào lâm nghiệp bản thân nó đã mang nhiều rủi ro, nhu cầu vốn lớn, thu hồi vốn chậm nên khả năng kêu gọi vốn đầu tư không cao.

5.3. Tăng cường Kiểm Tra Giám Sát việc thực thi Pháp Luật

Trong thực hiện QLRBV và cấp CCR, các quy trình chưa có, kinh nghiệm quản lý và các tiêu chuẩn thực hiện còn chưa hoàn thiện tất cả chỉ ở giai đoạn bắt đầu.

VI. Kết Luận và Tương Lai Kinh Doanh Rừng Bền Vững ở Măng Đen

Kinh doanh rừng bền vững tại Măng Đen, Kon Tum là một hướng đi đúng đắn, phù hợp với xu thế phát triển của thế giới. Để đạt được thành công, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương. Cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các phương án kinh doanh, áp dụng công nghệ tiên tiến và xây dựng chính sách hỗ trợ hiệu quả. Với những nỗ lực chung, Măng Đen sẽ trở thành một điểm sáng về phát triển rừng bền vững, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Kon Tum.

6.1. Tổng kết các giải pháp Phát Triển Rừng Bền Vững

QLRBV đạt được mục tiêu của nhà quản lý đề ra đòi hỏi thực hiện những giải pháp kỹ thuật lâm sinh, những biện pháp quản lý kinh tế, xã hội tại rừng, khu vực quanh rừng với đối tượng quản lý trực tiếp là rừng, cộng đồng sống quanh rừng.

6.2. Triển vọng và cơ hội Đầu Tư vào Lâm Nghiệp

Các doanh nghiệp kinh doanh rừng chủ yếu là các doanh nghiệp nhà nước hoặc dựa vào nguồn vốn của nhà nước mà chưa thực sự sử dụng vốn tự có, trong khi đầu tư vào lâm nghiệp bản thân nó đã mang nhiều rủi ro, nhu cầu vốn lớn, thu hồi vốn chậm nên khả năng kêu gọi vốn đầu tư không cao.

6.3. Hướng tới Chứng Chỉ Rừng và Thị Trường Lâm Sản quốc tế

Mặc dù CCR là một công cụ hữu hiệu để QLRBV. Nhưng những điều kiện để được cấp CCR lại rất khắt khe, khó khăn mà chúng ta phải đối mặt, đó là: Tiêu chuẩn cấp chứng chỉ của FSC quá cao, quy trình CCR phức tạp ( phụ lục 3), đây là lo ngại chính của các nhà sản xuất, kinh doanh gỗ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý rừng bền vững và cấp chứng chỉ rừng quốc tế đang trở thành xu thế tất yếu trong chiến lược phát triển kinh tế xanh toàn cầu. Tại Việt Nam, Chiến lược phát triển Lâm nghiệp đã đặt ra mục tiêu quản lý bền vững và khai thác hiệu quả 8,4 triệu hecta rừng sản xuất, đồng thời phấn đấu đạt ít nhất 30% diện tích rừng sản xuất có chứng chỉ rừng quốc tế. Tuy nhiên, việc chuyển đổi từ phương thức quản trị truyền thống sang mô hình quản lý hiện đại tại các đơn vị quốc doanh vẫn đối mặt với nhiều rào cản phức tạp về kỹ thuật lâm sinh và sinh kế dân sinh.

Lâm trường Măng Đen thuộc huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum quản lý tổng diện tích tự nhiên lên tới 22.603 hecta với nguồn tài nguyên sinh thái phong phú thuộc vùng Cao nguyên Tây Trường Sơn. Mặc dù sở hữu 10.682,26 hecta rừng tự nhiên có giá trị đa dạng sinh học cao, đơn vị lại có tới 39,98% diện tích đất lâm nghiệp đang ở tình trạng đất trống đồi núi trọc (tương đương 9.037 hecta). Đồng thời, việc thực thi lệnh đóng cửa khai thác rừng tự nhiên từ năm 2006 cùng với áp lực canh tác nương rẫy của cộng đồng dân tộc thiểu số địa phương đã tạo ra thách thức kép giữa mục tiêu bảo tồn và phát triển kinh tế.

