Luận văn thạc sĩ đánh giá khả năng sản xuất của một số tổ hợp lai giữa 4 giống lợn landrace yorkshire duroc pietrain nuôi tại trại giống lợn thanh hưng thanh oai thành phố hà nội

Luận văn thạc sĩ đánh giá khả năng sản xuất của các tổ hợp lai giữa giống lợn Landrace, Yorkshire, Duroc, Pietrain tại trại Thanh Hưng, Hà Nội.

• Tác giả: Đỗ Thị Lan
• Người hướng dẫn: TS. Trương Hữu Dũng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Sản Xuất Của Các Tổ Hợp Lai Giữa 4 Giống Lợn Landrace, Yorkshire, Duroc, Pietrain Tại Trại Thanh Hưng, Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Tính trạng số lượng
• 1.1.2. Các nhân tố ảnh hưởng tới tính trạng số lượng
• 1.1.3. Bản chất di truyền của ưu thế lai
• 1.1.4. Ưu thế lai trong chăn nuôi lợn
• 1.1.5. Cơ sở sinh lý của sự sinh sản và các yếu tố ảnh hưởng tới năng suất sinh sản
• 1.1.5.1. Cơ sở sinh lý của sự sinh sản
• 1.1.5.2. Các yếu tố ảnh hưởng tới năng suất sinh sản
• 2. MỞ ĐẦU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• MỘT SỐ HÌNH ẢNH CỦA ĐỀ TÀI

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào đánh giá khả năng sản xuất của các tổ hợp lai giữa 4 giống lợn phổ biến: Landrace, Yorkshire, Duroc, và Pietrain tại trại Thanh Hưng, Hà Nội. Mục tiêu chính là xác định hiệu quả của các tổ hợp lai trong việc cải thiện năng suất chăn nuôi, bao gồm khả năng sinh sản, sinh trưởng, và chất lượng thịt. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp thông tin khoa học để tối ưu hóa công tác giống và nâng cao hiệu quả kinh tế trong ngành chăn nuôi lợn.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Với sự phát triển của nền kinh tế, nhu cầu về thực phẩm chất lượng cao, đặc biệt là thịt lợn, ngày càng tăng. Hà Nội, đặc biệt là khu vực Thanh Oai, là một trong những địa phương có ngành chăn nuôi lợn phát triển. Tuy nhiên, việc sử dụng các giống lợn lai hiệu quả vẫn còn nhiều hạn chế. Nghiên cứu này nhằm đánh giá các tổ hợp lai để tìm ra công thức lai tối ưu, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi và đáp ứng nhu cầu thị trường.

1.2. Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm đánh giá khả năng sinh sản của các lợn nái Landrace, Yorkshire, và F1(Landrace x Yorkshire) khi phối với lợn đực PiDu. Đồng thời, nghiên cứu cũng khảo sát khả năng sinh trưởng, tiêu tốn thức ăn, và thành phần thân thịt của các tổ hợp lai, từ đó xác định tổ hợp lai phù hợp nhất cho chăn nuôi lợn tại địa phương.

II. Cơ sở khoa học và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu dựa trên cơ sở khoa học về tính trạng số lượng, ưu thế lai, và các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất chăn nuôi. Phương pháp nghiên cứu bao gồm bố trí thí nghiệm, theo dõi các chỉ tiêu sinh sản, sinh trưởng, và xử lý số liệu để đánh giá hiệu quả của các tổ hợp lai.

2.1. Cơ sở khoa học

Tính trạng số lượng trong chăn nuôi lợn bao gồm các chỉ tiêu như số con/ổ, khối lượng sơ sinh, và tốc độ sinh trưởng. Các tính trạng này chịu ảnh hưởng bởi cả yếu tố di truyền và môi trường. Ưu thế lai là hiện tượng con lai có sức sống và năng suất vượt trội so với bố mẹ, đặc biệt trong các tổ hợp lai giữa các giống khác nhau.

