Luận Văn Thạc Sĩ: Đánh Giá Hiệu Quả Sản Xuất Lúa Tái Sinh Ở Huyện Lệ Thủy, Tỉnh Quảng Bình

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả sản xuất lúa tái sinh tại huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình, phân tích kỹ thuật và lợi ích kinh tế.

• Tác giả: Lê Văn Tân
• Người hướng dẫn: PGS, TS. Trương Văn Tuyển
• Trường học: Trường Đại học Nông lâm Huế
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Sản Xuất Lúa Tái Sinh Tại Huyện Lệ Thủy, Quảng Bình
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nguồn gốc cây lúa
• 1.2. Tình hình sản xuất lúa ở Việt Nam
• 1.3. Tình hình sản xuất lúa ở tỉnh Quảng Bình
• 1.4. Tình hình nghiên cứu về lúa và lúa Tái sinh
• 1.4.1. Cơ sở khoa học về lúa Tái sinh
• 1.4.2. Tình hình nghiên cứu lúa ở Việt Nam
• 1.4.3. Tình hình nghiên cứu lúa Tái Sinh ở Việt Nam
• 1.4.4. Các chủ trương và quan điểm về phát triển lúa Tái sinh
• 1.5. Hiệu quả sản xuất lúa
• 1.5.1. Khái niệm và ý nghĩa của hiệu quả
• 1.5.2. Các nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả kinh tế sản xuất lúa
• 1.5.3. Đánh giá hiệu quả kinh tế
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu chung
• 2.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Điểm và mẫu hộ nghiên cứu
• 2.4.2. Phương pháp thu thập thông tin dữ liệu
• 2.4.3. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm vùng nghiên cứu
• 3.2. Tinh hình sử dụng đất nông nghiệp của huyện và các xã nghiên cứu
• 3.3. Dân số, lao động và thu nhập của huyện và các xã nghiên cứu
• 3.4. Cơ cấu kinh tế của huyện và các xã nghiên cứu
• 3.5. Tình hình sản xuất lúa và lúa TS của huyện và 3 xã nghiên cứu
• 3.6. Một số chính sách hỗ trợ phát triển trồng lúa của địa phương
• 3.7. Tình hình sản xuất lúa của huyện 3 năm (2012-2014)
• 3.8. Tình hình sản xuất lúa của các xã nghiên cứu trong năm 2014
• 3.9. Tình hình sản xuất lúa Tái Sinh
• 3.9.1. Đặc điểm nông hộ trồng lúa tại các xã điều tra
• 3.9.2. Đặc điểm của các hộ điều tra
• 3.9.3. Sản xuất lúa và lúa Tái sinh ở nông hộ
• 3.9.4. Kết quả sản xuất lúa và lúa Tái sinh tại Lệ Thủy
• 3.9.5. Hiệu quả kinh tế của sản xuất lúa và lúa Tái sinh
• 3.9.6. Hiệu quả về mặt xã hội
• 3.9.7. Hiệu quả khác
• 3.9.8. Ý kiến đánh giá sản xuất lúa Tái sinh của nông hộ
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá hiệu quả sản xuất lúa

Nghiên cứu tập trung vào đánh giá hiệu quả sản xuất lúa tại Huyện Lệ Thủy, Quảng Bình, đặc biệt là hình thức sản xuất lúa tái sinh. Kết quả cho thấy, sản xuất lúa tái sinh mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với vụ lúa Hè Thu truyền thống. Các yếu tố như kỹ thuật canh tác lúa, quản lý nước trong sản xuất lúa, và biến đổi khí hậu đã được phân tích kỹ lưỡng. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc áp dụng sản xuất lúa tái sinh giúp giảm chi phí đầu vào và tăng thu nhập cho nông dân.

1.1. Hiệu quả kinh tế

Hiệu quả kinh tế của sản xuất lúa tái sinh được đánh giá thông qua so sánh với vụ lúa Hè Thu. Kết quả cho thấy, lúa tái sinh giúp giảm chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và công lao động. Thu nhập từ lúa tái sinh cao hơn 15-20% so với lúa Hè Thu. Điều này khẳng định tính khả thi của mô hình này trong việc phát triển nông nghiệp bền vững.

