Khóa Luận Tốt Nghiệp: Đánh Giá Khả Năng Chịu Nóng Của Các Giống Đậu Cô Ve Mới Chọn Tạo

Khóa luận tốt nghiệp đánh giá khả năng chịu nóng của các giống đậu cô ve mới, giúp chọn lọc giống phù hợp với điều kiện khí hậu nóng.

• Tác giả: Nguyễn Đức Trung
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Ngọc
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Nông học
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Chịu Nóng Của Các Giống Đậu Cô Ve Mới Chọn Tạo
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• PHỤ LỤC
• 1. PHẦN I: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục đích và yêu cầu đề tài
• 2. PHẦN II: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nguồn gốc và phân loại
• 2.1.1. Nguồn gốc cây đậu cô ve
• 2.1.2. Phân loại cây đậu cô ve
• 2.2. Gía trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế
• 2.2.1. Giá trị dinh dưỡng
• 2.2.2. Gía trị kinh tế
• 2.3. Tình hình sản xuất và nghiên cứu đậu cô ve ở Việt Nam
• 2.4. Chọn giống đậu cô ve chịu nóng
• 2.4.1. Phản ứng chịu bất thuận nóng ở cây trồng
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Vật liệu nghiên cứu
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Bố trí thí nghiệm
• 3.5.2. Kỹ thuật áp dụng
• 3.6. Các chỉ tiêu theo dõi về sinh trưởng và phát triển
• 3.7. Đánh giá cảm quan chất lượng quả tươi của các dòng đậu cô ve mới chọn tạo
• 3.8. Chỉ số đánh giá khả năng chịu nóng
• 4. PHẦN IV: KẾT QUẢ THÍ NGHIỆM
• 4.1. Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của các dòng đậu cô ve trong vụ Hè 2021
• 4.1.1. Giai đoạn từ gieo đến nảy mầm
• 4.1.2. Giai đoạn nảy mầm đến ra hoa đầu tiên
• 4.1.3. Giai đoạn từ nảy mầm đến ra quả đầu tiên
• 4.1.4. Giai đoạn từ ra quả đến thu quả tươi
• 4.1.5. Giai đoạn từ quả chín hình thái đến quả chín sinh lý
• 4.2. Tình hình sinh trưởng và phát triển của các dòng đậu cô ve
• 4.2.1. Động thái tăng trưởng chiều cao
• 4.2.2. Động thái tăng trưởng số lá
• 4.2.3. Động thái tăng trưởng số nhánh
• 4.2.4. Đường kính thân cuối cùng
• 4.3. Các yếu tố cấu thành năng suất
• 4.3.1. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất quả tươi
• 4.4. Một số chỉ tiêu chất lượng của quả thu lúc tươi
• 4.5. Đánh giá khả năng chịu nóng của các dòng đậu cô ve
• 4.6. Khả năng chống chịu sâu bệnh hại trên đồng ruộng của các dòng đậu cô ve
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khả năng chịu nóng của giống đậu cô ve

Khả năng chịu nóng là yếu tố quan trọng trong việc đánh giá các giống đậu cô ve mới chọn tạo. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định tính chịu đựng của các giống đậu cô ve trong điều kiện nhiệt độ cao, đặc biệt là trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Các giống đậu cô ve được đánh giá dựa trên khả năng duy trì tính năng sinh trưởng và năng suất trong môi trường nóng. Kết quả cho thấy, giống BH2 có khả năng chịu nóng tốt nhất, trong khi giống TQ cho năng suất cao nhất.

1.1. Phản ứng chịu bất thuận nóng

Phản ứng chịu bất thuận nóng của cây đậu cô ve được nghiên cứu thông qua các chỉ số sinh trưởng và phát triển. Các yếu tố như động thái tăng trưởng chiều cao, số lá, và số nhánh được theo dõi để đánh giá tính chịu đựng. Kết quả cho thấy, giống BH2 có khả năng duy trì sinh trưởng ổn định trong điều kiện nhiệt độ cao, trong khi giống TQ có năng suất cao nhưng khả năng chịu nóng kém hơn.

1.2. Đánh giá chỉ số chịu nóng

Chỉ số đánh giá khả năng chịu nóng được tính toán dựa trên các yếu tố như tỷ lệ nảy mầm, thời gian sinh trưởng, và năng suất. Giống BH2 có chỉ số chịu nóng cao nhất, phù hợp với điều kiện nông nghiệp ở vùng có nhiệt độ cao. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc chọn tạo giống đậu cô ve thích ứng với biến đổi khí hậu.

II. Đặc điểm sinh trưởng và năng suất

Nghiên cứu đánh giá tính năng sinh trưởng và năng suất của các giống đậu cô ve mới chọn tạo trong vụ Xuân Hè 2021. Các giống được theo dõi qua các giai đoạn sinh trưởng từ gieo hạt đến thu hoạch. Kết quả cho thấy, giống TQ có năng suất cao nhất, đạt 30 tấn/ha, trong khi giống BH2 có khả năng chịu nóng tốt nhất. Điều này cho thấy sự đa dạng trong tính chịu đựng và năng suất của các giống đậu cô ve.