Luận văn tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Phân tích toàn diện cơ sở pháp lý, kinh tế - xã hội và khoa học - kỹ thuật lâm sinh để đề xuất phương án kinh doanh rừng theo tiêu chuẩn quản lý rừng bền vững của Hội đồng Quản trị Rừng Thế giới (FSC) cho chu kỳ 10 năm tại Lâm trường Măng Đen. Nghiên cứu bao quát 22 tiểu khu trên địa bàn thị trấn Đắk Rve, xã Đắk Pne và xã Tân Lập, hướng tới mục tiêu tối ưu hóa giá trị kinh tế trên từng đơn vị diện tích, nâng cao khả năng phòng hộ đầu nguồn sông Đắk Pne và tạo sinh kế ổn định cho hàng trăm hộ dân nhận khoán bảo vệ rừng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản lý rừng bền vững của Tổ chức Gỗ nhiệt đới Quốc tế (ITTO) và Tiến trình Helsinki, xác định quản lý rừng là quá trình duy trì tính đa dạng sinh học, năng suất tái sinh và tiềm năng thực hiện các chức năng sinh thái, kinh tế, xã hội ở cả hiện tại lẫn tương lai. Cơ sở đánh giá tính bền vững tuân thủ Bộ tiêu chuẩn quản lý rừng của Hội đồng Quản trị Rừng Thế giới (FSC) gồm 10 nguyên tắc, 56 tiêu chí và 143 chỉ số phù hợp với điều kiện thực tế tại Việt Nam.

Song song đó, đề tài kế thừa các lý thuyết điều chế rừng và cấu trúc lâm phần ổn định của các nhà lâm học kinh điển như Harting, Heyer, Gournad và Biolley. Nghiên cứu vận dụng 5 khái niệm chuyên ngành then chốt bao gồm: Quản lý rừng bền vững (SFM), Chứng chỉ rừng (CCR/FSC), Cấu trúc tổ thành theo chỉ số giá trị quan trọng (IV%), Phân bố số cây theo cấp đường kính (N-D1.3), và Mô hình rừng định hướng (chuẩn hóa dựa trên trữ lượng và tổng tiết diện ngang).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thiết lập hệ thống 20 ô định vị thực nghiệm tiêu chuẩn với diện tích 0,5 hecta mỗi ô (kích thước 100m x 50m, tổng diện tích 10 hecta) đại diện cho các trạng thái rừng trung bình IIIa2 và IIIa3 tại thực địa. Trong mỗi ô định vị, 6 ô thứ cấp dạng bản diện tích 100 mét vuông (10m x 10m) được bố trí theo sơ đồ cố định để điều tra chi tiết lớp cây tái sinh có đường kính ngang ngực dưới 6cm. Cỡ mẫu này đảm bảo tính đại diện thống kê cao cho toàn bộ hệ sinh thái rừng tự nhiên của lâm trường.

Phương pháp chọn mẫu điển hình kết hợp ngẫu nhiên phân tầng được lựa chọn vì tính chất phân hóa phức tạp của lập địa vùng núi Tây Nguyên có độ cao bình quân 1.000m và độ dốc bình quân 20 độ. Tầng cây cao từ cấp kính 6cm trở lên được đo đếm chu vi, chiều cao vút ngọn (Hvn), chiều cao dưới cành và phân cấp chất lượng theo 3 cấp (tốt, trung bình, xấu).

Nguồn dữ liệu sơ cấp được xử lý bằng các công cụ toán tin lâm nghiệp hiện đại trên phần mềm SPSS, Excel và MapInfo. Phương pháp mô hình hóa cấu trúc N-D1.3 sử dụng các hàm toán học phân bố khoảng cách, Weibull và hàm Meyer. Tương quan chiều cao - đường kính được kiểm định qua dạng phương trình tuyến tính Hvn = a + b*D1.3, đạt hệ số tương quan r chặt chẽ từ 0,653 đến 0,893. Tăng trưởng trữ lượng lâm phần được tính toán theo mô hình hồi quy định kỳ 5 năm, tạo cơ sở dự báo chính xác cấu trúc lâm phần cho giai đoạn quy hoạch 10 năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu sử dụng đất tại Lâm trường Măng Đen cho thấy sự mất cân đối nghiêm trọng giữa diện tích có rừng và đất trống. Trong tổng số 20.356,1 hecta đất lâm nghiệp (chiếm 90,06% diện tích tự nhiên), đất trống chưa có rừng chiếm tới 39,98% (9.037 hecta), chủ yếu là đất trống có cây gỗ rải rác IC với 7.273,18 hecta và đất trống cây bụi IB với 1.688,47 hecta, đòi hỏi nguồn lực phục hồi rừng rất lớn.

