Luận văn thạc sĩ khoa học đánh giá trữ lượng chất lượng nước dưới đất trong thành tạo bazan phục vụ cấp nước sinh hoạt và đề xuất các giải pháp khai thác bền vững nguồn nước dưới đất tỉnh gia lai

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá trữ lượng chất lượng nước dưới đất trong thành tạo bazan phục vụ cấp nước sinh hoạt và đề, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Vân
• Người hướng dẫn: GS. Lê Đình Thành
• Trường học: Trường Đại Học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Đánh Giá Trữ Lượng Và Chất Lượng Nước Dưới Đất Tỉnh Gia Lai: Giải Pháp Khai Thác Bền Vững
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN KHAI THÁC, SỬ DỤNG NƯỚC DƯỚI ĐẤT TỈNH GIA LAI
• 1.1. Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Gia Lai
• 1.2. Tổng quan về khai thác và sử dụng nước dưới đất tỉnh Gia Lai
• 1.2.1. Khai thác nước cho ăn uống sinh hoạt ở nông thôn
• 1.2.2. Hiện trạng cấp nước đô thị
• 1.2.3. Hiện trạng cấp nước cho nông nghiệp
• 1.3. Tổng quan các phương pháp bảo vệ tài nguyên nước ngầm
• 1.3.1. Phương pháp giếng khai thác
• 1.3.2. Kỹ thuật bổ sung nhân tạo trực tiếp dưới bề mặt
• 1.3.3. Kỹ thuật bổ sung nhân tạo gián tiếp
• 1.4. Tổng kết chương
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ TRỮ LƯỢNG, CHẤT LƯỢNG NƯỚC TRONG THÀNH TẠO BAZAN PHỤC VỤ CẤP NƯỚC SINH HOẠT
• 2.1. Đánh giá tài nguyên nước tỉnh Gia Lai
• 2.1.1. Nguồn tài nguyên nước mưa
• 2.1.2. Đánh giá tình hình khai thác và hạ thấp mực nước ngầm tại tỉnh Gia Lai
• 2.1.3. Đánh giá hiện trạng tài nguyên nước dưới đất tỉnh Gia Lai
• 2.2. Nguyên tắc đánh giá
• 2.3. Đánh giá trữ lượng nước dưới đất tỉnh Gia Lai
• 2.4. Đánh giá hiện trạng chất lượng nước dưới đất tỉnh Gia Lai
• 2.4.1. Phân vùng trữ lượng nước dưới đất tỉnh Gia Lai
• 2.4.2. Phân vùng chất lượng nước dưới đất tại tỉnh Gia Lai
• 2.5. Tổng kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP KHAI THÁC BỀN VỮNG NGUỒN NƯỚC DƯỚI ĐẤT TỈNH GIA LAI
• 3.1. Căn cứ đề xuất giải pháp
• 3.2. Giải pháp phi công trình
• 3.3. Giải pháp công trình
• 3.3.1. Định hướng cho giải pháp công trình. Nghiên cứu cụ thể thiết kế công trình bồi bổ nước dưới đất cho một trường hợp cụ thể
• 3.3.2. Tính toán thiết kế kênh thu gom nước mưa. Tính toán bể bổ cập
• 3.3.3. Giếng khai thác
• 3.3.4. Đánh giá hiệu quả khai thác
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc điểm về điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội tỉnh Gia Lai

Tỉnh Gia Lai, nằm ở vùng Bắc Tây Nguyên, có diện tích tự nhiên 15.536,93 km², với địa hình chủ yếu là đồi núi và cao nguyên. Địa hình này không chỉ tạo nên cảnh quan đa dạng mà còn ảnh hưởng đến nguồn tài nguyên nước dưới đất. Theo nghiên cứu, tổng trữ lượng nước mặt của Gia Lai khoảng 23 tỷ m³, trong khi tổng lượng dòng ngầm ước tính khoảng 950 triệu m³/năm. Điều này cho thấy trữ lượng nước dưới đất của tỉnh có tiềm năng lớn. Tuy nhiên, tình trạng thiếu nước sinh hoạt đang gia tăng do quản lý tài nguyên nước chưa hợp lý. Sự gia tăng khai thác nước ngầm không kiểm soát đã dẫn đến tình trạng hạ thấp mực nước ngầm, ảnh hưởng đến khả năng cung cấp nước cho sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp.

