Luận văn đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất lúa tại đồng bằng sông cửu long theo kịch bản biến đổi khí hậu

Tài liệu nghiên cứu Luận văn đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất lúa tại đồng bằng sông cửu long theo, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Chuyên ngành: Biến đổi khí hậu
• Đề tài: Đánh giá tác động biến đổi khí hậu đến sản xuất lúa tại đồng bằng sông Cửu Long
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ NƯỚC BIỂN DÂNG
• 1.1. Tổng quan về biến đổi khí hậu và nước biển dâng
• 1.1.1. Tổng quan về biến đổi khí hậu
• 1.1.2. Nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu
• 1.1.3. Những biểu hiện của biến đổi khí hậu trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.1.3.1. Những biểu hiện BĐKH trên thế giới
• 1.1.3.2. Những biểu hiện BĐKH tại Việt Nam
• 1.2. Tổng quan về nước biển dâng
• 1.2.1. Khái niệm về nước biển dâng
• 1.2.2. Các kịch bản nước biển dâng tại Việt Nam
• 1.2.2.1. Khái niệm
• 1.2.2.2. Mục tiêu
• 1.2.2.3. Nội dung các kịch bản nước biển dâng tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG SẢN XUẤT LÚA TẠI VÙNG ĐBSCL
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA NƯỚC BIỂN DÂNG TỚI SẢN XUẤT LÚA TẠI VÙNG ĐBSCL THEO CÁC KỊCH BẢN NƯỚC BIỂN DÂNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về biến đổi khí hậu và sản xuất lúa tại đồng bằng sông Cửu Long

Biến đổi khí hậu (BĐKH) là một thách thức toàn cầu, ảnh hưởng sâu sắc đến sản xuất lúa tại đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). ĐBSCL, được coi là vựa lúa của Việt Nam, đóng góp hơn 50% sản lượng lúa gạo trong nước và gần 80% sản lượng xuất khẩu. Tuy nhiên, tác động môi trường của BĐKH như lũ lụt, hạn hán, và xâm nhập mặn đang đe dọa nghiêm trọng đến năng suất lúa và phát triển bền vững của khu vực. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, nhiệt độ trung bình tại Việt Nam đã tăng 0.7°C trong 50 năm qua, kèm theo mực nước biển dâng khoảng 20cm, gây ra những thiệt hại lớn cho nông nghiệp.

1.1. Biểu hiện của biến đổi khí hậu tại Việt Nam

Biến đổi khí hậu tại Việt Nam thể hiện rõ qua sự gia tăng nhiệt độ, thay đổi lượng mưa, và tần suất các hiện tượng thời tiết cực đoan. Từ năm 1958 đến 2007, nhiệt độ trung bình năm tăng khoảng 0.7°C, trong khi lượng mưa giảm 2%. Các hiện tượng như lũ lụt, hạn hán, và bão có cường độ mạnh hơn và xuất hiện thường xuyên hơn. Đặc biệt, xâm nhập mặn đang trở thành vấn đề nghiêm trọng tại ĐBSCL, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất lúa và quản lý nước.

1.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất lúa

Biến đổi khí hậu gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sản xuất lúa tại ĐBSCL. Lũ lụt và hạn hán làm giảm diện tích canh tác, trong khi xâm nhập mặn làm đất bị nhiễm mặn, ảnh hưởng đến năng suất lúa. Theo các kịch bản nước biển dâng, diện tích đất trồng lúa bị ngập có thể tăng lên đáng kể, dẫn đến thiệt hại kinh tế lớn. Các giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu như chuyển đổi cơ cấu cây trồng và cải tiến khoa học nông nghiệp đang được nghiên cứu để giảm thiểu tác động.

II. Các kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng

Các kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng được xây dựng dựa trên các mô hình phát thải khí nhà kính toàn cầu. Những kịch bản này cung cấp thông tin quan trọng về xu hướng BĐKH và nước biển dâng trong tương lai, giúp các nhà quản lý đánh giá tác động và xây dựng kế hoạch thích ứng biến đổi khí hậu. Đối với ĐBSCL, các kịch bản này dự đoán mực nước biển có thể dâng từ 30cm đến 100cm vào cuối thế kỷ 21, gây ngập lụt nghiêm trọng và ảnh hưởng đến sản xuất lúa.