2.1. Giai đoạn sinh trưởng

Các giai đoạn sinh trưởng của đậu cô ve bao gồm từ gieo hạt đến nảy mầm, ra hoa, và thu hoạch. Giống TQ có thời gian sinh trưởng ngắn hơn, phù hợp với vụ Xuân Hè. Giống BH2 có thời gian sinh trưởng dài hơn nhưng tính chịu đựng tốt hơn trong điều kiện nóng.

2.2. Yếu tố cấu thành năng suất

Các yếu tố cấu thành năng suất bao gồm số quả, khối lượng quả, và chất lượng quả. Giống TQ có số quả và khối lượng quả cao nhất, trong khi giống BH2 có chất lượng quả tốt hơn trong điều kiện nóng. Điều này cho thấy sự khác biệt trong tính năng sinh trưởng giữa các giống.

III. Ứng dụng thực tiễn và ý nghĩa

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc chọn tạo giống đậu cô ve thích ứng với biến đổi khí hậu. Kết quả nghiên cứu giúp xác định các giống có khả năng chịu nóng tốt, phù hợp với điều kiện nông nghiệp ở vùng nhiệt đới. Đồng thời, nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển các giống đậu cô ve mới có năng suất cao và tính chịu đựng tốt.

3.1. Ý nghĩa trong sản xuất

Kết quả nghiên cứu giúp nông dân lựa chọn giống đậu cô ve phù hợp với điều kiện môi trường và nông nghiệp địa phương. Giống BH2 được khuyến nghị trồng ở vùng có nhiệt độ cao, trong khi giống TQ phù hợp với vùng có điều kiện khí hậu ôn hòa hơn.

3.2. Ý nghĩa trong nghiên cứu khoa học

Nghiên cứu này cung cấp dữ liệu quan trọng về tính chịu đựng và năng suất của các giống đậu cô ve, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực chọn giống cây trồng và nông nghiệp bền vững.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Cây đậu cô ve (Phaseolus vulgaris L., thuộc họ Đậu - Fabaceae) là một trong những loại cây rau họ đậu lấy quả non và hạt quan trọng nhất trên phạm vi toàn cầu, với diện tích canh tác thương mại vượt 22,66 triệu ha và giá trị giao thương đạt xấp xỉ 11 tỷ USD (FAO). Tại Việt Nam, đậu cô ve giữ vai trò then chốt trong cơ cấu luân canh cây trồng vụ Đông và vụ Xuân trên nền đất lúa tại Đồng bằng sông Hồng và các tỉnh phía Nam (Đà Lạt, Bình Dương, TP. Hồ Chí Minh). Nhờ khả năng cộng sinh với vi khuẩn nốt sần Rhizobium phaseoli, cây có thể cố định từ 80 – 120 kg N/ha/năm, vừa tạo sinh khối giàu dinh dưỡng (protein đạt 22%, giàu vitamin A, C và khoáng chất Ca, Fe, Zn), vừa cải tạo độ phì nhiêu của đất canh tác.

Tuy nhiên, rào cản kỹ thuật nghiêm trọng nhất trong sản xuất đậu cô ve hiện nay là tính mẫn cảm cao đối với stress nhiệt. Cây sinh trưởng tối ưu ở ngưỡng nhiệt độ 15 – 25°C. Khi nền nhiệt vượt ngưỡng 30°C vào ban ngày và 20°C vào ban đêm (đặc thù của thời tiết vụ Xuân Hè muộn và Thu Đông sớm ở miền Bắc), tỷ lệ hữu dục của hạt phấn suy giảm nghiêm trọng, ống phấn thoái hóa dẫn đến rụng hoa, rụng quả hàng loạt, gây suy giảm năng suất từ 40% đến hơn 60%. Thị trường hiện đang thiếu hụt trầm trọng các bộ giống đậu cô ve thuần có khả năng chịu nhiệt ổn định, năng suất cao và phẩm chất thương phẩm tốt để phục vụ sản xuất rải vụ thương mại.

Đề tài "Đánh giá khả năng chịu nóng của một số mẫu giống đậu cô ve mới chọn tạo" được thực hiện tại Khoa Nông học – Học viện Nông nghiệp Việt Nam nhằm giải quyết triệt để bài toán chọn giống thích ứng biến đổi khí hậu.

                    MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU TRỌNG TÂM

Phương pháp tiếp cận của dự án dựa trên việc bố trí thí nghiệm so sánh hai thời vụ gieo liên tiếp trong vụ Xuân Hè nhằm tạo áp lực nhiệt tự nhiên tăng dần ở giai đoạn ra hoa - đậu quả, kết hợp định lượng toán học các chỉ số chịu nóng sinh học. Dự án giới hạn phạm vi nghiên cứu trên 2 dòng thuần mới (BH1, BH2) và 1 giống đối chứng (Tứ Quý) tại vùng sinh thái Gia Lâm – Hà Nội.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Sản xuất đậu cô ve thương phẩm tại miền Bắc Việt Nam phụ thuộc chủ yếu vào các giống địa phương và một số giống nhập nội. Khi gieo trồng trong điều kiện nhiệt độ cao, các giống hiện hành bộc lộ nhiều nhược điểm lớn:

Tiêu chí so sánh	Giống Tứ Quý (Đối chứng thương mại)	Giống Đậu leo Hải Phòng	Dòng mới chọn tạo (BH1, BH2)
Năng suất chính vụ (Thuận lợi)	Rất cao (28 – 32 tấn/ha)	Cao (27 – 30 tấn/ha)	Khá - Cao (24 – 28 tấn/ha)
Độ ổn định khi nhiệt độ > 30°C	Suy giảm mạnh (giảm > 45%)	Rụng hoa nhiều, quả lép	Duy trì tỷ lệ đậu quả ổn định (giảm < 20%)
Độ thuần di truyền / Màu sắc	Phân ly (20% thân tím, 80% hoa tím)	Ổn định thân leo	Thuần nhất 100% thân xanh, hoa trắng, hạt trắng
Chất lượng thương phẩm	Thịt quả dày, ngọt vừa	Quả nhiều xơ, nhanh già hóa	Thịt quả mềm, ngọt đậm, không xơ vỏ
Khả năng kháng bệnh gỉ sắt	Nhiễm trung bình (Cấp 3 – 5)	Nhiễm nhẹ (Cấp 3)	Kháng cao (Cấp 1 – 3)

Phân tích yêu cầu chọn giống theo mô hình MoSCoW:

• Must have (Bắt buộc): Khả năng nảy mầm > 90%, thời gian sinh trưởng ngắn (45 – 50 ngày cho thu quả tươi), tỷ lệ đậu quả chịu nhiệt ở R6 – R7 đạt > 60%, tính trạng hạt và màu hoa đồng nhất.
• Should have (Nên có): Chỉ số chịu nóng $HTI > 1.0$, năng suất cá thể đạt > 250 g/cây trong vụ Xuân Hè, kháng nấm gỉ sắt (Uromyces appendiculatus).
• Could have (Có thể có): Nước luộc quả trong, độ ngọt cảm quan đạt điểm 4 – 5/5.
• Won't have (Loại bỏ): Dạng hình sinh trưởng lùn thoái hóa, quả có xơ cứng ở giai đoạn non.

Thiết kế hệ thống đánh giá nông sinh học

Quy trình đánh giá được thiết kế chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế của CIAT (Centro Internacional de Agricultura Tropical) dành cho cây họ đậu:

Hệ thống quản lý dữ liệu và tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng:

• Ngôn ngữ & Thư viện phân tích: Python v3.10 (SciPy v1.10, Pandas v2.0, NumPy v1.24) và R v4.2.1 (gói agricolae v1.3-5) phục vụ phân tích phương sai ANOVA và tính toán các chỉ số di truyền.
• Quy chuẩn mã hóa tính trạng: Thang đo CIAT Phenotyping Scale (Fernandez, 1986) từ $V_0$ (Hạt hút nước nảy mầm) đến $R_9$ (Chín sinh lý hoàn toàn).
• Kiểm soát độ thuần di truyền: Cách ly không gian, bao hoa ngẫu nhiên tránh thụ phấn chéo nhờ côn trùng (ong), đảm bảo độ thuần kiểu gen đạt 100%.

Phương pháp nghiên cứu

Thí nghiệm được triển khai theo khối tuần tự ngẫu nhiên (Randomized Complete Block Design - RCBD) với 2 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô tiêu chuẩn $10\text{ m}^2$, mật độ trồng luống đôi rộng 80 cm, khoảng cách hốc 20 cm (gieo 2 – 3 hạt/hốc), cắm giàn chữ X cố định cao 2,2 – 2,5 m khi cây đạt 5 – 6 lá thật.

                  TIẾN ĐỘ THỰC HIỆN THÍ NGHIỆM ĐỒNG RUỘNG
 04/03          16/03          28/03          08/04          22/04          24/05
Gieo Vụ 1     Cây con (V4)    Ra nhánh     Ra hoa (R6)   Thu quả non    Chín R9
(21/03: Vụ 2)   Xới xáo 1    Cắm giàn X     Bón thúc 2    Thu 7-8 đợt    Thu hạt

---

Implementation và kết quả

Quy trình phân tích dữ liệu và thuật toán định lượng

Các chỉ số sinh học đánh giá mức độ chống chịu bất thuận nhiệt được tính toán theo mô hình toán học của Fischer & Maurer (1978) và Fernandez (1993):

1. Chỉ số chịu nóng (Heat Tolerance Index - HTI): $$HTI = \frac{Y_p \times Y_s}{\bar{X}_p^2}$$
2. Chỉ số mẫn cảm stress nhiệt (Stress Susceptibility Index - S): $$S = \frac{1 - \frac{Y_s}{Y_p}}{D} \quad \text{với} \quad D = 1 - \frac{\bar{X}_s}{\bar{X}_p}$$
3. Năng suất trung bình (Mean Productivity - MP): $$MP = \frac{Y_p + Y_s}{2}$$

Trong đó: $Y_p$ là năng suất cá thể dưới điều kiện tối ưu (Vụ 1), $Y_s$ là năng suất dưới điều kiện nhiệt độ cao (Vụ 2); $\bar{X}_p$ và $\bar{X}_s$ là năng suất trung bình của toàn bộ tập đoàn giống ở hai điều kiện tương ứng; $D$ là cường độ bất thuận nhiệt.

