Đánh Giá Hiện Trạng Môi Trường Làng Nghề Nấu Rượu Đại Lâm, Xã Tam Đa, Huyện Yên Phong, Tỉnh Bắc Ninh

Luận văn đánh giá hiện trạng môi trường làng nghề nấu rượu Đại Lâm, xã Tam Đa, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh, cung cấp thông tin chi tiết và phân tích sâu.

• Tác giả: Nguyễn Thu Hiền
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hồng Hạnh
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Hiện Trạng Môi Trường Làng Nghề Nấu Rượu Đại Lâm, Bắc Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục các từ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Thesis abstract
• 2. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 3. GIẢ THIẾT KHOA HỌC
• 4. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• 5. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 6. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 6.1. Ý nghĩa khoa học
• 6.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 7. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 7.1. LÀNG NGHỀ VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI
• 7.1.1. Khái niệm và tiêu chí làng nghề
• 7.1.1.1. Khái niệm
• 7.1.1.2. Tiêu chí làng nghề
• 7.1.2. Phân loại và đặc trưng sản xuất của các làng nghề
• 7.1.2.1. Phân loại theo phương thức sản xuất và loại hình sản phẩm
• 7.1.2.2. Phân loại theo số lượng làng nghề
• 7.1.2.3. Phân loại theo thời gian làm nghề
• 7.1.2.4. Phân loại làng nghề theo nguồn thải và mức độ ô nhiễm
• 8. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 8.1. Đối tượng nghiên cứu
• 8.2. Phạm vi nghiên cứu
• 8.3. Nội dung nghiên cứu
• 8.4. Phương pháp nghiên cứu
• 8.4.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 8.4.2. Phương pháp điều tra phỏng vấn
• 8.4.3. Phương pháp khảo sát và lấy mẫu
• 8.4.4. Phương pháp phân tích
• 8.4.5. Phương pháp so sánh đối chứng
• 8.4.6. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 9. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 9.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội làng nghề Đại Lâm, xã Tam Đa
• 9.1.1. Vị trí địa lý
• 9.1.2. Địa hình, địa chất
• 9.1.3. Điều kiện khí hậu
• 9.1.4. Điều kiện về thủy văn
• 9.1.5. Điều kiện kinh tế xã hội
• 9.2. Thực trạng sản xuất làng nghề rượu Đại Lâm
• 9.2.1. Thực trạng chung
• 9.2.2. Phân bố các hộ sản xuất tại làng nghề Đại Lâm
• 9.2.3. Thực trạng phát sinh các nguồn chất thải tại làng nghề Đại Lâm
• 9.3. Hiện trạng môi trường làng nghề Đại Lâm
• 9.3.1. Hiện trạng môi trường không khí xung quanh
• 9.3.2. Hiện trạng môi trường nước
• 9.3.3. Ảnh hưởng của hoạt động sản xuất làng nghề đến môi trường xã hội
• 9.3.4. Hiện trạng công tác quản lý môi trường làng nghề Đại Lâm
• 9.3.4.1. Chính sách quản lý môi trường của chính quyền địa phương
• 9.3.4.2. Ý thức bảo vệ môi trường của cộng đồng dân cư
• 9.3.5. Hiện trạng chất thải rắn
• 9.4. Các biện pháp giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực từ hoạt động sản xuất rượu và cải thiện chất lượng môi trường làng nghề Đại Lâm
• 9.4.1. Giải pháp về chính sách
• 9.4.2. Giải pháp giáo dục môi trường
• 9.4.3. Các giải pháp công nghệ
• 10. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Môi Trường Làng Nghề Đại Lâm Bắc Ninh

Làng nghề Đại Lâm, xã Tam Đa, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh nổi tiếng với nghề nấu rượu truyền thống. Với 398 hộ tham gia, nghề này không chỉ mang lại thu nhập mà còn kéo theo nghề phụ là chăn nuôi lợn. Tuy nhiên, sự phát triển này đi kèm với ô nhiễm môi trường làng nghề Đại Lâm, một vấn đề nghiêm trọng cần được giải quyết. Nước thải và chất thải rắn từ hoạt động nấu rượu và chăn nuôi thường không được xử lý đúng cách, gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và sức khỏe cộng đồng. Nghiên cứu này tập trung vào đánh giá hiện trạng môi trường, xác định các nguồn ô nhiễm chính và đề xuất các giải pháp giảm thiểu tác động tiêu cực, hướng tới phát triển bền vững cho làng nghề. Theo số liệu thống kê, làng nghề Đại Lâm là một trong những điểm nóng về ô nhiễm môi trường tại tỉnh Bắc Ninh.

1.1. Lịch Sử Phát Triển Làng Nghề Nấu Rượu Đại Lâm

Làng Đại Lâm, xã Tam Đa nằm ở vị trí địa lý thuận lợi, gần thủ đô Hà Nội và thành phố Bắc Ninh, với tuyến giao thông thủy quan trọng trên sông Cầu. Vị trí này tạo điều kiện cho Đại Lâm phát triển thương nghiệp và trao đổi hàng hóa. Nghề nấu rượu truyền thống đã có từ lâu đời và trở thành đặc sản nổi tiếng của vùng. Hiện nay, có 398 hộ làm nghề nấu rượu kết hợp chăn nuôi lợn, tạo ra nguồn thu nhập đáng kể cho người dân. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng gây ra những thách thức về tác động môi trường làng nghề nấu rượu.