Thứ hai, diện tích rừng tự nhiên đạt 10.682,26 hecta nhưng chủ yếu là các trạng thái sau khai thác. Trạng thái rừng giàu chỉ chiếm 1.197,30 hecta, trong khi rừng trung bình IIIa3 chiếm 2.525,17 hecta và rừng trung bình IIIa2 chiếm 2.160,56 hecta. Mật độ lâm phần trạng thái IIIa2 dao động từ 296 đến 522 cây/ha với trữ lượng 151 đến 188 mét khối/ha; trạng thái IIIa3 có mật độ từ 242 đến 574 cây/ha.

Thứ ba, phân tích cấu trúc tổ thành theo chỉ số IV% cho thấy ưu thế vượt trội thuộc về các loài cây gỗ nhỏ và gỗ nhỡ có tốc độ tăng trưởng trung bình như chò sót, trâm, dẻ, lọng heo, bình linh, máu chó. Các loài cây gỗ lớn có giá trị kinh tế và bảo tồn cao như giổi, dầu, sến, hoàng đàn xuất hiện rất thưa thớt, chỉ chiếm dưới 12% tổng số cá thể trong lâm phần.

Thứ tư, biểu đồ phân bố thực nghiệm số cây theo cấp kính (N-D1.3) mang dạng một đỉnh lệch tại cấp kính 12-16cm rồi giảm dần về các cấp kính lớn hơn. Mật độ cây tái sinh đạt trên 1.000 cây/ha với tỷ lệ loài cây mục đích và hỗ trợ đạt trên 75%, nhưng số lượng cây tái sinh của các loài gỗ thương mại chất lượng cao chỉ chiếm khoảng 6% tổng số cây tái sinh.

Thảo luận kết quả

Hiện tượng đường cong phân bố N-D1.3 lệch đỉnh và sự suy giảm tỷ lệ cây gỗ lớn phản ánh trung thực hệ quả của các hoạt động khai thác chọn thiếu kiểm soát trong giai đoạn trước. Những cây gỗ lớn có phẩm chất tốt đã bị lấy đi, để lại những cây phẩm chất kém hoặc các loài có giá trị thương phẩm thấp.

Khi so sánh với mô hình sinh trưởng rừng tự nhiên Tây Nguyên của các nghiên cứu lâm học gần đây (D(A+5) = 2,24 + 1,001DA với r = 0,99), mức tăng trưởng trữ lượng định kỳ 5 năm của lâm phần Măng Đen đạt khoảng 2,4% đến 3,1%/năm. Dữ liệu thực nghiệm này khi được mô phỏng qua bảng ma trận chuyển cấp kính và đường cong phân bố hàm Meyer N = 151,5 * e^(-0,08D1.3) đã làm sáng tỏ tiềm năng phục hồi tự nhiên to lớn của hệ sinh thái.

Dữ liệu phân bố đường kính và trữ lượng có thể được trực quan hóa hiệu quả qua biểu đồ hình chuông lệch kết hợp bảng so sánh tiết diện ngang giữa lâm phần hiện tại và mô hình rừng chuẩn. Kết quả khẳng định: Trạng thái rừng IIIa3 đã đủ điều kiện đưa vào khai thác chọn tác động thấp với chu kỳ luân quy định kỳ, trong khi trạng thái IIIa2 bắt buộc phải áp dụng biện pháp nuôi dưỡng, làm giàu rừng để đạt cấu trúc ổn định trước khi đưa vào kinh doanh chính thức.