1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên

Gia Lai có khí hậu nhiệt đới gió mùa, với hai mùa rõ rệt là mùa mưa và mùa khô. Lượng mưa trung bình hàng năm đạt khoảng 1.500 mm, nhưng phân bố không đồng đều. Địa hình cao nguyên và đồi núi tạo điều kiện cho việc tích tụ nước mưa, nhưng cũng gây khó khăn trong việc khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn nước. Việc bảo vệ tài nguyên nước trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang diễn ra.

1.2. Điều kiện kinh tế xã hội

Gia Lai là tỉnh có nhiều dân tộc sinh sống, với dân số khoảng 1.696.000 người. Kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, trong đó cây công nghiệp như cà phê, cao su là những sản phẩm chủ lực. Tuy nhiên, tình trạng thiếu nước sinh hoạt đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của người dân, đặc biệt là ở khu vực nông thôn. Việc quản lý nguồn nước và khai thác nước ngầm cần được cải thiện để đảm bảo an ninh nước cho người dân.

II. Đánh giá trữ lượng và chất lượng nước dưới đất

Việc đánh giá trữ lượng nước dưới đất tại tỉnh Gia Lai cho thấy nguồn nước ngầm chủ yếu tập trung trong các thành tạo bazan. Kết quả điều tra cho thấy tổng trữ lượng nước ngầm là khá lớn, tuy nhiên, chất lượng nước đang bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm từ hoạt động nông nghiệp và sinh hoạt. Nhiều khu vực có chỉ số ô nhiễm như BOD, COD và nitrat vượt mức cho phép. Điều này đặt ra thách thức lớn cho việc khai thác và sử dụng tài nguyên nước một cách bền vững.

2.1. Đánh giá tài nguyên nước tỉnh Gia Lai

Theo số liệu thống kê, tỉnh Gia Lai có khoảng 950 triệu m³ nước ngầm/năm. Tuy nhiên, việc khai thác nước ngầm diễn ra phổ biến mà không có sự giám sát chặt chẽ, dẫn đến tình trạng suy giảm mực nước. Các yếu tố như biến đổi khí hậu và sự gia tăng nhu cầu sử dụng nước đã làm gia tăng áp lực lên tài nguyên nước dưới đất. Đánh giá hiện trạng này là cần thiết để có những biện pháp quản lý hiệu quả.

2.2. Đánh giá chất lượng nước dưới đất

Chất lượng nước ngầm tại Gia Lai đang có dấu hiệu suy giảm nghiêm trọng. Nhiều mẫu nước được lấy từ các giếng khoan cho thấy hàm lượng ô nhiễm cao, đặc biệt là ở các khu vực gần khu công nghiệp và nông nghiệp. Việc ô nhiễm này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng mà còn tác động đến các hoạt động sản xuất nông nghiệp. Cần có các giải pháp bảo vệ nguồn nước và cải thiện chất lượng nước để đảm bảo an toàn cho người dân.

III. Đề xuất các giải pháp khai thác bền vững nguồn nước dưới đất

Để khai thác nước ngầm một cách bền vững, cần có những giải pháp đồng bộ từ quản lý đến công nghệ. Việc áp dụng các phương pháp khai thác hiện đại, kết hợp với việc nâng cao ý thức của cộng đồng về bảo vệ tài nguyên nước là rất quan trọng. Ngoài ra, cần xây dựng các chính sách và quy định chặt chẽ về khai thác và sử dụng nước ngầm.

3.1. Giải pháp phi công trình

Các giải pháp phi công trình bao gồm việc tuyên truyền, giáo dục cộng đồng về việc sử dụng nước tiết kiệm và hiệu quả. Cần khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ tài nguyên nước, như trồng cây xanh, bảo vệ nguồn nước tự nhiên. Việc này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao nhận thức của người dân về giá trị của nước dưới đất.

3.2. Giải pháp công trình

Các giải pháp công trình cần được triển khai đồng bộ, bao gồm việc xây dựng các hệ thống thu gom nước mưa, các bể chứa nước ngầm nhân tạo. Việc này sẽ giúp tăng cường khả năng lưu trữ nước và giảm thiểu tình trạng thiếu nước trong mùa khô. Đồng thời, cần có các biện pháp bảo vệ các nguồn nước ngầm khỏi ô nhiễm, đảm bảo chất lượng nước phục vụ cho sinh hoạt và sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Gia Lai, thuộc vùng Bắc Tây Nguyên, có diện tích tự nhiên khoảng 15.537 km² với dân số năm 2016 là gần 1,7 triệu người, mật độ dân số trung bình 87,53 người/km². Đây là khu vực có tài nguyên nước mặt và nước dưới đất phong phú, trong đó tổng trữ lượng nước mặt ước tính khoảng 23 tỷ m³, chủ yếu phân bố trên các hệ thống sông Ba, Sê San và Srépok. Tuy nhiên, đợt hạn hán kỷ lục năm 2014-2015 đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho nông nghiệp và sinh hoạt, với hơn 22.000 ha cây trồng bị thiệt hại và hơn 22.000 hộ dân thiếu nước sinh hoạt, gây thiệt hại kinh tế ước tính gần 373 tỷ đồng.