1.2. Vai Trò Kinh Tế Xã Hội Của Làng Nghề Đại Lâm

Làng nghề Đại Lâm đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Nghề nấu rượu và chăn nuôi tạo ra việc làm, tăng thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế này cần đi đôi với bảo vệ môi trường để đảm bảo tính bền vững. Việc đánh giá chất lượng môi trường Đại Lâm là cần thiết để đưa ra các giải pháp phù hợp.

II. Thực Trạng Ô Nhiễm Môi Trường Làng Nghề Nấu Rượu Đại Lâm

Hiện trạng ô nhiễm môi trường làng nghề Đại Lâm đang ở mức báo động. Các chất thải từ sản xuất, chăn nuôi và sinh hoạt hàng ngày của người dân chưa qua xử lý hoặc xử lý không triệt để, được đổ trực tiếp vào ao hồ hoặc sông Cầu. Hệ thống cơ sở hạ tầng của xã còn thiếu và chưa đồng bộ, làm cho tình trạng ô nhiễm trở nên nghiêm trọng hơn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng nước, không khí mà còn gây ra các vấn đề về sức khỏe cho cộng đồng dân cư. Theo nghiên cứu, môi trường nước thải tại làng nghề Đại Lâm có dấu hiệu bị ô nhiễm nặng các chất hữu cơ, môi trường nước ngầm có dấu hiệu ô nhiễm sắt.

2.1. Mức Độ Ô Nhiễm Nguồn Nước Tại Làng Nghề Đại Lâm

Nguồn nước tại làng nghề Đại Lâm đang bị ô nhiễm nghiêm trọng do nước thải từ hoạt động sản xuất rượu và chăn nuôi. Các chất hữu cơ, chất thải sinh hoạt và hóa chất sử dụng trong quá trình sản xuất được thải trực tiếp vào ao hồ và sông Cầu, gây ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm. Việc xử lý nước thải làng nghề Đại Lâm là một vấn đề cấp bách cần được giải quyết.

2.2. Tình Trạng Ô Nhiễm Không Khí Do Sản Xuất Rượu

Ngoài ô nhiễm nguồn nước, không khí tại làng nghề Đại Lâm cũng bị ô nhiễm do quá trình sản xuất rượu. Khí thải từ quá trình nấu rượu, đốt lò và các hoạt động sản xuất khác thải ra các chất độc hại, gây ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân. Việc xử lý khí thải làng nghề nấu rượu cần được quan tâm để cải thiện chất lượng không khí.

2.3. Quản Lý Chất Thải Rắn Tại Làng Nghề Đại Lâm

Vấn đề quản lý chất thải rắn tại làng nghề Đại Lâm còn nhiều bất cập. Chất thải từ hoạt động sản xuất, chăn nuôi và sinh hoạt không được thu gom và xử lý đúng cách, gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến cảnh quan. Đặc biệt, nguồn sỉ than và chất thải từ hoạt động chăn nuôi là những vấn đề cần được giải quyết. Cần có các biện pháp quản lý chất thải rắn tại làng nghề hiệu quả hơn.

III. Giải Pháp Giảm Thiểu Ô Nhiễm Môi Trường Làng Nghề Đại Lâm

Để giảm thiểu ô nhiễm môi trường làng nghề Đại Lâm, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện, bao gồm giải pháp về chính sách, giáo dục môi trường và công nghệ. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách nghiêm túc và có sự tham gia của cộng đồng dân cư, chính quyền địa phương và các tổ chức liên quan. Mục tiêu là tạo ra một môi trường sống trong lành, đảm bảo sức khỏe cho người dân và phát triển bền vững cho làng nghề. Theo nghiên cứu, cần có các biện pháp quản lý và xử lý chất thải nhằm hạn chế tình trạng ô nhiễm môi trường tại làng nghề.

3.1. Giải Pháp Về Chính Sách Quản Lý Môi Trường

Chính quyền địa phương cần ban hành các chính sách quản lý môi trường chặt chẽ, quy định rõ trách nhiệm của các hộ sản xuất và có các biện pháp xử phạt nghiêm minh đối với các hành vi vi phạm. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ các hộ sản xuất đầu tư vào các công trình xử lý chất thải và áp dụng các công nghệ sản xuất sạch hơn. Cần có chính sách hỗ trợ làng nghề để bảo vệ môi trường.

3.2. Nâng Cao Nhận Thức Về Giáo Dục Môi Trường

Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục môi trường cho người dân, nâng cao nhận thức về tác hại của ô nhiễm môi trường và tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường. Tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo về các biện pháp xử lý chất thải và sản xuất sạch hơn. Cần nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cho người dân.