1.2. Hiệu quả xã hội

Hiệu quả xã hội của sản xuất lúa tái sinh thể hiện qua việc tạo thêm việc làm và cải thiện đời sống nông dân. Nghiên cứu chỉ ra rằng, mô hình này giúp giảm áp lực lao động trong vụ Hè Thu, đồng thời tăng thu nhập cho các hộ nông dân. Điều này góp phần vào phát triển nông thôn và ổn định kinh tế địa phương.

II. Kỹ thuật canh tác lúa tái sinh

Nghiên cứu đã phân tích các kỹ thuật canh tác lúa áp dụng trong sản xuất lúa tái sinh tại Huyện Lệ Thủy. Các kỹ thuật bao gồm việc giữ gốc rạ sau vụ Đông Xuân, bón phân hợp lý và quản lý nước hiệu quả. Kết quả cho thấy, việc áp dụng đúng kỹ thuật giúp tăng năng suất lúa và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.

2.1. Quản lý nước

Quản lý nước trong sản xuất lúa là yếu tố quan trọng quyết định thành công của sản xuất lúa tái sinh. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc duy trì mực nước hợp lý trong ruộng giúp cây lúa tái sinh phát triển tốt, đồng thời giảm nguy cơ sâu bệnh. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

2.2. Bón phân hợp lý

Việc bón phân hợp lý là yếu tố then chốt trong kỹ thuật canh tác lúa tái sinh. Nghiên cứu khuyến nghị sử dụng phân hữu cơ kết hợp với phân vô cơ để đảm bảo dinh dưỡng cho cây lúa. Điều này không chỉ giúp tăng năng suất lúa mà còn cải thiện chất lượng đất, góp phần vào nông nghiệp bền vững.

III. Tác động của biến đổi khí hậu

Nghiên cứu đã phân tích tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất lúa tái sinh tại Huyện Lệ Thủy. Kết quả cho thấy, biến đổi khí hậu gây ra nhiều thách thức như hạn hán, lũ lụt và sâu bệnh. Tuy nhiên, sản xuất lúa tái sinh được đánh giá là có khả năng thích ứng tốt hơn so với các hình thức canh tác truyền thống.

3.1. Thích ứng với hạn hán

Sản xuất lúa tái sinh có khả năng thích ứng tốt với hạn hán nhờ việc giữ gốc rạ và quản lý nước hiệu quả. Nghiên cứu chỉ ra rằng, mô hình này giúp giảm thiểu tác động của hạn hán đến năng suất lúa, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng.

3.2. Giảm thiểu rủi ro lũ lụt

Việc áp dụng sản xuất lúa tái sinh giúp giảm thiểu rủi ro lũ lụt nhờ thời gian sinh trưởng ngắn hơn so với lúa Hè Thu. Điều này giúp nông dân thu hoạch sớm hơn, tránh được thiệt hại do lũ lụt gây ra. Đây là một trong những lợi ích quan trọng của mô hình này trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam là quốc gia nông nghiệp với hơn 80% dân số sống ở khu vực nông thôn, trong đó cây lúa giữ vai trò chủ đạo trong đảm bảo an ninh lương thực và phát triển kinh tế. Từ năm 1970 đến 2014, diện tích trồng lúa cả nước dao động quanh mức 7,5 triệu ha, năng suất lúa tăng từ 19 tạ/ha lên 57,7 tạ/ha, sản lượng đạt khoảng 45 triệu tấn (FAOSTAT, 2014). Huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình, là vùng trọng điểm sản xuất lúa với diện tích gieo trồng hàng năm trên 19.000 ha, chiếm khoảng 1/3 diện tích lúa của tỉnh. Tuy nhiên, sản xuất lúa tại đây đang đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, sâu bệnh và biến động thị trường.