Nước dưới đất tại Gia Lai chủ yếu nằm trong các thành tạo bazan, có trữ lượng khoảng 950 triệu m³/năm, chất lượng nước khá tốt, phù hợp cho cấp nước sinh hoạt và sản xuất. Tuy nhiên, việc khai thác nước ngầm hiện nay còn tự phát, thiếu kiểm soát, dẫn đến suy giảm mực nước ngầm nghiêm trọng, ảnh hưởng đến khả năng cung cấp nước bền vững. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá trữ lượng và chất lượng nước dưới đất trong thành tạo bazan tỉnh Gia Lai, từ đó đề xuất các giải pháp khai thác bền vững nhằm bảo vệ nguồn tài nguyên nước dưới đất, phục vụ cấp nước sinh hoạt và phát triển kinh tế xã hội địa phương.

Phạm vi nghiên cứu tập trung trên toàn tỉnh Gia Lai, với dữ liệu thu thập trong giai đoạn 2005-2016, bao gồm các số liệu về trữ lượng, chất lượng nước, hiện trạng khai thác và sử dụng nước dưới đất. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực khai thác nước ngày càng tăng, góp phần định hướng quản lý và sử dụng nguồn nước hiệu quả, bền vững tại khu vực Tây Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý tài nguyên nước bền vững, bao gồm:

• Lý thuyết về tài nguyên nước dưới đất: Nghiên cứu đặc điểm địa chất thủy văn, thành tạo bazan và các tầng chứa nước, phân tích trữ lượng và chất lượng nước dưới đất.
• Mô hình khai thác và bổ cập nước ngầm: Áp dụng các kỹ thuật bổ sung nhân tạo trực tiếp và gián tiếp nhằm duy trì mực nước ngầm, giảm thiểu suy giảm trữ lượng.
• Khái niệm quản lý bền vững tài nguyên nước: Tập trung vào cân bằng giữa khai thác và bổ sung, bảo vệ chất lượng nước, và phát triển kinh tế xã hội phù hợp với điều kiện tự nhiên.

Các khái niệm chính bao gồm: trữ lượng nước dưới đất, chất lượng nước, thành tạo bazan, bổ cập nhân tạo, khai thác bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ các báo cáo điều tra tài nguyên nước, số liệu quan trắc mưa, dòng chảy, mực nước ngầm, chất lượng nước, cùng với khảo sát thực địa và phỏng vấn các cơ quan quản lý, cộng đồng dân cư. Cỡ mẫu gồm hơn 80 điểm lấy mẫu nước dưới đất và hơn 2.000 giếng khoan khảo sát trên toàn tỉnh.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích thống kê và thủy lực: Đánh giá trữ lượng nước dưới đất dựa trên kết quả hút nước thí nghiệm, phân tích biến động mực nước theo mùa.
• Phân vùng bản đồ số (ArcGIS): Phân vùng trữ lượng và chất lượng nước dưới đất theo lưu vực sông và địa giới hành chính.
• Phân tích chất lượng nước: Xác định các chỉ tiêu hóa lý như pH, độ khoáng hóa, hàm lượng các ion, so sánh với tiêu chuẩn QCVN về nước sinh hoạt.
• Phương pháp điều tra và tham vấn: Thu thập thông tin hiện trạng khai thác, quản lý và sử dụng nước dưới đất từ các cấp chính quyền và cộng đồng.

Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2015 đến 2018, đảm bảo thu thập dữ liệu đầy đủ cho các mùa mưa và khô, nhằm phản ánh chính xác biến động tài nguyên nước dưới đất tại Gia Lai.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Trữ lượng nước dưới đất trong thành tạo bazan: Tổng trữ lượng nước dưới đất ước tính khoảng 950 triệu m³/năm, trong đó tầng chứa nước bazan Pleistocen trung bình có khả năng chứa nước từ nghèo đến rất giàu, với lưu lượng hút nước thí nghiệm dao động từ 0,38 đến 10,38 l/s. Phân bố trữ lượng không đồng đều, tập trung chủ yếu tại khu vực thành phố Pleiku và các huyện lân cận.