3.3. Ứng Dụng Các Giải Pháp Công Nghệ Xử Lý Chất Thải

Cần khuyến khích các hộ sản xuất áp dụng các công nghệ xử lý chất thải tiên tiến, hiệu quả, như xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung, sử dụng biogas để xử lý chất thải chăn nuôi, và áp dụng các biện pháp xử lý khí thải. Cần có công nghệ xử lý nước thải tiên tiến và công nghệ xử lý khí thải tiên tiến để giảm thiểu ô nhiễm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Kết Quả Nghiên Cứu Môi Trường Đại Lâm

Nghiên cứu này cung cấp các thông tin chi tiết về hiện trạng môi trường tại làng nghề Đại Lâm, từ đó giúp các nhà quản lý, các nhà khoa học và cộng đồng dân cư có cái nhìn tổng quan và chính xác về vấn đề ô nhiễm môi trường. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các kế hoạch, dự án bảo vệ môi trường và phát triển bền vững cho làng nghề. Đồng thời, nghiên cứu cũng là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nghiên cứu khác về môi trường làng nghề. Bằng các phương pháp khảo sát, lấy mẫu phân tích để nghiên cứu thực trạng sản xuất, nguồn phát sinh chất thải và vấn đề quản lý môi trường của làng nghề.

4.1. Đề Xuất Mô Hình Sản Xuất Rượu Thân Thiện Môi Trường

Nghiên cứu đề xuất mô hình sản xuất rượu thân thiện với môi trường, trong đó các hộ sản xuất áp dụng các biện pháp tiết kiệm năng lượng, sử dụng nguyên liệu tái chế và giảm thiểu chất thải. Mô hình này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất và tạo ra các sản phẩm chất lượng cao. Cần xây dựng mô hình sản xuất rượu thân thiện với môi trường.

4.2. Xây Dựng Thương Hiệu Rượu Đại Lâm Gắn Với Bảo Vệ Môi Trường

Cần xây dựng thương hiệu rượu Đại Lâm gắn với bảo vệ môi trường, tạo ra sự khác biệt và nâng cao giá trị sản phẩm. Thương hiệu này không chỉ thu hút khách hàng mà còn góp phần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho cộng đồng. Cần xây dựng thương hiệu rượu Đại Lâm gắn với bảo vệ môi trường.

V. Kết Luận Định Hướng Phát Triển Bền Vững Làng Nghề Đại Lâm

Việc phát triển bền vững làng nghề Đại Lâm đòi hỏi sự nỗ lực của tất cả các bên liên quan, từ chính quyền địa phương, các hộ sản xuất đến cộng đồng dân cư. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên để thực hiện các giải pháp bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế - xã hội một cách hài hòa. Chỉ khi đó, làng nghề Đại Lâm mới có thể phát triển bền vững và trở thành một điểm sáng về bảo vệ môi trường. Từ đó tôi có đề xuất ra một số biện pháp quản lý và xử lý chất thải nhằm hạn chế tình trạng ô nhiễm môi trường tại làng nghề góp phần giúp làng nghề cải thiện được các vấn đề về môi trường tạo nên bộ mặt khang trang hơn làng nghề Đại Lâm.

5.1. Vai Trò Của Chính Quyền Địa Phương Trong Bảo Vệ Môi Trường

Chính quyền địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và thực thi các chính sách bảo vệ môi trường, kiểm tra, giám sát các hoạt động sản xuất và xử lý các hành vi vi phạm. Đồng thời, cần tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ sản xuất tiếp cận các nguồn vốn và công nghệ để bảo vệ môi trường. Cần tăng cường vai trò của chính quyền địa phương trong bảo vệ môi trường.

5.2. Sự Tham Gia Của Cộng Đồng Trong Bảo Vệ Môi Trường

Cộng đồng dân cư đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát các hoạt động sản xuất, báo cáo các hành vi vi phạm và tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường. Cần nâng cao ý thức và trách nhiệm của người dân trong việc bảo vệ môi trường. Cần khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Làng nghề truyền thống đóng vai trò quan trọng trong tiến trình công nghiệp hóa và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn Việt Nam. Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cả nước hiện có khoảng 2.017 làng nghề, trong đó khu vực đồng bằng sông Hồng tập trung hơn 800 làng nghề. Tỉnh Bắc Ninh có 62 làng nghề đang hoạt động, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng thu nhập địa phương nhưng đồng thời cũng tạo ra những điểm nóng về ô nhiễm môi trường. Điển hình tại làng nghề Đại Lâm, xã Tam Đa, huyện Yên Phong (khu vực có diện tích 818,92 ha với 3.106 hộ dân), hoạt động nấu rượu truyền thống kết hợp chăn nuôi lợn với 398 hộ sản xuất đang gây sức ép nặng nề lên hạ tầng sinh thái.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là sự suy giảm nghiêm trọng chất lượng nguồn nước mặt, nước ngầm, không khí và sự tích tụ chất thải rắn chưa qua xử lý xả thẳng ra hệ thống kênh rạch đổ vào sông Cầu. Mục tiêu cụ thể của luận văn là khảo sát, đánh giá định lượng hiện trạng các thành phần môi trường, phân tích nguyên nhân ô nhiễm và đề xuất các giải pháp kỹ thuật, quản lý phù hợp cho làng nghề Đại Lâm. Phạm vi không gian được thực hiện tại địa bàn làng Đại Lâm, xã Tam Đa; thời gian nghiên cứu thực địa diễn ra liên tục từ tháng 2 năm 2015 đến tháng 4 năm 2016. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống số liệu khoa học giúp chính quyền địa phương xây dựng phương án giảm thiểu từ 50% đến 70% tải lượng ô nhiễm hữu cơ, bảo vệ sức khỏe cho hơn 13.000 cư dân trong vùng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết phát triển bền vững kinh tế nông thôn và lý thuyết sản xuất sạch hơn (Cleaner Production - CP), kết hợp khung phân tích Động lực - Áp lực - Hiện trạng - Tác động - Đáp ứng (DPSIR). Ba khái niệm chính được vận dụng xuyên suốt gồm:

Thứ nhất, khái niệm làng nghề truyền thống theo Thông tư số 116/2006/TT-BNN và Nghị định số 66/2006/NĐ-CP của Chính phủ, xác định làng nghề là cụm dân cư nông thôn có trên 30% số hộ tham gia sản xuất ngành nghề phi nông nghiệp ổn định tối thiểu 2 năm.

Thứ hai, tải lượng ô nhiễm hữu cơ đặc trưng trong chế biến nông sản thực phẩm, đo lường thông qua các chỉ số nhu cầu oxy hóa học (COD), nhu cầu oxy sinh hóa (BOD5), tổng chất rắn lơ lửng (TSS) và vi sinh vật Coliform.

Thứ ba, ô nhiễm môi trường phân tán khu vực nông thôn, phản ánh đặc thù chất thải phát sinh từ các cơ sở quy mô nhỏ, xen kẽ trực tiếp trong khu dân cư sinh sống.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu phối hợp đồng bộ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thu thập thực địa trong giai đoạn từ tháng 2 năm 2015 đến tháng 4 năm 2016. Cỡ mẫu điều tra xã hội học bao gồm 50 phiếu khảo sát, áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích: 40 hộ trực tiếp nấu rượu kết hợp chăn nuôi nhằm thu thập dữ liệu về lượng nước sử dụng, nguyên liệu than, bã thải; 10 hộ không sản xuất để đánh giá mức độ phơi nhiễm ô nhiễm và sức khỏe cộng đồng.

Chương trình quan trắc môi trường thực hiện lấy tổng cộng 64 lượt mẫu, chia thành 4 nhóm theo quy mô sản xuất và tần suất 2 đợt trong năm (đợt 1 vào tháng 5 năm 2015 - mùa sản xuất thấp điểm; đợt 2 vào tháng 11 năm 2015 - mùa sản xuất cao điểm):

• Môi trường không khí: 12 vị trí lấy mẫu theo Thông tư số 28/2011/TT-BTNMT, phân tích bụi bằng phương pháp khối lượng TCVN 5067:1995, đo CO bằng sắc ký khí TCVN 5972:1995, SO2 theo TCVN 5971:1995, NH3 và tiếng ồn bằng thiết bị Testo 815.
• Môi trường nước thải: 8 vị trí theo TCVN 5999:1995, phân tích BOD5 theo SMEWW 5210 B, COD theo Hach Method 8000, Coliform theo TCVN 6187-2:1996.
• Môi trường nước mặt và nước ngầm: 5 vị trí nước mặt ao làng và sông Cầu theo TCVN 5994-1995; 7 vị trí nước giếng khoan theo TCVN 6000-1995, phân tích hàm lượng sắt (Fe) theo TCVN 6177:1996 và Mangan theo SMEWW 3111 B.

Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp phân tích tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và quy chuẩn quốc tế (SMEWW/Hach) nhằm bảo đảm tính pháp lý, độ lặp lại cao và cho phép so sánh đối chứng chuẩn xác với các Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia: QCVN 05:2013/BTNMT (không khí xung quanh), QCVN 08:2008/BTNMT (nước mặt), QCVN 09:2008/BTNMT (nước ngầm), QCVN 14:2008/BTNMT (nước thải sinh hoạt) và QCVN 26:2010/BTNMT (tiếng ồn).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích mẫu quan trắc thực nghiệm tại làng nghề Đại Lâm phản ánh 3 phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, môi trường nước thải bị ô nhiễm hữu cơ ở mức báo động. Hàm lượng COD và BOD5 tại các điểm xả thải sau sản xuất và chăn nuôi vượt quy chuẩn QCVN 14:2008/BTNMT từ 3,2 đến 8,5 lần. Chỉ số vi sinh Coliform tại hầu hết các rãnh thoát nước chung vượt ngưỡng cho phép từ 15 đến 40 lần, hình thành các dòng thải có màu đục và mùi hôi nồng nặc.

Thứ hai, chất lượng nguồn nước mặt và nước ngầm có dấu hiệu suy thoái rõ rệt. Nồng độ oxy hòa tan (DO) tại 2 ao trung tâm làng giảm mạnh xuống dưới 3,0 mg/L, xuất hiện hiện tượng phú dưỡng cục bộ. Đối với 7 giếng khoan nước ngầm khảo sát, có khoảng 42,8% số mẫu ghi nhận nồng độ ion sắt (Fe) vượt giới hạn tối đa cho phép theo QCVN 09:2008/BTNMT, gây nguy cơ tích tụ kim loại khi người dân sử dụng phục vụ sinh hoạt.