2.2. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại trại Thanh Hưng, Hà Nội, với các giống lợn Landrace, Yorkshire, Duroc, và Pietrain. Các chỉ tiêu được theo dõi bao gồm khả năng sinh sản, sinh trưởng, và tiêu tốn thức ăn. Số liệu được thu thập và xử lý bằng các phương pháp thống kê để đánh giá hiệu quả của các tổ hợp lai.

III. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy các tổ hợp lai giữa Landrace, Yorkshire, Duroc, và Pietrain có khả năng sản xuất vượt trội so với các giống thuần. Cụ thể, tổ hợp lai F1(Landrace x Yorkshire) phối với lợn đực PiDu cho kết quả tốt nhất về năng suất sinh sản và sinh trưởng. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc sử dụng các tổ hợp lai này có thể mang lại hiệu quả kinh tế cao trong chăn nuôi lợn.

3.1. Khả năng sinh sản

Kết quả cho thấy lợn nái F1(Landrace x Yorkshire) phối với lợn đực PiDu có số con/ổ và khối lượng sơ sinh cao hơn so với các giống thuần. Điều này chứng tỏ ưu thế lai đã phát huy hiệu quả trong việc cải thiện năng suất sinh sản.

3.2. Khả năng sinh trưởng và tiêu tốn thức ăn

Các tổ hợp lai cũng cho thấy khả năng sinh trưởng nhanh và tiêu tốn thức ăn thấp hơn so với giống thuần. Điều này giúp giảm chi phí chăn nuôi và tăng hiệu quả kinh tế.

IV. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu kết luận rằng các tổ hợp lai giữa Landrace, Yorkshire, Duroc, và Pietrain có khả năng sản xuất vượt trội, đặc biệt là tổ hợp F1(Landrace x Yorkshire) phối với lợn đực PiDu. Đề xuất áp dụng các tổ hợp lai này trong chăn nuôi lợn để nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế.

4.1. Kết luận

Các tổ hợp lai được nghiên cứu cho thấy ưu thế lai rõ rệt trong năng suất sinh sản, sinh trưởng, và tiêu tốn thức ăn. Điều này khẳng định hiệu quả của việc sử dụng các giống lợn lai trong chăn nuôi.

4.2. Đề xuất

Nên áp dụng rộng rãi các tổ hợp lai này trong chăn nuôi lợn, đặc biệt là tại các trang trại quy mô vừa và nhỏ. Đồng thời, cần tiếp tục nghiên cứu để tối ưu hóa công thức lai và cải thiện quản lý trại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi lợn đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp, đáp ứng nhu cầu thực phẩm ngày càng tăng về số lượng và chất lượng. Tại huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội, trại giống lợn Thanh Hưng là một trong những cơ sở điển hình trong việc ứng dụng các tổ hợp lai giữa các giống lợn ngoại như Landrace, Yorkshire, Duroc và Pietrain nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 8/2015 đến tháng 8/2016 nhằm đánh giá khả năng sản xuất của một số tổ hợp lai giữa 4 giống lợn trên, tập trung vào các chỉ tiêu sinh sản, sinh trưởng, tiêu tốn thức ăn và thành phần thân thịt.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là đánh giá khả năng sinh sản của lợn nái Landrace, Yorkshire và F1 (Landrace x Yorkshire) phối với lợn đực PiDu, đồng thời khảo sát khả năng sinh trưởng và tiêu tốn thức ăn của các tổ hợp lai thương phẩm. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại trại giống lợn Thanh Hưng, huyện Thanh Oai, Hà Nội, trong vòng 12 tháng. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc lựa chọn tổ hợp lai phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi lợn nông hộ tại địa phương, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho công tác giống và phát triển ngành chăn nuôi lợn hướng nạc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về tính trạng số lượng và ưu thế lai trong chăn nuôi lợn. Tính trạng số lượng là những đặc điểm được quy định bởi nhiều cặp gen với hiệu ứng nhỏ, chịu ảnh hưởng lớn bởi môi trường. Giá trị kiểu hình (P) được biểu diễn dưới dạng:

$$ P = G + E $$

trong đó $G$ là giá trị kiểu gen gồm giá trị cộng gộp (A), sai lệch trội (D) và sai lệch tương tác gen (I), còn $E$ là sai lệch môi trường. Ưu thế lai là hiện tượng con lai vượt trội hơn bố mẹ về một số tính trạng, được phân loại thành ưu thế lai từ mẹ, từ con và từ bố, ảnh hưởng đến năng suất sinh sản và sinh trưởng.

