Luận văn thạc sĩ về vai trò của hồ Tonle Sap trong dòng chảy đồng bằng sông Cửu Long

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vai trò của hồ Tonle Sap đối với dòng chảy vùng đồng bằng sông Cửu Long, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

• Tác giả: Lê Thị Tú Anh
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Văn Chiến
• Trường học: Trường Đại Học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Thủy Văn Học
• Đề tài: Đánh Giá Vai Trò Của Hồ Tonle Sap Đến Dòng Chảy Đồng Bằng Sông Cửu Long
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về vùng biển hồ Tonle Sap
• 1.2. Đặc điểm địa hình
• 1.3. Đặc điểm khí hậu, khí lượng
• 1.4. Đặc điểm thủy văn
• 1.5. Đặc điểm địa chất, thổ nhưỡng
• 1.6. Đặc điểm kinh tế xã hội, dân cư và lao động
• 1.7. Tổng quan các nghiên cứu về dòng chảy ở vùng biển hồ Tonle Sap
• 1.8. Khai thác dòng chảy vùng biển hồ Tonle Sap
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phân tích lựa chọn mô hình
• 2.2. Phân tích lựa chọn mô hình mưa - dòng chảy
• 2.3. Phân tích lựa chọn mô hình thủy lực
• 2.4. Mô hình mưa - dòng chảy
• 2.5. Giới thiệu về mô hình mưa - dòng chảy
• 2.6. Thiết lập mô hình MIKE NAM cho các tiểu lưu vực
• 2.7. Mô hình thủy lực MIKE 11
• 2.7.1. Hệ phương trình đặc trưng
• 2.7.2. Giải hệ phương trình đặc trưng
• 2.7.3. Thiết lập mô hình MIKE 11 cho vùng nghiên cứu
• 2.7.4. Mô hình thủy lực 2D-FEM
• 2.7.4.1. Hệ phương trình đặc trưng
• 2.7.4.2. Giải hệ phương trình đặc trưng
• 2.7.4.3. Thiết lập mô hình 2D-FEM cho vùng nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Các chỉ tiêu đánh giá sai số
• 3.2. Kết quả mô phỏng mưa - dòng chảy
• 3.3. Kết quả kiểm định mô hình MIKE NAM
• 3.4. Kết quả mô phỏng dòng chảy các nhánh nhập lưu vùng biển hồ Tonle Sap
• 3.5. Kết quả mô phỏng thủy lực từ mô hình MIKE 11
• 3.6. Kết quả hiệu chỉnh thông số mô hình
• 3.7. Kết quả kiểm định mô hình
• 3.8. Kết quả mô phỏng thủy lực từ mô hình 2D-FEM
• 3.9. Đánh giá vai trò điều tiết của vùng biển hồ Tonle Sap
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về hồ Tonle Sap

Hồ Tonle Sap là hồ nước ngọt lớn nhất ở Đông Nam Á, có vai trò quan trọng trong hệ thống thủy văn của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Hồ này không chỉ cung cấp nước cho nông nghiệp mà còn điều tiết dòng chảy, góp phần giảm thiểu tác động của lũ lụt và hạn hán. Đặc điểm hình thái của hồ thay đổi đáng kể giữa mùa khô và mùa lũ, với diện tích và thể tích nước lớn vào mùa lũ. Theo nghiên cứu, vào mùa lũ, mực nước trong hồ có thể lên tới 50-80 km³, trong khi vào mùa khô, lượng nước giảm xuống chỉ còn khoảng 1-2 km³. Sự thay đổi này tạo ra dòng chảy ngược từ sông Mê Công vào hồ, góp phần điều tiết lượng nước chảy xuống vùng hạ lưu. Hồ Tonle Sap không chỉ là nguồn nước mà còn là nơi sinh sống của nhiều loài thủy sản, tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế xã hội của khu vực.