2. Chất lượng nước dưới đất: Nước dưới đất chủ yếu thuộc loại bicarbonat natri và bicarbonat magiê-natri, độ khoáng hóa từ 0,05 đến 0,46 g/l, pH dao động từ 6,5 đến 8,0, đạt tiêu chuẩn nước sinh hoạt theo QCVN. Tuy nhiên, một số khu vực như TP. Pleiku và các huyện Chư Sê, Chư Prông có dấu hiệu ô nhiễm nhẹ với các chỉ tiêu như sắt, nitrat và phèn.

3. Hiện trạng khai thác và sử dụng nước dưới đất: Tổng lượng nước khai thác phục vụ sinh hoạt và sản xuất khoảng 12.000 m³/ngày, trong đó nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn với 1,15 triệu m³/năm (khoảng 95% tổng lượng nước sử dụng). Việc khai thác nước ngầm tự phát, đặc biệt là khoan giếng tưới cà phê, hồ tiêu, đã làm mực nước ngầm giảm sâu, gây ảnh hưởng đến khả năng khai thác lâu dài.

4. Biến động mưa và dòng chảy: Lượng mưa trung bình năm tại Gia Lai dao động từ 2.200 đến 2.400 mm, phân bố không đều theo mùa với 85-95% lượng mưa tập trung vào mùa mưa (tháng 5-10). Dòng chảy sông suối cũng biến động mạnh theo mùa, với lưu lượng mùa lũ chiếm khoảng 70% tổng dòng chảy năm, gây khó khăn trong việc trữ nước và bổ cập nước ngầm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân suy giảm mực nước ngầm chủ yếu do khai thác quá mức, thiếu kiểm soát và quản lý chưa hiệu quả, đặc biệt là ở các vùng nông thôn và khu vực trồng cây công nghiệp. So với các nghiên cứu trong khu vực Tây Nguyên, Gia Lai có tiềm năng nước dưới đất lớn nhưng đang bị khai thác không bền vững, dẫn đến nguy cơ cạn kiệt nguồn nước trong tương lai gần.

Chất lượng nước dưới đất nhìn chung tốt, phù hợp cho cấp nước sinh hoạt, tuy nhiên cần chú ý kiểm soát ô nhiễm từ hoạt động nông nghiệp và sinh hoạt. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố trữ lượng nước theo lưu vực sông và bản đồ phân vùng chất lượng nước dưới đất, giúp minh họa rõ ràng sự phân bố không đồng đều và các khu vực cần ưu tiên bảo vệ.

Việc phân tích biến động mưa và dòng chảy cho thấy cần có các giải pháp tích trữ nước mùa mưa để bổ cập cho tầng chứa nước bazan, giảm áp lực khai thác trong mùa khô. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc xây dựng các chính sách quản lý tài nguyên nước dưới đất bền vững tại Gia Lai.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng hệ thống giám sát và quản lý khai thác nước ngầm: Thiết lập mạng lưới quan trắc mực nước và chất lượng nước dưới đất, kiểm soát chặt chẽ việc khoan giếng mới, đặc biệt tại các vùng có nguy cơ suy giảm mực nước cao. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường Gia Lai, trong vòng 1-2 năm.

2. Phát triển các công trình bổ cập nhân tạo nước ngầm: Áp dụng kỹ thuật bổ sung trực tiếp và gián tiếp như giếng khoan bổ cập, hồ chứa kết hợp giếng bổ cập, đập ngầm để tăng trữ lượng nước dưới đất, giảm thiểu suy giảm mực nước trong mùa khô. Thời gian triển khai: 3-5 năm, chủ thể: UBND tỉnh, các đơn vị tư vấn kỹ thuật.

3. Khuyến khích sử dụng nước tiết kiệm và công nghệ tưới tiên tiến trong nông nghiệp: Áp dụng tưới nhỏ giọt, tưới phun nhằm giảm lượng nước sử dụng, đồng thời hạn chế khai thác nước ngầm tự phát. Chủ thể: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các hợp tác xã nông nghiệp, trong 2-3 năm tới.

4. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ nguồn nước dưới đất: Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo, truyền thông về khai thác bền vững, bảo vệ chất lượng nước, hạn chế ô nhiễm nguồn nước. Chủ thể: Sở Giáo dục và Đào tạo, các tổ chức xã hội, liên tục trong dài hạn.