2.1. Kịch bản phát thải thấp trung bình và cao

Các kịch bản biến đổi khí hậu được phân loại dựa trên mức độ phát thải khí nhà kính: thấp, trung bình và cao. Kịch bản phát thải cao dự đoán mực nước biển dâng lên đến 100cm, trong khi kịch bản phát thải thấp dự đoán mức dâng khoảng 30cm. Những kịch bản này giúp các nhà quản lý đánh giá tác động của BĐKH đến nông nghiệp và quản lý nước, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển bền vững.

2.2. Ứng dụng kịch bản trong quản lý nông nghiệp

Các kịch bản biến đổi khí hậu được sử dụng để đánh giá tác động đến sản xuất lúa tại ĐBSCL. Dựa trên các kịch bản này, các nhà quản lý có thể xây dựng kế hoạch thích ứng biến đổi khí hậu, bao gồm chuyển đổi cơ cấu cây trồng, cải tiến khoa học nông nghiệp, và nâng cao hiệu quả quản lý nước. Những giải pháp này nhằm giảm thiểu thiệt hại và đảm bảo phát triển bền vững cho khu vực.

III. Giải pháp thích ứng và phát triển bền vững

Để đối phó với biến đổi khí hậu, các giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển bền vững đang được triển khai tại ĐBSCL. Những giải pháp này bao gồm cải tiến khoa học nông nghiệp, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, và nâng cao hiệu quả quản lý nước. Các chính sách nông nghiệp cũng được điều chỉnh để hỗ trợ nông dân ứng phó với BĐKH, đảm bảo năng suất lúa và an ninh lương thực.

3.1. Cải tiến khoa học nông nghiệp

Khoa học nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất lúa. Các giống lúa chịu mặn, chịu hạn đang được nghiên cứu và phát triển để thích ứng với điều kiện BĐKH. Ngoài ra, các công nghệ tưới tiêu hiện đại và quản lý nước hiệu quả cũng được áp dụng để tối ưu hóa năng suất lúa.

3.2. Chính sách nông nghiệp và phát triển bền vững

Các chính sách nông nghiệp được điều chỉnh để hỗ trợ nông dân ứng phó với biến đổi khí hậu. Chính phủ đã triển khai các chương trình hỗ trợ tài chính, đào tạo kỹ thuật, và xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn. Những chính sách này nhằm đảm bảo phát triển bền vững và nâng cao khả năng thích ứng biến đổi khí hậu của nông dân tại ĐBSCL.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang là thách thức toàn cầu với những tác động sâu rộng đến môi trường và đời sống con người. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới năm 2007, Việt Nam nằm trong nhóm năm quốc gia chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất từ BĐKH và nước biển dâng, đặc biệt là vùng Đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL). Trong vòng 50 năm qua, nhiệt độ trung bình ở Việt Nam đã tăng khoảng 0.7°C, mực nước biển dâng khoảng 20 cm, làm gia tăng tần suất và cường độ các hiện tượng khí hậu cực đoan như bão, lũ lụt và hạn hán. ĐBSCL, với hơn 75% dân số sống dọc theo 3.260 km bờ biển, là vùng trọng điểm sản xuất lúa gạo, đóng góp hơn 50% sản lượng lúa cả nước và gần 80% sản lượng xuất khẩu.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá tác động của BĐKH, đặc biệt là nước biển dâng, đến sản xuất lúa tại ĐBSCL theo các kịch bản biến đổi khí hậu khác nhau. Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 1998 đến 2010, sử dụng các kịch bản nước biển dâng được xây dựng bởi Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam. Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp cơ sở khoa học cho các giải pháp thích ứng và giảm thiểu tác động của BĐKH, góp phần bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và phát triển bền vững vùng ĐBSCL.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết biến đổi khí hậu: Giải thích nguyên nhân, biểu hiện và tác động của BĐKH toàn cầu và tại Việt Nam, tập trung vào hiện tượng nước biển dâng và các biến đổi khí hậu cực đoan.
• Mô hình kịch bản biến đổi khí hậu (IPCC): Sử dụng các kịch bản phát thải khí nhà kính A1, A2, B1, B2 để dự báo mực nước biển dâng và tác động kinh tế - xã hội.
• Khái niệm an ninh lương thực: Định nghĩa và vai trò của sản xuất lúa gạo trong đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và toàn cầu.
• Phương pháp đánh giá tác động môi trường: Bao gồm Viễn thám và GIS để phân tích không gian, phương pháp chuyển giao giá trị và phân tích chi phí - lợi ích (CBA) để đánh giá thiệt hại kinh tế và hiệu quả các giải pháp ứng phó.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng dữ liệu vệ tinh Landsat, bản đồ hiện trạng sử dụng đất năm 2005 của vùng ĐBSCL, bản đồ ngập lụt theo các kịch bản nước biển dâng (65 cm, 75 cm, 100 cm) do Trung tâm Viễn thám Quốc gia và Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn Môi trường cung cấp.
• Phương pháp phân tích:
  • Viễn thám và GIS để xác định diện tích đất trồng lúa bị ngập theo các kịch bản nước biển dâng.
  • Phân tích chi phí - lợi ích để so sánh hiệu quả kinh tế giữa các phương án ứng phó như đắp đê hay không đắp đê.
  • Phương pháp chuyển giao giá trị để ước tính thiệt hại kinh tế dựa trên các nghiên cứu tương tự.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Toàn bộ diện tích đất trồng lúa tại 13 tỉnh thuộc vùng ĐBSCL được khảo sát và phân tích, đảm bảo tính đại diện cho vùng nghiên cứu.
• Timeline nghiên cứu: Dữ liệu thu thập và phân tích trong giai đoạn 1998-2010, với dự báo tác động đến năm 2100 theo các kịch bản nước biển dâng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diện tích đất trồng lúa bị ngập do nước biển dâng: Theo kịch bản nước biển dâng 75 cm (kịch bản phát thải trung bình), diện tích đất trồng lúa bị ngập tại ĐBSCL là khoảng 6.000 km², chiếm khoảng 30% tổng diện tích đất trồng lúa hiện có (khoảng 19.850 km²). Tỉnh Kiên Giang bị ảnh hưởng nặng nhất với 67,32% diện tích lúa bị ngập, tiếp theo là Hậu Giang với 70,66%.

