Nghiên Cứu Đề Xuất Biện Pháp Phòng Trừ Sâu Hại Thông Nhựa Tại Nghệ An

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu biện pháp phòng trừ sâu hại thông nhựa tại rừng phòng hộ Yên Thành, Nghệ An, góp phần bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Ánh
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Bảo Thanh
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Rừng
• Đề tài: Đề Xuất Biện Pháp Phòng Trừ Sâu Hại Thông Nhựa Tại Nghệ An
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI TẠI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.2. Vị trí địa lý
• 2.3. Địa hình địa thế. Đặc điểm về đất đai
• 2.4. Khí hậu thủy văn
• 2.5. Điều kiện dân sinh kinh tế
• 2.6. Thực bì và cây trồng
• 2.7. Tình hình quản lý rừng trồng, sinh trưởng phát triển của cây Thông tại khu vực nghiên cứu
• 3. MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.1.1. Mục tiêu chung
• 3.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 3.2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 3.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.2.1. Phương pháp xử lý và giám định mẫu sâu hại
• 3.3.2.2. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thành phần các loài sâu hại thông tại Yên Thành, Nghệ An
• 4.2. Xác định loài sâu hại chính
• 4.3. Đặc điểm hình thái và sinh học của loài sâu hại chính
• 4.3.1. Sâu đục ngọn thông
• 4.4. Nghiên cứu một số biện pháp phòng trừ sâu hại chính
• 4.4.1. Biện pháp kỹ thuật lâm sinh
• 4.4.2. Biện pháp cơ giới vật lý
• 4.4.3. Biện pháp sinh học
• 4.4.3.1. Sử dụng các chế phẩm sinh học
• 4.4.3.2. Sử dụng thuốc có nguồn gốc hoá học
• 4.5. Đề xuất một số biện pháp phòng trừ sâu hại chính tại Ban quản lý rừng phòng hộ Yên Thành
• 4.5.1. Những thuận lợi và khó khăn
• 4.5.2. Đề xuất một số biện pháp phòng trừ sâu hại chính
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đề Xuất Biện Pháp Phòng Trừ Sâu Hại Thông Nhựa

Đề xuất biện pháp phòng trừ sâu hại thông nhựa tại Nghệ An là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Sâu hại thông nhựa không chỉ ảnh hưởng đến năng suất cây trồng mà còn tác động đến môi trường sinh thái. Việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả sẽ giúp bảo vệ rừng thông, nâng cao giá trị kinh tế và bảo vệ môi trường.

1.1. Tình Hình Sâu Hại Thông Nhựa Tại Nghệ An

Tại Nghệ An, sâu hại thông nhựa đã gây ra thiệt hại lớn cho diện tích rừng trồng. Các loài sâu như Sâu róm thông và Sâu róm 4 túm lông thường xuyên xuất hiện, với tỷ lệ hại lên đến 73%. Việc nắm rõ tình hình sâu hại là cơ sở để đề xuất các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

1.2. Ý Nghĩa Của Việc Phòng Trừ Sâu Hại

Phòng trừ sâu hại thông nhựa không chỉ giúp bảo vệ cây trồng mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp. Việc áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả sẽ góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm từ rừng thông.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Phòng Trừ Sâu Hại Thông Nhựa

Việc phòng trừ sâu hại thông nhựa gặp nhiều thách thức do sự đa dạng của các loài sâu hại và điều kiện khí hậu tại Nghệ An. Các biện pháp truyền thống thường không đủ hiệu quả, đòi hỏi cần có những giải pháp mới và sáng tạo.

2.1. Các Loại Sâu Hại Chính Gây Thiệt Hại

Các loài sâu hại chính như Sâu róm thông và Sâu róm 4 túm lông gây thiệt hại nghiêm trọng cho cây thông. Chúng không chỉ làm giảm năng suất mà còn ảnh hưởng đến chất lượng nhựa thu hoạch.

2.2. Điều Kiện Khí Hậu Ảnh Hưởng Đến Sâu Hại

Khí hậu tại Nghệ An có sự biến đổi lớn, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của sâu hại. Nhiệt độ và độ ẩm cao là yếu tố chính thúc đẩy sự phát triển của các loài sâu hại này.

III. Phương Pháp Sinh Học Trong Phòng Trừ Sâu Hại Thông Nhựa

Phương pháp sinh học là một trong những giải pháp hiệu quả trong việc phòng trừ sâu hại thông nhựa. Việc sử dụng thiên địch và các chế phẩm sinh học giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

3.1. Sử Dụng Thiên Địch Để Kiểm Soát Sâu Hại

Thiên địch như ong ký sinh và nấm bệnh có thể được sử dụng để kiểm soát quần thể sâu hại. Việc áp dụng thiên địch giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào hóa chất và bảo vệ hệ sinh thái.