5. Hoàn thiện chính sách pháp luật và quy hoạch khai thác nước dưới đất: Rà soát, bổ sung các quy định về cấp phép khai thác, xử lý vi phạm, đồng thời xây dựng quy hoạch sử dụng nước dưới đất phù hợp với điều kiện tự nhiên và phát triển kinh tế xã hội tỉnh Gia Lai. Chủ thể: UBND tỉnh, Sở Tài nguyên và Môi trường, trong 1-2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên nước: Sở Tài nguyên và Môi trường, các phòng ban liên quan có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch và giám sát khai thác nước dưới đất hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành Khoa học Môi trường, Thủy văn: Luận văn cung cấp dữ liệu thực nghiệm, phương pháp đánh giá trữ lượng và chất lượng nước dưới đất trong thành tạo bazan, làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo.

3. Doanh nghiệp và hợp tác xã nông nghiệp: Các đơn vị khai thác nước ngầm phục vụ sản xuất nông nghiệp có thể áp dụng các giải pháp kỹ thuật và quản lý bền vững được đề xuất nhằm tối ưu hóa sử dụng nguồn nước.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức phi chính phủ: Nâng cao nhận thức về bảo vệ nguồn nước dưới đất, tham gia giám sát và thực hiện các biện pháp tiết kiệm nước, bảo vệ môi trường nước sinh hoạt.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nước dưới đất ở Gia Lai lại quan trọng cho sinh hoạt và sản xuất?
   Nước dưới đất là nguồn nước chủ yếu cung cấp cho sinh hoạt và nông nghiệp tại Gia Lai, đặc biệt trong mùa khô khi nước mặt khan hiếm. Trữ lượng nước dưới đất khoảng 950 triệu m³/năm, chất lượng tốt, đáp ứng nhu cầu cấp nước bền vững.

2. Hiện trạng khai thác nước ngầm tại Gia Lai như thế nào?
   Hiện nay, khai thác nước ngầm diễn ra phổ biến, nhiều giếng khoan tự phát không có phép, dẫn đến suy giảm mực nước ngầm nghiêm trọng, ảnh hưởng đến khả năng cung cấp nước lâu dài.

3. Các giải pháp bổ cập nước ngầm nào được đề xuất?
   Luận văn đề xuất các kỹ thuật bổ sung nhân tạo như giếng khoan bổ cập, hồ chứa kết hợp giếng bổ cập, đập ngầm nhằm tăng trữ lượng nước dưới đất, giảm áp lực khai thác trong mùa khô.

4. Chất lượng nước dưới đất có đảm bảo an toàn không?
   Chất lượng nước dưới đất tại Gia Lai nhìn chung đạt tiêu chuẩn nước sinh hoạt, tuy nhiên một số khu vực có dấu hiệu ô nhiễm nhẹ cần được kiểm soát và xử lý kịp thời.

5. Làm thế nào để quản lý khai thác nước ngầm hiệu quả?
   Cần xây dựng hệ thống giám sát, cấp phép khai thác nghiêm ngặt, tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng, áp dụng công nghệ tiết kiệm nước và hoàn thiện chính sách pháp luật liên quan.

Kết luận

• Tỉnh Gia Lai có trữ lượng nước dưới đất lớn, chủ yếu trong thành tạo bazan, với chất lượng nước phù hợp cho sinh hoạt và sản xuất.
• Hiện trạng khai thác nước ngầm tự phát và thiếu kiểm soát đã gây suy giảm mực nước ngầm nghiêm trọng, đe dọa nguồn nước bền vững.
• Biến động lượng mưa và dòng chảy theo mùa tạo áp lực lớn lên việc trữ và bổ cập nước dưới đất, cần có các giải pháp kỹ thuật phù hợp.
• Đề xuất các giải pháp bổ cập nhân tạo, quản lý khai thác, sử dụng tiết kiệm và nâng cao nhận thức cộng đồng nhằm bảo vệ và khai thác bền vững nguồn nước dưới đất.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc hoạch định chính sách và quy hoạch tài nguyên nước tỉnh Gia Lai trong giai đoạn tiếp theo.