Đề xuất và khuyến nghị

Tiến hành quy hoạch phân vùng chức năng và đẩy nhanh tiến độ phủ xanh 9.037 hecta đất trống đồi núi trọc trong giai đoạn 2008-2017. Trồng mới rừng phòng hộ và sản xuất bằng cây bản địa (dầu, giổi, dẻ) trên 1.762,8 hecta đất trảng cỏ và cây bụi; thực hiện khoanh nuôi xúc tiến tái sinh kết hợp trồng bổ sung cây gỗ lớn trên 7.273,18 hecta đất có cây gỗ rải rác nhằm nâng tỷ lệ che phủ rừng lên trên 85%. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý Lâm trường Măng Đen phối hợp Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Kon Tum.

Áp dụng giải pháp kỹ thuật lâm sinh chuyển hóa cấu trúc rừng cho từng trạng thái theo chu kỳ 5 năm. Dừng mọi tác động khai thác chính trên 2.160,56 hecta rừng IIIa2 để tập trung tỉa thưa vệ sinh, nuôi dưỡng cây mục đích; áp dụng khai thác chọn tác động thấp (RIL) trên 2.525,17 hecta rừng IIIa3 với cường độ khai thác khống chế dưới 18% tổng trữ lượng, giữ lại tối thiểu 15-20 cây mẹ gieo giống/ha có đường kính trên 50cm. Chủ thể thực hiện: Phòng Kỹ thuật Lâm sinh của Lâm trường.

Mở rộng cơ chế giao khoán quản lý bảo vệ rừng gắn với phát triển sinh kế cho các cộng đồng dân tộc thiểu số bản địa (Bana, Xê Đăng). Hoàn thành giao khoán ổn định 10.682,26 hecta rừng tự nhiên cho các hộ gia đình thôn bản quản lý thông qua nguồn vốn Dự án 661 và quỹ chi trả dịch vụ môi trường rừng, phấn đấu giảm trên 90% số vụ vi phạm lâm luật và cháy rừng trong giai đoạn 2008-2012. Chủ thể thực hiện: Lâm trường Măng Đen phối hợp với Ủy ban nhân dân huyện Kon Rẫy.

Xây dựng lộ trình đánh giá và nộp hồ sơ cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC cấp quốc tế. Đầu tư chuẩn hóa hệ thống dữ liệu không gian bằng bản đồ số MapInfo, thành lập mạng lưới quan trắc sinh thái định kỳ 3 năm/lần trên 20 ô định vị và đào tạo nâng cao năng lực chuyên môn cho 100% cán bộ kỹ thuật và nhân viên kiểm lâm địa bàn trước năm 2015. Chủ thể thực hiện: Công ty Đầu tư Phát triển Lâm nghiệp CN & Dịch vụ Kon Rẫy cùng các tổ chức tư vấn chứng chỉ rừng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà quản lý và lãnh đạo các lâm trường, công ty lâm nghiệp quốc doanh: Nắm vững phương pháp luận và các bước xây dựng phương án điều chế rừng bền vững trên quy mô trên 20.000 hecta, giúp chuyển đổi thành công mô hình hoạt động phù hợp với bối cảnh đóng cửa rừng tự nhiên và đáp ứng các tiêu chuẩn FSC.

Cơ quan quản lý nhà nước, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Chi cục Kiểm lâm: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo thực tiễn để xây dựng quy hoạch 3 loại rừng, ban hành chính sách giao khoán đất lâm nghiệp và thiết lập cơ chế giám sát chi trả dịch vụ môi trường rừng tại khu vực Tây Nguyên.

Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng: Khai thác bộ dữ liệu thực địa phong phú từ 20 ô định vị để nghiên cứu chuyên sâu về mô hình hóa phân bố N-D1.3 bằng hàm Meyer, tương quan sinh trưởng H-D và phương pháp thiết lập lâm phần rừng chuẩn bằng toán tin thống kê.