Các khái niệm chính bao gồm: tính trạng số lượng, giá trị cộng gộp, ưu thế lai, chu kỳ sinh dục, năng suất sinh sản, sinh trưởng và tiêu tốn thức ăn. Mô hình nghiên cứu tập trung vào đánh giá các chỉ tiêu sinh sản và sinh trưởng của các tổ hợp lai giữa 4 giống lợn Landrace, Yorkshire, Duroc và Pietrain.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thu thập từ 20 nái Landrace, 20 nái Yorkshire, 20 nái F1 (Landrace x Yorkshire) phối với đực PiDu và 30 con lai thương phẩm từ 3 tổ hợp lai: PiDu x Landrace, PiDu x Yorkshire, PiDu x F1 (Landrace x Yorkshire). Thí nghiệm được tiến hành tại trại giống lợn Thanh Hưng, Thanh Oai, Hà Nội trong khoảng thời gian 12 tháng (8/2015 - 8/2016).

Phương pháp bố trí thí nghiệm theo phân lô so sánh, mỗi lô nuôi 10 con lợn thương phẩm, đảm bảo đồng đều về khối lượng, tuổi và tính biệt. Khẩu phần ăn được cung cấp theo chương trình của Công ty Cargill với thành phần dinh dưỡng cân đối cho từng giai đoạn phát triển.

Phương pháp theo dõi bao gồm đo đếm số con sơ sinh, số con sống, cân khối lượng lợn ở các thời điểm sơ sinh, cai sữa, 60 ngày tuổi và theo dõi lượng thức ăn tiêu thụ. Các chỉ tiêu sinh trưởng được tính toán dựa trên sinh trưởng tích lũy, sinh trưởng tuyệt đối và sinh trưởng tương đối. Khả năng cho thịt được đánh giá qua mổ khảo sát thành phần thân thịt, tỷ lệ thịt nạc, mỡ, xương và da. Số liệu được xử lý bằng phần mềm Minitab 16, phân tích ANOVA để so sánh các nhóm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khả năng sinh sản của lợn nái phối với đực PiDu:

   • Tuổi phối giống lần đầu của nái Landrace, Yorkshire và F1 (LxY) lần lượt là 243,3; 245,9; 244,2 ngày, không có sự khác biệt ý nghĩa thống kê (P>0,05).
   • Tuổi đẻ lứa đầu thấp nhất ở nái Landrace (355,55 ngày), cao nhất ở Yorkshire (358,25 ngày), sự khác biệt có ý nghĩa (P<0,05).
   • Số con đẻ ra/ổ cao nhất ở Landrace x PiDu (12,7 con), thấp nhất ở Yorkshire x PiDu (11,65 con), sự khác biệt có ý nghĩa (P<0,05).
   • Số con sơ sinh sống/ổ và số con cai sữa/ổ cũng cao nhất ở tổ hợp Landrace x PiDu, lần lượt là 11,9 và 11,5 con, vượt trội so với các tổ hợp còn lại (P<0,05).
   • Tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa đạt trên 95% ở tất cả các tổ hợp, cao nhất là Yorkshire x PiDu (98,16%).
   • Khối lượng sơ sinh/con dao động từ 1,35 đến 1,41 kg, không có sự khác biệt đáng kể (P>0,05).
   • Khối lượng cai sữa/con tương đương ở các tổ hợp, khoảng 6,5 - 6,6 kg.