Triển khai các giải pháp bổ cập nhân tạo và xây dựng hệ thống giám sát khai thác nước ngầm trong vòng 1-3 năm tới, đồng thời hoàn thiện chính sách quản lý tài nguyên nước dưới đất. Các cơ quan quản lý và cộng đồng dân cư cần phối hợp chặt chẽ để bảo vệ nguồn nước quý giá này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tông quan khai thác, sử dụng nước dưới đắt tinh Gia Lai Chương 2. Đánh giá trữ lượng, chất lượng nước trong thành tạo bazan phục vụ cấp nước sinh hoạt “Chương 3. Đề xuất các giải pháp khai thác bền vững nguồn nước dưới đắt tinh Gia Lai Kết luận và kiến nghị.

TONG QUAN KHAI THÁC, SỬ DỤNG NƯỚC DƯỚI DAT TINH GIA LAI 1. Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tinh Gia Lai LLL. Đặc điểm điều kiện tự nhiên LALLA. Vị tí địa lý Gia Lai là tỉnh miễn núi thuộc Bắc Tây Nguyên, với diện tích tự nhiên 15.536,93km? (theo Quyết định số 272/QĐ-TTg ngày 27/2/2007 của Thú tướng Chính phủ), có tọa độ địa I từ 12°58"20" đến 1493630” vĩ độ Bắc và từ 107°27°23" đến 108954'40" kinh 49 Đông.

Tiếp giáp theo địa giới hành chính gdm: Phía Bắc giáp tỉnh Kon Tum; phía "Đông giáp các tỉnh Quảng Ngãi, Binh Định và Phú Yên; phía Nam giáp tinh ĐắkLãk; phía Tây giáp CamPuChia với khoảng 90km là đường biên giới quốc gia (Hình 1. Ban đồ hành chính tỉnh Gia Lai Tỉnh có Gia Lai cổ 17 đơn vị hành chính. gồm; Thành phổ Pleiku thị xã An Khê, thị xã Ayun P huyện: K"Bang, Đăk Boa, Chư Pah, la Grai, Mang Yang, Kông Chro, Đức Ca, Chư Prong, Chư Sẽ, Bak Po, la Pa, Phú Thiện, Krông Pa và huyện Chư Pot, \Véi 34 dân tộc anh em sinh sống. dân số năm 2016 là 1.696 người, mật độ dân số 87,53 người km2, trong đố: Nam 685.553 người chiếm 51,068%; nữ 657.143 người chiếm 48,946: dân số thành thị 394.197 người chiếm 29.499 người chiếm 70,64%.2, Đặc điềm địa hình: Địa hình tỉnh Gia Lai có xu hướng cao din về phía Bắc- Đông Bắc, Nam - Đông Nam thoải dẫn về phía Tây ~ Tây Nam.

Hướng gò múi có hình cánh cung, phin lớn quay về hướng Đông ôm lấy cao nguyên tạo nên một ranh giới tự nhiên về khí hậu giữa Đông và Tây Trường Sơn. Nét nỗi bật của địa hình Gia Lai là có tính phân bậc, các bậc cao. thường nằm ở phía đông ( nh L2) Bao quất, có thé thấy địa hình Gia Lai gồm các kiểu: Địa hình núi cao đến trung bình, dia cao nguyên, địa hình các miễn tring vả thung lũng tích tụ. ~ Địa hình đổi núi từ cao đến trung bình.

Chiém khoảng 2/5 diện tích tự nhiên toàn Tỉnh, bao gém những ving, khu đổi ni liễn dải hoặc cục bộ, có độ cao từ 400-800m đến 1000m, định Kon Ka Kinh cao 1748m, và độ lớn hơn 150, chúng phân bổ ở cae huyện ChưPhả, An Khê, KrôngPa. Dạng dia hình này thích hợp cho bảo tôn và phát tiễn ti nguyên rừng, đồng thời nó trụ tiếp lưu giữ lượng nước mưa đầu nguồn của các lưu vực. = Địa hình cao nguyên: Tỉnh Gia Lai có hai cao nguyễn được tạo nên từ phun trào bazan là cao nguyên Pleiku và cao nguyên Kon Hà Nững chiếm khoảng 1/3 diện ích ‘wr nhiên toàn tinh, độ cao trung bình 400-800m, địa hình dạng lượn sóng nhẹ. Thuộc kiểu địa ình này là các bin chứa nước đướ đất va là cúc vàng, khu tng cây công nghiệp, nông nghiệp, cũng như quy hoạch phát triển đôthị.