Trong bối cảnh đó, hình thức sản xuất lúa tái sinh (lúa chét) được người dân huyện Lệ Thủy áp dụng rộng rãi nhằm tăng hiệu quả sử dụng đất và giảm thiểu rủi ro. Lúa tái sinh là cây lúa mọc lại từ gốc rạ sau khi thu hoạch vụ chính, giúp tiết kiệm chi phí giống, rút ngắn thời gian sinh trưởng và giảm công chăm sóc. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của hình thức này chưa được đánh giá toàn diện.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá hiệu quả sản xuất lúa tái sinh so với vụ Hè Thu truyền thống trên địa bàn huyện Lệ Thủy trong giai đoạn 2012-2014, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển bền vững. Nghiên cứu tập trung tại ba xã đại diện: Phong Thủy, Lộc Thủy (vùng trũng) và Phú Thủy (bán sơn địa). Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng chính sách phát triển nông nghiệp, nâng cao thu nhập cho nông dân và bảo vệ môi trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết hiệu quả kinh tế: Đánh giá mối quan hệ giữa chi phí đầu vào và lợi ích kinh tế thu được, bao gồm các chỉ tiêu như lợi nhuận, tỷ suất lợi nhuận trên chi phí và doanh thu.
• Lý thuyết hiệu quả xã hội: Phân tích tác động của sản xuất đến thu nhập, phân công lao động và đa dạng hóa nguồn thu nhập của nông hộ.
• Lý thuyết hiệu quả môi trường: Đánh giá ảnh hưởng của phương thức sản xuất đến chất lượng đất, sử dụng nước và phát triển bền vững.
• Khái niệm lúa tái sinh (Ratoon Rice): Là cây lúa mọc lại từ mầm ngủ trên gốc rạ sau khi thu hoạch vụ chính, có thời gian sinh trưởng ngắn, tiết kiệm chi phí và phù hợp với vùng đất trũng.

Các khái niệm chính bao gồm: năng suất, sản lượng, chi phí sản xuất, lợi nhuận, hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường, và các nhân tố ảnh hưởng như điều kiện tự nhiên, kỹ thuật canh tác, thị trường và tổ chức sản xuất.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Kết hợp số liệu thứ cấp từ các báo cáo kinh tế xã hội, thống kê nông nghiệp của huyện Lệ Thủy giai đoạn 2012-2014 và số liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát 90 hộ nông dân (mỗi xã 30 hộ) sản xuất lúa tái sinh tại ba xã nghiên cứu.
• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn ngẫu nhiên các hộ sản xuất lúa tái sinh đại diện cho các điều kiện đất đai và kỹ thuật khác nhau nhằm đảm bảo tính đại diện và khách quan.
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Phỏng vấn bán cấu trúc, thảo luận nhóm với nông dân và cán bộ quản lý, thu thập số liệu về diện tích, năng suất, chi phí, thu nhập, và các ý kiến đánh giá về hiệu quả sản xuất.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích định lượng để tính toán các chỉ tiêu kinh tế như tổng thu, chi phí vật chất, chi phí lao động, lợi nhuận gộp và lợi nhuận ròng. Phân tích định tính để đánh giá hiệu quả xã hội và môi trường. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm Excel.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào dữ liệu và thực trạng sản xuất trong 3 năm gần nhất (2012-2014), đảm bảo đánh giá kịp thời và phù hợp với điều kiện thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diện tích và năng suất lúa tái sinh tăng nhanh: Diện tích lúa tái sinh của huyện Lệ Thủy tăng từ khoảng 6.000 ha năm 2012 lên 8.520 ha năm 2014, chiếm gần 43% tổng diện tích lúa cả năm. Năng suất lúa tái sinh trung bình đạt 28,97 tạ/ha, thấp hơn vụ Đông Xuân (65,26 tạ/ha) và vụ Hè Thu (43,08 tạ/ha), nhưng diện tích tăng nhanh cho thấy sự chấp nhận rộng rãi của nông dân.