Các tổ chức phi chính phủ và chuyên gia phát triển bền vững: Ứng dụng khung tích hợp giữa bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển sinh kế cộng đồng dân tộc thiểu số bản địa để thiết kế các dự án lâm nghiệp cộng đồng và bảo tồn lưu vực sông hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao Lâm trường Măng Đen phải chuyển đổi phương án kinh doanh theo tiêu chuẩn FSC? Lâm trường quản lý 22.603 hecta nhưng có tới 39,98% diện tích là đất trống chưa có rừng và đang chịu lệnh dừng khai thác gỗ rừng tự nhiên. Việc áp dụng 10 nguyên tắc FSC giúp đơn vị chuẩn hóa kỹ thuật lâm sinh, nâng cao giá trị thương phẩm gỗ khi mở cửa lại thị trường và đảm bảo an toàn sinh thái lưu vực sông Đắk Pne.

Phương pháp mô hình hóa nào phản ánh chính xác nhất cấu trúc số cây theo cấp kính tại khu vực? Kết quả kiểm định Chi-bình phương Pearson với mức ý nghĩa 0,05 trên 20 ô định vị thực nghiệm cho thấy hàm khoảng cách mô phỏng tốt nhất cho toàn bộ dải cỡ kính từ 8cm đến 76cm. Tuy nhiên, đối với tầng cây gỗ mục đích từ cấp kính 12cm trở lên, hàm Meyer thể hiện độ tin cậy vượt trội trong việc mô tả quy luật phân bố giảm.

Giải pháp nào giúp phục hồi diện tích rừng trung bình trạng thái IIIa2 thành rừng giàu? Luận văn đề xuất dừng khai thác trên toàn bộ 2.160,56 hecta rừng IIIa2, tiến hành biện pháp lâm sinh tỉa thưa cục bộ, loại bỏ cây sâu bệnh và xúc tiến tái sinh nhân tạo các loài cây gỗ lớn bản địa như dầu, dẻ, giổi. Qua 1 đến 2 chu kỳ nuôi dưỡng 5 năm, lâm phần sẽ đạt trữ lượng tương đương mô hình rừng chuẩn.

Làm thế nào để dung hòa xung đột giữa nương rẫy dân sinh và công tác bảo vệ rừng tự nhiên? Phương án đưa ra giải pháp quy hoạch cố định 1.836,13 hecta đất sản xuất nông nghiệp cho người dân canh tác ổn định, đồng thời thực hiện giao khoán 10.682,26 hecta rừng tự nhiên cho đồng bào Bana, Xê Đăng quản lý với mức chi trả tài chính thỏa đáng, biến người dân thành chủ thể bảo vệ rừng trực tiếp.

Phương trình tương quan chiều cao và đường kính có vai trò gì trong việc lập kế hoạch kinh doanh? Phương trình tuyến tính Hvn = a + b*D1.3 đạt hệ số tương quan r từ 0,653 đến 0,893 giúp tính toán chính xác chiều cao bình quân của từng cấp kính. Dữ liệu này kết hợp biểu thể tích hai nhân tố cho phép xác định chính xác trữ lượng, sản lượng khai thác bền vững và dự báo tăng trưởng của lâm phần theo từng chu kỳ 5 năm.

Kết luận

Xác lập cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc cho việc chuyển dịch mô hình kinh doanh rừng theo tiêu chuẩn FSC trên 22.603 hecta của Lâm trường Măng Đen. Lượng hóa chi tiết hiện trạng tài nguyên lâm nghiệp, chỉ rõ thực trạng 10.682,26 hecta rừng tự nhiên và diện tích 9.037 hecta đất trống cần ưu tiên trồng phục hồi. Xây dựng thành công hệ phương trình mô hình hóa cấu trúc N-D1.3 bằng hàm Meyer và tương quan H-D đạt độ tin cậy cao trên 20 ô định vị thực nghiệm. Đề xuất 4 nhóm giải pháp kỹ thuật lâm sinh, kinh tế, xã hội và thị trường khả thi cho chu kỳ quản lý 10 năm với lộ trình cụ thể. Tạo dựng mô hình phát triển lâm nghiệp bền vững kết hợp hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và cải thiện sinh kế cộng đồng dân tộc thiểu số bản địa.