- Địa hình trăng và thung lũng tích ty: Kiểu địa hình này phân bổ dc theo các thung sông Ba và ỗi nhánh của nó chủ yêu ở các huyện Krông Pa và AYunPa. Dang địa hình y ít bị chia cắt khá bằng phẳng được tạo thành bởi các sin phẩm trim tích, phần trên mặt là các lớp phủ sa gidu dinh dưỡng, phù hợp với quy hoạch phát triển nông nghiệp ‘Hinh 1. Ban đồ địa hình tỉnh Gia Lai 1. Đặc điểm thổ nhường “Theo phân loại của FAO thi đất đại, thô nhưỡng của tỉnh Gia Lai gồm 10 nhóm cơ bản như sau ~ Nhóm đất cát Được hình thành chủ yếu từ trim tích sông và sản phẩm phá huỷ của granit, cát kết, ‘quartzit, Hiện nay, tên địa bàn tỉnh Gia Lai có 41 ha đất cát.

phân bổ dọc theo sông Ba và chủ yếu ở huyện Krông Pa. Do khả ning giữ nước của đất rất kém nên ít sử dụng trong nông nghiệp. = Nhóm dit phủ saDắt phù sa toàn tỉnh có diện tích 56 076 ha, chiếm 3,61% diện ích tự nhiên. Phân bố trên địa ban ở thị xã Ayun Pa 9.726 ha; huyện la Pa 9.347 ha; huyện Krông Pa 10.197 hai huyện Chư Sẽ 8.527 ha; huyện Chư Pring 6.

Nhém đất phù sa phân bỗ ở nơi có địa bình bằng phẳng, thường là bi i của sông hay suối lớn, ting đất dầy. Khác với phù sa ở các vùng đồng bing, đắt phù sa tinh Gia Lai có nhiều dai đất hep ven sông suối hoặc từng khu vực nhỏ do ảnh hưởng của địa hình chia cắt mạnh, Nhìn chung đất phù sa ở tinh Gia Lai thuộc loại đắt tốt, phù hợp với việc. gieo tring các cây lương thực như la, ngô, khoai. các loại cây công nghiệp như mía các loại đậu đỗ, các loại rau quả.

- Nhóm đất xám và bạc mau C6 diện tích 345.399 ha, chiếm 22,23% diện tích tự nhiên, tập trung nhiều ở các huyện KrOng Pa 55.480 ha; A yun Pa 26. Bat được hình thành trên nền trim tích cổ, cát kết và magma, Dit có thành phần cơ giới nhọ. ễ thoát nước, khả năng giữ chất dinh đường kém nên nghèo dinh đưỡng. Nhóm đất xám và bạc màu thường phân b6 ở nơi chuyển tiếp giữa đồi núi và vùng bằng, có địa hình bằng hoặc lượn sóng.

Đắt thích hợp chủ yêu cho trồng cây công nghiệp ngắn ngày hoặc trồng rừng đễ bảo vệ & - Nhôm đất đỏ vàng Đây là nhóm đắt có diện tích lớn nhất với 756.842 ha, chiếm 48,71% tổng diện tích tự. Đây cũng là nhóm dit só nhiều loại đắt có ý nghĩa rit quan trong, đặc biệt là loại đất đỏ trên đá bazan. Tập trung chủ yêu ở các huyện trên cao nguyên Pleiku và cao nguyên Kon Hà Nimg như K"Bang 96.590 ha; la Grai 105.373 ha; Chư Prong 85.098 ha Chư Pah 82.071 ha; Chư Sẽ 71. Đắt thích hợp cho các loại cây công ng dai ngày, cầu độ phi cao như cả phê, ché, cao su va các loại cây ăn ti = Nhóm đất đỏ đám nâu vùng bán khô hạn.719 ha, phân bố ở địa hình sườn thoải, khá bằng, trong vùng khí hậu bán khô han, tập trung ở thị xã Ayun Pa 606 ha và huyện Krông Pa 1.