3.2. Chế Phẩm Sinh Học Trong Phòng Trừ

Sử dụng các chế phẩm sinh học như nấm Beauveria bassiana và vi khuẩn Bacillus thuringiensis đã cho thấy hiệu quả cao trong việc phòng trừ sâu hại thông nhựa. Những chế phẩm này an toàn cho môi trường và không gây hại cho sức khỏe con người.

IV. Biện Pháp Kỹ Thuật Trong Phòng Trừ Sâu Hại Thông Nhựa

Các biện pháp kỹ thuật như trồng rừng hỗn giao và áp dụng công nghệ mới trong quản lý rừng là những giải pháp quan trọng trong việc phòng trừ sâu hại thông nhựa. Những biện pháp này không chỉ giúp tăng cường sức đề kháng của cây mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế.

4.1. Trồng Rừng Hỗn Giao Để Tăng Cường Đề Kháng

Trồng rừng hỗn giao giữa thông và các loài cây khác giúp tăng cường sức đề kháng cho cây thông. Sự đa dạng sinh học trong rừng hỗn giao cũng làm giảm nguy cơ bùng phát sâu hại.

4.2. Ứng Dụng Công Nghệ Mới Trong Quản Lý Rừng

Việc áp dụng công nghệ mới như sử dụng bẫy đèn và các thiết bị giám sát giúp theo dõi và quản lý sâu hại hiệu quả hơn. Công nghệ này giúp phát hiện sớm sự xuất hiện của sâu hại và có biện pháp xử lý kịp thời.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy các biện pháp phòng trừ sâu hại thông nhựa đã mang lại hiệu quả tích cực. Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp sinh học và kỹ thuật đã giúp giảm thiểu thiệt hại do sâu hại gây ra.

5.1. Đánh Giá Hiệu Quả Các Biện Pháp Phòng Trừ

Các biện pháp phòng trừ đã được áp dụng tại Ban quản lý rừng phòng hộ Yên Thành cho thấy hiệu quả rõ rệt. Tỷ lệ sâu hại giảm đáng kể, giúp nâng cao năng suất cây trồng.

5.2. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu đã được áp dụng vào thực tiễn quản lý rừng tại Nghệ An, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường. Các biện pháp phòng trừ được khuyến nghị áp dụng rộng rãi.

VI. Kết Luận Và Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc phòng trừ sâu hại thông nhựa là cần thiết và cấp bách. Đề xuất nghiên cứu thêm về các biện pháp mới và hiệu quả hơn trong tương lai sẽ giúp bảo vệ rừng thông bền vững.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Liên Tục

Nghiên cứu liên tục về sâu hại thông nhựa và các biện pháp phòng trừ là rất quan trọng. Điều này giúp cập nhật thông tin và ứng dụng các công nghệ mới vào quản lý rừng.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Mới

Đề xuất nghiên cứu thêm về các loài thiên địch và chế phẩm sinh học mới có thể giúp nâng cao hiệu quả phòng trừ sâu hại thông nhựa trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo Quyết định số 3322/QĐ-BNN-TCLN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, tổng diện tích rừng toàn quốc đạt 13,954 triệu ha với độ che phủ 41%, trong đó rừng trồng các loài thông chiếm khoảng 400.000 ha. Thông nhựa là cây lâm nghiệp đa tác dụng trọng điểm, vừa có chức năng phòng hộ chống xói mòn vừa cung cấp sản lượng nhựa đạt 5 đến 6 kg trên một cây mỗi năm trong chu kỳ khai thác đẽo máng kéo dài 40 đến 50 năm.

Tại Ban Quản lý rừng phòng hộ Yên Thành, tỉnh Nghệ An, đơn vị quản lý 6.050,0 ha đất lâm nghiệp với 1.000,0 ha rừng thông nhựa gồm hơn 500 ha tuổi V đến VII và 500 ha tuổi II đến III. Tuy nhiên, tình hình sâu hại diễn biến hết sức phức tạp khi toàn tỉnh Nghệ An ghi nhận tỷ lệ cây bị hại lên tới 73%, cục bộ nhiều nơi có mật độ sâu róm đạt 300 đến 500 con trên một cây. Các đợt bùng phát dịch theo chu kỳ khoảng 3 năm một lần làm trụi tán hàng trăm hecta, làm suy giảm nghiêm trọng sản lượng nhựa và chất lượng rừng.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng thực hiện nhằm mục tiêu xác định thành phần loài sâu hại thông nhựa, làm rõ đặc tính sinh học của loài sâu hại chính, đồng thời thử nghiệm và đề xuất các biện pháp phòng trừ tổng hợp. Phạm vi nghiên cứu tiến hành tại các lâm phần thông nhựa huyện Yên Thành trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 11 năm 2018. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở để hạ tỷ lệ tán lá bị hại xuống dưới 20%, bảo vệ môi trường sinh thái và tối ưu hóa nguồn ngân sách phòng trừ vốn tiêu tốn từ hàng trăm triệu đến 1,2 tỷ đồng mỗi năm tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) trong lâm nghiệp, kết hợp hài hòa các biện pháp lâm sinh, cơ giới vật lý, sinh học và hóa học nhằm duy trì mật độ sâu hại dưới ngưỡng gây hại kinh tế mà không làm mất cân bằng sinh thái.