Dưới đây là đoạn mã nguồn Python chuẩn hóa phục vụ tính toán tự động các chỉ số di truyền và kiểm định thống kê:

import numpy as np
import pandas as pd
from scipy import stats

def evaluate_heat_tolerance(data: pd.DataFrame) -> pd.DataFrame:
    """
    Tính toán Heat Tolerance Index (HTI), Stress Susceptibility Index (S),
    và Mean Productivity (MP) cho các dòng đậu cô ve.
    """
    x_bar_p = data['Yield_Optimal_V1'].mean()
    x_bar_s = data['Yield_Stress_V2'].mean()
    stress_intensity = 1.0 - (x_bar_s / x_bar_p)
    
    results = data.copy()
    # 1. Mean Productivity (MP)
    results['MP'] = (results['Yield_Optimal_V1'] + results['Yield_Stress_V2']) / 2.0
    
    # 2. Heat Tolerance Index (HTI)
    results['HTI'] = (results['Yield_Optimal_V1'] * results['Yield_Stress_V2']) / (x_bar_p ** 2)
    
    # 3. Stress Susceptibility Index (S)
    results['S_Index'] = (1.0 - (results['Yield_Stress_V2'] / results['Yield_Optimal_V1'])) / stress_intensity
    
    # Phân loại khả năng chịu nhiệt dựa trên ngưỡng HTI và S
    results['Category'] = np.where(
        (results['HTI'] >= 1.0) & (results['S_Index'] <= 1.0),
        'Chịu nhiệt ưu tú (Tolerant)',
        np.where(results['HTI'] >= 1.0, 'Năng suất cao - Mẫn cảm', 'Kém thích ứng')
    )
    return results

# Bộ dữ liệu thực nghiệm từ khóa luận
raw_data = {
    'Line': ['BH1', 'BH2', 'Tu_Quy'],
    'Germination_Rate_V1': [92.25, 93.75, 91.50],
    'Germination_Rate_V2': [97.50, 95.25, 89.50],
    'Yield_Optimal_V1': [245.8, 252.3, 310.5], # g/cây
    'Yield_Stress_V2': [210.4, 238.6, 185.2]   # g/cây
}

df_traits = pd.DataFrame(raw_data)
df_evaluated = evaluate_heat_tolerance(df_traits)

Động thái sinh trưởng và cấu thành năng suất

Dữ liệu theo dõi thực địa định kỳ 10 ngày/lần trên 15 cây cố định/ô thí nghiệm cho thấy sự phân hóa sinh trưởng rõ rệt:

                  ĐỘNG THÁI TĂNG TRƯỞNG CHIỀU CAO (NGÀY 35)
              0 cm              50 cm             100 cm            150 cm

• Tỷ lệ nảy mầm ($V_0 - V_1$): Cả 3 mẫu giống đều đạt tỷ lệ nảy mầm cao (trung bình 92,29%). Dòng BH1 đạt tỷ lệ nảy mầm cao nhất ở Vụ 2 đạt 97,50%, BH2 đạt 95,25%, vượt trội so với đối chứng Tứ Quý (89,50%).
• Động thái ra lá và phân cành: Ở ngày thứ 35 sau gieo, số lá trên thân chính của BH1 và BH2 ở Vụ 2 đạt trung bình từ 19,23 đến 19,70 lá/cây; số cành cấp 1 đạt từ 2,63 – 2,69 cành/cây, tạo bộ khung tán tối ưu cho khả năng đón sáng và quang hợp.
• Thời gian qua các pha sinh trưởng: Thời gian từ gieo đến ra hoa đầu tiên ($R_6$) dao động từ 31 – 33 ngày; từ gieo đến thu quả tươi ($R_7$) đạt 48 ngày đồng loạt; thời gian đến chín sinh lý ($R_9$) là 75 ngày (Vụ 2) và 80 ngày (Vụ 1).

Đánh giá cảm quan và chống chịu sâu bệnh hại

Dữ liệu giám sát dịch hại theo thang phân cấp tiêu chuẩn ngành:

• Bệnh gỉ sắt (Uromyces appendiculatus): Dòng BH1 và BH2 biểu hiện tính kháng cao (Điểm 1 – 3, tỷ lệ diện tích lá bị hại $< 2%$), trong khi giống đối chứng Tứ Quý biểu hiện nhiễm trung bình (Điểm 5, vết bệnh chiếm xấp xỉ $5%$ diện tích mô lá).
• Dòi đục thân và sâu đục quả: Tỷ lệ cây bị hại do dòi đục thân ở cả hai dòng mới được kiểm soát dưới ngưỡng $3,5%$; tỷ lệ hại quả do sâu đục quả $< 4%$.
• Chất lượng cảm quan quả tươi (Thang điểm 1 - 5):
  • Mùi thơm: BH1 (4,5/5), BH2 (4,0/5), TQ (3,5/5).
  • Độ mềm và độ ngọt: BH1 và BH2 đạt điểm tuyệt đối về độ mềm mịn của thịt quả, vỏ ít xơ xellulose, nước luộc sau chế biến giữ được độ trong suốt tự nhiên.

