Luận văn thạc sĩ hay đánh giá tài nguyên rừng nhằm xây dựng kế hoạch hành động cho redd tại xã khánh yên hạ huyện văn bàn tỉnh lào cai

Luận văn thạc sĩ đánh giá tài nguyên rừng tại xã Khánh Yên Hạ, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai nhằm xây dựng kế hoạch hành động cho REDD.

• Tác giả: Hoàng Kim Mỹ Dung
• Người hướng dẫn: Ts. Lê Xuân Trường
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Đánh Giá Tài Nguyên Rừng Nhằm Xây Dựng Kế Hoạch Hành Động Cho REDD+ Tại Xã Khánh Yên Hạ, Huyện Văn Bàn, Tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở lý luận về REDD+
• 1.2. Biến đổi khí hậu
• 1.3. Rừng và vai trò của rừng trong ứng phó với biến dổi khí hậu
• 1.4. Thế giới ứng phó với biến dổi khí hậu
• 1.5. Những vấn đề cơ bản về chương trình REDD+
• 1.6. Cơ sở thực tiễn về REDD+
• 1.7. Chương trình REDD+ trên thế giới
• 1.8. Chương trình REDD+ tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Mục tiêu tổng quát
• 2.3. Mục tiêu cụ thể
• 2.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.5. Nội dung nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá hiện trạng của tài nguyên rừng tại điểm nghiên cứu
• 3.2. Diễn biến tài nguyên rừng tại điểm nghiên cứu
• 3.3. Trữ lượng cacbon cho từng trạng thái rừng khác nhau tại điểm nghiên cứu
• 3.4. Nguyên nhân dẫn đến mất và suy thoái rừng tại điểm nghiên cứu
• 3.5. Tác nhân gây mất và suy thoát rừng
• 3.6. Công tác quản lý bảo vệ rừng tại điểm nghiên cứu
• 3.7. Các chính sách quản lý bảo vệ rừng tại điểm nghiên cứu
• 3.8. Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức trong giảm mất và suy thoái rừng
• 3.9. Các giải pháp phục hồi tài nguyên rừng điểm nghiên cứu
• 3.10. Đề xuất kế hoạch hành động cho REDD+ tại điểm nghiên cứu
• 3.11. Mục đích, yêu cầu
• 3.12. Kế hoạch hành động cho REDD+
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Tài Nguyên Rừng Tại Khánh Yên Hạ

Đánh giá tài nguyên rừng là một bước quan trọng trong việc quản lý và bảo vệ rừng. Tại xã Khánh Yên Hạ, tỉnh Lào Cai, tài nguyên rừng đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì sinh kế của người dân và bảo vệ môi trường. Việc thực hiện đánh giá này không chỉ giúp xác định hiện trạng rừng mà còn hỗ trợ trong việc xây dựng kế hoạch hành động cho REDD+. Chương trình REDD+ được thiết kế nhằm giảm phát thải khí nhà kính từ mất rừng và suy thoái rừng, đồng thời bảo tồn đa dạng sinh học.

1.1. Khái Niệm Về Tài Nguyên Rừng Và REDD

Tài nguyên rừng bao gồm tất cả các loại cây, động vật và hệ sinh thái liên quan. REDD+ là sáng kiến toàn cầu nhằm giảm phát thải khí nhà kính từ mất rừng và suy thoái rừng, đồng thời thúc đẩy quản lý rừng bền vững.

1.2. Vai Trò Của Rừng Trong Phát Triển Bền Vững

Rừng không chỉ cung cấp gỗ và sản phẩm lâm nghiệp mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường, duy trì đa dạng sinh học và hỗ trợ sinh kế cho cộng đồng địa phương.

II. Thách Thức Trong Quản Lý Tài Nguyên Rừng Tại Khánh Yên Hạ

Quản lý tài nguyên rừng tại xã Khánh Yên Hạ đang đối mặt với nhiều thách thức. Biến đổi khí hậu, khai thác rừng bừa bãi và sự gia tăng dân số là những yếu tố chính dẫn đến suy thoái rừng. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến tài nguyên rừng mà còn tác động đến đời sống của người dân địa phương.

2.1. Biến Đổi Khí Hậu Và Tác Động Đến Rừng

Biến đổi khí hậu gây ra những thay đổi về nhiệt độ và lượng mưa, ảnh hưởng đến sự phát triển của rừng. Điều này dẫn đến sự suy giảm chất lượng rừng và tăng nguy cơ cháy rừng.

2.2. Khai Thác Rừng Bừa Bãi

Khai thác rừng không bền vững làm giảm diện tích rừng và gây ra mất đa dạng sinh học. Việc này cần được kiểm soát chặt chẽ để bảo vệ tài nguyên rừng.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tài Nguyên Rừng Tại Khánh Yên Hạ

Để đánh giá tài nguyên rừng, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc sử dụng công nghệ GIS và các phương pháp khảo sát thực địa sẽ giúp thu thập dữ liệu chính xác về hiện trạng rừng.