Luận văn đã đóng góp một hệ phương pháp luận hoàn chỉnh và bộ công cụ kỹ thuật điều chế rừng thực tiễn, đóng vai trò hình mẫu cho các công ty lâm nghiệp vùng Tây Nguyên trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Các đơn vị kinh doanh rừng và nhà hoạch định chính sách cần nhanh chóng ứng dụng các giải pháp kỹ thuật của công trình nghiên cứu này vào thực tiễn quản lý nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm và quan điểm chung về QLRBV QLRBV được đặt ra do nhu cầu phát triển bền vững trên toàn thế giới. Phát triển bền vững là một quá trình với những khái niệm: “Phát triển bền vững là bảo tồn và tăng cường năng lực sản xuất và đổi mới của hệ sinh thái” - Hội nghị Paris, 11/1991. “Phát triển bền vững là phát triển phải thỏa mãn nhu cầu của người hiện tại không được gây tác hại gì cho đời sau” – Brazin, 4/1992.

Rừng là một trong số các nguồn tài nguyên thiên nhiên được chú trọng bởi vai trò và tầm ảnh hưởng sâu rộng đối với sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia cũng như khu vực và thế giới. Như các dạng tài nguyên khác, rừng là đối tượng tài nguyên cần phải kinh doanh theo các tiêu chí của phát triển bền vững từ đó khái niệm về QLRBV được đưa ra: ITTO, 2005 định nghĩa “QLRBV là Quá trình quản lý đất rừng cố định để đạt được một hoặc nhiều mục tiêu quản lý cụ thể có liên quan tới việc sản xuất lưu thông liên tục các lâm sản và dịch vụ mong muốn mà không làm giảm quá mức về những giá trị vốn có và năng suất trong tương lai và không có những hiệu quả không mong muốn quá đáng về môi trường tự nhiên và xã hội.” Tiến trình Helsinki định nghĩa: “QLRBV là sự quản lý rừng và đất rừng theo cách thức và mức độ phù hợp để duy trì tính đa dạng sinh học, năng suất, khả năng tái sinh, sức sống của rừng, và duy trì tiềm năng của rừng trong việc thực hiện, hiện nay và trong tương lai, các chức năng sinh thái, kinh tế và xã hội của chúng, ở cấp địa phương, quốc gia, toàn cầu, và không gây ra những tổn hại đối với các hệ sinh thái khác.” c 4 Năm 1993, hội nghị bộ trưởng lâm nghiệp các nước trên thế giới (tại châu Âu) đã đề xuất “Kinh doanh rừng là tiến hành kinh doanh và lợi dụng rừng với các phương pháp và cường độ nào đó để làm sao nâng cao việc bảo tồn tính đa dạng sinh vật, sức sản xuất, năng lực tái sinh, sức sống và phát huy được chức năng sinh thái, kinh tế và xã hội ở mức độ khu vực, quốc gia và toàn cầu hiện tại và trong tương lai.” QLRBV là một thuật ngữ được nhiều cơ quan tổ chức đưa ra, đối với từng cơ quan, tại những thời điểm khác nhau lại có cách nhìn nhận khác nhau nhưng đều thể hiện nguyện vọng cơ bản của con người là thúc đẩy và lợi dụng lâu dài rừng với những vai trò của nó ở mức độ cao về các mặt kinh tế, môi trường, xã hội, cảnh quan.QLRBV cũng được đánh giá bằng nhiều phương pháp và tiêu chí khác nhau nhưng cốt lõi vẫn dựa trên các nguyên tắc và thực thi: phòng hộ (i), tuân theo tự nhiên (ii), tính công ích của rừng (iii), lợi dụng và tiết kiệm (iv). QLRBV đạt được mục tiêu của nhà quản lý đề ra đòi hỏi thực hiện những giải pháp kỹ thuật lâm sinh, những biện pháp quản lý kinh tế, xã hội tại rừng, khu vực quanh rừng với đối tượng quản lý trực tiếp là rừng, cộng đồng sống quanh rừng. Mặc dù thuật ngữ về QLRBV ra đời cách đây không lâu và được đưa ra như một nguyên tắc, nhiệm vụ bắt buộc trên toàn thế giới nhưng những biện pháp lâm sinh, quy chế quản lý kinh tế xã hội nhằm đạt tới mục tiêu bền vững đã được thực hiện tại nhiều nơi ở những cấp độ khác nhau.