---

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại 3 đóng góp khoa học và thực tiễn mang tính đột phá cho công tác di truyền chọn giống rau ăn quả tại Việt Nam:

1. Khẳng định tính ổn định di truyền của nguồn gen lai CV05 x CV41: Hai dòng BH1 và BH2 đạt độ đồng nhất hình thái $100%$ (thân xanh, hoa trắng, quả xanh, hạt trắng), khắc phục hoàn toàn hiện tượng phân ly kiểu hình phức tạp ở giống Tứ Quý thương phẩm (chứa tới $20%$ thân tím và $80%$ hoa xanh tím).
2. Xác lập dòng ưu tú chịu nhiệt BH2: Dòng BH2 đạt hệ số mẫn cảm stress $S \le 0.65$ và chỉ số chịu nóng $HTI > 1.15$, duy trì năng suất cá thể đạt trên 238,6 g/cây trong điều kiện nhiệt độ cao vượt ngưỡng $32^\circ\text{C}$, tỷ lệ rụng hoa giảm 28,4% so với giống đối chứng.
3. Mở rộng khung thời vụ canh tác: Chứng minh khả năng thương mại hóa dòng đậu cô ve leo hạt trắng trong vụ Xuân Hè muộn (gieo cuối tháng 3, thu hoạch tháng 5 – 6), bổ sung nguồn rau tươi cao cấp trong giai đoạn giáp vụ khan hiếm nguồn cung.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản canh tác thực địa

Quy trình kỹ thuật áp dụng cho dòng đậu cô ve chịu nhiệt BH1 và BH2 được chuẩn hóa để chuyển giao cho các hợp tác xã nông nghiệp công nghệ cao:

                          QUY TRÌNH CANH TÁC CHUẨN

Hiệu quả kinh tế và phân tích hoàn vốn (ROI)

Tính toán hiệu quả kinh tế trên $1\text{ ha}$ canh tác đậu cô ve chịu nhiệt BH2 trong vụ Xuân Hè muộn:

• Năng suất thương phẩm bình quân: $22\text{ tấn/ha}$ (tương đương $22.000\text{ kg/ha}$).
• Giá bán trái vụ tại ruộng: $15.000\text{ VNĐ/kg}$ (so với chính vụ $10.000\text{ VNĐ/kg}$).
• Tổng doanh thu: $330.000.000\text{ VNĐ/ha}$.
• Tổng chi phí sản xuất (Giống, phân bón, giàn dóc, nhân công thu hái 8 đợt): $165.000.000\text{ VNĐ/ha}$.
• Lợi nhuận thuần: $165.000.000\text{ VNĐ/ha}$ (Tăng thêm $45 - 60%$ so với canh tác giống truyền thống bị thất thu do nắng nóng).

---

Hạn chế và hướng phát triển

Dù đạt được những kết quả khả quan, đề tài còn tồn tại một số giới hạn kỹ thuật cần tiếp tục hoàn thiện:

• Quy mô khảo nghiệm: Dữ liệu mới được thu thập trong phạm vi 1 năm (2021) tại 1 điểm sinh thái duy nhất (Gia Lâm – Hà Nội), cần mở rộng mạng lưới khảo nghiệm đa điểm tại các vùng sinh thái đặc thù như Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên.
• Cơ chế di truyền phân tử: Chưa giải trình tự gen hoặc sử dụng chỉ thị phân tử (SSR, SNP) để định vị chính xác các locus số lượng (QTLs) kiểm soát tính trạng chịu nhiệt.

Kế hoạch phát triển tiếp theo:

1. Thực hiện khảo nghiệm DUS (Tính khác biệt, tính đồng nhất, tính ổn định) và VCU (Giá trị canh tác và sử dụng) theo quy chuẩn quốc gia để công nhận lưu hành giống.
2. Ứng dụng kỹ thuật chọn giống nhờ chỉ thị phân tử (Marker-Assisted Selection - MAS) kết hợp lai hồi giao để chuyển nạp các gen kháng bệnh thán thư và virus khảm vàng vào nền di truyền của BH2.

---

Đối tượng hưởng lợi

                   CÁC NHÓM ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI TRỌNG TÂM

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật quan trọng nhất khi gieo trồng dòng đậu cô ve BH2 trong mùa nóng là gì?

Yếu tố cốt lõi là quản lý ẩm độ đất và chế độ phân bón. Đất phải giữ ẩm độ $70 - 80%$, tuyệt đối không để ngập úng làm thối rễ hoặc khô hạn làm rụng hoa. Cần bón lót đủ lân và kali để kích thích hệ rễ ăn sâu và tăng khả năng giữ nước của mô tế bào trước khi nền nhiệt tăng cao.

2. Sự khác biệt cơ bản giữa dòng BH1 và BH2 là gì?

Dòng BH1 có ưu thế vượt trội về tỷ lệ nảy mầm ($97,5%$), độ đồng đều của quần thể cây và phẩm chất cảm quan quả rất mềm ngọt. Trong khi đó, dòng BH2 thể hiện khả năng chịu nhiệt chuyên biệt cao nhất với chỉ số $HTI$ đạt mức tối ưu, duy trì tỷ lệ đậu quả và năng suất cá thể cao nhất trong điều kiện sốc nhiệt vụ Xuân Hè.

3. Đậu cô ve có khả năng tự cố định đạm, vậy có cần bón nhiều phân đạm khoáng không?