3.1. Sử Dụng Công Nghệ GIS Trong Đánh Giá

Công nghệ GIS cho phép phân tích và quản lý dữ liệu không gian, giúp xác định các khu vực rừng cần bảo vệ và phục hồi.

3.2. Khảo Sát Thực Địa Để Thu Thập Dữ Liệu

Khảo sát thực địa là phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về hiện trạng rừng, từ đó đưa ra các giải pháp quản lý hiệu quả.

IV. Kế Hoạch Hành Động REDD Tại Khánh Yên Hạ

Kế hoạch hành động REDD+ tại xã Khánh Yên Hạ sẽ bao gồm các biện pháp cụ thể nhằm giảm thiểu mất rừng và suy thoái rừng. Các hoạt động này cần được thực hiện đồng bộ và có sự tham gia của cộng đồng địa phương.

4.1. Các Hoạt Động Chính Trong Kế Hoạch

Kế hoạch sẽ bao gồm các hoạt động như trồng rừng, bảo vệ rừng tự nhiên và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ rừng.

4.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong REDD

Cộng đồng địa phương cần được tham gia vào quá trình quản lý rừng để đảm bảo tính bền vững và hiệu quả của các hoạt động REDD+.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tài Nguyên Rừng Tại Khánh Yên Hạ

Kết quả nghiên cứu cho thấy tài nguyên rừng tại Khánh Yên Hạ đang bị suy giảm nghiêm trọng. Tuy nhiên, với sự can thiệp kịp thời và các biện pháp quản lý hiệu quả, có thể phục hồi và bảo vệ tài nguyên rừng.

5.1. Đánh Giá Hiện Trạng Rừng

Đánh giá hiện trạng rừng cho thấy sự suy giảm diện tích và chất lượng rừng, cần có các biện pháp khắc phục ngay lập tức.

5.2. Tác Động Của REDD Đến Tài Nguyên Rừng

Chương trình REDD+ đã cho thấy những tác động tích cực trong việc bảo vệ và phục hồi tài nguyên rừng tại địa phương.

VI. Tương Lai Của Tài Nguyên Rừng Tại Khánh Yên Hạ

Tương lai của tài nguyên rừng tại Khánh Yên Hạ phụ thuộc vào các chính sách quản lý bền vững và sự tham gia của cộng đồng. Việc thực hiện hiệu quả chương trình REDD+ sẽ góp phần bảo vệ tài nguyên rừng và cải thiện đời sống người dân.

6.1. Chính Sách Quản Lý Bền Vững

Cần có các chính sách quản lý bền vững để bảo vệ tài nguyên rừng và đảm bảo sự phát triển kinh tế cho cộng đồng.

6.2. Tăng Cường Nhận Thức Cộng Đồng

Nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của rừng và các biện pháp bảo vệ sẽ giúp duy trì tài nguyên rừng trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn biến phức tạp, trong đó hoạt động mất rừng và suy thoái rừng đóng góp khoảng 10% đến 20% tổng lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu. Tại Việt Nam, độ che phủ rừng từng bước phục hồi đạt 39,7% vào năm 2011, song chất lượng rừng tự nhiên vẫn suy giảm nghiêm trọng với tỷ lệ lớn là rừng nghèo kiệt. Xã Khánh Yên Hạ, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai sở hữu tổng diện tích đất lâm nghiệp 5.264,1 ha, chiếm tới 85,22% diện tích tự nhiên toàn xã. Mặc dù đóng vai trò là bể chứa carbon quan trọng ở vùng Tây Bắc, tài nguyên rừng nơi đây đang chịu áp lực suy thoái mạnh mẽ khi bị thu hẹp 197,66 ha chỉ trong giai đoạn 2010 - 2015.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu sinh kế nông lâm nghiệp của cộng đồng dân cư bản địa và yêu cầu bảo tồn trữ lượng carbon rừng. Mục tiêu nghiên cứu hướng tới:

• Đánh giá hiện trạng và biến động diện tích các trạng thái rừng tại địa bàn xã.
• Xác định trữ lượng carbon tầng cây cao của từng trạng thái rừng tự nhiên và rừng trồng.
• Phân tích các nguyên nhân trực tiếp, gián tiếp dẫn đến mất và suy thoái rừng.
• Xây dựng kế hoạch hành động REDD+ cấp xã mang tính khả thi cao.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại thôn Sung và thôn Nản thuộc xã Khánh Yên Hạ trong khung thời gian 2010 - 2015, tập trung đo đếm carbon sinh khối trên mặt đất của tầng cây cao. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng về sinh khối, trữ lượng carbon và bức tranh kinh tế - xã hội lâm nghiệp, đóng góp luận cứ khoa học trực tiếp cho giai đoạn II của Chương trình UN-REDD Việt Nam tại tỉnh Lào Cai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết về Giảm phát thải khí nhà kính từ mất rừng và suy thoái rừng (REDD+) được thông qua tại Hội nghị COP 13 (Bali, 2007) và hoàn thiện tại COP 16 (Cancun, 2010). Cơ chế này thiết lập khung tài chính chi trả dựa trên kết quả bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học và tăng cường trữ lượng carbon rừng tại các quốc gia đang phát triển.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng lý thuyết Quản lý rừng bền vững (SFM) và hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính của Ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC 2006). Khung khái niệm cốt lõi bao gồm:

• Rừng: Theo định nghĩa của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), là diện tích đất liền khoảnh lớn hơn 0,5 ha với chiều cao cây trên 5 m và độ tàn che trên 10%.
• Sinh khối rừng (Biomass): Tổng lượng chất hữu cơ sống trên mặt đất của tầng cây cao, tính bằng tấn vật chất khô trên một đơn vị diện tích.
• Bể chứa carbon (Carbon Pool): Hệ thống tích trữ carbon hữu cơ, trong đó sinh khối cây sống trên mặt đất là bể chứa chiếm tỷ trọng lớn và biến động nhanh nhất trước các tác động nhân sinh.
• Hệ số chuyển đổi sinh khối sang carbon: Quy ước chuẩn hóa bằng 0,5 theo khuyến nghị của IPCC.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp điều tra lâm học thực địa và đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) trong tiến trình từ năm 2010 đến 2015:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập bản đồ hiện trạng sử dụng đất, bản đồ diễn biến tài nguyên rừng qua các năm và số liệu thống kê lâm nghiệp từ Hạt Kiểm lâm huyện Văn Bàn và Ủy ban nhân dân xã Khánh Yên Hạ.
• Cỡ mẫu và bố trí ô tiêu chuẩn (OTC): Thiết lập tổng cộng 6 ô tiêu chuẩn đại diện cho các trạng thái rừng tại hai thôn Nản và thôn Sung:
  • 4 ô tiêu chuẩn rừng tự nhiên (rừng giàu và rừng nghèo) với diện tích 1.000 m² mỗi ô (gồm OTC 01, OTC 02 tại thôn Nản; OTC 03, OTC 04 tại thôn Sung).
  • 2 ô tiêu chuẩn rừng trồng (rừng keo OTC 05 và rừng tre OTC 06) với diện tích 400 m² mỗi ô tại thôn Nản.
• Phương pháp điều tra đo đếm: Đo đếm toàn diện 100% cây gỗ có đường kính ngang ngực (D1.3) từ 6 cm trở lên bằng thước kẹp kính và đo chiều cao vút ngọn (Hvn) bằng thước đo cao Blumler.
• Phương trình sinh khối (Allometric Equation): Áp dụng phương trình sinh khối rừng lá rộng thường xanh khu vực Đông Bắc của UN-REDD Việt Nam (2012) cho rừng tự nhiên; phương trình của nhóm tác giả Vũ Tấn Phương (2008) cho rừng trồng keo và mô hình sinh khối tre nứa của UN-REDD (2012).
• Điều tra xã hội học lâm nghiệp: Sử dụng công cụ PRA với phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích, phỏng vấn bán định hướng 30 hộ gia đình (15 hộ tại thôn Nản, 15 hộ tại thôn Sung đại diện đầy đủ các nhóm hộ khá, trung bình, nghèo), phỏng vấn sâu cán bộ xã, kiểm lâm địa bàn và tổ chức các nhóm thảo luận tập trung từ 5 đến 6 người.
• Phương pháp phân tích: Xử lý số liệu thống kê mô tả trên phần mềm Excel, kết hợp phân tích ma trận SWOT (Điểm mạnh, Điểm yếu, Cơ hội, Thách thức) nhằm nhận diện toàn diện các nguyên nhân mất rừng và hoạch định kế hoạch can thiệp REDD+.

Lý do lựa chọn hệ phương pháp này xuất phát từ tính tương thích cao với tiêu chuẩn đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) của quốc tế, vừa bảo đảm độ tin cậy sinh trắc học rừng, vừa phản ánh sát thực mối quan hệ sinh kế bản địa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực địa và thống kê giai đoạn 2010 - 2015 ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