Đồng thời, đề tài áp dụng lý thuyết cân bằng sinh thái quần xã rừng, nhấn mạnh vai trò điều tiết tự nhiên của hơn 250 loài thiên địch gồm ong ký sinh trứng, nhặng ký sinh họ Tachinidae và nấm ký sinh côn trùng. Các khái niệm cốt lõi được định nghĩa và chuẩn hóa bao gồm:

• Ngưỡng gây hại kinh tế: Mật độ sâu bắt đầu gây thiệt hại vượt quá chi phí phòng trừ.
• Cấp độ hại lá: Đánh giá theo 5 cấp tiêu chuẩn từ cấp 0 (không bị hại) đến cấp IV (bị ăn hại trên 75% diện tích lá).
• Tỷ lệ có sâu (P%): Phân loại phân bố ngẫu nhiên (dưới 25%), không đều (25% đến 50%) và phân bố đều (trên 50%).
• Tính kháng sinh học: Khả năng ức chế sâu hại thông qua hàm lượng hợp chất hóa sinh như terpene, tannin và phenol trong lá thông.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên có hệ thống. Trên tổng diện tích 1.000,0 ha rừng thông Yên Thành, nghiên cứu lập 8 ô tiêu chuẩn đại diện với diện tích 1.000 m² mỗi ô (kích thước 40m x 25m). Cỡ mẫu được phân bổ cân đối: 4 ô thuộc cấp tuổi II đến III (2 ô thuần loài, 2 ô hỗn giao) và 4 ô thuộc cấp tuổi V đến VII (2 ô thuần loài, 2 ô hỗn giao). Trong mỗi ô tiêu chuẩn, 10 cây mẫu được chọn ngẫu nhiên có hệ thống (tổng cộng 80 cây điều tra tỉ mỉ) và thu thập số liệu trên 5 cành tán mẫu theo các hướng phơi khác nhau. Đồng thời, 5 ô dạng bản diện tích 1 m² được bố trí theo đường chéo trong từng ô tiêu chuẩn để đào từng lớp đất dày 10 cm điều tra sâu hại rễ và nhộng dưới đất.

Nguồn dữ liệu thực nghiệm kế thừa từ số liệu quan trắc khí tượng thủy văn huyện Yên Thành với nhiệt độ trung bình 23,66°C, lượng mưa năm 1.866 mm và độ ẩm 85,08%. Thí nghiệm nuôi sinh học trong phòng thực hiện trên 100 nhộng và thử nghiệm hiệu lực thuốc trên 30 cá thể sâu non cho mỗi công thức với 3 lần lặp lại.

Phương pháp phân tích hiệu lực phòng trừ được tính toán theo công thức Abbott đối với phòng thí nghiệm và công thức Henderson - Tilton đối với hiện trường qua các mốc theo dõi 1, 3, 5 và 7 ngày sau xử lý. Việc lựa chọn các công thức này là bắt buộc nhằm loại bỏ hoàn toàn tỷ lệ tử vong tự nhiên ở lô đối chứng, đảm bảo tính chuẩn xác sinh học và độ tin cậy thống kê cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực địa và giám định mẫu côn trùng tại Yên Thành đã ghi nhận 8 loài sâu hại thuộc 8 họ thuộc 3 bộ côn trùng chính. Bộ Cánh vảy (Lepidoptera) chiếm ưu thế với 4 loài, bộ Cánh cứng (Coleoptera) có 3 loài và bộ Cánh màng (Hymenoptera) có 1 loài. Trong đó, Sâu róm thông (Dendrolimus punctatus Walker) được xác định là loài gây hại nguy hiểm và phổ biến nhất với tỷ lệ nhiễm cây P% vượt 50% ở các lâm phần thuần loài.

Cấu trúc lâm phần ảnh hưởng rõ rệt đến mật độ sâu hại. Tại các ô tiêu chuẩn rừng hỗn giao Thông nhựa trồng xen Keo tai tượng hoặc Keo lá tràm, mật độ sâu róm chỉ dao động từ 3 đến 12 con trên một cây. Ngược lại, tại các ô rừng thuần loài cùng cấp tuổi, mật độ sâu róm tăng vọt lên mức 35 đến 85 con trên một cây trong thời kỳ bùng phát, tương đương mức giảm mật độ sâu từ 60% đến 75% ở mô hình hỗn giao.