2. Hiệu quả kinh tế của lúa tái sinh so với lúa Hè Thu: Lợi nhuận ròng trên đơn vị diện tích của lúa tái sinh đạt khoảng 350-500 nghìn đồng/sào, chi phí đầu tư thấp hơn do tiết kiệm giống và công chăm sóc. Tỷ suất lợi nhuận so với chi phí sản xuất của lúa tái sinh đạt khoảng 20-25%, tương đương hoặc cao hơn so với lúa Hè Thu trong điều kiện đầu tư đúng kỹ thuật.

3. Ảnh hưởng của điều kiện đất đai và kỹ thuật: Lúa tái sinh phát triển tốt trên vùng đất trũng, phù sa bồi đắp, như xã Phong Thủy và Lộc Thủy, với năng suất cao hơn 36-38 tạ/ha so với vùng bán sơn địa Phú Thủy (25,8 tạ/ha). Việc áp dụng quy trình kỹ thuật như cắt gốc rạ đúng chiều cao (30-35 cm), bón phân hợp lý và phòng trừ sâu bệnh là yếu tố quyết định năng suất.

4. Hiệu quả xã hội và môi trường: Sản xuất lúa tái sinh giúp giảm chi phí lao động, tiết kiệm nước và hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, góp phần bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, diện tích lúa tái sinh mở rộng làm giảm diện tích vụ Hè Thu, ảnh hưởng đến sản lượng lương thực xã hội và cơ hội áp dụng cơ giới hóa.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy lúa tái sinh là hình thức sản xuất phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế của huyện Lệ Thủy, đặc biệt là vùng đất trũng thường xuyên bị ngập úng. Việc tận dụng mầm ngủ trên gốc rạ giúp giảm chi phí giống và rút ngắn thời gian sinh trưởng, phù hợp với điều kiện biến đổi khí hậu và rủi ro thiên tai.

So với các nghiên cứu tại các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long và Bắc Bộ, năng suất lúa tái sinh tại Lệ Thủy tương đối thấp do điều kiện đất đai và kỹ thuật chưa đồng đều. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế và xã hội vẫn được đánh giá tích cực, nhất là trong bối cảnh giá lúa Hè Thu không ổn định và chi phí đầu vào tăng cao.

Việc mở rộng diện tích lúa tái sinh cần được quản lý hợp lý để tránh ảnh hưởng tiêu cực đến an ninh lương thực và phát triển bền vững. Các biểu đồ so sánh năng suất, chi phí và lợi nhuận giữa các vụ lúa có thể minh họa rõ nét hiệu quả kinh tế và xu hướng chuyển đổi sản xuất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hướng dẫn kỹ thuật sản xuất lúa tái sinh: Đào tạo, tập huấn cho nông dân về quy trình cắt gốc rạ, bón phân và phòng trừ sâu bệnh nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: Phòng NN&PTNT huyện, trạm khuyến nông.

2. Quy hoạch và quản lý diện tích sản xuất lúa tái sinh hợp lý: Giới hạn diện tích lúa tái sinh không vượt quá 6.000 ha để đảm bảo cân đối với diện tích vụ Hè Thu, bảo vệ an ninh lương thực địa phương. Thời gian: 3 năm; chủ thể: UBND huyện, các xã.

3. Hỗ trợ đầu tư cơ sở hạ tầng thủy lợi và cơ giới hóa: Nâng cấp hệ thống kênh mương, hồ đập và khuyến khích áp dụng máy móc trong thu hoạch để giảm chi phí và tăng hiệu quả sản xuất. Thời gian: 3-5 năm; chủ thể: UBND tỉnh, huyện, các tổ chức hợp tác xã.

4. Phát triển thị trường tiêu thụ và nâng cao giá trị sản phẩm: Hỗ trợ xây dựng thương hiệu gạo chất lượng cao từ lúa tái sinh, kết nối với doanh nghiệp và thị trường xuất khẩu. Thời gian: 2-3 năm; chủ thể: Sở NN&PTNT, các doanh nghiệp, hợp tác xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân và hợp tác xã nông nghiệp: Nắm bắt kiến thức về kỹ thuật và hiệu quả kinh tế của lúa tái sinh để áp dụng nâng cao thu nhập và giảm rủi ro sản xuất.