1. Xu hướng suy thoái diện tích rừng diễn ra trên mọi trạng thái: Tổng diện tích rừng xã Khánh Yên Hạ giảm từ 5.461,8 ha năm 2010 xuống 5.264,1 ha năm 2015, tương ứng mức suy giảm 197,66 ha. Rừng giàu tự nhiên bị thu hẹp nhiều nhất với 128,45 ha (từ 3.864,2 ha xuống 3.735,75 ha); rừng nghèo và đất trống giảm 46,71 ha; diện tích rừng trồng giảm 22,5 ha (từ 301,7 ha xuống 279,2 ha).
2. Sự phân hóa sâu sắc về trữ lượng carbon giữa các trạng thái rừng: Rừng giàu tự nhiên sở hữu mật độ 1.250 cây/ha với trữ lượng carbon vượt trội: thôn Nản đạt 20.262,5 tấn/ha (sinh khối 40.525 tấn/ha) và thôn Sung đạt 19.981,2 tấn/ha. Ngược lại, rừng nghèo chỉ đạt trữ lượng carbon 4.773,6 tấn/ha tại thôn Nản và 3.844,8 tấn/ha tại thôn Sung với mật độ 720 cây/ha. Đối với rừng trồng, rừng keo tích lũy 3.600 tấn carbon/ha, cao hơn 50% so với rừng tre nứa đạt 2.400 tấn carbon/ha.
3. Áp lực khai thác gỗ gia dụng và củi đốt đè nặng lên tài nguyên rừng: Có tới 100% hộ gia đình tại cả hai thôn khảo sát sử dụng củi đun với định mức trung bình 12 - 13 kg/hộ/ngày. Toàn xã với 2.201 hộ tiêu thụ khoảng 515.034 tấn củi/năm. Tỷ lệ khai thác gỗ rừng tự nhiên làm nhà ở và chuồng trại tại thôn Sung lên đến 87% và thôn Nản là 82%. Hoạt động khai thác lâm sản ngoài gỗ (măng, nấm) chiếm tỷ lệ rất cao từ 88% đến 90% số hộ.
4. Hiệu quả quản lý rừng cộng đồng còn nhiều khoảng trống: Tỷ lệ vi phạm quy ước bảo vệ rừng tại thôn Sung là 72% và thôn Nản là 63%. Mặc dù 70% - 75% hộ nhận thức được lợi ích của rừng, tỷ lệ người dân chủ động tham gia đóng góp công sức và tài chính để phát triển rừng cộng đồng chỉ đạt mức khiêm tốn từ 26% đến 33%.

Thảo luận kết quả

Diễn biến suy thoái rừng tại Khánh Yên Hạ phản ánh rõ nét đặc trưng của vùng đồng bào dân tộc thiểu số Tây Bắc, nơi người Tày chiếm 83,87% dân số. Phong tục làm nhà sàn truyền thống đòi hỏi trung bình 9 cột trụ gỗ lớn với đường kính từ 40 đến 60 cm, kết hợp hệ thống xà gồ và ván sàn hoàn toàn bằng gỗ rừng. Thói quen sử dụng bếp than củi truyền thống cùng nhu cầu mở rộng đất canh tác nương rẫy (79% hộ thôn Nản và 82% hộ thôn Sung có nhu cầu mở rộng) là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng suy thoái rừng nghèo và xâm lấn dần sang rừng giàu.

Khi đối chiếu với các phát hiện từ giai đoạn I thí điểm REDD+ tại tỉnh Lâm Đồng, dữ liệu cho thấy sự tương đồng về nguy cơ rò rỉ phát thải khi hoạt động khai thác chuyển dịch từ các khu vực rừng nghèo kiệt sang các đai rừng giàu xa hơn. Toàn bộ diễn biến diện tích rừng theo thời gian có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột ghép đa thời kỳ (2010 - 2015), trong khi mật độ carbon giữa các trạng thái nên được mô tả bằng biểu đồ phân tán kết hợp bảng so sánh trữ lượng sinh khối.

Kết quả khẳng định rừng tự nhiên giàu tại vùng nghiên cứu đóng vai trò là bể chứa carbon khổng lồ (gần 20.000 tấn/ha), củng cố luận điểm khoa học rằng việc bảo tồn nghiêm ngặt rừng giàu mang lại hiệu quả giảm phát thải cao gấp 4 đến 5 lần so với trồng mới rừng thuần loài.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm thực thi thành công cơ chế REDD+ và phục hồi tài nguyên rừng tại xã Khánh Yên Hạ, các nhóm giải pháp hành động cụ thể cần được triển khai đồng bộ:

1. Hoàn thiện công tác giao đất giao rừng và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất:

• Hành động: Ủy ban nhân dân huyện Văn Bàn phối hợp với Ủy ban nhân dân xã Khánh Yên Hạ và Hạt Kiểm lâm rà soát, đo đạc cắm mốc ranh giới và hoàn thành cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp cho 100% diện tích rừng sản xuất và rừng phòng hộ (5.264,1 ha).
• Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2016 - 2018.