Vòng đời của sâu róm thông tại khu vực nghiên cứu trải qua 5 lứa trong năm. Trưởng thành có tính xu quang rất mạnh từ 19h00 đến 05h00 sáng hôm sau. Việc sử dụng bẫy đèn trong 14 ngày cao điểm vũ hóa đã bắt được hàng nghìn bướm trưởng thành mỗi đợt, hạn chế tối đa số lượng trứng đẻ đạt 300 đến 400 trứng trên mỗi con cái.

Thử nghiệm các chế phẩm sinh học cho thấy nấm bạch cương Boverin (Beauveria bassiana) và vi khuẩn VBT (Bacillus thuringiensis) đạt hiệu lực tiêu diệt sâu non tuổi 1 đến 3 từ 72,5% đến 84,6% sau 5 đến 7 ngày phun. Thuốc hóa học Ofatox 400EC đạt hiệu lực dập dịch tức thời trên 90% sau 3 ngày xử lý.

Thảo luận kết quả

Khí hậu nhiệt đới gió mùa tại Yên Thành với mùa mưa kéo dài từ tháng 4 đến tháng 12 chiếm 92,49% lượng mưa cả năm, kết hợp nền nhiệt bình quân 23,66°C và lượng bức xạ 130 Kcal/cm² tạo điều kiện nhiệt ẩm lý tưởng cho sâu róm thông phát sinh 5 thế hệ liên tục. Rừng trồng thuần loài có cấu trúc tán đơn giản làm suy giảm nơi cư trú của các loài thiên địch tự nhiên như nhặng ký sinh Tachinidae và ong cự vàng, khiến quần thể sâu róm tăng trưởng đột biến thành dịch.

Diễn biến mật độ sâu róm thông qua 3 lần điều tra có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ đường đa trục (Line Chart), thể hiện rõ 5 đỉnh phát sinh sâu non vào cuối tháng 3, giữa tháng 6, giữa tháng 8, giữa tháng 10 và cuối tháng 12. Bên cạnh đó, dữ liệu đánh giá hiệu lực phòng trừ thuốc bảo vệ thực vật được tổng hợp thành bảng đối chiếu (Data Table) theo công thức Henderson - Tilton, mô tả chi tiết tốc độ tiêu diệt sâu non qua các mốc 1, 3, 5 và 7 ngày, giúp người quản lý nhận diện rõ độ trễ phát huy tác dụng sinh học của nấm Boverin so với tác động tiếp xúc tức thì của thuốc hóa học.

So sánh với các nghiên cứu tại Thanh Hóa và Quảng Ninh, các phát hiện này hoàn toàn tương thích về mặt sinh thái học, khẳng định việc chuyển đổi sang rừng hỗn giao và ưu tiên dùng chế phẩm sinh học là giải pháp bền vững thay thế cho việc phun thuốc hóa học diện rộng gây suy thoái môi trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp kỹ thuật có tính hành động cao:

• Chuyển đổi cơ cấu cây trồng sang mô hình rừng hỗn giao: Ban Quản lý rừng phòng hộ Yên Thành phối hợp cùng các hộ nhận khoán tiến hành trồng dặm, chuyển đổi ít nhất 300 ha rừng thông thuần loài sang mô hình hỗn giao giữa Thông nhựa và Keo tai tượng hoặc Keo lá tràm theo tỷ lệ băng 1:1 hoặc 2:1. Mục tiêu hạ mật độ sâu hại xuống dưới 10 con trên một cây và nâng tỷ lệ sống của lâm phần lên trên 90% trong giai đoạn 2024 đến 2027.
• Thiết lập hệ thống bẫy đèn dự tính dự báo và tiêu diệt trưởng thành: Lắp đặt mạng lưới bẫy đèn bán tự động tại 100% các khu vực đồi cao từ 85 đến 150m có tiền sử phát dịch. Lực lượng kỹ thuật bảo vệ rừng vận hành định kỳ 5 đợt mỗi năm tương ứng với 5 đỉnh vũ hóa nhằm tiêu diệt trên 70% ngài trưởng thành trong 14 ngày bẫy, đồng thời đưa ra dự báo sớm trước 7 đến 10 ngày.
• Ứng dụng đồng bộ chế phẩm sinh học Boverin và VBT: Ban Quản lý rừng chủ động trích ngân sách hàng năm từ 100 đến 150 triệu đồng để dự trữ chế phẩm sinh học. Tổ chức phun phòng trừ bằng máy áp lực cao khi sâu non ở tuổi 1 đến tuổi 3 vào các tháng 3, 4 và tháng 8, 9, hướng tới mục tiêu đạt hiệu lực trừ sâu từ 75% đến 85% và bảo vệ an toàn 100% hệ thiên địch tự nhiên.
• Khoanh vùng dập dịch khẩn cấp bằng biện pháp hóa học có kiểm soát: Chi cục Kiểm lâm và Ban Chỉ huy phòng chống sâu bệnh địa phương chỉ kích hoạt phun thuốc Ofatox 400EC cục bộ khi mật độ sâu róm vượt ngưỡng nguy cấp trên 150 con trên một cây trên diện tích trên 20 ha. Mục tiêu dập tắt hoàn toàn ổ dịch, giảm mật độ sâu xuống dưới 15 con trên một cây trong vòng 72 giờ và khống chế 100% diện tích không để xảy ra cháy tán lá.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Ban quản lý rừng phòng hộ và doanh nghiệp lâm nghiệp: Vận dụng quy trình lập 8 ô tiêu chuẩn điều tra dịch hại, kỹ thuật vận hành bẫy đèn và phương pháp phun nấm Boverin quy mô lớn để tiết kiệm từ 30% đến 50% chi phí phòng trừ dịch sâu hại hàng năm.
• Hộ gia đình và cộng đồng nhận khoán bảo vệ rừng thông: Tiếp cận quy trình nhận biết sớm 5 lứa phát sinh của sâu róm non, áp dụng kỹ thuật bắt thủ công và trồng xen keo để bảo vệ năng suất khai thác nhựa ổn định từ 5 đến 6 kg trên một cây mỗi năm.
• Cơ quan quản lý nhà nước và Chi cục Kiểm lâm địa phương: Sử dụng hệ thống dữ liệu về 8 loài sâu hại và quy luật phân ly thế hệ để xây dựng kế hoạch dự tính dự báo dịch hại cấp tỉnh, đồng thời phân bổ hiệu quả nguồn ngân sách phòng trừ từ hàng trăm triệu đến hàng tỷ đồng mỗi năm.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng: Khai thác khung phương pháp luận chuẩn xác về điều tra ô dạng bản đất, kỹ thuật nuôi lồng ghép đôi và áp dụng công thức Abbott, Henderson - Tilton phục vụ các công trình nghiên cứu sinh thái côn trùng chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân nào khiến sâu róm thông bùng phát dịch theo chu kỳ khoảng 3 năm một lần tại Nghệ An?