II. Tác động của hồ Tonle Sap đến dòng chảy vùng Đồng bằng sông Cửu Long

Hồ Tonle Sap đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết dòng chảy của sông Mê Công, đặc biệt trong mùa lũ. Khi mực nước trên sông Mê Công cao hơn mực nước trong hồ, nước sẽ chảy ngược vào hồ, làm giảm lượng nước lũ chảy xuống Đồng bằng sông Cửu Long. Ngược lại, trong mùa khô, khi mực nước trong hồ cao hơn, nước từ hồ sẽ chảy ra sông Mê Công, cung cấp nước cho các hoạt động nông nghiệp và sinh hoạt, đồng thời giúp giảm thiểu tình trạng xâm nhập mặn. Điều này cho thấy vai trò của hồ Tonle Sap trong việc duy trì sự cân bằng sinh thái và cung cấp nước cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Theo các nghiên cứu, việc hiểu rõ cơ chế này là rất cần thiết để xây dựng các biện pháp quản lý nước hiệu quả trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

III. Đánh giá môi trường và sinh thái của hồ Tonle Sap

Hồ Tonle Sap không chỉ là một nguồn nước quan trọng mà còn có giá trị sinh thái to lớn. Hồ này là nơi cư trú của hàng triệu loài động thực vật, trong đó có nhiều loài có giá trị kinh tế cao như cá và tôm. Hệ sinh thái của hồ rất đa dạng và phong phú, đóng góp vào sự phát triển bền vững của khu vực. Tuy nhiên, hồ cũng đang đối mặt với nhiều thách thức như ô nhiễm nước, biến đổi khí hậu và áp lực từ phát triển đô thị. Việc đánh giá môi trường và sinh thái của hồ là cần thiết để bảo vệ và duy trì nguồn tài nguyên quý giá này. Các nghiên cứu cho thấy rằng, việc quản lý bền vững hồ Tonle Sap sẽ không chỉ bảo vệ môi trường mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

IV. Kiến nghị và giải pháp bảo vệ hồ Tonle Sap

Để bảo vệ hồ Tonle Sap và tăng cường vai trò của nó trong việc điều tiết dòng chảy vùng Đồng bằng sông Cửu Long, cần có những biện pháp quản lý nước hợp lý và bền vững. Các giải pháp có thể bao gồm việc nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của hồ, thực hiện các chương trình bảo vệ môi trường, và phát triển các dự án nghiên cứu khoa học về sinh thái hồ. Ngoài ra, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các quốc gia trong khu vực để quản lý tài nguyên nước một cách hiệu quả. Chính phủ và các tổ chức liên quan cần đầu tư vào các công trình hạ tầng và công nghệ để theo dõi và bảo vệ chất lượng nước trong hồ. Việc thực hiện các giải pháp này sẽ góp phần đảm bảo sự phát triển bền vững cho cả hồ Tonle Sap và vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là vùng đồng bằng lớn và quan trọng của Việt Nam, chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi các hiện tượng thiên nhiên như lũ lụt, hạn hán và xâm nhập mặn. Trung bình cứ 4-6 năm, khu vực này lại xảy ra một trận lũ lớn, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản. Năm 2011, mực nước lũ duy trì ở mức cao trong gần một tháng, làm ngập sâu, ảnh hưởng đến hàng triệu người và gây thiệt hại kinh tế ước tính hàng nghìn tỷ đồng. Năm 2016, đợt hạn hán và xâm nhập mặn nghiêm trọng nhất trong vòng 100 năm qua đã làm thiệt hại trên 160.000 ha đất canh tác, với tổng thiệt hại kinh tế lên đến khoảng 5.500 tỷ đồng.

Trong bối cảnh đó, vai trò điều tiết dòng chảy của vùng biển hồ Tonle Sap (Campuchia) đối với vùng ĐBSCL trở nên đặc biệt quan trọng. Tonle Sap là hồ nước ngọt tự nhiên lớn nhất Đông Nam Á, có khả năng điều tiết dòng chảy mùa lũ và mùa kiệt của sông Mê Công, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến chế độ thủy văn vùng hạ lưu, bao gồm ĐBSCL. Hồ có thể tích thay đổi từ khoảng 1-2 km³ vào mùa khô đến 50-80 km³ vào mùa lũ, đóng vai trò như một bể chứa tự nhiên giúp giảm lũ và cung cấp nước mùa khô.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá vai trò điều tiết dòng chảy của vùng biển hồ Tonle Sap đối với vùng ĐBSCL dựa trên các mô hình toán thủy văn và thủy lực kết hợp với số liệu quan trắc thực tế trong giai đoạn 2009-2011. Nghiên cứu tập trung phân tích các đặc trưng thủy văn như mực nước, lưu lượng và vận tốc dòng chảy tại các vị trí quan trọng, nhằm làm cơ sở cho các giải pháp quản lý tài nguyên nước và giảm thiểu thiệt hại do thiên tai tại ĐBSCL.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm vùng hạ lưu sông Mê Công từ Kraite (Campuchia), vùng biển hồ Tonle Sap và toàn bộ vùng ĐBSCL thuộc Việt Nam. Nghiên cứu có ý nghĩa lớn trong việc cung cấp dữ liệu khoa học phục vụ quản lý tài nguyên nước, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững vùng ĐBSCL.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình thủy văn-thủy lực hiện đại để mô phỏng và phân tích dòng chảy trong lưu vực sông Mê Công và vùng biển hồ Tonle Sap. Hai mô hình chính được áp dụng là:

• Mô hình thủy văn MIKE NAM: Mô hình này sử dụng cấu trúc bể chứa tuyến tính để mô phỏng quá trình mưa - dòng chảy, phù hợp với lưu vực lớn và phức tạp. MIKE NAM giúp xác định lưu lượng dòng chảy từ 12 tiểu lưu vực đổ vào vùng biển hồ Tonle Sap, dựa trên chuỗi số liệu mưa ngày và các thông số thủy văn đặc trưng.

• Mô hình thủy lực MIKE 11: Đây là mô hình thủy lực một chiều, giải hệ phương trình Saint-Venant để mô phỏng dòng chảy trong các sông và kênh chính. MIKE 11 được sử dụng để mô phỏng mực nước, lưu lượng và vận tốc dòng chảy trong vùng nghiên cứu, với hiệu chỉnh và kiểm định dựa trên số liệu quan trắc thực tế.

Ngoài ra, mô hình thủy lực hai chiều 2D-FEM được sử dụng để mô phỏng chi tiết các đặc trưng thủy động lực như vận tốc dòng chảy và phân bố mực nước trên toàn vùng đồng bằng hạ lưu sông Mê Công, bao gồm cả vùng biển hồ Tonle Sap. Mô hình này giải hệ phương trình sóng nước nông bằng phương pháp phần tử hữu hạn, cho phép mô phỏng chính xác các hiện tượng phức tạp như ngập lụt và dòng chảy đa chiều.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu bao gồm: dòng chảy ngược mùa lũ, dòng chảy mùa kiệt, điều tiết dòng chảy tự nhiên, lưu lượng dòng chảy, mực nước và vận tốc dòng chảy.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu khí tượng (mưa ngày, bốc hơi trung bình) và thủy văn (lưu lượng, mực nước, vận tốc dòng chảy) thu thập trong giai đoạn 2009-2011 tại các trạm quan trắc trong lưu vực sông Mê Công, vùng biển hồ Tonle Sap và ĐBSCL. Dữ liệu địa hình và địa chất cũng được sử dụng để xây dựng mô hình.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Thu thập số liệu thực địa: Thu thập và tổng hợp số liệu khí tượng, thủy văn, địa hình phục vụ xây dựng và hiệu chỉnh mô hình.

• Phân tích kế thừa có chọn lọc: Sử dụng các kết quả nghiên cứu trước đây để làm cơ sở, đồng thời cập nhật các yếu tố mới như tác động của đập thủy điện và biến đổi khí hậu.

• Phân tích thống kê: Tổng hợp, phân tích số liệu để đánh giá hiện trạng và xu hướng dòng chảy.

• Mô hình toán thủy văn và thủy lực: Thiết lập và hiệu chỉnh mô hình MIKE NAM, MIKE 11 và 2D-FEM để mô phỏng dòng chảy, mực nước và vận tốc dòng chảy trong vùng nghiên cứu.

Cỡ mẫu dữ liệu bao gồm 12 tiểu lưu vực chính đổ vào vùng biển hồ Tonle Sap với diện tích tổng cộng khoảng 48.000 km². Phương pháp chọn mẫu dựa trên các trạm quan trắc có số liệu đầy đủ và đại diện cho các tiểu lưu vực. Phương pháp phân tích số liệu sử dụng các thuật toán giải phương trình vi phân phi tuyến, phương pháp sai phân hữu hạn và phần tử hữu hạn để giải các mô hình thủy lực.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2009 đến 2011, tập trung vào phân tích chuỗi số liệu mưa, lưu lượng và mực nước trong giai đoạn này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Lưu lượng dòng chảy từ các tiểu lưu vực vào vùng biển hồ Tonle Sap: Mô hình MIKE NAM cho thấy tổng lưu lượng dòng chảy từ 12 tiểu lưu vực đổ vào hồ dao động từ khoảng 2.000 đến 9.000 m³/s trong mùa lũ, chiếm phần lớn tổng lượng nước bổ sung cho hồ. Lưu lượng đỉnh lũ tại các cửa ra tiểu lưu vực có sai số kiểm định dưới 10%, đảm bảo độ tin cậy của mô hình.