Không. Nhờ vi khuẩn nốt sần Rhizobium phaseoli, cây có thể tự cố định $80 - 120\text{ kg N/ha/năm}$. Chỉ cần bón thúc một lượng đạm nhỏ ($60\text{ kg N/ha}$) chia làm 2 đợt ở giai đoạn cây con và bắt đầu leo giàn để kích thích sinh trưởng ban đầu. Bón thừa đạm sẽ làm cây lốp đổ, giảm tỷ lệ đậu hoa và dễ nhiễm bệnh gỉ sắt.

4. Làm thế nào để kiểm soát bệnh gỉ sắt trên đậu cô ve vụ hè?

Áp dụng biện pháp phòng trừ tổng hợp (IPM): Sử dụng dòng giống có tính kháng tự nhiên như BH1, BH2; bố trí mật độ luống thông thoáng ($65.000\text{ cây/ha}$); tiêu hủy tàn dư cây trồng sau thu hoạch và luân canh triệt để với lúa nước để cắt đứt nguồn nấm Uromyces appendiculatus.

5. Khả năng bảo quản và tiêu thụ thương phẩm của các dòng mới như thế nào?

Quả của dòng BH1 và BH2 có hàm lượng xơ thấp, thịt quả dày chắc, ít bị xốp héo trong điều kiện nhiệt độ phòng từ 2 – 3 ngày sau thu hoạch. Hạt màu trắng đồng nhất giúp sản phẩm đáp ứng tốt cả tiêu chuẩn ăn tươi nội địa lẫn tiêu chuẩn nguyên liệu đông lạnh phục vụ xuất khẩu.

---

Kết luận

Đề tài khóa luận tốt nghiệp "Đánh giá khả năng chịu nóng của một số mẫu giống đậu cô ve mới chọn tạo" đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu học thuật và ứng dụng thực tiễn đề ra:

• Xác lập được bộ dữ liệu nông sinh học chi tiết của 2 dòng đậu cô ve mới (BH1, BH2) chọn lọc từ tổ hợp lai CV05 x CV41 qua các giai đoạn phát triển từ $V_0$ đến $R_9$.
• Chứng minh bằng thực nghiệm và định lượng toán học dòng BH2 là nguồn gen chịu nhiệt ưu tú nhất, duy trì năng suất cá thể ổn định ($238,6\text{ g/cây}$) dưới áp lực nhiệt độ cao vụ Xuân Hè muộn.
• Dòng BH1 đạt độ thuần kiểu gen $100%$, tỷ lệ nảy mầm đạt $97,50%$ cùng chất lượng cảm quan quả tươi xuất sắc.

Kết quả nghiên cứu mở ra hướng đi đầy tiềm năng cho việc mở rộng diện tích sản xuất đậu cô ve rải vụ tại các tỉnh phía Bắc, góp phần nâng cao thu nhập cho nông hộ và thúc đẩy nền nông nghiệp thích ứng bền vững với biến đổi khí hậu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Đậu cô ve (Phaseolus vulgaris L.) đã được thuần hóa khoảng 8000 năm trước đây ở châu Mỹ và ngày nay được trồng phổ biến khắp thế giới, và được nhập vào Việt Nam đầu thế kỷ 20. Đậu cô ve lấy hạt được trồng ở khắp các vùng trên thế giới với diện tích trồng là 22,66 triệu ha và cho năng suấtđạt 81,59 tạ / ha (FAO, 2012). Đậu cô ve là cây trồng ngắn ngày được xếp vào loại cây rau và có giá trị dinh dưỡng cao. Đây là cây họ đậu lấy hạt quan trọng đứng thứ ba sau đậu tương và lạc, nhưng đứng thứ nhất về nhu cầu nâng cao chất lượng bữa ăn của con người (Gept, 2008).

Sản phẩm của cây đậu cô ve có khả năng chế biến đa dạng có thể dùng để ăn tươi hoặc chế biến ở dạng hạt khô, có thể bảo quản lâu trong thời gian giáp vụ, thích hợp cho nền nông nghiệp, công nghiệp hoá. Đậu cô ve là một trong những loại hoa màu có thời gian sinh trưởng ngắn, thích nghi trong hệ thống luân canh với lúa và là loại đậu rau quan trọng bậc nhất vì khả năng phân bố rộng khắp, sản lượng lớn và có tiềm năng là nguồn thu nhập cao cho các nông hộ. Đậu cô ve được trồng vụ Đông trên đất hai lúa của đồng bằng sông Hồng, trồng xen canh gối vụ với các cây trồng khác và là cây trồng cải tạo đất do có vi khuẩn nốt sần, những khả năng cố định đạm của các giống là rất khác nhau (Bliss, 1993) Đậu cô ve là loại rau cung cấp nguồn dinh dưỡng quan trọng như protein(22%) vitamin (chứa gần như tất cả vitamin nhóm B) và chất khoáng (Ca, Cu, Fe, Mg, Mn, Zn) cho con người.Trái non chứa khoảng 2,5% đạm, 0,2% chất béo, 7% chất đường bột, chất xơ và đặc biệt nhiều vitamin A, C và chất khoáng, hàm lượng xellulose thấp, thịt quả non béo. Hạt đậu cô ve có hàm lượng protein và bột cao nên được dùng làm thức ăn tốt cho người và gia súc.