2. Khả năng sinh trưởng và tiêu tốn thức ăn của lợn con từ sơ sinh đến 60 ngày tuổi:

   • Khối lượng sơ sinh của các tổ hợp lai lần lượt là 1,45 kg (THL1), 1,40 kg (THL2), 1,33 kg (THL3), không có sự khác biệt ý nghĩa (P>0,05).
   • Khối lượng đến 21 ngày và 60 ngày tuổi tương đối đồng đều, khoảng 6,33 - 6,55 kg và 21,24 - 21,54 kg.
   • Sinh trưởng tuyệt đối giai đoạn sơ sinh đến 21 ngày có sự khác biệt giữa THL1 (232,38 g/ngày) và THL3 (246,19 g/ngày) (P<0,05), giai đoạn 22-60 ngày không khác biệt đáng kể.
   • Tiêu tốn thức ăn/kg tăng trọng chưa được trình bày chi tiết nhưng được theo dõi chặt chẽ trong nghiên cứu.

3. Thành phần thân thịt và chất lượng thịt:

   • Các tổ hợp lai có tỷ lệ thịt nạc cao, phù hợp với mục tiêu nạc hóa đàn lợn.
   • Độ dày mỡ lưng trung bình dao động trong khoảng 10,8 - 12,2 mm, phù hợp với tiêu chuẩn thịt nạc.
   • Thành phần hóa học thịt gồm vật chất khô, protein, lipid và khoáng chất được phân tích theo tiêu chuẩn TCVN, đảm bảo chất lượng thịt.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy tổ hợp lai Landrace x PiDu có ưu thế vượt trội về năng suất sinh sản với số con đẻ ra và số con cai sữa cao hơn đáng kể so với các tổ hợp khác, phù hợp với đặc điểm sinh sản của giống Landrace thiên về sinh sản. Tuổi đẻ lứa đầu thấp giúp rút ngắn chu kỳ sinh sản, tăng hiệu quả kinh tế. Sinh trưởng của các tổ hợp lai tương đối đồng đều, thể hiện khả năng thích nghi tốt với điều kiện nuôi tại trại giống Thanh Hưng.

So sánh với các nghiên cứu trong và ngoài nước, kết quả về số con đẻ ra, tỷ lệ sống và khối lượng sơ sinh của nghiên cứu này tương đương hoặc cao hơn, chứng tỏ hiệu quả của công tác chăm sóc, dinh dưỡng và kỹ thuật phối giống tại trại. Việc sử dụng đực PiDu phối với các nái Landrace, Yorkshire và F1 (LxY) đã khai thác tốt ưu thế lai, nâng cao năng suất sinh sản và sinh trưởng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ số con đẻ ra, số con cai sữa và khối lượng sơ sinh theo từng tổ hợp lai, giúp minh họa rõ ràng sự khác biệt và ưu thế của từng tổ hợp. Bảng so sánh chi tiết các chỉ tiêu sinh sản và sinh trưởng cũng hỗ trợ đánh giá khách quan.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khuyến khích sử dụng tổ hợp lai Landrace x PiDu trong chăn nuôi lợn nái sinh sản nhằm tăng số con đẻ ra và số con cai sữa, nâng cao hiệu quả kinh tế. Thời gian áp dụng: ngay trong vòng 1-2 năm tới. Chủ thể thực hiện: các trại giống và hộ chăn nuôi tại Thanh Oai và các vùng lân cận.

2. Tăng cường quản lý dinh dưỡng và chăm sóc lợn nái hậu bị và lợn con để duy trì tuổi phối giống và đẻ lứa đầu thấp, đảm bảo sức khỏe sinh sản và sinh trưởng tốt. Thời gian: liên tục trong quá trình nuôi. Chủ thể: kỹ thuật viên trại giống, người chăn nuôi.

3. Áp dụng quy trình nuôi dưỡng đồng đều và kiểm soát chặt chẽ khẩu phần ăn theo từng giai đoạn phát triển nhằm tối ưu hóa sinh trưởng và giảm tiêu tốn thức ăn/kg tăng trọng. Thời gian: áp dụng ngay và duy trì lâu dài. Chủ thể: trại giống, công ty thức ăn chăn nuôi.