2. Đặc trưng dòng chảy trong vùng ĐBSCL: Mô hình MIKE 11 mô phỏng mực nước và lưu lượng dòng chảy tại các vị trí quan trọng như Tân Châu, Châu Đốc, Mỹ Thuận và Cần Thơ với sai số mực nước trung bình dưới 15 cm và sai số lưu lượng dưới 12%. Lưu lượng đỉnh lũ qua biên giới Việt Nam - Campuchia giảm khoảng 20-30% so với lưu lượng đỉnh lũ tại Kratie do tác động điều tiết của hồ Tonle Sap.

3. Vai trò điều tiết dòng chảy của vùng biển hồ Tonle Sap: Hồ Tonle Sap có khả năng điều tiết tổng lượng nước lũ từ 20 đến 60 km³, làm giảm đáng kể lưu lượng đỉnh lũ xuống vùng hạ lưu. Đồng thời, hồ cung cấp từ 50 đến 110 km³ nước vào mùa kiệt, giúp tăng dòng chảy mùa khô và giảm xâm nhập mặn vào sâu trong đất liền ĐBSCL.

4. Mô hình 2D-FEM mô phỏng thủy động lực: Kết quả mô phỏng cho thấy sự phân bố vận tốc dòng chảy và mực nước trong vùng đồng bằng hạ lưu sông Mê Công và vùng biển hồ Tonle Sap phù hợp với số liệu quan trắc thực tế. Mô hình thể hiện rõ các vùng ngập lụt và dòng chảy phức tạp, hỗ trợ đánh giá chính xác vai trò điều tiết của hồ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của khả năng điều tiết dòng chảy của hồ Tonle Sap là do hiện tượng dòng chảy ngược mùa lũ từ sông Mê Công vào hồ, làm tăng thể tích nước hồ lên gấp 20-30 lần so với mùa khô. Quá trình này giúp giảm lưu lượng đỉnh lũ xuống vùng hạ lưu, hạn chế ngập lụt nghiêm trọng tại ĐBSCL. Ngược lại, vào mùa kiệt, nước từ hồ chảy ra sông Mê Công, cung cấp nước cho tưới tiêu và giảm xâm nhập mặn.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả mô phỏng và phân tích trong luận văn cập nhật các yếu tố mới như tác động của các đập thủy điện và biến đổi khí hậu, cho thấy vai trò điều tiết của hồ Tonle Sap vẫn duy trì nhưng có xu hướng giảm do sự thay đổi lưu lượng nước thượng nguồn. Điều này phù hợp với báo cáo của Ủy hội sông Mê Công và các nghiên cứu quốc tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ lưu lượng dòng chảy theo thời gian tại các cửa ra tiểu lưu vực, biểu đồ mực nước thực đo và mô phỏng tại các vị trí quan trắc, cũng như bản đồ phân bố vận tốc dòng chảy và mực nước ngập lụt từ mô hình 2D-FEM.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quan trắc và cập nhật dữ liệu thủy văn: Thiết lập hệ thống quan trắc đồng bộ tại các vị trí quan trọng trong lưu vực sông Mê Công và vùng biển hồ Tonle Sap để cập nhật dữ liệu liên tục, phục vụ hiệu chỉnh mô hình và dự báo chính xác hơn. Chủ thể thực hiện: các cơ quan thủy lợi và môi trường trong vòng 1-2 năm.

2. Phát triển và ứng dụng mô hình thủy văn-thủy lực tích hợp: Nâng cấp mô hình hiện có, kết hợp mô hình một chiều và hai chiều để mô phỏng chính xác hơn các hiện tượng dòng chảy phức tạp, hỗ trợ quản lý tài nguyên nước và phòng chống thiên tai. Chủ thể thực hiện: các viện nghiên cứu và trường đại học trong 3 năm tới.

3. Xây dựng kế hoạch quản lý tổng hợp lưu vực sông Mê Công: Đề xuất các biện pháp điều tiết dòng chảy hợp lý, cân bằng lợi ích giữa các quốc gia trong lưu vực, giảm thiểu tác động tiêu cực của các công trình thủy điện và biến đổi khí hậu. Chủ thể thực hiện: Ủy hội sông Mê Công và các cơ quan quản lý liên quan trong 5 năm.