2. Triển khai các giải pháp thay thế năng lượng củi đun và cải tiến sinh kế:

• Hành động: Hỗ trợ lắp đặt mô hình hầm khí sinh học Biogas và phổ biến bếp đun cải tiến tiết kiệm củi cho 2.201 hộ gia đình trên địa bàn xã. Mục tiêu giảm ít nhất 50% khối lượng củi khai thác hàng năm (tương đương giảm hơn 250.000 tấn củi tiêu thụ).
• Chủ thể thực hiện: Hội Nông dân, Hội Phụ nữ xã chủ trì phối hợp với Trung tâm Khuyến nông huyện.
• Thời gian thực hiện: 2016 - 2020.

3. Xây dựng quy chế quản lý rừng cộng đồng và thiết lập quỹ chi trả REDD+:

• Hành động: Ban hành hương ước thôn bản có chế tài xử phạt rõ ràng; thành lập các tổ tuần tra rừng tự quản; xây dựng cơ chế chia sẻ lợi ích tài chính từ REDD+ minh bạch. Đặt chỉ tiêu nâng tỷ lệ tham gia đóng góp của người dân lên trên 80% và giảm số vụ vi phạm lâm luật xuống dưới 15%.
• Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý rừng thôn phối hợp cùng Kiểm lâm địa bàn và Ủy ban nhân dân xã.
• Thời gian thực hiện: Thường niên từ năm 2016.

4. Ứng dụng kỹ thuật lâm sinh phục hồi rừng và thâm canh rừng trồng:

• Hành động: Khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên kết hợp trồng bổ sung các loài cây bản địa có giá trị hấp thụ carbon cao (như Giẻ, Kháo, Vối thuốc) trên 1.249,19 ha rừng nghèo; chuyển giao kỹ thuật thâm canh nâng cao năng suất rừng keo và rừng tre nứa tăng 20% - 30% sinh khối.
• Chủ thể thực hiện: Hộ gia đình chủ rừng dưới sự hướng dẫn kỹ thuật của Hạt Kiểm lâm Văn Bàn.
• Thời gian thực hiện: 2016 - 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang giá trị học thuật và thực tiễn sâu sắc, phù hợp cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp và tài nguyên môi trường:

• Lợi ích: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lào Cai và Ủy ban nhân dân huyện Văn Bàn có thể sử dụng số liệu trữ lượng carbon và bản đồ biến động rừng để xây dựng Kế hoạch Hành động REDD+ cấp tỉnh (PRAP) và quy hoạch 3 loại rừng.

2. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lâm nghiệp, Sinh thái học:

• Lợi ích: Làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp lập ô tiêu chuẩn đo đếm sinh khối tầng cây cao, áp dụng các phương trình allometric thực địa và kỹ thuật phân tích điều tra PRA trong lâm nghiệp xã hội.

3. Các tổ chức phi chính phủ và điều phối viên dự án biến đổi khí hậu:

• Lợi ích: Các chuyên gia thuộc các tổ chức quốc tế có thêm case study thực tế từ địa bàn cơ sở vùng cao Tây Bắc để thiết kế các can thiệp sinh kế gắn liền với chi trả dịch vụ môi trường rừng (PFES) và tín chỉ carbon.

4. Cán bộ khuyến nông - khuyến lâm cấp cơ sở và Ban quản lý thôn bản:

• Lợi ích: Vận dụng trực tiếp quy trình xây dựng hương ước bảo vệ rừng cộng đồng và các giải pháp tiết kiệm chất đốt vào công tác quản trị tài nguyên rừng tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ chế REDD+ mang lại những lợi ích thiết thực nào cho cộng đồng dân cư xã Khánh Yên Hạ? REDD+ tạo cơ chế bù đắp tài chính trực tiếp cho các hộ dân tham gia giữ rừng, giảm phát thải khí nhà kính từ việc mất 197,66 ha rừng. Người dân được hỗ trợ kỹ thuật thâm canh rừng trồng, lắp đặt mô hình tiết kiệm năng lượng và thụ hưởng sinh kế bền vững từ nguồn chi trả dịch vụ carbon rừng.

2. Tại sao trữ lượng carbon của rừng giàu tại Khánh Yên Hạ lại vượt trội so với rừng nghèo và rừng trồng? Rừng giàu có mật độ 1.250 cây/ha với nhiều loài cây gỗ lớn đường kính từ 70 đến 80 cm, chiều cao 30 đến 40 m, cho sinh khối khô trên 40.000 tấn/ha và trữ lượng carbon đạt trên 20.262,5 tấn/ha. Trong khi đó, rừng nghèo chỉ đạt 3.844,8 - 4.773,6 tấn carbon/ha do đã bị khai thác kiệt tầng cây ưu thế.