Do điều kiện thời tiết tại Nghệ An có nhiệt độ trung bình 23,66°C và độ ẩm 85,08% rất thuận lợi cho sâu róm hoàn thành 5 lứa mỗi năm. Trong rừng trồng thuần loài có thảm thực bì nghèo nàn, quần thể thiên địch tự nhiên bị suy giảm mạnh sau các đợt phun thuốc hóa học, tạo điều kiện cho mật độ sâu tích lũy và bùng phát vượt mức 150 đến 250 con trên một cây sau mỗi chu kỳ 3 năm.

Rừng trồng hỗn giao Thông nhựa và Keo giúp giảm mật độ sâu hại như thế nào?

Kết quả khảo sát thực tế trên 8 ô tiêu chuẩn cho thấy rừng hỗn giao thông xen keo giúp giảm mật độ sâu róm từ 60% đến 75% so với rừng thuần loài, duy trì mật độ an toàn từ 3 đến 12 con trên một cây. Tán cây keo đóng vai trò rào cản vật lý hạn chế sâu non buông tơ phát tán, đồng thời tạo môi trường cho hơn 250 loài thiên địch trú ngụ.

Thời điểm nào thích hợp nhất để phun chế phẩm sinh học Boverin và VBT đạt hiệu quả cao?

Thời điểm vàng để xử lý sinh học là khi sâu non ở tuổi 1 đến tuổi 3 thuộc thế hệ 1 vào tháng 3 đến tháng 4 hoặc thế hệ 3 và 4 vào tháng 8 đến tháng 10. Ở các tuổi đầu, sâu non có lớp cutin mỏng và sức đề kháng yếu, giúp nấm Beauveria bassiana và vi khuẩn VBT đạt hiệu lực tiêu diệt từ 72,5% đến 84,6% sau 5 đến 7 ngày.

Biện pháp bẫy đèn thu bắt trưởng thành cần tuân thủ những nguyên tắc kỹ thuật nào?

Bẫy đèn cần được bố trí liên tục trong 14 ngày tại các vị trí đồi có độ cao từ 85 đến 150m ngay khi sâu bắt đầu hóa nhộng và vũ hóa rộ. Khung giờ thắp đèn hiệu quả nhất là từ 19h00 tối đến 05h00 sáng hôm sau nhằm khai thác triệt để tính xu quang của bướm trưởng thành trước khi giao phối, ngăn chặn mỗi con cái đẻ 300 đến 400 trứng.

Khi nào bắt buộc phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học như Ofatox 400EC?

Biện pháp hóa học chỉ được sử dụng trong tình huống khẩn cấp khi mật độ sâu róm vượt quá 150 con trên một cây tại các lô rừng có nguy cơ bị ăn trụi hoàn toàn. Phun Ofatox 400EC bằng máy cao áp giúp tiêu diệt trên 90% sâu non trong vòng 3 ngày, sau đó phải dừng xử lý ngay để bảo vệ hệ sinh thái thiên địch phục hồi.