2. Cán bộ quản lý nông nghiệp địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch và hỗ trợ kỹ thuật phù hợp với điều kiện thực tế.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành nông nghiệp: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, số liệu thực tiễn và phân tích hiệu quả sản xuất lúa tái sinh trong điều kiện Việt Nam.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp: Đánh giá tiềm năng phát triển sản xuất lúa tái sinh, cơ hội đầu tư vào công nghệ, chế biến và thị trường tiêu thụ.

Câu hỏi thường gặp

1. Lúa tái sinh là gì và có ưu điểm gì so với lúa Hè Thu?
   Lúa tái sinh là cây lúa mọc lại từ gốc rạ sau khi thu hoạch vụ chính, giúp tiết kiệm giống, rút ngắn thời gian sinh trưởng và giảm chi phí chăm sóc. Ưu điểm là thích hợp với vùng đất trũng, giảm rủi ro thiên tai và tăng hiệu quả kinh tế cho nông dân.

2. Hiệu quả kinh tế của lúa tái sinh so với lúa Hè Thu như thế nào?
   Lúa tái sinh có chi phí đầu tư thấp hơn do không phải gieo giống mới, lợi nhuận ròng đạt khoảng 350-500 nghìn đồng/sào, tỷ suất lợi nhuận tương đương hoặc cao hơn lúa Hè Thu khi áp dụng đúng kỹ thuật.

3. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến năng suất lúa tái sinh?
   Điều kiện đất đai (đất trũng, phù sa), kỹ thuật cắt gốc rạ đúng chiều cao, bón phân hợp lý, phòng trừ sâu bệnh và thời vụ gieo trồng là các yếu tố quyết định năng suất lúa tái sinh.

4. Lúa tái sinh có ảnh hưởng gì đến môi trường không?
   Sản xuất lúa tái sinh giúp tiết kiệm nước, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và hạn chế làm đất, góp phần bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, nếu không quản lý tốt có thể làm tăng sâu bệnh và giảm hiệu quả hệ thống thủy lợi.

5. Chính sách hỗ trợ nào đang được áp dụng cho sản xuất lúa tái sinh?
   Các chính sách hỗ trợ bao gồm chuyển đổi cơ cấu cây trồng, hỗ trợ giống, kỹ thuật, phòng trừ sâu bệnh và đầu tư cơ sở hạ tầng thủy lợi. Huyện Lệ Thủy cũng có chủ trương ổn định diện tích lúa tái sinh và hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm.

Kết luận

• Lúa tái sinh tại huyện Lệ Thủy phát triển nhanh, diện tích tăng từ khoảng 6.000 ha lên 8.520 ha trong 3 năm (2012-2014).
• Hiệu quả kinh tế của lúa tái sinh tương đương hoặc cao hơn lúa Hè Thu nhờ tiết kiệm chi phí giống và công chăm sóc.
• Điều kiện đất đai và kỹ thuật canh tác là yếu tố quyết định năng suất và hiệu quả sản xuất lúa tái sinh.
• Sản xuất lúa tái sinh góp phần giảm chi phí lao động, tiết kiệm nước và bảo vệ môi trường, nhưng cần quản lý diện tích hợp lý để bảo đảm an ninh lương thực.
• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật, chính sách hỗ trợ và phát triển thị trường nhằm nâng cao hiệu quả và bền vững cho sản xuất lúa tái sinh trong thời gian tới.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan quản lý và nông dân cần phối hợp triển khai đào tạo kỹ thuật, quy hoạch diện tích và đầu tư cơ sở hạ tầng để phát huy tối đa tiềm năng của lúa tái sinh. Để biết thêm chi tiết và áp dụng hiệu quả, quý độc giả và các bên liên quan được khuyến khích tham khảo toàn bộ luận văn và liên hệ với các đơn vị nghiên cứu địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Nguồn gốc cây lúa Cây lúa là một trong những cây cốc có lịch sử trồng trọt lâu đời nhất. Căn cứ vào các tài liệu khảo cổ ở Trung Quốc, Ấn Độ, Việt Nam. cây lúa đã có mặt từ 3000-2000 năm trước công nguyên.