3. Áp lực sinh kế nào tác động mạnh nhất đến sự suy giảm tài nguyên rừng tại địa bàn nghiên cứu? Nhu cầu sử dụng củi đun là áp lực lớn nhất với 100% hộ dân tiêu thụ khoảng 515.034 tấn củi/năm (bình quân 12 - 13 kg/hộ/ngày). Kế đến là tập quán làm nhà sàn bằng gỗ của 83,87% dân số người Tày và nhu cầu mở rộng đất nương rẫy chiếm tới 79% - 82% số hộ.

4. Luận văn đã sử dụng hệ số và phương trình toán học nào để tính toán trữ lượng carbon rừng? Nghiên cứu áp dụng hệ số chuyển đổi carbon chuẩn 0,5 của IPCC (2006), kết hợp phương trình sinh khối cây gỗ lá rộng thường xanh Đông Bắc của UN-REDD (2012) và phương trình hồi quy allometric sinh khối keo của Vũ Tấn Phương (2008) dựa trên đường kính D1.3 và chiều cao cây.

5. Điều kiện tiên quyết để thực hiện thành công kế hoạch hành động REDD+ cấp xã là gì? Cần hoàn thành giao đất giao rừng, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 5.264,1 ha đất lâm nghiệp, đồng thời thiết lập cơ chế chia sẻ lợi ích tài chính công bằng, minh bạch đến từng tổ đội quản lý rừng cộng đồng và hộ gia đình nhận khoán bảo vệ rừng.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện hiện trạng 5.264,1 ha rừng tại xã Khánh Yên Hạ, chỉ rõ xu hướng suy giảm 197,66 ha diện tích rừng trong giai đoạn 2010 - 2015.
• Xác lập bộ dữ liệu thực chứng về trữ lượng carbon tầng cây cao qua 6 ô tiêu chuẩn, chứng minh trữ lượng carbon rừng giàu đạt mức kỷ lục 20.262,5 tấn/ha, vượt trội so với rừng nghèo và rừng trồng.
• Làm rõ cấu trúc nguyên nhân nhân sinh gây mất rừng, trong đó thói quen tiêu thụ 515.034 tấn củi/năm và khai thác gỗ làm nhà sàn chiếm tỷ trọng chi phối.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp kỹ thuật lâm sinh, thể chế và sinh kế khả thi, làm nền tảng trực tiếp cho Kế hoạch hành động REDD+ cấp xã giai đoạn 2016 - 2020.
• Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu cần tiếp tục mở rộng phạm vi đo đếm sang các bể chứa carbon còn lại (thảm mục, rễ cây và đất rừng) nhằm hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu carbon rừng toàn diện cho toàn bộ vùng Tây Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận về REDD+ 1. Biến đổi khí hậu  Khái niệm Biến đổi khí hậu là sự thay đổi của hệ thống gồm khí quyển, thuỷ quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo trong một giai đoạn nhất định từ tính bằng thập kỷ hay hàng triệu năm. Sự biển đổi có thế là thay đổi thời tiết bình quân hay thay đổi sự phân bố các sự kiện thời tiết quanh một mức trung bình.

Sự biến đổi khí hậu có thế giới hạn trong một vùng nhất định hay có thể xuất hiện trên toàn địa cầu.  Nguyên nhân và thực trạng của biến đổi khí hậu Trong những năm gần đây, đặc biệt trong ngữ cảnh chính sách môi trường, biến đổi khí hậu thường đề cập tới sự thay đổi khí hậu hiện nay, được gọi chung bằng hiện tượng nóng lên toàn cầu. Nguyên nhân chính làm biến đổi khí hậu trái đất là do sự gia tăng các hoạt động tạo ra các chất thải khí nhà kính, các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp thụ và bể chứa khí nhà kính như sinh khối, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác. Khí nhà kính là những khí có khả năng hấp thụ các bức xạ sóng dài (hồng ngoại) được phản xạ từ bề mặt trái đất khi được chiếu sáng bằng ánh sáng mặt trời, sau đó phân tán nhiệt lại cho trái đất, gây nên hiệu ứng nhà kính.[1] Các khí nhà kính chủ yếu bao gồm: hơi nước, CO2, CH4, N2O, O3, các khí CFC.

Hiệu ứng nhà kính, xuất phát từ effet de serre trong tiếng Pháp, do nhà khoa học Jean Baptiste Joseph Fourier lần đầu tiên đặt tên vào năm 1824, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 diễn ra khi khí quyển chứa khí đã hấp thụ bức xạ hồng ngoại do mặt đất phát ra, sau đó một phần lượng bức xạ này lại được các chất khí đó phát xạ trở lại trái đất, qua đó hạn chế lượng bức xạ hồng ngoại của mặt đất thoát ra ngoài khoảng không vũ trụ và giữ cho mặt đất ấm, nhất là về đêm khi không có bức xạ mặt trời chiếu vào trái đất. Nếu không có các chất khí nhà kính trái đất sẽ lạnh hơn hiện nay khoảng 330C, tức là nhiệt độ trung bình bề mặt trái đất sẽ khoảng – 180C. Nồng độ carbon dioxide trong khí quyển đang tăng lên. Bằng cách phân tích các bong bóng khí trong băng ở Nam Cực và Greenland, các nhà khoa học đã đưa ra kết luận rằng, 650.000 năm qua, nồng độ khí carbon dioxide (CO2) dao động từ 180 - 300ppm (đơn vị đo lường để diễn đạt nồng độ theo khối lượng, tính theo phần triệu).