Kết luận

• Ghi nhận đầy đủ danh lục 8 loài sâu hại thông nhựa tại Yên Thành, trong đó Sâu róm thông (Dendrolimus punctatus) là đối tượng gây hại nguy hiểm nhất với tỷ lệ nhiễm cây vượt 50%.
• Xác định sâu róm thông có 5 lứa phát sinh trong năm tại Nghệ An, thích ứng mạnh mẽ với điều kiện nhiệt độ bình quân 23,66°C và độ ẩm 85,08%.
• Chứng minh mô hình rừng hỗn giao Thông nhựa xen Keo giúp giảm từ 60% đến 75% mật độ sâu hại so với rừng thuần loài cùng cấp tuổi.
• Đánh giá hiệu lực trừ sâu non tuổi 1 đến 3 của chế phẩm sinh học Boverin và VBT đạt từ 72,5% đến 84,6%, mở ra giải pháp thay thế an toàn cho hóa chất.
• Xây dựng hoàn chỉnh quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) kết hợp lâm sinh, bẫy đèn cơ giới, chế phẩm sinh học và khoanh vùng hóa học khẩn cấp.

Luận văn là tài liệu khoa học nền tảng, đóng góp thiết thực cho công tác bảo vệ và phát triển rừng thông bền vững tại khu vực Bắc Trung Bộ. Trong giai đoạn 2024 đến 2026, các đơn vị quản lý rừng cần sớm áp dụng quy trình IPM vào kế hoạch điều hành hàng năm. Các chủ rừng và cơ quan chuyên môn hãy chủ động liên hệ các chuyên gia lâm nghiệp để triển khai ngay các giải pháp sinh học an toàn và chuyển hóa rừng thuần loài thành công.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Theo Quyết định số 3322/QĐ-BNN-TCLN của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ngày 28/7/2014 về việc công bố hiện trạng rừng toàn quốc năm 2013, tính đến ngày 31/12/2013 tổng diện tích rừng của cả nước là 13,954 triệu ha mới đạt độ che phủ 41% với tổng diện tích rừng trồng là 3.294ha (Bộ NN và PTNT, 2014); trong đó diện tích trồng các loại thông chiếm khoảng 400. Với đặc điểm sinh lý, sinh thái của cây thông, một loại cây chịu hạn có thể sống và phát triển trên những lập địa xấu, khô hạn. Do đó, trong chương trình trồng rừng 327 và chương trình trồng mới 5 triệu ha rừng, thông được chọn là cây trồng chính quan trọng cần được ưu tiên phát triển. Trong ba loại thông đang được sử dụng để khai thác nhựa ở nước ta thì Thông nhựa là loài cây cho nhiều nhựa nhất (khoảng 5- 6kg/cây/năm).

Mặt khác, với phương thức khai thác bằng cách đẽo máng, chu kỳ khai thác nhựa của loài thông này có thể kéo dài 40-50 năm. Vì vậy, mục đích kinh doanh chính của các rừng trồng thông nhựa ở nước ta hiện nay chủ yếu là để khai thác nhựa. Thông là loài cây có giá trị kinh tế cao bao gồm một số loài thông chính như Thông mã vĩ, Thông nhựa, Thông ba lá. Ngoài các sản phẩm của thông như gỗ, nhựa, nguyên liệu giấy, cây thông còn được sử dụng trong việc phủ xanh đất trống đồi núi trọc, có khả năng phòng hộ chống xói mòn, tạo không khí trong lành và là loài cây có dáng đẹp được trồng rất nhiều ở các khu du lịch, nghỉ mát.

Chính vì vậy, diện tích rừng thông ngày càng được mở rộng và là một trong những cây trồng chính của ngành Lâm nghiệp. Tuy nhiên, việc gây trồng và phát triển cây thông cũng gặp nhiều trở ngại, trong đó trở ngại lớn nhất là vấn đề sâu bệnh hại, nguy cơ về sâu bệnh hại thông không chỉ xảy ra tại rừng trồng mà còn xuất hiện tại cả vườn ươm. 2 Riêng về sâu hại đã điều tra được 45 loài, trong đó gây hại nguy hiểm nhất là loài Sâu róm thông (Dendrolimus punctatus Walker), Sâu róm 4 túm lông (Dasychira axutha) với tỷ lệ bị hại ở các địa phương đều trên 50% (đặc biệt ở Nghệ An lên tới 73%) và mức độ bị hại đều ở mức tương đối nguy hiểm và nguy hiểm (Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, 2013). Ban quản lý rừng phòng hộ Yên Thành quản lý với diện tích rừng và đất rừng là 6.050,0 ha trong đó rừng thông là 1.000,0 ha vừa trồng thuần loài vừa trồng hỗn giao giữa thông và keo tai tượng, keo lá tràm hoặc bạch đàn, rừng thông có độ tuổi không đồng đều, trong đó hơn 500 ha tuổi V – VII và 500 ha tuổi II – III.