4. Phát triển mô hình lai tạo đa giống kết hợp ưu thế lai để nâng cao tỷ lệ nạc và chất lượng thịt phù hợp với nhu cầu thị trường hiện đại. Thời gian: nghiên cứu và triển khai trong 3-5 năm. Chủ thể: các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp chăn nuôi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi lợn nông hộ và công nghiệp: Nắm bắt được tổ hợp lai phù hợp giúp tăng năng suất sinh sản và sinh trưởng, từ đó nâng cao thu nhập và hiệu quả chăn nuôi.

2. Các trại giống và doanh nghiệp chăn nuôi: Áp dụng kết quả nghiên cứu để lựa chọn giống, xây dựng quy trình phối giống và nuôi dưỡng tối ưu, nâng cao chất lượng con giống và sản phẩm thịt.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành chăn nuôi: Cung cấp cơ sở khoa học về di truyền, ưu thế lai và kỹ thuật đánh giá năng suất sinh sản, sinh trưởng của các tổ hợp lai lợn.

4. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Tham khảo để xây dựng các chương trình phát triển giống, hỗ trợ kỹ thuật và chính sách phát triển ngành chăn nuôi lợn bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chọn phối giống giữa lợn nái Landrace, Yorkshire và F1 với đực PiDu?
   Đực PiDu là tổ hợp lai giữa Pietrain và Duroc, có khả năng sinh trưởng nhanh, tỷ lệ nạc cao, phối với các nái có khả năng sinh sản tốt như Landrace, Yorkshire và F1 giúp khai thác ưu thế lai, nâng cao năng suất sinh sản và chất lượng thịt.

2. Tuổi phối giống lần đầu ảnh hưởng thế nào đến năng suất sinh sản?
   Tuổi phối giống lần đầu thấp giúp rút ngắn chu kỳ sinh sản, tăng số lứa đẻ trong đời, từ đó nâng cao tổng sản lượng con giống. Tuy nhiên cần đảm bảo lợn nái đủ thể trạng và khối lượng để phối giống hiệu quả.

3. Làm thế nào để giảm tiêu tốn thức ăn/kg tăng trọng trong chăn nuôi lợn?
   Cân đối khẩu phần ăn theo từng giai đoạn phát triển, sử dụng thức ăn chất lượng cao, áp dụng kỹ thuật nuôi dưỡng hợp lý và chọn giống có khả năng chuyển hóa thức ăn tốt giúp giảm chi phí thức ăn và tăng hiệu quả sinh trưởng.

4. Ưu thế lai có ảnh hưởng như thế nào đến khả năng sinh trưởng của lợn con?
   Ưu thế lai giúp lợn con có sức sống tốt hơn, tăng tốc độ sinh trưởng, khả năng thích nghi với môi trường và giảm tỷ lệ bệnh tật, đặc biệt thể hiện rõ sau giai đoạn cai sữa.

5. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng cho các vùng khác ngoài Thanh Oai không?
   Kết quả có thể áp dụng cho các vùng có điều kiện khí hậu, kỹ thuật chăn nuôi tương tự, tuy nhiên cần điều chỉnh phù hợp với điều kiện địa phương về thức ăn, quản lý và giống lợn để đạt hiệu quả tối ưu.

Kết luận

• Đánh giá khả năng sinh sản cho thấy tổ hợp lai Landrace x PiDu có số con đẻ ra và số con cai sữa cao nhất, phù hợp với mục tiêu nâng cao năng suất sinh sản.
• Tuổi phối giống và tuổi đẻ lứa đầu của các tổ hợp lai đều nằm trong phạm vi hợp lý, giúp rút ngắn chu kỳ sinh sản.
• Khả năng sinh trưởng của các tổ hợp lai tương đối đồng đều, với khối lượng 60 ngày tuổi đạt khoảng 21-22 kg/con.
• Tiêu tốn thức ăn và thành phần thân thịt đáp ứng yêu cầu nạc hóa, phù hợp với xu hướng thị trường hiện nay.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để lựa chọn tổ hợp lai phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi lợn tại Thanh Oai và các vùng lân cận.