+ Đầu thế kỷ XVIII các nhà lâm học Đức: G.Harting, Heyer, Hundesagen đề xuất nguyên tắc lợi dụng lâu bền đối với rừng thuần loài đều tuổi. c 5 + Cùng vào thời gian này, nhà lâm học người Pháp, Gournad; và nhà lâm nghiệp Thụy Sỹ, H.Biolley cũng đề ra phương pháp kiểm tra điều chỉnh sản lượng đối với rừng khác tuổi khai thác chọn. Nội dung cơ bản trong QLRBV là đáp ứng được các yêu cầu về sử dụng bền vững tài nguyên rừng trên các mặt: - Về kinh tế: Đạt năng suất cao và ngày càng tăng; chất lượng tốt; đạt giá trị sản phẩm trên đơn vị diện tích cao; giảm rủi ro đến mức tối thiểu. - Về mặt môi trường: Duy trì và không ngừng cải thiện sức sản xuất của đất; Tăng độ che phủ của lớp thảm thực vật; bảo vệ nguồn nước - Về mặt sinh thái và đa dạng sinh học: Tăng cường sức chống chịu của hệ sinh thái; bảo tồn đa dạng sinh học - Về mặt xã hội nhân văn: Khả năng đáp ứng các nhu cầu đa dạng của con người; sự phù hợp với năng lực thực tế của người thực hiện; không ngừng nâng cao khả năng thu nhập của người dân; phù hợp với pháp luật hiện hành; sự chấp nhận của cộng đồng Để đạt được hiệu quả tổng hợp các mặt trên, nhà quản lý phải có những biện pháp tác động thích hợp trên nhiều phương diện từ gián tiếp đến trực tiếp, từ bên ngoài và từ bên trong tới rừng.

Có thể phân chia thành 2 nhóm cơ bản: (1) nhóm các tác động xã hội và (2) nhóm tác động về mặt kỹ thuật. Các biện pháp kỹ thuật cần đảm bảo phù hợp với cấu trúc hiện tại và động thái rừng trong tương lai, các biện pháp xã hội cần quan tâm tới xu thế và tác động xã hội. Muốn vậy, đối với mỗi đơn vị sản xuất, mỗi đơn vị rừng cần được nghiên cứu đầy đủ về cấu trúc và động thái từ đó kết hợp với các tiêu chí khác đưa ra biện pháp tác động sao cho kinh doanh có hiệu quả nhất. c 6 CCR bao gồm cả chứng chỉ gỗ, là công cụ để giúp thực hiện QLRBV.

Có được CCR thể hiện tác dụng trên các mặt: kinh tế, xã hội, môi trường mà chủ thể quản lý đạt được. CCR được các tổ chức cấp trên nguyên tắc: CCR áp dụng cho mọi đơn vị quản lý rừng có chức năng sản xuất lâm sản và đang thực hiện các hoạt động sản xuất kinh doanh, với quy mô khác nhau, kể cả khu vực nhà nước và tư nhân. CCR là một quá trình hoàn toàn tự nguyện. Sơ lược về hệ thống các tổ chức cấp CCR trên thế giới Trên thế giới có rất nhiều các tổ chức được quyền cấp CCR, mỗi tổ chức đều xây dựng những nguyên tắc, tiêu chuẩn, tiêu chí riêng để đánh giá, giám sát tính bền vững trong quản lý rừng.

Trong đó nổi bật là một số tổ chức với tầm hoạt động trên khắp thế giới: 1) Hội đồng quản trị rừng thế giới (Forest Sterwardship Council - FSC) 2) Tổ chức cấp chứng chỉ rừng liên châu Âu (The Pan - European Forest Certification - PEFC) 3) Tổ chức cấp chứng chỉ rừng quốc gia Malaysia và Kerhout Hội đồng quản trị rừng thế giới đã uỷ quyền cho nhiều tổ chức được cấp chứng chỉ rừng như: 1. SGS Forestry - QUALIFOR (Anh) 2. Hiệp hội đất, Chương trình Woodmark (Anh) 3. BM TRADA Certification (Anh) 4.