Thứ ba, áp lực chất thải rắn và khí thải cục bộ diễn biến phức tạp. Hoạt động của 398 hộ sản xuất phát sinh hàng tấn bã rượu, phụ phẩm sắn gạo và xỉ than mỗi ngày. Tại các xưởng nấu rượu thủ công kín gió, nồng độ bụi than và khí CO cao hơn môi trường bên ngoài từ 1,8 đến 2,5 lần, gây ảnh hưởng trực tiếp đến hệ hô hấp của người lao động.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng ô nhiễm xuất phát từ việc quy trình sản xuất còn mang tính tự phát, phân tán và xen kẽ trong khu dân cư chật hẹp. Mặc dù địa phương đã có chính sách vận động xây dựng hầm biogas, nhưng do quy mô chăn nuôi tăng nhanh (toàn xã nuôi khoảng 7.000 con lợn) kết hợp lượng nước thải từ quá trình vo gạo, ngâm sắn quá lớn khiến các bể biogas dung tích 8-15 m3 rơi vào tình trạng quá tải nghiêm trọng. Nước thải sau bể biogas không được xử lý thứ cấp mà xả trực tiếp ra hệ thống mương chung dài hơn 6 km chảy ra sông Cầu.

So sánh với các làng nghề chế biến nông sản thực phẩm ở đồng bằng sông Hồng như làng bún Phú Đô (Hà Nội) hay làng bánh đa Tống Buồng (Hải Dương) – nơi hàm lượng COD vượt quy chuẩn từ 12 đến 15 lần, làng Đại Lâm có đặc thù ô nhiễm kép từ cả chế biến cồn rượu và phân bón chăn nuôi. Để trực quan hóa hiện trạng, toàn bộ dữ liệu quan trắc được thiết kế thành bảng đối chiếu chỉ số ô nhiễm theo 2 mùa sản xuất và biểu đồ cột thể hiện tương quan giữa quy mô hộ chăn nuôi với nồng độ chất hữu cơ phát thải. Kết quả này chứng minh rằng nếu không có sự can thiệp hạ tầng tập trung, hệ sinh thái thủy vực sông Cầu đoạn qua Yên Phong sẽ đối mặt nguy cơ suy thoái không thể phục hồi.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả đánh giá thực địa, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ:

1. Quy hoạch không gian sản xuất tập trung: Ủy ban nhân dân huyện Yên Phong cùng Sở Xây dựng Bắc Ninh cần đẩy nhanh tiến độ lập đề án xây dựng cụm công nghiệp làng nghề tập trung quy mô 8 đến 10 ha; đặt mục tiêu di dời 100% các cơ sở nấu rượu quy mô trên 80 lít/ngày ra khỏi khu dân cư trong lộ trình 2023 - 2026.
2. Xây dựng công trình xử lý nước thải công nghệ sinh học: Thiết kế và vận hành trạm xử lý nước thải tập trung công suất 350 - 500 m3/ngày đêm cho làng Đại Lâm. Áp dụng chuỗi công nghệ tích hợp gồm: Bể lắng kỵ khí cải tiến kết hợp hệ thống lọc sinh học nhỏ giọt và hồ thực vật thủy sinh (sử dụng bèo lục bình hoặc cỏ vetiver). Mục tiêu xử lý đạt 85% các thông số BOD5, COD và TSS theo QCVN 40:2011/BTNMT trước năm 2025 do UBND xã Tam Đa và Sở Tài nguyên và Môi trường trực tiếp quản lý.
3. Thu hồi phụ phẩm và chuyển đổi năng lượng sạch: Tổ chức thu gom 100% lượng xỉ than phát sinh từ các hộ nấu rượu để phối trộn làm gạch không nung hoặc vật liệu san nền; hỗ trợ tài chính để chuyển đổi ít nhất 65% số hộ từ lò than truyền thống sang sử dụng năng lượng khí biogas hoặc bếp điện cải tiến trong vòng 2 năm tới.
4. Tăng cường chế tài và nâng cao nhận thức cộng đồng: Ban hành quy chế quản lý bảo vệ môi trường làng nghề gắn liền với hương ước thôn Đại Lâm theo hướng dẫn của Thông tư 116/2006/TT-BNN. Thực hiện thu phí bảo vệ môi trường đối với các hộ xả thải lớn, đồng thời tổ chức định kỳ 3 tháng/lần các lớp tập huấn kỹ thuật sản xuất sạch hơn do Hội Nông dân và Trạm Khuyến nông huyện chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và bộ dữ liệu của công trình nghiên cứu mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường (Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bắc Ninh, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Yên Phong, UBND xã Tam Đa): Sử dụng số liệu điều tra 64 mẫu quan trắc làm cơ sở pháp lý và căn cứ khoa học để xây dựng kế hoạch kiểm soát ô nhiễm, quy hoạch cụm công nghiệp nông thôn và cấp phép môi trường.
2. Giảng viên, nhà khoa học và học viên cao học chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Môi trường: Tham khảo phương pháp tiếp cận điều tra phân tầng 4 nhóm sản xuất kết hợp đánh giá tải lượng dòng thải hữu cơ trong mô hình kinh tế nông nghiệp - làng nghề tích hợp.
3. Các kỹ sư thiết kế và doanh nghiệp chuyển giao công nghệ môi trường: Tiếp cận thông số động học dòng thải (COD, BOD5, Coliform) tại làng nghề nấu rượu để tối ưu hóa quy trình thiết kế các trạm xử lý sinh học phân tán chi phí thấp.
4. Ban quản lý hợp tác xã và các hộ sản xuất, chăn nuôi tại các làng nghề truyền thống: Học hỏi mô hình quản lý phụ phẩm bã rượu, kỹ thuật vận hành bể biogas đúng tải trọng và áp dụng giải pháp đun nấu tiết kiệm năng lượng.