Next steps: Triển khai áp dụng tổ hợp lai ưu việt trong sản xuất thực tế, đồng thời mở rộng nghiên cứu về các tổ hợp lai đa giống và cải tiến kỹ thuật nuôi dưỡng.

Các trại giống và người chăn nuôi nên áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, góp phần phát triển ngành chăn nuôi lợn bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu 1. Tính trạng số lượng Tính trạng là đặc trưng của một cá thể mà ta có thể quan sát hay xác định được. Có hai loại tính trạng là tính trạng số lượng và tính trạng chất lượng.

Tính trạng số lượng là những tính trạng được quy định bởi nhiều cặp gen có hiệu ứng nhỏ nhất định (minor gen). Tính trạng số lượng bị tác động rất lớn bởi các nhân tố môi trường. Sự sai khác giữa các cá thể là sự sai khác về mức độ hơn sự sai khác về chủng loại, đó là bản chất của tính trạng đa gen (polygen). Các tính trạng sản xuất của vật nuôi là các tính trạng số lượng do nhiều gen điều khiển, mỗi gen đóng góp một mức độ khác nhau vào cấu thành năng suất của con vật.

Giá trị kiểu hình của các tính trạng sản xuất có sự phân bố liên tục và chịu tác động nhiều bởi nhân tố ngoại cảnh. Các nhân tố ảnh hưởng tới tính trạng số lượng Giá trị kiểu hình (P - Phenotyphic value) của bất kỳ tính trạng số lượng nào cũng có thể phân chia thành giá trị kiểu gen (G - Genotypic value) và sai lệch môi trường (E - Enviromental deviation). Giá trị kiểu hình (P) được biểu thị như sau: P = G + E 1. Giá trị kiểu gen (G) Giá trị kiểu gen của tính trạng số lượng do nhiều cặp gen quy định.

Tuỳ theo tác động khác nhau của gen các giá trị kiểu gen bao gồm các thành phần khác nhau: giá trị cộng gộp (A - Additive value) hoặc giá trị giống (Breeding value), sai lệch trội (D - Dominance deviation) và sai lệch tương tác gen hoặc sai lệch lấn át gen (I - Interaction deviaton hoặc Epistatic deviation). G=A+D+I Giá trị cộng gộp (A): để đo lường giá trị truyền đạt từ bố mẹ sang đời con phải có một giá trị đo lường có quan hệ với gen chứ không phải có liên quan với kiểu gen. Mỗi một gen trong tập hợp các gen quy định một tính n 4 trạng số lượng nào đó đều có một hiệu ứng nhất định đối với tính trạng số lượng đó. Tổng các hiệu ứng mà các gen nó mang được gọi là giá trị cộng gộp hay còn gọi là giá trị giống của cá thể.

Giá trị giống là thành phần quan trọng của kiểu gen vì nó cố định và có thể truyền được cho thế hệ sau. Do đó, nó là nguyên nhân chính gây ra sự giống nhau giữa các con vật thân thuộc, nghĩa là nó là nhân tố chủ yếu sinh ra đặc tính di truyền của quần thể và sự đáp ứng của quần thể với sự chọn lọc. Tác động của các gen được gọi là cộng gộp khi giá trị kiểu hình của kiểu gen đồng hợp, bố mẹ luôn truyền một nửa giá trị cộng gộp của mỗi tính trạng của chúng cho đời sau. Tiềm năng di truyền do tác động cộng gộp của gen bố và mẹ tạo nên gọi là giá trị di truyền của con vật hay giá trị giống.

Sai lệch trội (D): là sai lệch được sản sinh ra do sự tác động qua lại giữa các cặp alen ở cùng một locus, đặc biệt là các cặp alen dị hợp tử (Đặng Hữu Lanh và cs, 1999) [15]. Sai lệch trội cũng là một phần thuộc tính của quần thể, quan hệ trội của bố mẹ không truyền được sang con cái. Sai lệch át gen (I): là sai lệch được sản sinh ra do sự tác động qua lại giữa các gen thuộc các locus khác nhau. Sai lệch át gen không có khả năng di truyền cho thế hệ sau.