Ngoài diện tích rừng Ban quản lý còn có hàng trăm ha rừng của các xã Đồng Thành, Bắc Thành, Xuân Thành, Lăng Thành, Mã Thành, Tân Thành… Nhìn chung chủ yếu là các loài thông nhựa sinh trưởng và phát triển tốt. Trong những năm qua Ban quản lý rừng phòng hộ Yên Thành và Hạt Kiểm Lâm Yên Thành đã và đang phải đối mặt với các loài sâu hại, đặc biệt sâu róm thông lan tràn trên diện rộng gây nên những thiệt hại đáng kể trong kinh doanh và quản lý rừng địa phương. Xuất phát từ thực tế trên và mong muốn đóng góp một chút công sức của bản thân để giải quyết được phần nào vấn đề nêu trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu đề xuất biện pháp phòng trừ một số loài sâu hại thông nhựa tại ban Quản lý rừng phòng hộ Yên Thành, Nghệ An”. Ý nghĩa của đề tài Ý nghĩa khoa học Đề tài cung cấp thành phần các loài sâu hại thông nhựa, xác dịnh được các loài sâu gây hại chính.

Đồng thời cung cấp một số dẫn liệu khoa học về đặc điểm sinh học sinh thái của loài gây hại chính và tiến hành thử nghiệm một số biện pháp phòng trừ đối tượng gây hại chính làm cơ sở khoa học quan 3 trọng cho việc quản lý các loài sâu hại chính trên cây thông nhựa tại Yên Thành, Nghệ An. Ý nghĩa thực tiễn Đề tài cung cấp danh lục các loài sâu hại thông nhựa, xác định được các loài sâu hại chính trên cây thông nhựa tại Nghệ An. Đồng thời cung cấp những dẫn liệu khoa học về đặc điểm sinh học sinh thái của loài sâu gây hại chính góp phần quan trọng vào việc phòng trừ hiệu quả loài sâu hại này trên rừng thông nhựa tại Yên Thành, Nghệ An để nâng cao năng suất và quản lý rừng trồng thông bền vững. 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.

Tình hình nghiên cứu trên thế giới 1.Tình hình nghiên cứu về thành phần sâu hại thông Theo kết quả nghiên cứu của Beaver và Laosumthorm (1974) ở vùng Bắc Thái Lan đã xác định được 3 giống ong ăn lá thông là loài Diprion, Neodiprion và Gilpinia; Năm loài chủ yếu được định danh là Diprion hutacharernae, Neodiprion biremis, Gilpinia marshalli, G. Theo Zhang (1997), sâu róm thông Dendrolimus có 27 loài. Trong đó vùng mông cổ có loài D. Còn các loài khác phân bố ở vùng Đông Nam Á, Pakistan, Liên Xô (cũ), Nhật Bản và Triều Tiên.

Hầu hết các loài sâu róm thông có ở Trung Quốc. Trong đó, có 5 loài thường gây hại nguy hiểm và thường phát dịch là Sâu róm thông đuôi ngựa, sâu róm thông dầu, sâu róm thông đỏ, sâu róm thông Vân Nam và sâu róm thông kikucchi. Theo các nghiên cứu ở Trung Quốc, sâu róm 4 túm lông hại thông thuộc họ ngài độc (Lymantriidae), trong họ ngài độc có một số giống mà sâu non có đặc điểm có 4 túm lông dạng bàn chải trên lưng, đó là các giống Dasychira, Callitera, Orgyia và Pantana (Xiao, 1991). Tình hình nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh thái sâu hại thông Sâu róm thông (Dendrolimus punctatus Walker) phân bố tương đối rộng từ các tỉnh phía Nam Trung Quốc đến miền Trung nước ta, ngoài ra còn một số loài sâu róm thông thuộc giống Dendrolimus như các loài D.

spectabilis phân bố ở phía Bắc Trung Quốc và một số nước khác như Nga, Pháp,. (Billings, 1991 ; Zhang et al. 5 Từ những năm 1530, dịch Sâu róm thông được ghi nhận là đã xuất hiện ở Triết Giang, Trung Quốc và trận dịch kéo dài suốt trong 9 năm liền. Đến năm 1599, dịch Sâu róm thông tiếp tục xuất hiện và kéo dài tới 17 năm tại Giang Tô (Bassus, 1974; Chen, 1990).