Tuy nhiên, vẫn chưa có những tài liệu để xác định một cách chính xác thời gian cây lúa được đưa vào trồng trọt. Cây lúa có vai trò quan trọng trong đời sống và lịch sử phát triển của hàng triệu người trên trái đất. Từ trung tâm khởi nguyên là Ấn Độ và Trung Quốc, cây lúa được phát triển về cả hai hướng Đông và Tây. Từ đó cho đến nay, cây lúa đã được đưa vào trồng ở khắp nơi trên trái đất, bao gồm các nước nhiệt đới, á nhiệt đới và một số nước ôn đới.

Ở Bắc bán cầu, cây lúa được trồng ở Đông bắc Trung Quốc 530Bắc cho tới Nam bán cầu ở Châu Phi, Australia 350Nam. Nhưng nó vẫn được trồng nhiều nhất ở khu vực nhiệt đới. Về nguồn gốc xuất xứ của cây lúa, có nhiều ý kiến khác nhau. Có ý kiến cho rằng cây lúa được hình thành đầu tiên ở vùng Tây bắc Ấn Độ, Myanma, Thái Lan, Việt Nam, Nam Trung Quốc, Lào.

Ý kiến khác cho rằng, cây lúa bắt nguồn gốc từ Ấn Độ. Tuy nhiên, những vùng được cho là xuất xứ nói trên đều có đặc điểm giống nhau về điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm phù hợp với cây lúa. Nơi đây đã và đang tồn tại các loại hình lúa dại có ít nhiều quan hệ với lúa trồng. Mặt khác, các tài liệu lịch sử, đời sống văn hóa, xã hội, tập quán.

của vùng này gắn bó chặt chẽ từ lâu đời. Và nơi đây, lúa gạo được coi là nguồn lương thực chính có liên quan đến đời sống của hàng trăm triệu người. Về nguồn gốc thực vật, cây lúa thuộc họ hòa thảo (gramineae), chi Oryza. Trong thực tế sản xuất hiện nay có thể chia lúa trồng thành 4 loại hình với tiêu chẩn phân loại khác nhau: PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 (1) Theo điều kiện sinh thái và vĩ độ địa lý có lúa tiên và lúa cánh; (2) Theo mùa vụ gieo cấy trong năm và thời gian sinh trưởng có lúa chiêm và lúa mùa; (3) Theo điều kiện tưới và gieo cấy có lúa nước và lúa cạn; (4) Theo chất lượng và hình dạng hạt lúa có lúa tẻ và lúa nếp, lúa hạt tròn và lúa hạt dài.

Tình hình sản xuất lúa ở Việt Nam 1. Tình hình sản xuất lúa ở Việt Nam Ngày nay trong cơ chế thị trường, Đảng và Nhà nước có chủ trương phát triển kinh tế nông nghiệp bằng việc thâm canh tăng vụ, ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất trong đó vấn đề tiến bộ về giống được đặc biệt quan tâm. Trong những năm gần đây thực hiện chủ trương chuyển dịch cơ cấu cây trồng trong nông nghiệp nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế, Nhà nước luôn khuyến khích và mong muốn sản phẩm của nông dân phải trở thành hàng hoá và người nông dân có thu nhập ổn định. Chuyển dịch cơ cấu cây trồng nhất là cơ cấu giống lúa cần khuyến khích sự phát triển theo hướng nằm trong khuôn khổ của sự kết hợp giữa 4 nhà: Nhà nước, nhà Doanh nghiệp, nhà Khoa học và nhà Nông.