Trước khi cuộc cách mạng công nghiệp diễn ra (giữa thế kỷ XVIII), nồng độ CO2 đo được ở mức cân bằng khoảng 280ppm. Tuy nhiên, con số này đã tăng nhanh không ngừng qua các năm sau đó và hiện tại nó đang tiến sát tới mốc 400ppm. Theo cơ quan Năng lượng Quốc tế (AIE), từ nay đến năm 2050, việc thải khí CO2 sẽ tăng 130%, lên đến 900ppm, cao gấp đôi hàm lượng mà ta không được phép vượt quá. Việc phân tích các đồng vị của cacbon trong khí quyển cho thấy sự gia tăng CO2 trong khí quyển là kết quả của việc đốt cháy nhiên liệu hóa thạch và đốt rừng, chứ không phải là kết quả của quá trình tự nhiên.

Carbon dioxide là khí nhà kính, làm tăng tính hiệu ứng nhà kính của khí quyển và do đó dẫn đến sự nóng lên của trái đất. Khí thải từ tác hại của việc chặt phá rừng chiếm tới 10% tổng lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Tại Việt Nam: Theo số liệu quan trắc, biến đổi của các yếu tố khí hậu ở Việt Nam có những điểm đáng chú ý. Trong khoảng 50 năm qua (1951 - 2000), nhiệt độ trung LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 bình năm ở Việt Nam đã tăng lên 0,70C.

Nhiệt độ trung bình năm của 4 thập kỷ gần đây (1961 -2000) cao hơn trung bình năm của 3 thập kỷ trước đó (1931- 1960). Nhiệt độ trung bình năm của thập kỷ 1991 - 2000 ở Hà Nội, Đà Nẵng, thành phố Hồ Chí Minh đều cao hơn trung bình của thập kỷ 1931 - 1940 lần lượt là 0,8; 0,4 và 0,60C. Năm 2007, nhiệt độ trung bình năm ở cả 3 nơi trên đều cao hơn trung bình của thập kỷ 1931 - 1940 là 0,8 - 1,30C và cao hơn thập kỷ 1991 - 2000: 0,4 - 0,0C. Trên từng địa điểm, xu thế biến đổi của lượng mưa trung bình năm trong 9 thập kỷ vừa qua (1911- 2000) không rõ rệt theo các thời kỳ và trên các vùng khác nhau: có giai đoạn tăng lên và có giai đoạn giảm xuống.

- Mực nước biển: Theo số liệu quan trắc trong khoảng 50 năm qua ở các trạm Cửa Ông và Hòn Dấu, mực nước biển trung bình đã tăng lên khoảng 20 cm, phù hợp với xu thế chung của toàn cầu. - Số đợt không khí lạnh: Ảnh hưởng tới Việt Nam giảm đi rõ rệt trong hai thập kỷ gần đây (cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI). Năm 1994 và năm 2007 chỉ có 15-16 đợt không khí lạnh bằng 56% trung bình nhiều năm. 6/7 trường hợp có số đợt không khí lạnh trong mỗi tháng mùa đông (XI - III) thấp dị thường (0-1 đợt) cũng rơi vào 2 thập kỷ gần đây (3/1990, 1/1993, 2/1994, 12/1994, 2/1997, 11/1997).

Một biểu hiện dị thường gần đây nhất về khí hậu trong bối cảnh BĐKH toàn cầu là đợt không khí lạnh gây rét đậm, rét hại kéo dài 38 ngày trong tháng 1 và tháng 2 năm 2008 gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp. - Bão: Vào những năm gần đây, số cơn bão có cường độ mạnh nhiều hơn, quỹ đạo bão dịch chuyển dần về các vĩ độ phía nam và mùa bão kết thúc muộn hơn, nhiều cơn bão có quỹ đạo di chuyển dị thường hơn. - Số ngày mưa phùn trung bình năm ở Hà Nội giảm dần trong thập kỷ (1981 - 1990 ) và chỉ còn gần một nửa (15 ngày/năm) trong 10 năm gần đây.[4] LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Rừng và vai trò của rừng trong ứng phó với biến dổi khí hậu 1.