2. Tác động đến sản lượng lúa: Diện tích đất trồng lúa bị mất tương đương với tỷ lệ giảm sản lượng lúa, ước tính sản lượng lúa giảm khoảng 30% nếu không có biện pháp ứng phó hiệu quả. Năng suất lúa trung bình vùng ĐBSCL năm 2008 đạt 53,6 tạ/ha, cao hơn mức trung bình cả nước là 52,2 tạ/ha.

3. Thiệt hại kinh tế: Ước tính thiệt hại kinh tế do mất diện tích canh tác lúa có thể lên tới hàng nghìn tỷ đồng, tương đương trên 1% GDP vùng ĐBSCL. So sánh chi phí - lợi ích cho thấy phương án đắp đê có thể mang lại lợi ích ròng tích cực nếu được đầu tư đúng mức và kịp thời.

4. Ảnh hưởng của các kịch bản nước biển dâng: Mức độ thiệt hại tăng theo kịch bản phát thải khí nhà kính, với kịch bản cao nhất (nước biển dâng 100 cm) có thể khiến hơn 80% diện tích đất trồng lúa tại một số tỉnh như Kiên Giang, Sóc Trăng, Cà Mau và Bạc Liêu bị ngập.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của thiệt hại là do mực nước biển dâng làm ngập úng và nhiễm mặn đất canh tác, ảnh hưởng trực tiếp đến diện tích và năng suất lúa. Kết quả phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước về tác động của BĐKH đến nông nghiệp ven biển. Việc sử dụng công nghệ Viễn thám và GIS cho phép đánh giá chính xác phạm vi ngập lụt, hỗ trợ việc lập kế hoạch ứng phó hiệu quả.

Biểu đồ thể hiện tỷ lệ diện tích đất trồng lúa bị ngập theo từng tỉnh và từng kịch bản nước biển dâng sẽ giúp minh họa rõ ràng mức độ ảnh hưởng. Bảng so sánh chi phí - lợi ích giữa các phương án ứng phó cũng là công cụ quan trọng để ra quyết định chính sách.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tính cấp thiết của việc nâng cấp hệ thống đê biển và đê sông, đồng thời cần có các giải pháp thích ứng tổng thể nhằm bảo vệ sản xuất lúa và an ninh lương thực vùng ĐBSCL.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cấp và mở rộng hệ thống đê biển, đê sông: Tập trung đầu tư củng cố các tuyến đê hiện có, đặc biệt tại các tỉnh chịu ảnh hưởng nặng như Kiên Giang, Hậu Giang, Sóc Trăng. Mục tiêu hoàn thành giai đoạn chính trong vòng 5-10 năm tới, do Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chủ trì phối hợp với các địa phương.

