chương I: Triết học thời Tiên Tần (tr. Với chương này, tác giả đã đề cập đến triết học Tiên Tần, đặc biệt là thời kỳ Xuân Thu - Chiến Quốc, là ngọn nguồn đầu tiên một cao trào của sự phát triển triết học Trung Quốc, đã xuất hiện đông đảo các nhà tư tưởng triết học thành một cục diện trăm nhà đua tiếng (Bách gia tranh minh). Trong số cửu lưu thập gia, thì 4 phái: Nho gia, Mặc gia, Đạo, Pháp gia có ảnh hưởng lớn lao hơn cả. Học thuyết của họ hình thành phương thức tư duy và đặc trưng tâm lý của cộng đồng dân tộc Trung Hoa.
Đối với trường phái Nho gia và đặc biệt là tư tưởng đạo trị nước của Khổng - Mạnh. Tác phẩm đã trình bày một cách khái quát về cuộc đời cũng như những tư tưởng đạo đức của Khổng Tử và Mạnh Tử. Mặc dù tác phẩm chưa đi sâu phân tích những vấn đề này nhưng đã cho người đọc có cái nhìn tổng quát về triết học Nho gia nói chung và đạo trị nước trong tư tưởng Khổng - Mạnh nói riêng. Đây là tập sách trình bày khá toàn diện những kiến thức cơ bản lịch sử văn hoá Trung Quốc.
Nhằm cung cấp cho người đọc những kiến thức chắc chắn về nền văn hoá đồ sộ, lâu đời của Trung Quốc. Tập sách là tài liệu bổ ích cho chúng ta trong việc nghiên cứu vai trò của văn hoá trong phát triển, nhằm phục vụ cho công cuộc đổi mới đất nước mà Đảng và Nhà nước đề ra. Trong hướng nghiên cứu này chúng ta có thể kể đến công trình Đại cương lịch sử tư tưởng Trung Quốc của, GS. Tác phẩm đã trình bày những quan điểm của các nhà lịch sử tư tưởng Trung Quốc.
Nó bao gồm rất nhiều lĩnh vực, không chỉ phản ánh tư tưởng triết học mà còn cả tư tưởng ở các mặt: sử học, văn học, kinh tế, khoa học kỹ thuật, tôn giáo… Ở từng thời kỳ lịch sử. Trong lĩnh vực tư tưởng triết học, tác phẩm đã trình bày những quan điểm chính của các nhà triết học Trung Quốc, lịch sử tư tưởng Trung Quốc. Đặc biệt, liên quan tới đề 9 tài, tác phẩm đã trình bày khái quát cuộc đời, sự nghiệp và những tư tưởng của ông như: tư tưởng chính trị, học thuyết chính danh, tư tưởng luân lý - nhân, tư tưởng triết học và tư tưởng giáo dục… Đồng thời, tác giả đã trình bày một cách cô đọng về cuộc đời, sự nghiệp và những tư tưởng của Mạnh Tử như: tư tưởng chính trị, tính thiện luận, tư tưởng thiên mệnh, nhận thức luận… Nhìn chung, tác phẩm đã trình bày một cách khái quát về cuộc đời, sự nghiệp và những tư tưởng của Khổng Tử và Mạnh Tử. Tuy nhiên, cuốn sách cung cấp cho chúng ta những điều cần thiết nhất có tính cách nhập môn về lịch sử tư tưởng Trung Quốc.
Vì vậy, nó chưa đi sâu vào từng lĩnh vực của lịch sử tư tưởng Trung Quốc và cũng chưa đi sâu vào phân tích những nội dung về đạo trị nước trong tư tưởng Khổng - Mạnh. Nguyễn Hùng Hậu (Chủ biên) với cuốn Triết học dùng cho học viên cao học và nghiên cứu sinh. Cuốn sách gồm 154 trang chia làm 5 chuyên đề. Liên quan đến đề tài tác giả tập trung ở chuyên đề 2: Lịch sử triết học Trung Quốc (cổ trung đại), [tr.