Vai trò của rừng trong ứng phó với biến đổi khí hậu  Các khái niệm chung Rừng (quan điểm FAO) là một khu đất liền khoảnh lớn hơn 0,5 ha với chiều cây cao lớn hơn 5m và độ tàn che lớn hơn 10%, hoặc cây rừng có thể đạt được chiều cao và độ tàn che theo tiêu chí này trong điều kiện nguyên sản. Nó không bao gồm đất sử dụng cho nông nghiệp và đô thị [7], hiện tại trong REDD+ Việt Nam phổ biến sử dụng đinh nghĩa này. Quản lý rừng bề vững (SFM) là duy trì và làm tăng gía trị môi trường, xã hội và kinh tế của tất cả các kiểu rừng, cho các gía trị hiện thời và các giá trị tái sinh trong tương lai. SFM được xem xét dưới góc độ (I) Phạm vi/quy mô của nguồn tài nguyên rừng; (II) đa dạng sinh học; (III) sức sống và năng lực phục hồi; (IV) chức năng sản xuất; (V) chức năng bảo vệ; (VI) chức năng kinh tế - xã hội; (VII) khung thể chế và chính sách pháp lý [10].

Sinh khối rừng: Sinh khối rừng được định nghĩa là tổng hợp vật chất hữu cơ sống trên bề mặt đất trong rừng, được tính bằng tấn sinh khối trên một đơn vị diện tích (rừng, ha, vùng, hoặc quốc gia). Sinh khối rừng được phân loại thành sinh khối sống trên mặt đất bao gồm: thân cây, cành nhánh, vỏ, hạt và lá. Sinh khối dưới mặt đất là tất cả sinh khối sống của rễ. Những rễ cây có đường kính nhỏ hơn 2mm (được khuyến nghị) bỏ qua bởi vì chúng thường rất khó để phân biệt với vật chất hữu cơ trong đất hoặc vật rơi rụng khác [9].

Bể chứa các bon: là bể chứa lưu trữ cacbon. Đối với rừng, có 5 loại bể chứa cacbon được xem xét để ước tính, đó là : cacbon trong cây gỗ sống (sinh khối trên và dưới mặt đất) ; cacbon trong gỗ cây chết (cây đứng và cây đổ) ; trữ lượng cacbon trong tầng thảm tươi ; cây bụi (cây tái sinh, cỏ) ; trữ lượng cacbon trong thảm mục (mảnh gỗ mục, vật rơi rụng, mùn) và cacbon hữu cơ trong đất [9]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Trữ lượng các bon : là khối lượng của cacbon trong một bể chứa cacbon [9]. Suy thoái rừng (forest degradation) : Theo UNEP rừng bị suy thoái là những khu rừng thứ sinh, thông qua các hoạt động của con người, đã bị phá vỡ cấu trúc, chức năng, tổ thành loài hoặc năng suất [6].

Theo định nghĩa của IPCC, suy thoái rừng là các hoạt động trực tiếp của con người làm thiệt hại giá trị của rừng (đặc biệt cacbon), được đặc trưng bởi giảm độ che phủ rừng [9]. Quản lý tốt tài nguyên rừng có vai trò quan trọng trong việc đối phó với tình trạng biến đổi khí hâụ. Biến đổi khí hậu và rừng thực chất có mối liên quan mật thiết với nhau. Những thay đổi khí hậu toàn cầu đang gây ra ảnh hưởng đến các khu rừng, do nhiệt độ hàng năm của trái đất tăng cao hơn đã làm thay đổi khí hậu toàn cầu đang gây ảnh hưởng đến các khu rừng, do nhiệt độ hằng năm của trái đất tăng cao hơn đã làm thay đổi mô hình lượng mưa và các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt xảy ra với tần suất nhiều hơn.

Tuy nhiên, những cánh rừng, trực tiếp là cây xanh giúp thu giữ carbon và biến đổi chúng nhờ quá trình quang hợp, giữ vai trò chủ yếu trong việc giảm khí nhà kính. Các thảm thực vật đã thu giữ một lượng CO2 lớn hơn một nửa khối lượng chất khí đó sinh ra từ sự đốt cháy các nhiên liệu hóa thạch trên thế giới. và từ nguyên liệu carbon này hàng năm thảm thực vậ trên đất đã tạo ra được 150 tỷ tấn vật chất khô thực vật. Khám phá này càng khẳng định thêm vai trò hệ sinh thái rừng trong việc làm giảm lượng CO2 trong khí quyển[8].

Thực trạng suy giảm tài nguyên rừng trên thế giới và ở Việt Nam  Trên thế giới Theo số liêu của tổ chức Nông lương thế giới (FAO) : tổng diện tích rừng trên thế giới hiện nay khoảng 4 tỉ ha, chiếm gần 30% diện tích đất toàn cầu. Hàng năm trên thế giới bị mất đi khoảng 13 triệu ha rừng (trong đó có khoảng 0,4% là rừng nguyên sinh) và con số này vẫn chưa có dấu hiệu giảm, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.