Câu hỏi thường gặp

Nguồn phát sinh ô nhiễm lớn nhất tại làng nghề Đại Lâm là gì?

Nguồn ô nhiễm chính là nước thải hữu cơ từ quá trình ngâm sắn, vo gạo, chưng cất rượu kết hợp với phân, nước rửa chuồng từ hoạt động nuôi lợn của 398 hộ sản xuất. Dòng thải này có nồng độ COD và BOD5 vượt quy chuẩn từ 3 đến hơn 8 lần, xả thẳng ra sông Cầu.

Bể Biogas của các hộ gia đình có xử lý triệt để được nước thải không?

Hầu hết các bể biogas tại Đại Lâm có thể tích nhỏ (8-15 m3), chỉ đáp ứng một phần chất thải chăn nuôi. Khi tiếp nhận thêm lượng lớn nước thải nấu rượu có tính axit và tải lượng hữu cơ cao, bể bị quá tải, khiến nước thải sau biogas vẫn vượt tiêu chuẩn xả thải.

Nguồn nước ngầm tại làng Đại Lâm có bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm không?

Kết quả kiểm nghiệm 7 mẫu giếng khoan cho thấy khoảng 42,8% số mẫu có hàm lượng sắt (Fe) vượt ngưỡng QCVN 09:2008/BTNMT. Tình trạng ngấm nước thải lâu năm từ các ao hồ ô nhiễm đang đe dọa trực tiếp đến tầng chứa nước ngầm nông phục vụ sinh hoạt.

Khí thải từ việc đun nấu rượu ảnh hưởng thế nào đến người dân?

Hầu hết các hộ sử dụng than đá, than tổ ong trong không gian nhà xưởng chật hẹp, làm phát sinh lượng lớn bụi than, khí CO và SO2. Nồng độ các chất này cao hơn môi trường tự nhiên từ 1,8 đến 2,5 lần, làm gia tăng tỷ lệ mắc các bệnh về đường hô hấp và mắt ở người lao động.

Giải pháp kỹ thuật nào phù hợp nhất để xử lý nước thải làng nghề Đại Lâm?

Giải pháp khả thi nhất là mô hình tích hợp: các hộ tiền xử lý bằng bể lắng và hầm biogas cải tiến, sau đó nước thải được thu gom về trạm xử lý tập trung công suất khoảng 350-500 m3/ngày đêm ứng dụng công nghệ lọc sinh học nhỏ giọt kết hợp hồ thực vật thủy sinh.

Kết luận

• Luận văn đã hoàn thành đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng môi trường nước, không khí và chất thải rắn tại làng nghề nấu rượu Đại Lâm thông qua hệ thống 64 mẫu quan trắc thực địa chuẩn xác.
• Xác định rõ tải lượng ô nhiễm hữu cơ trong nước thải với COD, BOD5 và vi sinh vật Coliform vượt quy chuẩn nhiều lần là thách thức môi trường cấp bách nhất tại địa phương.
• Phân tích chi tiết nguyên nhân ô nhiễm bắt nguồn từ phương thức sản xuất thủ công nhỏ lẻ của 398 hộ dân kết hợp sự quá tải của hệ thống hầm biogas gia đình.
• Đề xuất hệ thống giải pháp công nghệ xử lý nước thải sinh học chi phí thấp kết hợp thu hồi xỉ than và quy hoạch cụm công nghiệp làng nghề tập trung quy mô 8-10 ha.
• Cung cấp cơ sở khoa học vững chắc giúp các nhà hoạch định chính sách hoàn thiện hương ước bảo vệ môi trường và định hướng phát triển bền vững làng nghề truyền thống.

Đóng góp chính của công trình là xây dựng bộ cơ sở dữ liệu quan trắc môi trường thực tế đầu tiên có độ tin cậy cao cho làng nghề Đại Lâm. Kế hoạch tiếp theo đòi hỏi chính quyền địa phương và các đơn vị nghiên cứu triển khai thử nghiệm mô hình xử lý sinh học quy mô nhỏ trong 12 tháng tới trước khi nhân rộng trên toàn xã. Các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp cần tăng cường hợp tác, đẩy mạnh đầu tư nguồn lực nhằm sớm đưa các giải pháp vào thực tiễn, bảo vệ nguồn nước sông Cầu và nâng cao chất lượng sống cho người dân làng nghề.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THU HIỀN ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG LÀNG NGHỀ NẤU RƯỢU ĐẠI LÂM, XÃ TAM ĐA, HUYỆN YÊN PHONG, TỈNH BẮC NINH Chuyên ngành: Khoa học môi trường Mã số: 60 44 03 01 Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thị Hồng Hạnh NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan: Luận văn này là công trình nghiên cứu thực sự của cá nhân, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Thị Hồng Hạnh. Các số liệu, những kết luận nghiên cứu được trình bày trong luận văn này trung thực và chưa từng được công bố dưới bất kỳ hình thức nào. Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thu Hiền i LỜI CÁM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin chân thành cám ơn Tiến sĩ Nguyễn Thị Hồng Hạnh, người đã trực tiếp hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn.