2. Phát triển hệ thống thủy lợi và quản lý nước mặn: Xây dựng các công trình kiểm soát xâm nhập mặn, cải tạo đất phèn, áp dụng công nghệ tưới tiêu tiết kiệm nước. Thực hiện đồng bộ trong 3-5 năm nhằm giảm thiểu tác động ngập mặn đến sản xuất lúa.

3. Khuyến khích chuyển đổi cơ cấu mùa vụ và giống lúa thích ứng: Nghiên cứu và phổ biến các giống lúa ngắn ngày, chịu mặn và chịu ngập, đồng thời điều chỉnh lịch thời vụ phù hợp với biến đổi khí hậu. Thời gian triển khai liên tục, bắt đầu ngay từ hiện tại.

4. Tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý nhà nước: Tổ chức các chương trình đào tạo, tuyên truyền về tác động BĐKH và các biện pháp thích ứng cho nông dân và cán bộ quản lý. Đẩy mạnh hợp tác quốc tế về tài chính và công nghệ trong 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý chính sách nông nghiệp và môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách ứng phó BĐKH, quy hoạch phát triển nông nghiệp bền vững tại vùng ĐBSCL.

2. Các nhà khoa học và chuyên gia khí tượng thủy văn, nông nghiệp: Tham khảo phương pháp luận và dữ liệu để phát triển các nghiên cứu chuyên sâu về tác động BĐKH và giải pháp thích ứng.

3. Nông dân và tổ chức hợp tác xã vùng ĐBSCL: Nắm bắt thông tin về tác động BĐKH, áp dụng các kỹ thuật canh tác thích ứng nhằm giảm thiểu thiệt hại.

4. Các tổ chức phi chính phủ và quốc tế hoạt động trong lĩnh vực phát triển bền vững và ứng phó BĐKH: Dựa trên kết quả nghiên cứu để thiết kế các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, tài chính cho vùng ĐBSCL.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng thế nào đến sản xuất lúa tại ĐBSCL?
   BĐKH làm tăng nhiệt độ, thay đổi lượng mưa và gây nước biển dâng, dẫn đến ngập úng, nhiễm mặn đất trồng lúa, giảm diện tích canh tác và năng suất. Ví dụ, kịch bản nước biển dâng 75 cm có thể làm mất khoảng 30% diện tích đất lúa.

2. Các kịch bản nước biển dâng được xây dựng dựa trên cơ sở nào?
   Dựa trên các kịch bản phát thải khí nhà kính toàn cầu của IPCC (B1, B2, A1), kết hợp dữ liệu địa phương về địa hình, khí hậu và sử dụng mô hình MAGICC/SCENGEN để dự báo mực nước biển dâng đến năm 2100.

3. Phương pháp Viễn thám và GIS có ưu điểm gì trong nghiên cứu này?
   Phương pháp này cho phép thu thập và phân tích dữ liệu không gian trên diện rộng, xác định chính xác vùng đất bị ngập theo các kịch bản nước biển dâng, hỗ trợ lập bản đồ rủi ro và kế hoạch ứng phó.

4. Giải pháp nào hiệu quả nhất để giảm thiểu tác động của nước biển dâng?
   Nâng cấp hệ thống đê biển và đê sông kết hợp với quản lý nước mặn, chuyển đổi giống lúa và mùa vụ, cùng với nâng cao nhận thức cộng đồng được đánh giá là các giải pháp hiệu quả nhất.

5. Tác động kinh tế của BĐKH đến sản xuất lúa tại ĐBSCL là bao nhiêu?
   Thiệt hại kinh tế ước tính lên tới hàng nghìn tỷ đồng, tương đương trên 1% GDP vùng ĐBSCL, chủ yếu do mất diện tích canh tác và giảm năng suất. Phân tích chi phí - lợi ích cho thấy đầu tư ứng phó có thể mang lại lợi ích kinh tế dài hạn.