Sản phẩm làm ra phục vụ cho thị trường hay nói một cách khác sản xuất ra sản phẩm theo tiếng gọi của thị trường, đảm bảo thu nhập cho người nông dân. Từ thủa đầu dựng nước cây lúa đã được gắn liền với nền văn minh lúa nước trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta. Cùng với thời gian diện tích và năng suất lúa không ngừng được tăng lên rõ rệt, tổng diện tích lúa của nước ta từ 4,74 triệu ha năm 1970 tăng lên 7,66 triệu ha năm 2000 và giảm dần xuống còn 7,34 triệu ha vào năm 2005. Tuy nhiên trong những năm gần đây do quá trình đô thị hoá, công nghiệp hoá đã làm diện tích trồng lúa bắt đầu có dấu hiệu giảm về diện tích, mặc dù sản lượng vẫn tăng do việc ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuâth vào sản xuất PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 làm tăng năng suất và sản lượng của lúa.

Bên cạnh việc mở rộng diện tích trồng lúa chúng ta cũng đã chú trọng đến chất lượng của lúa gạo, Giống lúa là tiền đề của năng suất và chất lượng như Tám Ấp Bẹ, Tám xoan, Dự, nếp cái Hoa vàng, nếp Hoà Bình, nếp Hải Phòng, Nàng Nhen, Nàng thơm Chợ Đào đã được phục tráng và mở rộng trong sản xuất. Bảng 2-1: Tình hình sản xuất lúa ở Việt Nam qua một số năm Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) 1970 4,740 19,0 9,00 1993 6,559 34,8 22,59 2000 7,655 42,5 32,55 2005 7,340 49,5 36,34 2006 7,320 48,9 35,80 2007 7,200 49,1 35,90 2008 7,400 52,3 38,73 2009 7,437 52,3 38,95 2010 7,514 53,2 39,98 2011 7,600 55,0 42,40 2012 7,750 56,0 43,40 2013 7,890 55,8 44,00 2014 7,800 57,7 45,00 (Nguồn: FAOSTAT | © FAO Statistics Division 2014 | 18 April 2014) PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 Cây lúa là cây trồng chính góp phần đảm bảo an ninh lương thực và xuất khẩu qua lại nhiều nước trên thế giới. Qua bảng 2-1 và hình 2-1 ta thấy Về diện tích: Diện tích lúa tăng nhanh nhất trong giai đoạn 1970 – 1993, tăng 1,72 triệu ha. Tuy nhiên trong những năm gần đây diện tích trồng lúa có xu hướng giảm dần nguyên nhân chủ yếu là do quá trình đô thị hoá, công nghiệp hoá đã và đang làm cho diện tích đất nông nghiệp nói chung và đất trồng lúa nói riêng giảm đáng kể.

Nếu so sánh năm 2000 với 2005 thì diện tích trồng lúa của ta giảm tới 315. Về năng suất và sản lượng: diện tích giảm trong khi năng suất lúa và sản lượng lúa tăng nhanh. Liên quan tới quá trình năng suất lúa tăng nhanh: Từ 2000 đến 2011: Năng suất lúa đạt từ 4 lên 5 tấn/ha, tăng thêm 1 tấn nữa. Nếu tính từ năm 1970 đến năm 2010 (bảng 2.4) năng suất và sản lượng lúa ở nước ta liên tục tăng.

Năm 2011 diện tích gieo trồng lúa cả năm là 7,6 triệu ha, bình quân trong giai đoạn 1993 - 2011 tăng 0,3%/năm, cao nhất là giai đoạn 1993 – 2000 tăng 2,3%/năm. Sản xuất nông nghiệp phát triển theo hướng thâm canh tăng năng suất trên cùng diện tích canh tác; trong giai đoạn 2000 – 2011 năng suất lúa đã tăng bình quân hàng năm 2,13%; năm 2011 năng suất lúa đạt 5,7 tấn/ha, tăng 1,6 tấn/ha so với năm 1993. Sản lượng lúa đã tăng 1,8%/năm trong 20 năm và năm 2011 đạt 1,032 triệu tấn, cao gần 1,5 lần so với năm 1993. Từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI nền sản xuất nông nghiệp của chuyển từ kinh tế tập thể lấy Hợp tác xã nông nghiệp quản lý và điều hành kế hoạch sản xuất, sang cơ chế lấy hộ gia đình là đơn vị kinh tế tự chủ vì vậy đã khuyến khích người dân đầu tư về công sức tiền của cho việc chuyển dịch cơ cấu sản xuất, thâm canh tăng vụ vì vậy sản lượng lúa của Việt Nam không ngừng được tăng cao.