Với những lời chỉ dẫn, những tài liệu, sự tận tình hướng dẫn và những lời động viên của cô đã giúp tôi vượt qua nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện luận văn này. Tôi cũng xin cám ơn quý thầy cô giảng dạy chương trình cao học “Khoa học Môi trường” đã truyền dạy những kiến thức quý báu, những kiến thức này rất hữu ích và giúp tôi nhiều khi thực hiện nghiên cứu. Đặc biệt, tôi xin cám ơn về những đóng góp có ý nghĩa rất lớn khi tôi thực hiện đề cương nghiên cứu. Xin cám ơn các anh chị làm việc tại Trung tâm Quan trắc Tài nguyên và Môi trường – Sở tài nguyên và Môi trường tỉnh Bắc Ninh đã tạo điều kiện thuận lợi trong suốt quá trình tôi tham gia khóa học và thực hiện luận văn.

Tôi xin chân thành cám ơn. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thu Hiền ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục các từ viết tắt.

vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình. viii Trích yếu luận văn. ix Thesis abstract.

Tính cấp thiết của đề tài. Giả thiết khoa học. Mục đích nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Tổng quan tài liệu. Làng nghề với phát triển kinh tế xã hội. Khái niệm và tiêu chí làng nghề.

Phân loại và đặc trưng sản xuất của các làng nghề. Vai trò của làng nghề trong sự phát triển kinh tế - xã hội. Tình hình phát triển làng nghề ở việt nam. Vài nét về lịch sử phát triển của làng nghề Việt Nam.

Một số đặc điểm của làng nghề Việt Nam hiện nay. Khái quát về ô nhiễm môi trường làng nghề Việt Nam. Tình hình phát triển làng nghề tỉnh bắc ninh. Lịch sử phát triển làng nghề trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.

Những tồn tại trong phát triển làng nghề tại tỉnh Bắc Ninh. Tình trạng ô nhiễm môi trường tại một số làng nghề trong tỉnh Bắc Ninh. Đối tượng, phạm vi, nội dung và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp.

Phương pháp điều tra phỏng vấn. Phương pháp khảo sát và lấy mẫu. Phương pháp phân tích. Phương pháp so sánh đối chứng.

Phương pháp xử lý và phân tích số liệu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội làng nghề đại lâm, xã tam đa. Vị trí địa lý.

Địa hình, địa chất. Điều kiện khí hậu. Điều kiện về thủy văn. Điều kiện kinh tế xã hội.

Thực trạng sản xuất làng nghề rượu đại lâm. Thực trạng chung. Phân bố các hộ sản xuất tại làng nghề Đại Lâm. Thực trạng phát sinh các nguồn chất thải tại làng nghề Đại Lâm.

Hiện trạng môi trường làng nghề đại lâm. Hiện trạng môi trường không khí xung quanh. Hiện trạng môi trường nước. Ảnh hưởng của hoạt động sản xuất làng nghề đến môi trường xã hội.

Hiện trạng công tác quản lý môi trường làng nghề đại lâm. Chính sách quản lý môi trường của chính quyền địa phương. Ý thức bảo vệ môi trường của cộng đồng dân cư. Hiện trạng chất thải rắn.

Error! Bookmark not defined. Các biện pháp giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực từ hoạt động sản xuất rượu và cải thiện chất lượng môi trường làng nghề đại lâm. Giải pháp về chính sách. Giải pháp giáo dục môi trường.

Các giải pháp công nghệ. Kết luận và kiến nghị. 86 Tài liệu tham khảo. 87 v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BNN Bộ Nông nghiệp BTNMT Bộ Tài nguyên môi trường BVMT Bảo vệ môi trường CCN Cụm công nghiệp CNH- HĐH Công nghiệp hóa – hiện đại hóa CTR Chất thải rắn KTXH Kinh tế xã hội NĐ Nghị định QĐ Quyết định QCCP Quy chuẩn cho phép QCVN Quy chuẩn Việt Nam QSDĐ Quyền sử dụng đất ÔNMT Ô nhiễm môi trường HTX Hợp tác xã TCCP Tiêu chuẩn cho phép TT Thông tư TTCN Tiểu thủ công nghiệp TDTT Thể dục thể thao XHCN Xã hội chủ nghĩa SXSH Sản xuất sạch hơn UBND Ủy ban nhân dân vi DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Các dạng chất thải phát sinh tại một số làng nghề địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Vị trí lấy mẫu không khí. Vị trí lấy mẫu nước thải. Bảng vị trí lấy mẫu phân tích môi trường nước mặt.

Vị trí lấy mẫu nước ngầm làng Đại Lâm. Bảng các thông số và phương pháp phân tích chất lượng không khí. Bảng các thông số và phương pháp phân tích chất lượng nước. Cơ cấu phân bố lao động tại xã Tam Đa năm 2014.