Kết luận

• Biến đổi khí hậu và nước biển dâng đang gây ra những tác động nghiêm trọng đến sản xuất lúa tại vùng ĐBSCL, với nguy cơ mất khoảng 30% diện tích đất trồng lúa theo kịch bản trung bình.
• Việc sử dụng công nghệ Viễn thám và GIS giúp đánh giá chính xác phạm vi ngập lụt và hỗ trợ lập kế hoạch ứng phó hiệu quả.
• Nâng cấp hệ thống đê biển, quản lý nước mặn, chuyển đổi mùa vụ và giống lúa là các giải pháp thiết yếu để giảm thiểu thiệt hại.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý, nhà khoa học và cộng đồng trong việc xây dựng chính sách và thực hiện các biện pháp thích ứng.
• Tiếp tục nghiên cứu cập nhật dữ liệu và mở rộng phạm vi đánh giá là bước tiếp theo quan trọng nhằm đảm bảo phát triển bền vững vùng ĐBSCL trước tác động của BĐKH.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ vựa lúa quốc gia và an ninh lương thực tương lai!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ NƯỚC BIỂN DÂNG 1. Tổng quan về biến đổi khí hậu và nước biển dâng 1. Tổng quan về biến đổi khí hậu 1. Khái niệm về biến đổi khí hậu Biến đổi khí hậu (BĐKH) đã và đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu và là một thách thức lớn đối với môi trường toàn cầu.

BĐKH được hiểu như là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thuỷ quyển, sinh quyển, thạch quyển ở hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo Biểu hiện chủ yếu của biến đổi khí hậu là sự nóng lên trên toàn cầu mà nguyên nhân chính bắt nguồn từ sự phát thải quá mức vào khí quyển các chất có hiệu ứng nhà kính do hoạt động kinh tế và xã hội trên trái đất. Kéo theo sự tăng lên của nhiệt độ toàn cầu là những biến động mạnh mẽ của lượng mưa và sự gia tăng các hiện tượng khí hậu, thời tiết cực đoan như lũ lụt, hạn hán,. Hệ quả tiếp theo là nước biển dâng và sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực ven biển, có thể làm ngập hoặc nhiễm mặn nhiều diện tích ruộng đất, làm mất dần rừng ngập mặn, gia tăng chi phí cho việc tu bổ các công trình cầu cảng, đô thị ven biển,. Nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu Cho đến nay, các nghiên cứu đều khẳng định rằng, biến đổi khí hậu là do hai nguyên nhân chính gây ra, đó là do những biến đổi trong sự vận động khách quan của tự nhiên và do tác động của con người Tuy nhiên, phần lớn các nhà khoa học đều khẳng định rằng nguyên nhân chính làm biến đổi khí hậu trái đất là do sự gia tăng các hoạt động kinh tế - xã hội 8 của con người gây phát thải quá mức vào khí quyển cũng như sự gia tăng các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp thụ và bể chứa khí nhà kính như sinh khối, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác.

tạo nên hiệu ứng nhà kính. Theo số liệu điều tra: tiêu thụ năng lượng do đốt các nhiên liệu hóa thạch đóng góp khoảng một nửa (46%) vào tiềm năng nóng lên toàn cầu; phá rừng nhiệt đới đóng góp khoảng 18%; hoạt động nông nghiệp tạo ra khoảng 9% tổng số các khí thải gây ra lượng bức xạ cưỡng bức làm nóng lên toàn cầu. Ngoài ra, các sản phẩm hóa học (CFC, Halon…) đóng góp 24%; các nguồn khác như chôn rác dưới đất, nhà máy xi măng…đóng góp 3% tiềm năng nóng lên toàn cầu. Tổng hợp những tác động đa chiều trên là nguyên nhân chính dẫn đến BĐKH.