Giá trị kiểu hình của tính trạng số lượng Khi lai tạo giữa các cá thể thuộc hai quần thể với nhau thì giá trị kiểu hình của một tính trạng số lượng ở các tổ hợp lai bao gồm hai thành phần chính: - Giá trị trung bình của trung bình giá trị kiểu hình của quần thể thứ nhất X P1 và trung bình giá trị kiểu hình của quần thể thứ hai X P2 ( X P1P2). X P1 + X P2 X P1P2 = 2 Do đó: X F1 = X P1P2 + H Tùy theo nguồn gốc đóng góp của các thành phần trên, người ta chia chúng thành: - Di truyền cộng gộp: bao gồm di truyền cộng gộp trực tiếp (Ad), di truyền cộng gộp của bố (Ab) và di truyền cộng gộp của mẹ (Am). n 5 - Ưu thế lai: bao gồm ưu thế lai trực tiếp (Dd), ưu thế lai của bố lai (Db) và ưu thế lai của mẹ lai (Dm). Sai lệch môi trường (E) Sai lệch môi trường được thể hiện thông qua sai lệch môi trường chung (Eg) và sai lệch môi trường riêng (Es).

Sai lệch môi trường chung (Eg): là sai lệch do loại môi trường tác động lên toàn bộ con vật trong suốt đời của nó. Sai lệch môi trường riêng (Es): là sai lệch do loại môi trường chỉ tác động lên một số con vật trong một giai đoạn nào đó trong đời con vật. Như vậy, kiểu hình của một cá thể được cấu tạo từ hai locus trở lên có giá trị kiểu hình chi tiết như sau: P = A + D + I + Eg + Es Qua việc phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới tính trạng số lượng cho thấy, muốn nâng cao năng suất vật nuôi cần phải: - Tác động về mặt di truyền (G) bao gồm: + Tác động vào hiệu ứng cộng gộp (A) bằng cách chọn lọc. + Tác động vào các hiệu ứng trội (D) và át gen (I) bằng cách phối giống tạp giao.

- Tác động về mặt môi trường (E) bằng cách cải tiến điều kiện chăn nuôi như chuồng trại, thức ăn, thú y, quản lý…. Bản chất di truyền của ưu thế lai 1. Lai giống Lai giống là cho giao phối giữa những động vật thuộc hai hay nhiều giống khác nhau. Lai khác dòng là cho giao phối giữa những động vật thuộc các dòng khác nhau trong cùng một giống.

Mặc dù lai khác giống xa nhau về huyết thống hơn lai khác dòng, song hiệu ứng của hai kiểu lai lại tương tự nhau (Nguyễn Hải Quân và cs, 1995) [21]. Lai giống làm cho kiểu gen đồng hợp tử của thế hệ sau giảm đi, còn tần số kiểu gen dị hợp tử của thế hệ sau tăng lên. n 6 Lai giống là phương pháp làm biến đổi di truyền của quần thể gia súc. Lai giống có những ưu việt, vì con lai thường có những ưu thế lai đối với một số tính trạng nhất định.

Ưu thế lai và các yếu tố ảnh hưởng đến ưu thế lai - Ưu thế lai Ưu thế lai là từ ngữ biểu thị sức sống của con lai vượt trội hơn cha mẹ. Thuật ngữ ưu thế lai được nhà di truyền học người Mỹ Shull (1914) đưa ra và được Snell, (1961) thảo luận trong nhân giống (trích theo Nguyễn Hải Quân và cs, 1995) [21]. Ưu thế lai là sự hơn hẳn của đời con so với bố mẹ, ưu thế lai là sức sống, sức miễn kháng đối với bệnh tật là tính trạng sản xuất của con lai được nâng cao, khả năng sử dụng thức ăn tốt. - Các yếu tố ảnh hưởng đến ưu thế lai + Công thức lai: Ưu thế lai đặc trưng cho mỗi công thức lai.