4. Thúc đẩy hợp tác quốc tế trong quản lý lưu vực sông Mê Công: Tăng cường trao đổi thông tin, phối hợp nghiên cứu và xây dựng chính sách chung nhằm bảo vệ và phát triển bền vững vùng biển hồ Tonle Sap và ĐBSCL. Chủ thể thực hiện: các tổ chức quốc tế, chính phủ các nước liên quan trong 3-5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý tài nguyên nước và môi trường: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách quản lý nước, phòng chống thiên tai và thích ứng biến đổi khí hậu tại ĐBSCL và lưu vực sông Mê Công.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực thủy văn, thủy lực và biến đổi khí hậu: Nghiên cứu mô hình và kết quả phân tích chi tiết giúp hiểu rõ hơn về cơ chế điều tiết dòng chảy tự nhiên và tác động của các yếu tố môi trường.

3. Các cơ quan hoạch định chính sách và phát triển vùng: Thông tin về vai trò của hồ Tonle Sap hỗ trợ trong việc lập kế hoạch phát triển bền vững, bảo vệ sinh thái và phát triển kinh tế vùng ĐBSCL.

4. Các tổ chức quốc tế và dự án phát triển liên quan đến lưu vực sông Mê Công: Luận văn cung cấp dữ liệu và phân tích cập nhật, hỗ trợ các chương trình hợp tác quốc tế về quản lý tài nguyên nước và bảo tồn môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Vùng biển hồ Tonle Sap có vai trò gì trong điều tiết dòng chảy vùng ĐBSCL?
   Vùng biển hồ Tonle Sap đóng vai trò điều tiết dòng chảy bằng cách chứa và giải phóng nước theo mùa, giảm lưu lượng đỉnh lũ mùa mưa và tăng dòng chảy mùa khô, giúp giảm ngập lụt và xâm nhập mặn tại ĐBSCL.

2. Mô hình nào được sử dụng để mô phỏng dòng chảy trong nghiên cứu này?
   Nghiên cứu sử dụng mô hình thủy văn MIKE NAM để mô phỏng mưa - dòng chảy, mô hình thủy lực một chiều MIKE 11 và mô hình thủy lực hai chiều 2D-FEM để mô phỏng mực nước, lưu lượng và vận tốc dòng chảy.

3. Tác động của các đập thủy điện lên dòng chảy vùng biển hồ Tonle Sap như thế nào?
   Các đập thủy điện làm giảm lưu lượng nước trung bình hàng năm chảy vào hồ khoảng 12-13%, làm giảm diện tích và thời gian nước lớn trong hồ, ảnh hưởng đến khả năng điều tiết dòng chảy và sinh thái vùng hạ lưu.

4. Làm thế nào để dữ liệu mô hình được kiểm định và đảm bảo độ chính xác?
   Dữ liệu mô hình được kiểm định bằng cách so sánh với số liệu quan trắc thực tế về lưu lượng, mực nước và vận tốc dòng chảy tại các trạm quan trắc trong giai đoạn nghiên cứu, với sai số chấp nhận được dưới 15%.

5. Nghiên cứu này có thể hỗ trợ gì cho việc thích ứng biến đổi khí hậu tại ĐBSCL?
   Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để hiểu rõ vai trò điều tiết dòng chảy tự nhiên, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý nước hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại do lũ lụt và hạn mặn, góp phần nâng cao khả năng thích ứng biến đổi khí hậu.

Kết luận

• Vùng biển hồ Tonle Sap có vai trò quan trọng trong điều tiết dòng chảy mùa lũ và mùa kiệt của sông Mê Công, ảnh hưởng trực tiếp đến chế độ thủy văn vùng ĐBSCL.
• Mô hình thủy văn MIKE NAM và mô hình thủy lực MIKE 11, 2D-FEM được hiệu chỉnh và kiểm định thành công, mô phỏng chính xác các đặc trưng dòng chảy trong vùng nghiên cứu.
• Hồ Tonle Sap có khả năng điều tiết tổng lượng nước lũ từ 20 đến 60 km³ và cung cấp nước mùa khô từ 50 đến 110 km³, giúp giảm thiệt hại do thiên tai tại ĐBSCL.
• Tác động của các đập thủy điện và biến đổi khí hậu đang làm giảm khả năng điều tiết dòng chảy của hồ, đòi hỏi các giải pháp quản lý tổng hợp và hợp tác quốc tế.
• Các bước tiếp theo bao gồm tăng cường quan trắc, phát triển mô hình tích hợp và xây dựng chính sách quản lý lưu vực sông Mê Công bền vững.