Chuyên đề này được chia làm 3 tiết. Tiết 1: Một số đặc điểm của lịch sử xã hội Trung Quốc cổ trung đại. Với nội dung này, tác giả đã trình bày sơ qua một số đặc điểm của lịch sử xã hội Trung Quốc cổ trung đại, trong đó có giai đoạn Xuân Thu - Chiến Quốc. Sang tiết thứ 2: Đặc điểm kinh tế - xã hội Trung Quốc cổ trung đại (tr.
Với tiết này, tác giả đã trình bày một vài nét sơ qua về điều kiện kinh tế - xã hội Trung Quốc thời Xuân Thu - Chiến Quốc. Với tiết thứ 4: Một số học thuyết tiêu biểu (tr. Tác giả đã hệ thống một số học thuyết tiêu biểu của triết học Trung Quốc, trong đó có học thuyết của Nho gia. Đề cập đến học thuyết Nho gia, tác giả đã điểm qua một vài nét về tiểu sử của Khổng Tử và thời đại ông sống.
Đồng thời, tác phẩm còn đề cập đến học thuyết chính trị, đạo đức, xã hội, như: thuyết chính danh, nhân, lễ… cùng với những tư tưởng triết học như: thuyết thiên mệnh, quỷ thần, con người… Trong vấn đề lý luận nhận thức, ông cũng nhấn mạnh đến vai trò của giáo dục và sự nổ lực chủ quan của cá nhân trong quá trình nhận thức thế giới khách quan. Đây là một quan điểm tiến bộ, có ý nghĩa nhân văn sâu sắc của Khổng Tử. Hay với công trình Lịch sử triết học Trung Quốc từ giai đoạn Thương Chu đến giai đoạn Xuân Thu - Chiến Quốc của tập thể tác giả do Doãn Chính chủ biên. Với độ dày 551 trang chia làm 14 chương.
Đây là công trình khá toàn diện nghiên cứu quá trình phát sinh, phát triển của của triết học Trung Quốc từ giai đoạn 10 Thương, Chu đến giai đoạn Xuân Thu - Chiến Quốc. Trong đó, ở chương II (tr. 37), tác giả đã tập trung nghiên cứu khái quát về lịch sử và những đặc điểm về kinh tế, về chính trị, xã hội, thời kỳ Xuân Thu - Chiến Quốc. Có thể nói, đây là cơ sở của sự hình thành và phát triển những tư tưởng triết học trong giai đoạn này.
Tác giả đã trình bày khái quát một vài nét về triết học Nho gia, về tiểu sử và tác phẩm của Khổng Tử cùng với hệ thống triết học của ông bao gồm những nội dung như: cuộc sống, con người, thế giới, đạo đức, tôn giáo, chính trị - xã hội. Đồng thời, tác phẩm cũng phân tích khá sâu sắc những tư tưởng triết học đó của Khổng Tử. Có thể nói: “Tư tưởng của Khổng Tử không phải lúc nào cũng được trọng dụng mặc dù nó có những nét tiến bộ nhất định; nhưng nhìn chung tư tưởng này có mặt trong tất cả các triều đại Trung Hoa, nó để lại dấu ấn của mình không chỉ trong sách vở mà trong cả cuộc sống thực của nhiều thế hệ và nó đã vượt biên giới của nước mình cắm rễ vào phong tục, tập quán của nhiều nước láng giềng lân cận”[22, tr. Đồng thời, tác giả đã đề cập và phân tích khá cụ thể về tiểu sử và tác phẩm của Mạnh Tử, cùng với học thuyết tính thiện và học thuyết về chính trị - xã hội trong triết học của ông.