Các nhà nghiên cứu cho thấy mỗi năm có khoảng 3 triệu ha rừng thông ở Trung Quốc bị sâu róm tấn công, thiệt hại ước tính mất đi sản lượng khoảng 5 triệu m3 gỗ. Gần đây nhất là vào năm 1988, chỉ tính riêng ở huyện Đức Khánh thuộc tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc, diện tích rừng thông bị hại lên tới 40.000 ha, sản lượng nhựa giảm 6.510 tấn (Lu et al. Những nghiên cứu về Sâu róm thông được thực hiện chủ yếu là ở phía Đông Nam Trung Quốc, nơi thường xuyên xảy ra dịch và gây tổn thất nặng nề. Từ trước những năm 1970, rất nhiều công trình nghiên cứu về Sâu róm thông đã được công bố trên các tạp chí bao gồm các kết quả nghiên cứu về hình thái,đặc điểm sinh học và phương pháp dự tính sự báo, phòng trừ bằng biện pháp hóa học (Cai, 1995; Chen, 1990; Zhang et al., 2001; Zhang et al., 2003; Zhao et al, 1993; Zhu, 1986).

Ở Trung Quốc, Sâu róm thông có từ 1 đến 5 thế hệ trong năm phụ thuộc vào vĩ độ (Chen, 1990; Zhang et al., 2003), ở vị trí 30 vĩ độ Bắc có 2 - 3 thế hệ (He, 1995; Li et al. Trong khi đó ở Đài Loan mỗi năm loài này có 3 thế hệ (Ying, 1986). Theo nghiên cứu của Chen (1990), ở khu vực Trường Giang - Trung Quốc mỗi năm loài Sâu róm thông có 2 - 3 thế hệ, còn các khu vực khác như Quảng Đông và Quảng Tây thì có 3-4 thế hệ trong năm. Ở các khu vực này thì sâu thường qua đông khi còn ở giai đoạn sâu non, chúng có thể qua đông ở trên lá, trong vỏ cây hoặc dưới lớp lá rụng trên mặt đất quanh gốc cây.

Trong khi đó, ở những vùng có nhiệt độ cao hơn thì mỗi năm sâu có nhiều thế hệ hơn (Bassus, 1974; Lu et al. Ở vùng Hà Nam sâu non qua đông đến đầu tháng 5 mới vào nhộng, ở hai vùng Hồ Nam và 6 Quảng Đông, sâu non qua đông vào tháng 12. Nghiên cứu của Li (1999) cho thấy nếu tổng tích ôn một năm đạt khoảng 5.900oC thì mỗi năm có 2-3 thế hệ, nhưng nếu tổng tích ôn một năm lên tới 7.694 oC thì mỗi năm có 3-4 thế hệ. Kết quả nghiên cứu của Zhang et al (2003) đã chỉ ra ràng ở vùng Quảng Tây – Trung Quốc, sâu róm thông có 03 thế hệ trong năm, thời gian hoàn thành vòng đời là 72 – 84 ngày, cụ thể như sau: Thế hệ 1: Trừng (8 ngày); sâu non (54 ngày); nhộng (13 ngày); trưởng thành (7-8 ngày).

Thế hệ 2: Trứng (6 ngày); sâu non (46 ngày); nhộng (16 ngày); trưởng thành (7-8 ngày). Thế hệ 3: Trứng (6 ngày); sâu non (54 ngày); nhộng (17 ngày); trưởng thành (7-8 ngày). Thời gian phát triển các giai đoạn khác nhau của sâu và thời gian qua đông ở các vùng như Trường Giang và Hồ Nam dài hơn so với vùng Quảng Tây – Trung Quốc. Ở giai đoạn sâu non có sự thay đổi về kích thước, màu sắc, lượng thức ăn tiêu thụ và nơi qua đông phụ thuộc vào tuổi sâu.

Sâu non mới nở có tập tính ăn vỏ trứng, sống thành đàn, đến tuổi 2-3 mới phân tán tìm nguồn thức ăn. Sâu non tuổi 1-2 rất nhạy cảm với tác động từ bên ngoài, khi có độn mạnh hoặc gió thổi chúng thường buông tơ để phát tán rộng ra xung quanh. Sâu non tuổi 1-3 có tỷ lệ sống rất thấp, chỉ đạt 3-50% (Chen, 1990). Thời gian vũ hóa của sâu trưởng thành diễn ra trong khoảng thời gian từ 7-8 giờ tối, sau khi vũ hóa sâu trưởng thành cái tiết ra pheromon để hấp dẫn sâu trưởng thành đực và tiến hành giao phối ngay, thời gian để giao phối kéo dài tới 16 giờ sau khi vũ hóa.

Mỗi sâu trưởng thành chỉ giao phối 1 lần và thời gian giao phối phải đạt trên 7 giờ mới đảm bảo trứng được thụ tinh, nếu chỉ giao phối dưới 6 giờ thì trứng không thể nở (trứng chưa được thụ tinh) (Kong et al. Sau khi vũ hóa sâu trưởng thành không ăn bổ sung và có 7 thể sống đến 15 ngày. Sâu trưởng thành cái mỗi ngày đẻ trứng từ 1-3 lần vào khoảng thời gian từ 7-10 giờ tối. Số lượng trứng đẻ đạt 300-400 trứng/con.