Kêu gọi hành động: Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và tổ chức liên quan cần phối hợp chặt chẽ để ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, nhằm bảo vệ và phát triển bền vững vùng ĐBSCL trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TONG QUAN 1-1 Tổng quan về vùng biển hồ Tonle Sap LLL Viti dia lệ Biển Hồ Tonle Sap à một hồ nước ngọt ngập nước theo mùa, gin lễn với sông Tonle ‘Sap và là một nhánh chính của sông Mê Công ở Campuchia. Biển Hỗ có toa độ địa lý từ 1203336” đến 1391312" vĩ độ Bắc và từ 108041'24” đến 1042736” kinh độ Đông, số dạng thuôn đài chạy theo hưởng Tây Bắc - Đông Nam. Biển Hồ chiếm một vùng trùng địa chất (khu vực thấp nhấu) của vùng đồng bằng phù sa và hồ nước rộng lớn ở lưu vực hạ lưu sông Mê Công. Kích thước, chiều dai và lượng nước của hỗ thay đổi đáng kể trong suốt một năm từ điện ;h khoảng 2.500 km `, thể tích hơn 1 tỷ rm và chiều đài 160 km vào tháng IV là cuỗi mùa khôt điện tích tăng lên đến 16,000 kem”, thể tích hỗ hơn 80 tỷ m? và chiều đài là 250 km khi lượng nước wong sông Mê' ‘Cong đạt cực đại và mưa gây ra bởi gió mùa Tây Nam hoạt động mạnh nhất vào tháng IX và đầu tháng X.

[2] Điển Hồ là phin trùng tâm đi tiết quan trọng của hệ thống thủy văn phức tạp và duoc sông Mê Công bỗ sung nước và phù sa hing năm, Sự hình thành vùng đồng bằng trăng tâm là kết quả của hàng triệu năm lắng đọng phù sa từ sông Mê Công. Biển Hồ Tonle Sap và sông Tonle Sap là một đại diện về đồng chảy của lưu vực hạ lưu sông Mê Công, chậm nhưng liên tục. Biển động hàng năm của lượng nước sông Mê Công, được bd sung bởi chế độ gió mùa châu A và và là nguyên nhân gây ra sự đảo ngược đồng chảy duy nhất trên sông Tonle Sap. [3] Khác với nhiễu hd tự nhiên khác, Biển Hỗ là sự liên thông trực tiếp và thường xuyên với sông Mê Công qua sông Tonle Sap và một phần vũng đồng bằng ngập Ii bởi phải sông Mê Công, Do đó, e! độ thuỷ văn của Biển on cquan hệ chặt chẽ với đồng chảy của sông Mê Công và có sự dao động hàng năm cùng với sông Mê Công.

Nhờ sự dao động mye nước hàng năm và đặc điểm hồ nông, diện tích mặt nước lớn sinh thái ở Biển Hồ rit đa dang và đặc biệt. Sản lượng sinh học của Biển Hỗ rất lớn, đặc biệt là sản lượng cá sản sinh và phát tién trong Biển HỒ. Trang 13 Tonle Sap và các nhánh nhập lu: "Ngoài mỗi tương ti thuỷ văn chặt chẽ với sông Mê Công, Biển Hồ chịu ảnh hưởng của 12 lưu vực sông nhánh xung quanh với tổng di tích 48. Đồng thời do diện tích mat nước rit rộng nên lượng bốc hoi mặt nước và mưa trực tiếp trên hồ cũng là 2 yếu tổ có anh hưởng đáng ké đến chế độ thuỷ văn của Biển Hỏ.

Do sự đảo ngược dong chấy trên sông Tonle Sap nên Biển Hồ trở thành hỗ chứa điều tiết tự nhiên góp phần giảm lượng đồng chảy mùa lũ và gia ting dòng chảy mùa kiệt của sông Mê Công ở ving đồng bằng châu thé nói chung và Đồng Bằng sông Ci Long của Vi Nam nối riêng. \ bing sông Cứu Long, nằm trọn trong vùng đồng bằng hạ lưu sông Me CCông, có điện tích và dân số lần lượt khoảng 40.5 triệu người huộc 13 tinh và thành phố (Long An, Bến Tre, Tiền Giang, Đẳng Tháp, Kién Giang, An Giang. Vinh Long, Tra Vinh, Cẩn Thơ, Hậu Giang, Sóc Trăng, Bạc Liều và Cà Mau). "rong số I3 tỉnh và thành phố vùng Đằng bằng sông Cửu Long có 2 tỉnh nằm trong vùng kinh tế rọng điểm phía Nam (Tién Giang và Long An) và # ỉnh nằm trong vùng kinh tế trọng điểm ving Đẳng bằng sông Cửu Long (Cin Thơ, An Giang, Kiên Giang và Cà Mau).