Những biểu hiện của biến đổi khí hậu trên thế giới và ở Việt Nam a/ Những biểu hiện BĐKH trên thế giới Theo báo cáo của IPCC năm 2007, số liệu đã quan trắc được về BĐKH trên phạm vi toàn thế giới như sau: * Nhiệt độ: + Từ năm 1906 – 2005: nhiệt độ tăng 0.740C + Từ năm 1956 – 2005: nhiệt độ tăng 0.640C * Lượng mưa: + Từ năm 1900 -2005: tăng ở phía Đông châu Mỹ, Bắc Âu, Bắc Á, Trung Á; giảm ở Sahel, Nam Phi, Nam Á + Lũ lụt và hạn hán gia tăng * Lượng mưa: + Từ năm 1900 -2005: tăng ở phía Đông châu Mỹ, Bắc Âu, Bắc Á, Trung Á; giảm ở Sahel, Nam Phi, Nam Á + Lũ lụt và hạn hán gia tăng 1 Nguồn: Báo cáo đánh giá lần thứ tư của IPCC, 2007 9 Hình1.1: Diễn biến chuẩn sai nhiệt độ trung bình toàn cầu (Nguồn: IPCC/2007) b/ Những biểu hiện BĐKH tại Việt Nam Ở Việt Nam, kết quả phân tích các số liệu khí hậu cho thấy biến đổi của các yếu tố khí hậu có những điểm đáng lưu ý sau: - Nhiệt độ2: Trong 50 năm qua (1958 - 2007), nhiệt độ trung bình năm ở Việt Nam tăng lên khoảng từ 0. Nhiệt độ mùa đông tăng nhanh hơn nhiệt độ mùa hè và nhiệt độ ở các vùng khí hậu phía Bắc tăng nhanh hơn ở các vùng khí hậu phía Nam. Nhiệt độ trung bình năm của 4 thập kỷ gần đây (1961 – 2000) cao hơn của 3 thập kỷ trước đó (1931 – 1960). Nhiệt độ trung bình năm của thập kỷ 1991- 2000 ở Hà Nội, Đà Nẵng, thành phố Hồ Chí Minh đều cao hơn trung bình của thập kỷ 1931 – 1940 lần lượt là 0.

Năm 2007 nhiệt độ trung bình năm 2 Nguồn: CTMTQG ứng phó với BĐKH, Bộ TNMT, 2008 10 của cả 3 nơi đều cao hơn trung bình của thập kỷ 1931 – 1940 là 0.30C và cao hơn thập kỷ 1991 – 2000 là 0. - Lượng mưa3: Trên từng địa điểm, xu thế biến đổi của lượng mưa trung bình năm trong 9 thập kỷ vừa qua (1991 – 2000) không rõ rệt theo các thời kỳ và trên các vùng khác nhau: có giai đoạn tăng lên và có giai đoạn giảm xuống. Lượng mưa năm giảm ở các vùng khí hậu phía Bắc và tăng ở các vùng khí hậu phía Nam. Tính trung bình trong cả nước, lượng mưa năm trong 50 năm qua (1958 – 2007) đã giảm khoảng 2% - Không khí lạnh4: Số đợt không khí lạnh ảnh hưởng tới Việt Nam giảm đi rõ rệt trong hai thập kỷ qua.

Tuy nhiên, các biểu hiện dị thường lại xuất hiện. Điển hình là đợt không khí lạnh gây rét đậm, rét hại kéo dài 38 ngày trong tháng 1 và tháng 2 năm 2008 ở Bắc Bộ - Bão5: Những năm gần đây, bão có cường độ mạnh xuất hiện nhiều hơn. Quỹ đạo bão có dấu hiệu dịch chuyển dần về phía Nam và mùa bão có kết thúc muộn hơn, nhiều cơn bão có đường đi dị thường hơn - Mưa phùn6: Số ngày mưa phùn trung bình năm ở Hà Nội giảm dần từ thập kỷ 1981 – 1990 và chỉ còn một nửa (15 ngày/năm) trong 10 năm gần đây Một trong những biểu hiện quan trọng khác của BĐKH ở Việt Nam được thể hiện là trong những năm gần đây, thiên tai có nguồn gốc khí tượng thuỷ văn xảy ra với tần suất gia tăng và cường độ ngày càng khốc liệt hơn, gây ra những thiệt hại về người và của là vô cùng to lớn. Theo thống kê của Ủy ban Quốc gia phòng tránh lụt bão Trung ương, chỉ tính riêng năm 2007, thiên tai đã làm 435 người chết và mất tích; 7800 ngôi nhà bị sập đổ; 113.800 ha lúa bị hư hại, phá huỷ và hư hỏng nặng 3 Nguồn: CTMTQG ứng phó với BĐKH, Bộ TNMT, 2008 4 Nguồn: CTMTQG ứng phó với BĐKH, Bộ TNMT, 2008 5 Nguồn: Thông báo đầu tiên của VN cho Công Ước khung của Liên hợp quốc về BĐKH, BTNMT, 2003 6 Nguồn: Nguyễn Đức Ngữ, Nguyễn Trọng Hiệu, 2003 11 1300 công trình đập, cầu, cống; làm sạt lở 1500 km đê với tổng thiệt hại ước tính khoảng 11.600 tỷ đồng, tương đương trên 1% GDP.