Theo Trần Đình Miên và cs (1994) [18], mức độ ưu thế lai đạt được có tính cách riêng biệt cho từng cặp lai cụ thể, ưu thế lai của đời mẹ có lợi cho đời con, ưu thế lai của lợn mẹ ảnh hưởng đến số con trên ổ và tốc độ sinh trưởng của lợn con. Ưu thế lai cá thể, ảnh hưởng đến sinh trưởng và sức sống của lợn con, đặc biệt ở giai đoạn sau cai sữa. Ưu thế lai của bố, ảnh hưởng đến tính hăng của lợn đực con, kết quả phối giống, tỷ lệ thụ thai. Khi lai hai giống, số lợn con cai sữa/nái/năm tăng 5 - 10 %.

Khi lai ba giống hay lai ngược số lợn con cai sữa/nái/năm tăng từ 10-15%. Số con cai sữa/ổ nhiều hơn 1,0-1,5 con và khối lượng cai sữa/con tăng 1kg ở 28 ngày tuổi so với giống thuần (Colin, 1998) [40]. + Tính trạng: Ưu thế lai phụ thuộc vào tính trạng, có những tính trạng có khả năng di truyền cao nhưng cũng có những tính trạng có khả năng di truyền thấp. Những tính trạng liên quan đến khả năng nuôi sống và khả năng sinh sản có ưu thế lai cao nhất.

Các tính trạng có hệ số di truyền thấp thường có ưu thế lai cao. Vì vậy, để cải tiến tính trạng này so với chọn lọc, lai giống là một biện pháp nhanh hơn và hiệu quả hơn. Một số tính trạng ở lợn có ưu thế lai khác nhau: Số con đẻ ra/ổ có ưu thế lai cá thể là 2%, ưu thế lai của mẹ là 8%. Số con cai sữa có ưu thế lai cá thể là 9%, ưu thế lai của mẹ là 11% (Richard, 2000) [52].

n 7 + Sự khác biệt giữa bố và mẹ: Ưu thế lai phụ thuộc vào sự khác biệt của hai giống đem lai, hai giống càng khác biệt với nhau về di truyền bao nhiêu thì ưu thế lai thu được giữa chúng càng lớn bấy nhiêu. Các giống càng xa nhau về điều kiện địa lý thì ưu thế lai càng cao. Ưu thế lai của một tính trạng nhất định phụ thuộc đáng kể vào điều kiện ngoại cảnh. Có nhiều yếu tố ngoại cảnh ảnh hưởng đến năng suất, cũng như khả năng biểu hiện ưu thế lai.

Ưu thế lai trong chăn nuôi lợn Nhiều kết quả nghiên cứu và thực tế nuôi lợn cho thấy, việc lai giống đã mang lại hiệu quả kinh tế cho ngành chăn nuôi lợn. Hiện nay trên thế giới, những nước phát triển chăn nuôi lợn có tới 90% con giống thương phẩm là con lai. Tuy nhiên, việc kết hợp lai hai giống nào cho ưu thế lai cao phụ thuộc vào sự lựa chọn, xác định ưu thế lai của tổ hợp lai dựa trên giá trị giống. Trong thực tế, việc nhân giống hiện đang sử dụng một số công thức lai “ba máu” “bốn máu” như: D x F1(L x Y); F1(P x D) x F1(L x Y)… * Theo (Wiliam, 1997) [34] ở lợn có ba loại ưu thế lai: - Ưu thế lai từ lợn mẹ: Có lợi cho các cá thể ở đời con là ưu thế lai quan trọng nhất bởi năng xuất sinh sản phụ thuộc vào số đầu con cai sữa/lứa, đây là chỉ tiêu kinh tế quan trọng nhất.

- Ưu thế lai của con: Có lợi cho chính bản thân chúng, thể hiện ở sự sinh trưởng, sức sống, đặc biệt là sau cai sữa. - Ưu thế lai từ bố: Được tạo thành từ bố thể hiện thông qua con đực từ kết quả giao phối, ưu thế lai của đực giống được thể hiện rất hạn chế.