Thể mạnh của vùng Ding bằng Sông Cửu Long chủ yếu là nông nghiệp, đặc biệt là lúa nước (với sản lượng lúa nước của vùng chiểm khoảng 57% của cả nước) ‘va nuôi trong, chế biển thủy sản. Bang thống kê diện tích các tiểu lưu vực [4] ST? | Tên tiêu lưu vực “Tên cửa ra Điện tích (km?) 1 | Stung Chinit Kompong Thmar 4. 2 | Stung Sen Kompong Thom 14.000 3__| Stung Stung Kompong Chen 1.895 4 | Stung Chikreng Kompong Kdey 1.920 5 _| Stung Seam Reap Í Cầu UNTAC 670 6 | Stung Sreng Kralanh 8175 7 _| Stung Sisophon Sisophon 4310 8. | StungMongkol Borey MongkolBorsy 4.170 9 | Stung Sangker Í Battambang 3.230 10 | Stung Dauntri Í Maung 835 11 | Stung Pursat Bak Trakoun 4.480 12__| Stung Boribo Boribo 869 1.

Đặc diém địa hình Vang Biển Hồ Tonle Sap bị bao quanh béi day Phnom Kravanh vàdãy núi Damrei (Con Voi) ở phía Tây Nam và ở phía Bắc là diy núi Dangrek, vùng ven sông. ‘Tonle Sap có địa hình gon sóng theo lưu vực sông và khu vực hi Tonle Sap có độ cao cđưới 100m. Dãy nữi Dangrek tại mép phía bắc của lưu vực sông Tonle Sap bao gm một vách núi dốc đúng với độ cao trung bình khoảng 500 m, điểm cao nhất trong số 449 dat đến hơn T00 m. Về mat địa hình trong lòng Biển Hỗ có dang lòng chảo nông, đây phẳng.

Dung tích chứa của hồ rất lớn. Ở độ sâu L1m, Biển Hỗ có dung tích trên 84 tỷ m và diện ích mặt thoáng là 14. Quan hệ địa hình lòng hỗ trình bày ở Biing L2 Trang 15 stn làn lên ke Lên Hình 1. Bản đỗ dja hình vàng Biển HỖ Tonle Sap và khí vực phụ cận Bảng 1.

Quan hệ địa hình Biên H [4] Cao độ | Digntich | Dungtich | Caođộ | Diệntích | Dungtíh cm) | tem?) | (im) | (mì (km) (triệu m)) 05 0 0 40 5. Đặc điểm khí hậu, khí tượng.1 Lượng mica Tình 1.Bén đồ phân bổ lượng mưa theo địa hình tai Campuchia Mua là một trong những yếu tổ cơ bản của khí hậu có quan hệ mật thiết đến đời sông, son người cũng như các hoạt động kính tế - xã hội. Lượng mưa trung bình tại “Campuchia thường dao động từ 1. Lượng mura trung bình từ tháng IV.

cđến thang IX ở bản địa Tonle Sap là 1.500mm, song thay đổi đáng kể giữa các Trang 17 năm. Lượng mưa xung quanh bồn địa tăng theo độ cao. Lượng mưa lớn nhất là ở dãy núi dọc theo bờ biển Tây Nam, với từ 2.000mm hàng năm do ảnh. hướng của gió mùa Tây Nam.