Đầu tháng 8/2008, mưa lũ và sạt lở ở các tỉnh miền núi phía Bắc đã gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Gần đây nhất vào cuối tháng 10, đầu tháng 11 năm 2008 đã xảy ra đợt mưa trên diện rộng thuộc 11 tỉnh, thành phía Bắc, làm 66 người chết và mất tích, gần 260.000 ha lúa, hoa màu và hơn 27.000 ha nuôi trồng thủy sản bị nhấn chìm với tổng thiệt hại ước tính là 5.300 tỷ đồng, trong đó, Thủ đô Hà Nội là nơi bị thiệt hại nặng nề nhất với 51.000 ha, Thái Bình: 25.000 ha, Hà Nam: 18.000 ha, Nghệ An: 21. Đây là đợt mưa lớn chưa từng có trong vòng 24 năm qua đối với khu vực Hà Nội và gần 100 năm qua đối với khu vực Hà Đông và xảy ra vào thời kỳ cuối mùa mưa của khu vực Bắc Bộ, mà theo đánh giá dựa trên các tài liệu thống kê nhiều năm của các nhà khí tượng thủy văn Việt Nam thì thông thường gần như không có khả năng xảy ra các đợt mưa lớn. Có thể nhận định, đợt mưa này cũng là một minh chứng cho biểu hiện ngày càng rõ nét của BĐKH ở Việt Nam.

Tổng quan về nước biển dâng 1. Khái niệm về nước biển dâng Nước biển dâng là sự dâng mực nước của đại dương trên toàn cầu, trong đó không bao gồm triều, nước dâng do bão. Nước biển dâng tại một vị trí nào đó có thể cao hơn hoặc thấp hơn so với trung bình toàn cầu vì có sự khác nhau về nhiệt độ của đại dương và các yếu tố khác. Những quan sát về mực nước biển dâng trên thế giới Theo báo cáo của IPCC năm 2007, số liệu đã quan trắc được về mực nước biển dâng trên phạm vi toàn thế giới như sau: + Từ năm 1961 – 1992: tốc độ tăng của mực nước biển trung bình toàn cầu khoảng 1.

Trong đó, đóng góp do giãn nở nhiệt khoảng 0. và tan băng khoảng 0. (Băng tuyết ở Nam Cực từ 1978 giảm 2.7% mỗi thập kỷ) + Từ 1993 – 2003: Theo số liệu đo đạc từ vệ tinh TOPEX/POSEIDON, tốc độ tăng của mực nước biển trung bình toàn cầu là 3.7mm/năm, nhanh hơn đáng kể so với thời kỳ 1961- 1992 Hình 1.2: Diễn biến của mực nước biển trung bình toàn cầu (Nguồn: IPCC/2007) 1. Những quan sát mực nước biển dâng tại Việt Nam Số liệu quan trắc tại các trạm hải văn dọc ven biển Việt Nam cho thấy tốc độ dâng lên của mực nước biển trung bình ở Việt Nam hiện nay là khoảng 3 mm/năm (Giai đoạn 1993 -2008), tương đương với tốc độ tăng trung bình trên thế giới.

Trong khoảng 20 năm qua, mực nước biển tại Trạm hải văn Hòn Dấu dâng lên khoảng 20 cm7 7 Nguồn: CTMTQG ứng phó với BĐKH, Bộ TNMT, 2008 13 1.2 Các kịch bản nước biển dâng tại Việt Nam 1. Khái niệm Theo Ban liên Chính phủ về BĐKH (IPCC), Kịch bản biến đổi khí hậu, nước biển dâng là bức tranh toàn cảnh của khí hậu trong tương lai dựa trên một tập hợp các mối quan hệ khí hậu, được xây dựng để sử dụng trong nghiên cứu những hậu quả của BĐKH do con người gây ra và thường được dùng như là đầu vào cho các mô hình đánh giá tác động. Các kết quả của IPCC đã được trình bày trong các báo cáo lần thứ nhất năm 1992 đến báo cáo lần thứ tư năm 2007. Kịch bản biến đổi khí hậu là giả định có cơ sở khoa học và tính tin cậy về sự tiến triển trong tương lai của các mối quan hệ giữa KT-XH, GDP, phát thải khí nhà kính, biến đổi khí hậu và mực nước biển dâng.