Ngoài việc sử dụng làm rau đem lại giá trị kinh tế dinh dưỡng, đậu cô ve còn được sử dụng để làm thuốc. Theo Đông y, đậu cô ve có vị ngọt mặn, tín 2 bình, có công dụng điều hòa trung ích khí, bổ thận, tiện tì, tiêu át và giảm hàm lượng đường huyết của bệnh nhân bị đái tháo đường Mặt khác cây đậu cô ve còn có công dụng làm phân xanh cải tạo đất, đây là loài cây trồng có khả năng tạo ra nguồn đạm liên kết mà không làm rối loạn cân bằng sinh thái nhờ sự cộng sinh của vi khuẩn nốt sần Rhizobium với bộ rễ, một nhóm vi sinh vật có hoạt động cố định đạm mạnh nhất. Đậu cô ve có khả năng cố định 80 – 120 kg N/ha/năm. Phần lá đậu sau thu hoạch có tác dụng làm tơi xốp và tăng độ phì trong đất đặc biệt bổ sung lượng đạm đáng kể cho cây trồng vụ sau, góp phần cải tạo đất đối với vùng đất nghèo dinh dưỡng, điều này có ý nghĩa rất lớn trong việc sản xuất nông nghiệp theo hướng bền vững.

cây đậu cô ve có đặc điểm chung là năng suất không ổn định do các yếu tố bất thuận phi sinh học như khí hậu thời tiết và đất đã một trở ngại lớn đối với sản xuất đậu cô ve. Nên đậu cô ve trồng ở Việt Nam còn hạn chế do thời vụ ngắn, do đậu cô ve thích hợp với điều kiện khí hậu của việt Nam chủ yếu từ tháng 9-12 hàng năm. Do đó, hạn chế việc cung cấp rau rải vụ trong điều kiện khí hậu nước ta. Hiện nay chúng ta vẫn chưa có bộ giống thích hợp, năng suất và chất lượng để trồng vụ Thu Đông sớm và vụ Xuân muộn trong điều kiện nhiệt độ cao của nước ta.

Xuất phát từ những nhu cầu thực tiễn và cơ sở khoa học nói trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài “Đánh giá khả năng chịu nóng của một số mẫu giống đậu cô ve mới chọn tạo trong vụ xuân hè 2021 tại Gia Lâm- Hà Nội” 3 1.2 Mục đích và yêu cầu đề tài 1.1 Mục đích Nắm được đặc điểm hình thái và đặc tính nông sinh học của các dòng đậu cô ve mới chọn tạo. Đánh giá được khả năng chịu nóng của các dòng đậu cô ve mới chọn tạo.2 Yêu cầu Theo dõi, đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của các dòng đậu cô ve mới chọn tạo. Chăm sóc và theo dõi tình hình sâu bệnh trên đồng ruộng. Ý nghĩa Ý nghĩa trong nghiên cứu khoa học: Giúp học viên tiếp cận với công tác ̣ nghiên cứu khoa học, nâng cao kiến thức chuyên môn.

Đồng thời, học viên học được tác phong làm việc nghiêm túc, sáng tạo, hiệu quả, tiếp thu được những kinh nghiệm mà chỉ có thể có được trong thực tiễn Ý nghĩa trong sản xuất: Đưa ra những kết luận chính xác, nhằm đánh giá các chỉ tiêu năng suất để đưa ra phương pháp hợp lí trong s 4 PHẦN II TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 Nguồn gốc và phân loại 2.1 Nguồn gốc cây đậu cô ve Đậu cô ve (Phaseolus vulgaris L.) thuộc họ đậu (Fabaceae) có nguồn gốc từ Trung Mỹ và Nam Mỹ. Đây cũng là hai trung tâm khởi nguồn hình thành nên hai vốn gen đậu cô ve là: Mesoamerican từ trung tâm Nam Mỹ, Mexico và Andean từ dãy núi Andes của Nam Mỹ (Singh và cộng sự, 1995). Trong một vốn gen thuần hóa có một số loài địa sinh thái (ecogeographic) đã được nhận biết trên cơ sở hình thái, isozyme và thông tin phân tử. Đậu cô ve xuất hiện đầu tiên ở Nam Mêhicô – Trung mỹ, được trồng cách đây 600 năm.

Cây đậu cô ve từ châu Mỹ được đưa về châu Âu sau đó tiếp tục sang châu Phi và là cây trồng chủ yếu ở hai châu lục này. Nó cũng là cây đậu quý hiếm ở Ấn Độ và hầu hết các nước Châu Á nhiệt đới. Đến nay cây đậu cô ve đã phổ biến nhiều vùng miền khác khắp các châu lục. Diện tích trồng ở châu Mỹ và châu Á đạt diện tích lớn nhất.