Khu vực này có lượng mưa rắt lớn tuy nhiên do địa hình nên hầu hết lượng nước chảy ngay rabiễn, chỉ có một phẫn nhỏ đổ vào các con s ng chảy trong bổn địa. Có thể nhận thấy rõ hon qua bản dé phân bố lượng mưa theo địa hình ở Hình 1. Nhiệt độ trang bình tại một số vị trí vàng Biển HỖ Tonle Sap (đơn vị: °C) Tháng Tram Nam 1.11 IV v|vi|vn|vm|x| x |xi|xu Battambang |25,1/273|29,1 29,8 29,1|28,8|28,1|28,0|27,6|26.4 30,5 30,0|29,0|28,4) 29,3) 28,1|28,6|27,2|24,7| 28,1 Quy luật phân ba phổ biến nhất của nhiệt độ trung bình năm là giảm dẫn theo vĩ độ và độ cao. Nhiệt độ trung bình năm trong dao động từ 27,5 - 28.5'C, trong đó ở vùng đồng vùng đồng bằng trung tâm là 28,4°C và vùng trung du miễn núi xấp xi 28°C, CCác tháng IV và V có nhiệt độ trung bình thing đạt giá tị cao nhất trong năm, đây là thời kỳ mặt trời qua thiên định lẫn thứ nhất đi qua lãnh thổ Campuchia và cũng là thời kỳ mà thời gian mưa chưa nhiều nên không làm giảm đáng kể nén nhiệt độ chung Nhiệt độ ở lại trang thái bình thường theo quy luật của các nước vùng nhiệt đối (nhiệt độ trung bình xắp xi 30°C) Từ thắng XII đến tháng II là mia đông - mùa nhiệt độ thấp, đạt trung bình từ 25 27.5'C, nhiệt độ trung bình thấp nhất xây rà vào tháng XII, trong đó tại Siem Rieap xuống đến 23,2°C, Các tr số nhiệt độ thấp nhất tuyệt đối trong thời gian quan sát đều dưới 16°C và hẳu hết xây ra vào các tháng giữa mùa khô (XH,I va MD.

Tháng XII và LIà thời kỳ hoạt động mạnh me nhất của gió mùa đông bắc, nhiệt độ thấp nhất phố biến từ 14 - 15°C, cá biệt có nơi xuống đến 10,7°C (xây ra tháng XII tại Siem Reap) Trang 18 1.3 BG ẩm Vang Biển Hồ Tonle Sap nằm trong lãnh thd Campuchia, ở đây có sự hình thành hai kỳ khô và dm khác nhau rõ rột trong năm, Vào mia mưa, chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi hồng gió mia Tây Nam thôi từ Ấn Độ Dương và Vịnh Thái Lan mang nhiễu hoi âm, thời kỳ dm kéo dài từ tháng V đến XI. Trong những thing này, độ 4m tương đối trùng bình thing đạt từ 80 đến 85⁄0. Biển trình năm của dm tương tự như biển trình năm của lượng mưa, độ âm trong bình có gi lớn nhất xảy ra ong các thing IX và X, có nơi lên tới 94%, Từ tháng XII đến tháng II là thời kỳ hoạt động của hệ thống gió mùa Đông Bắc mang theo không khí khô lục dia, Do vậy thời kỳ này độ âm đạt giá tị thấp, trung bình đạt từ 71 - 75%, Độ âm trung bình thấp nhất thường xây ra trong các thing II và II, có nơi xuối tới 62%, Thing IV là thing bắt âu chuyển sang mùa. nên không khí mang tính cl i khô và nóng.

Theo phạm vì không gian, giá trị độ âm trung bình năm lớn nhất ở vùng hd Tonle Sap, vùng duyên hãi ven biễn (đạt xp xi 80%). Những nơi có độ âm trung bình năm đạt giá tỉ thấp hơn là vùng cao nguyễn phía đông của Camphuchia. Độ ẩm tương đối trung bình năm (đơn vị: %) Tháng, Trạm 1N mtv] V|VI VI|VH ox | x | xt [xm Năm Batambang | 77| 76 | 74 | 77 | 80 | 80 | 82 | 82 | 85 | 84 83 | 81 | 90.1 Siem Reap | 79 | 70 | 70 | 71 | 76 | 81 | 83 | 83 | 84 | 87 87 | 81 793 Stung Sương | 72 | 62 | 64 | 68 77 | $2 | 90 | 92 | 94 | 90 | 84 | 78 | 79.4 Bắc hoi Bang 1.Béc hơi bình quân thing trung bình nhiễu nm (đơn vị: mm) [4] thing | 1 | H | jW_ V|VI|vn|vm ox] x |Xxi|xu Bốc hoi | 120,9 | 120,4 | 142,6|144,0)124,0111,0114,7|89,9 87,0] 89.9 |108,0127,1 Lượng bốc hơi tháng trung bình nhiều năm biển đổi từ 87,0 - 140mmiting và phân hông đều. Tháng có lượng bốc hơi lớn thường từ tháng XI năm trước đến tháng V năm sau, lượng bốc hơi từ 120,4 - 144.0mm/tháng.

Lượng bốc hơi tháng nhỏ nhất Trang 19 thường xây ra vio tháng VIII đến tháng X, là thời kỳ gió mùa Tây Nam hoạt động mạnh gây âm ớt, mưa nhiễu, lượng bốc hơi thắng trung bình từ 87,0 - 89.