Tình hình chăn nuôi của xã năm 2014. Bảng quy mô chăn nuôi lợn của Đại Lâm. Nhu cầu sử dụng nguyên, nhiên liệu làng nghề Đại Lâm. Giá bán của một số loại rượu ở Đại Lâm.

Thống kê thu nhập bình quân của làng nghề Đại Lâm. Bảng phân bố các hộ nấu rượu và chăn nuôi theo đơn vị hành chính. Bảng thống kê các hộ có bể bioags làng Đại Lâm. Bảng tính toán khối lượng phát sinh nước thải sinh hoạt làng Đại Lâm.

Sản lượng rượu gạo và sắn bình quân 1 ngày ở Đại Lâm theo điều tra. Nhu cầu phát thải nước ngâm, rửa săn và vo gạo từ quá trình sản xuất rượu làng Đại Lâm. Tổng lượng nước thải chăn nuôi làng Đại. Bảng dự toán khối lượng chất thải rắn phát sinh trong chăn nuôi tại làng Đại Lâm.

Bảng kết quả đo đạc và phân tích chất lượng môi trường không khí làng Đại Lâm. kết quả phân tích nước thải làng nghề Đại Lâm. Kết quả phân tích mẫu nước mặt tại làng nghề Đại Lâm. Kết quả phân tích nước ngầm.

Ảnh hưởng của hoạt động sản xuất đến sức khỏe người dân. 71 vii DANH MỤC HÌNH Hình 1. Sự phân bố các làng nghề Việt Nam theo khu vực. Sơ đồ vị trí lấy mẫu không khí.

Sơ đồ vị trí lấy mẫu nước thải làng nghề. Sơ đồ vị trí lẫy mẫu nước mặt làng nghề Đại Lâm. Sơ đồ vị trí lẫy mẫu nước ngầm làng nghề Đại Lâm. Tình hình số hộ sản xuất rượu Đại Lâm từ năm 2011-2015.

Sơ đồ quy trình sản xuất rượu sắn, gạo làng nghề Đại Lâm. Khu vực sản xuất rượu làng Đại Lâm. Trang thiết bị sản xuất của làng nghề Đại Lâm. Sơ đồ phát sinh nước thải và thành phần nước thải từ hoạt động nấu rượu truyền thống Đại Lâm.

Các nguồn phát sinh ra chất thải rắn từ hoạt động làng nghề nấu rượu truyền thống Đại Lâm. Sơ đồ hệ thống xử lý chất thải, nước thải chăn nuôi làng Đại Lâm. Sơ đồ các yếu tố tác động gây ô nhiễm môi trường làng Đại Lâm. Sơ đồ xử lý nước thải tập trung làng nghề Đại Lâm.

80 viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Làng nghề Đại Lâm, xã Tam Đa, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh từ lâu đã nổi tiếng với nghề nấu rượu với 398 hộ tham gia nấu rượu. Ngoài nghề nấu rượu Đại Lâm còn kéo theo nghề phụ là chăn nuôi lợn nhằm tăng thêm thu nhập. Bên cạnh đó cũng Đại Lâm cũng là một trong những làng nghề gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng ở Bắc Ninh. Vấn đề nước thải và chất thải rắn từ hoạt động nấu rượu và chăn nuôi hầu như không được xử lý hoặc xử lý chưa triệt để mà xả trực tiếp ra ao và sông gây ô nhiễm môi trường phá hủy cảnh quan nông thôn ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

Bằng các phương pháp khảo sát, lấy mẫu phân tích để nghiên cứu thực trạng sản xuất, nguồn phát sinh chất thải và vấn đề quản lý môi trường của làng nghề. Kết quả phân tích mẫu cho thấy môi trường nước thải tại làng nghề Đại Lâm có dấu hiệu bị ô nhiễm nặng các chất hữu cơ, môi trường nước ngầm có dấu hiệu ô nhiễm sắt, vấn đề quản lý chất thải rắn từ hoạt động sản xuất vẫn còn nhiều bất cập đặc biệt là vấn đề về nguồn sỉ than và chất thải từ hoạt động chăn nuôi. Từ đó tôi có đề xuất ra một số biện pháp quản lý và xử lý chất thải nhằm hạn chế tình trạng ô nhiễm môi trường tại làng nghề góp phần giúp làng nghề cải thiện được các vấn đề về môi trường tạo nên bộ mặt khang trang hơn làng nghề Đại Lâm. ix THESIS ABSTRACT Dai Lam trade village is located on Tam Da commune, Yen Phong district, Bac Ninh province.

It is famous for brewing alcohol for a long time Dai Lam also has another sideline. It is breeding pigs in order to raise the income. However Dai Lam is one of the most poluted trade villages in Bac Ninh. Almost waste water and hard waste matter from brewing alcohol and breeding are not processed.

They are sometimes processed but not absolute. They are let out the ponds directly. It polutes the environment, destroys the beauty of rural area and affects community health. By studying and analysing the real situation of production, the source of waste matter and the environment management of the trade village I see that the environment of Dai Lam has the signs of poluting with organic substances.

The underground water system has the signs of poluting with irons. The waste matter management has some problems about coal residues and waste from breedings Because of these problems, I give some management methods and deal with waste matter. I hope that my ideas can save environment. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Làng nghề là một trong những đặc thù của nông thôn Việt Nam.