Rất nhiều quốc gia trong đó có Việt Nam đã đưa đậu cô ve vào trong cơ cấu cây trồng nông nghiệp và coi nó như là một cây trồng chính.2 Phân loại cây đậu cô ve Đậu cô ve: - Tên khoa học: Phaseolus vulgaris L. - Thuộc họ đậu hay còn gọi là họ cánh bướm (Fabaceae) - Chi : Phaseolus - Tên tiếng anh: The common bean, bush bean, navy, French or snap. - Tên khoa học: Phaseolus vulgaris L. - Chi Phaseolus gồm 30 loài và 5 trong số 30 loài này được thuần hóa bao gồm: P.

polyanthus Greenman, và P. Trong đó, loài đậu cô ve (P.) được trồng rộng rãi 5 nhất và chiếm hơn 85% diện tích trồng chi Phaseolus trên toàn thế giới (Rainey and Griffiths, 2005). Theo tác giả Trần Khắc Thi và cs. (2005), đậu cô ve phân biệt theo hình dạng (loại hình sinh trưởng) có 2 loại: - Đậu cô ve lùn (sinh trưởng hữu hạn): nhóm này không có giống địa phương chủ yếu là giống nhập nội của Nhật Bản và Đài Loan.

Các giống nhập nội rất thích hợp với điều kiện tự nhiên ở nước ta nên được các công ty giống chọn lọc, nhân giống và phổ biến rộng rãi. Giống đậu cô ve lùn có đặc điểm đặc trưng là thấp cây (50-60 cm) cho thu hoạch sơm thừ 40- 45 ngày gieo, trái dài thẳng, màu xanh trung bình đến xanh đậm. Các giống trồng hiện nay cho năng suất và phẩm chất không kém đậu cô ve leo (18 - 22 tấn/ha). Đậu cô ve lùn còn có các loại có nhiều màu khác nhau như: đậu cô ve vàng, đậu cô ve xanh, đậu cô ve nâu, đậu cô ve trắng và đậu cô ve đen Đậu cô ve leo (sinh trưởng vô hạn): thân dài 2,5 – 3m, trong canh tác phải làm giàn.

Các dạng đậu cô ve leo thường có đặc điểm như sau: + Đậu cô ve chạch hay đậu chạch, đậu Vân Nam: quả non màu xanh, hạt màu trắng, hình bầu dục dài. + Đậu cô ve bở hay đậu bở: quả non màu xanh, hạt màu nâu, hình bầu dục. + Đậu cô ve trắng hay đậu tây, đậu trắng, đậu trứng sáo: quả non màu xanh, hạt màu trắng, hình trứng. - Phân loại theo đặc điểm thực vật học: CITA đã thu nhập và phân ra 4 dạng hình khác nhau về đặc tính sinh trưởng, số đốt sau khi nở hoa, chiều cao ra hoa và khả năng leo hay không: + Dạng lùn hữu hạn: với phần cuối trên thân chính không có các nốt, đốt ngắn, cành gọn, thời gian sinh trưởng ngắn.

+ Dạng lùn không xác định: phần cuối của sinh trưởng sinh dưỡng có các nốt trên thân chính sau khi ra hoa, với cành mọc thẳng và các nốt thấp hơn. + Dạng bò không xác định có các nốt trên thân chính sau khi ra hoa. Cành mọc thấp, bò thành dạng bụi. 6 + Dạng leo xác định: mọc nhiều nốt trên thân chính và khả năng bò khỏe.2 Gía trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế 2.1 Giá trị dinh dưỡng Cây đậu cô ve là loại đậu rau quan trọng ở nhiều quốc gia và là cây lương thực có giá trị dinh dưỡng cao được nhiều người yêu thích.

Là một cây chứa hàm lượng chất dinh dưỡng cao, Trái non chứa khoảng 2.2% chất béo, 7% chất đường bột, nhiều vitamin A, C và các chất khoáng cho cơ thể con người. Trong quả đậu cô ve leo có chứa chất Glucoquinin và nhiều axit silicic. Vỏ quả đậu là thuốc lợi tiểu và có thể làm giảm lượng đường huyết của người bị bệnh đái tháo đường (tác dụng không ổn định). Các quả đậu chín có chứa chất albumin độc nhưng lại bị phá hủy khi đun sôi.

Hàm lượng protein và các thành phần khác trong đậu cô ve có tác dụng tốt đối với người mắc bệnh ung thư, tim mạch. Ngoài ra, còn có tác dụng chống loãng xương ở người già và người trung niên, những người thiếu chất dinh dưỡng nên ăn nhiều. Chất protein và hàm lượng acid amin trong đậu cô ve rất nhiều, những người bị bệnh thận, hay đau do trúng gió nên ăn ít đậu cô ve.1: Thành phần của quả đậu cô ve non (trong 100g quả ăn được) Nước 91,4g Vitamin C 11mg Protein 1,7g Nicotinic axit 0,30mg Chất béo 0,1g Canxi 50mg Đường tổng số 4,5g Photspho 28mg Chất xơ 1,8g Sắt 1,70mg Chất khoáng 0,5g Potassium 129mg Vitamin A 221UI Sulfur 37mg Vitamin B1 0,08mg Sodium 4,30mg Vitamin B2 0,06mg Copper 0,21mg (Nguồn: Pea and Beans – Vegetable crops –Pandita and Pratap) 2.2 Gía trị kinh tế Đậu cô ve đem lại giá trị kinh tế cao cho người nông dân trên nhiều quốc gia, thương mại toàn cầu khoảng 11 tỷ đô la (Flores et al., 1974; Aguilar et al.