Trong đất vừa có quá trình phá hủy khoáng sét và rửa trôi vào mùa mưa, vừa có quá trình di chuyển các muỗi hòa tạ từ các lớp dit sâu hơn lên các lớp dit phí trên theo sự bắc thoát hơi nước vào mùa khô hơn quả tinh rửa tôi chẳng vào mùa mưa - Nhóm đất den Điện tích 26.957 ha, chiếm 1,74% diện tích tự nhiên toàn tinh, Nhóm đắt này chủ yếu 6 độ cao 300 - 700 m, độ đốc 3o - So, phân bé chủ yếu ở các huyện Chư Sẽ 12.674 ha; Chu Prong 8. tại các hợp thủy hoặc thung lũng có địa hình thấp tring, thoát nướctố ting đất móng, nhiễu đã ẫn và đã lộ đầu, thích nghĩ cho gieo trồng nhiễu loại cây nông nghệp di ngày như cây ăn tri và các cây mẫn ngắn ngày như ngô, đậ đỗ, các loi nu, màu, - Nhóm đất đốc tụ Có diện tích 14.631 ha, phân bổ ri rác ở tất cả các huyện, tập trung nhiễu nhất ở huyện Dak Doa 7.727 ha và thinh phé Pleiku 3.396 ha, Dit đốc tụ hình thành và phát triển trên sản phẩm rửa rồi và i tụ của các loại đắt ở các chân, sườn đổi thoải và hoặc các khe dốc, do ở địa bình thấp, nước mặt đọng nên đắt thường bị giây. - Nhóm đất min ving đô C6 diện tích 180.443 ha, chiếm 11,61% diện tích tự nhiên, phân bố tập trung ở các huyện K’Bang 57.383 ha; Mang Yang 33.504 ha; la Pa 41.895 ha, Đất được hình thành và phát triển trên độ cao nhất định (> 1.000 m), nơi có thảm thực vật là rừng hoặc rừng mới bị khai phi để đưa vào sin xuất nông nghiệp, Do đó đất ít có khả năng sử dung cho phát triển nông nghiệp. Hiện nay, đắt chủ yếu đang được che phủ bởi rừng, chỉ một bộ phận được khai phá làm nương rẫy.

Việc bảo vệ rừng và tái tạo rừng, là biện pháp sử dung loại đắt này có hiệu quả nhất ~ Nhóm đất xói mòn trơ sỏi đá. Điện u Tap tung ở các huyện Phú “hiện, Krông Pa và thị xã An Khê, Bit bị x6i mòn nhiều nên ting mặt bị to a những lớp đã hoặc lớp kế vin. Địa hình đổi hoặc núi thấp nhưng lượn sống mạnh và chia cắt sâu, ð độ cao từ 800 m trở xuống, Đắt không có kh năng cho sản xuất nông nghiệp, cần giữ rừng và khoanh nuôi rừng để bảo vệ đắc ~ Nhóm đất iy thụt và than bùn Tây là loại đất được hình thành ven các sông suối hoặc dim lằy ngập nước thường xuyên. Phân bổ rủ rác với diện tích nhỏ không tập trung, hiện nay toàn tỉnh có 162 hà 1.

Đặc điễn Khí hậu Tinh Gia Lai thuộc ving nhiệt đối gió mùa cao nguyên, mỗi năm có hai mùa: Mùa mưa bắt đầu tử tháng V đến thing X hing năm và mùa khô bắt đầu từ tháng XI đến thing IV năm sau a. Nắng Số giờ nắng trang bình thing trong đối lớn trong các thắng mia khô (te thắng XII cho đến thing V) và nhỏ hơn trong các thing mùa mưa (tháng VI - XI). Lượng mua Chế độ mưa ở tinh Gia Lai phụ thuộc vio sự hoạt động của các hệ thông hoàn lưu và chịu sự tác động mạnh mẽ của địa hình, trong năm có 2 mùa: mùa mưa va mùa khô. Từ c tháng IV, đầu thing V, các dot gió mùa Tây Nam đã gây mua trên toàn lãnh thỏ Tây Nguyên.

Do đó, mùa mưa hàng năm thường bắt đầu từ tháng V, cũng cổ năm, có noi ie thắng TV. Mia mưa kéo đãi cho đến tháng X ở vùng phía Tây tháng XI thậm chí có nơi tới thing XII ở các vùng giữa và phía Đông tính Gia Lai. Sự kết thúc mia mưa muộn ở vũng trung âm và ving phía Đông là do hai vũng này chịu nh hưởng mạnh của các ình thé thời tết gây mưa ở ven biển Trung BO. Cũng do ảnh hưởng của địa hinh, đặc biệt là dãy Trường Sơn và sự hoạt động của các hệ thống thời tiết gây mưa nên dạng phân phối mưa trong năm cũng có sự khác biệt giữa các vùng trong tỉnh.

Dạng phân phối mưa tháng trong năm thường có 2 đỉnh ở vũng phía Đông và ving giữa, nhưng chỉ có 1 đỉnh ở ving phía Tây. Ở vũng phía Tây, lượng mưa trung bình tháng lớn nhất xuất hiện vào tháng VII hay thing VII, có nơi vào thing IX (Vah).