Hệ thống chứng chỉ khoa học (Scientific Certification System), chương trình bảo tồn rừng (Mỹ) 5. Liên minh Rừng mưa (Rainforest Alliance), Chương trình Smartwood 6. Silva Forest Foundation (Canada) c 7 8. GFA Terra System (Đức) 9.

South African Bureau for Standards - SABS (Nam Phi) 10. Institute for Martokologic - IMO, (Thụy sỹ ) FSC xây dựng 10 nguyên tắc và tiêu chuẩn cho QLRBV, phù hợp cho tất cả rừng tự nhiên và rừng trồng cũng như rừng ở các điều kiện khác nhau như nhiệt đới, ôn đới. Từ các tiêu chuẩn chung, các quốc gia hay khu vực tham gia QLRBV sẽ xây dựng bộ tiêu chuẩn quốc gia riêng phù hợp điều kiện cụ thể. Các bộ tiêu chuẩn phải được FSC phê chuẩn trước khi được chính thức áp dụng để đánh giá và cấp chứng chỉ cho quốc gia đó.

Việt Nam cũng đã tham gia vào FSC tháng 6 năm 2002 và đang thực hiện việc xây dựng Bộ tiêu chuẩn quốc gia về CCR của Việt Nam dựa theo Bộ tiêu chuẩn chung đồng thời tiến hành các quy trình cấp CCR cho các đơn vị quản lý rừng trên toàn quốc. QLRBV tại Việt Nam 1. Sơ lược về hệ thống quản lý, kinh doanh lâm nghiệp bền vững Tại Việt Nam, tiến trình QLRBV & CCR được khởi động từ năm 1998 với việc thành lập tổ công tác quốc gia (National Working Group – NWG) tại hội thảo quốc gia về “QLRBV & CCR” được tổ chức ngày 10 – 13 tháng 2 năm 1998, tại Thành phố Hồ Chí Minh. Từ khi được thành lập tới nay, với sự hỗ trợ của nhiều dự án, tổ chức quốc tế đã có nhiều công trình nghiên cứu, nhiều cuộc hội thảo về vấn đề này.

NWG đã dựa trên cơ sở bộ tiêu chuẩn của FSC quốc tế xây dựng được bộ “Tiêu chuẩn Việt Nam QLRBV” (P&C&I Việt Nam_ Phụ biểu 1). Về các tiêu chí, chỉ số cụ thể áp dụng đối với từng vùng còn đang được tiếp tục nghiên cứu và bổ sung qua các đề tài nghiên cứu trên nhiều vùng miền trên đất nước. Hội KHKT Lâm nghiệp Việt Nam đã có quyết định số 46/QĐ-TƯH ngày 12/5/2006 về việc thành lập Viện QLRBV & CCR trên cơ sở sát nhập và nâng cấp NWG với Trung tâm môi trường và lâm sản nhiệt đới c 8 (TROSERC) để tăng cường hiệu quả và tiếp tục thực hiện các chức năng, nhiệm vụ trước đây. Những chính sách của nhà nước về quản lý, kinh doanh lâm nghiệp bền vững Các chính sách liên quan đến QLRBV được hiểu là những chính sách điều tiết, chi phối trực tiếp và có tác động đến việc quản lý và sử dụng nguồn tài nguyên rừng và đất rừng một cách bền vững.

Đó là các văn bản luật, dưới luật, các văn bản, quy phạm của Chính phủ, Bộ NN&PTNT, liên Bộ. Mỗi địa phương trong quản lý lại có những quy định riêng, cụ thể hơn căn cứ vào các văn bản pháp luật chung của nhà nước và căn cứ vào tình hình đặc trưng của địa phương. Cho tới nay, về luật và các văn bản dưới luật, các văn bản được Chính phủ và Bộ ngành thông qua có liên quan và chi phối công tác QLRBV gồm rất nhiều văn bản nhưng về cơ bản và ảnh hưởng mạnh mẽ tới QLRBV tại Việt Nam gồm một số văn bản cơ bản: Luật đất đai, luật bảo vệ và phát triển rừng…(phụ lục 1).