Đến nay chúng ta đã giải quyết cơ bản vấn đề thiếu lương thực, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và còn xuất khẩu gạo đứng thứ 2 thế giới (sau Thái Lan). PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 8 Từ năm 1989 Việt Nam bắt đầu xuất khẩu gạo với số lượng 1,4 triệu tấn/năm. Năm 1999 là năm xuất khẩu nhiều nhất với 4,6 triệu tấn. Ngày nay gạo đã trở thành mặt hàng xuất khẩu, góp phần tăng ngoại tệ cho đất nước.

Trước năm 1945 đồng bằng sông Hồng sản lượng lúa 2 vụ/năm là 25 – 30 tạ/ha, đồng bằng sông Cửu Long gieo trồng vụ lúa nổi cho năng suất 11 – 15 tạ/ha và lúa cấy đạt 15 - 20 tạ/ha. Năm 1999, vụ lúa đông xuân và vụ lúa hè thu đã cho năng suất 80 - 100 tạ/ha. Như vậy, có thể nói, trong thời gian qua sản xuất lúa ở Việt Nam đã đạt được khá nhiều thành công. Để đảm bảo vấn đề an ninh lương thực và giữ vị trí xuất khẩu lúa gạo đứng hàng đầu thế giới, một vấn đề đặt ra đó là cần thâm canh tăng vụ, tập trung nguồn lực và trí lực cho việc nghiên cứu lai tạo ra các giống lúa mới có năng suất cao, chất lượng tốt, thích ứng với điều kiện ngoại cảnh, ít sâu, bệnh chống chịu tốt với điều kiện ngoại cảnh bất lợi.

Nhằm nâng cao cả về mặt giá trị xuất khẩu, chúng ta cần tiếp tục thực hiện chiến lược phát triển lúa chất lượng cao phục vụ cho công tác xuất khẩu lúa gạo trong những năm tiếp sau. Trong thời gian qua, nước ta đã đạt được những thành tích tương đối nổi bật về an ninh lương thực. Việt Nam là nước có tỷ lệ diện tích đất trên đầu người ít nhất Châu Á(trừ Băng- la- đét) nhưng lại là nước xuất khẩu gạo lớn. “Các cột mốc trong 22 năm xuất khẩu gạo của Việt Nam: Nếu năm 1989, Việt Nam mới xuất khẩu được 1,37 triệu tấn gạo, thì 6 năm sau đó đến năm 1995 đã đạt số lượng 2,05 triệu tấn.

Ngay sau đó 1 năm (1996) đã tăng vọt lên 3,06 triệu tấn, đến năm 1999, xuất khẩu gạo đạt cột mốc mới với 4,56 triệu tấn. Nhưng kể từ sau năm 2000, số lượng xuất khẩu lại bị tụt xuống ở mốc 3,35 triệu tấn và đến năm 2005 mới thiết lập được mốc mới là 5,2 triệu tấn. Tới năm 2009 đạt cột mốc 6 triệu tấn, năm 2010 đạt 6,8 triệu tấn và năm 2011 đạt 7,2 triệu tấn”. Việt Nam đóng góp trên 20% lượng gạo thương mại trên thế giới nên việc tăng giảm lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam đóng vai trò quan trọng cho an ninh lương thực thế giới.

Năm 2011, thế giới đang chứng kiến một cuộc khủng PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 9 hoảng lương thực có nguy cơ bùng phát trở lại sau năm 2007, khi mà giá cả lương thực toàn cầu liên tục tăng cao từ tháng 8/2010 cho đến nay. Khủng hoảng lương thực mà hệ lụy là số người nghèo đói, thiếu ăn gia tăng, bùng phát những bất ổn về xã hội và nghiêm trọng hơn nữa là khủng hoảng chính trị, bạo loạn, lật đổ xảy ra.