Nhìn chung, công trình này đã trình bày một cách có hệ thống khá sâu sắc các vấn đề về triết học Trung Quốc nói chung và nội dung tư tưởng của Nho giáo nói riêng. Còn về nội dung đạo trị nước trong tư tưởng Khổng - Mạnh, vấn đề này được tác giả đề cập với tư cách là những nội dung cơ bản trong tư tưởng của Nho giáo nói chung mà chưa phải là tử tưởng đạo trị của Khổng - Mạnh nói riêng. Ngoài các công trình nghiên cứu nói trên, ở trong nước đến nay đã có rất nhiều công trình khoa học các cấp, luận án tiến sỹ, luận văn thạc sỹ được công bố. Mặc dù tác giả đã có những điểm mới trong việc tìm hiểu và phân tích đạo trị nước trong tư tưởng Khổng - Mạnh, nhưng các tác giả mới chỉ dừng lại ở việc trích dẫn và giải thích quan điểm của các nhà Nho chứ chưa đi sâu phân tích một cách có hệ thống nội dung đạo trị nước trong Nho giáo Khổng Mạnh để thấy rõ được vai trò và sự ảnh hưởng của nó đối với Việt Nam chúng ta và một số nước trên thế giới như thế nào.
Những công trình nghiên cứu về Nho giáo nói chung và đạo trị nƣớc trong Nho giáo Khổng - Mạnh nói riêng trong dòng chảy lịch sử triết học Trung Quốc Ở khía cạnh này đã có rất nhiều công trình được các nhà khoa học bàn tới theo những lát cắt khác nhau. Công trình phải kể đến đầu tiên là tác phẩm Nho giáo 11 của Trần Trọng Kim. Đây là một trong số nhiều cuốn sách ra đời sớm nhất thời hiện đại nghiên cứu về toàn bộ lịch sử hình thành và phát triển của Nho giáo Trung Hoa từ thời Khổng Tử cho đến triều đại nhà Thanh. Đồng thời, tác giả đã vạch ra những ảnh hưởng lớn lao của nó trong đời sống văn hoá Việt Nam hàng nghìn năm nay.
Có thể nói, Trần Trọng Kim đã đã dựa trên những quan điểm và lập trường của nhà Nho khi bàn về Nho giáo và tư tưởng trị nước. Tuy nhiên, tác giả vẫn còn hạn chế đó là chưa có tinh thần phê phán khoa học, chưa có cái nhìn khách quan khi đánh giá về Nho giáo. Mặc dù vậy, ông cũng đã có những đóng góp to lớn trong việc nghiên cứu và dịch thuật. Trong cuốn Luận ngữ của Nguyễn Hiến Lê (Chú dịch và giới thiệu), đây là tác phẩm sưu tập ghi chép lại những lời dạy của Khổng Tử và những lời nói của người đương thời.
Sách Luận ngữ gồm 20 thiên, mỗi thiên đều lấy chữ đầu mà đặt tên, giữa các thiên không có liên hệ với nhau. Đọc Luận ngữ, người ta hiểu được phẩm chất, tư cách và tính tình của Khổng Tử, nhất là về giáo dục, ông tỏ ra là người thấu hiểu tâm lý của từng học trò, khéo đem lời giảng dạy thích hợp từng trình độ, từng hoàn cảnh của mỗi người. Có khi cùng một câu hỏi mà ông trả lời cho mỗi người một cách khác nhau. Sách Luận ngữ dạy đạo quân tử một cách thực tiễn, miêu tả tính tình đức độ của Khổng Tử để làm mẫu mực cho người đời sau noi theo.
Với cuốn Khổng Tử của Nguyễn Hiến Lê, tác giả đã giới thiệu chi tiết về đời sống, con người, môn sinh, môn đệ cùng những tư tưởng của Khổng Tử như: tư tưởng chính trị, chính sách trị dân và đạo làm người của ông. Đề cập tới việc trị nước bằng đạo đức, tác giả đã nhấn mạnh những vấn đề như: chính danh, đức trị, phải tu thân, phải học và những đức cần có như: đức chính danh, đức kính, đức tín, đức nhân và đức lễ; trong những đức đó thì Khổng Tử nhấn mạnh đức nhân và đức lễ hơn cả. Sang chương VI (tr. 185), tác giả lại đi sâu phân tích về chính sách trị dân với những nội dung như “dưỡng dân, giáo dân và chính hình”.
Đồng thời, tác giả còn phân tích các nội dung như kẻ sĩ, quân tử, trời, thiên mệnh, quỷ thần. Có thể nói, đây là công trình công phu của tác giả, trình bày một cách khái quát về cuộc đời, sự nghiệp cùng với những với những tư tưởng và tài năng của Khổng Tử.
