Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Mô Hình Trồng Rau, Quả Thủy Canh Công Nghệ Cao Tại Tỉnh Thái Nguyên

Luận văn phân tích hiệu quả kinh tế mô hình trồng rau quả thủy canh công nghệ cao tại Thái Nguyên, hỗ trợ khởi nghiệp và phát triển bền vững.

• Tác giả: Lưu Thị Hiên
• Người hướng dẫn: ThS. Vũ Thị Hải Anh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Mô Hình Thủy Canh Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Các lý thuyết về đánh giá
• 2.1.1. Khái niệm đánh giá
• 2.1.2. Các loại đánh giá
• 2.2. Hiệu quả kinh tế
• 2.2.1. Khái niệm hiệu quả kinh tế
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.4.2. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 3.5. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.5.1. Các chỉ tiêu phản ánh mô hình sản xuất RTC của các hộ điều tra
• 3.5.2. Chỉ tiêu giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích
• 3.5.3. Các chỉ tiêu phản ánh kết quả sản xuất rau thủy canh
• 3.5.4. Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sản xuất RTC
• 3.5.5. Chi phí và lợi nhuận trên một đơn vị diện tích
• 3.5.5.1. Lợi nhuận bình quân
• 3.5.6. Các chỉ tiêu về sâu bệnh
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Đặc điểm tự nhiên của thành phố Thái Nguyên
• 4.1.2. Tài nguyên thiên nhiên
• 4.1.3. Điều kiện kinh tế - xã hội của Thành phố Thái Nguyên
• 4.2. Đánh giá thực trạng sản xuất RTC tại tỉnh Thái Nguyên
• 4.2.1. Thực trạng hiệu quả kinh tế sản xuất rau nói chung và RTC trên địa bàn Thái Nguyên
• 4.2.2. Thị trường tiêu thụ RTC khi trồng rau của các hộ
• 4.2.3. Hiệu quả sản xuất RTC trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
• 4.2.4. Diện tích, năng suất, sản lượng một số loại RTC trồng chính của các hộ điều tra
• 4.2.5. Hiệu quả về mặt xã hội và môi trường
• 4.2.6. Các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả sản xuất RTC
• 4.2.7. Những thuận lợi và khó khăn trong sản xuất và tiêu thụ ảnh hưởng tới sự phát triển rau thủy canh tại tỉnh Thái Nguyên
• 4.2.8. Đề xuất một số giải pháp đẩy mạnh phát triển sản xuất rau thủy canh, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người trồng RTC
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Mô Hình Thủy Canh ở Thái Nguyên

Nông nghiệp đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế Việt Nam. Việc đầu tư và phát triển nông nghiệp, đặc biệt là sản xuất rau an toàn (RAT), là vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, hai thách thức lớn nhất hiện nay là giải quyết vấn đề rau trái vụ và đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP). Sản xuất rau theo phương pháp truyền thống gây ra ô nhiễm môi trường, lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học, ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Trồng rau thủy canh nổi lên như một giải pháp tiềm năng. Nhiều tỉnh thành đã áp dụng thành công mô hình này. Thái Nguyên đang trong giai đoạn đầu tiếp cận, với Trường Đại học Nông Lâm là đơn vị tiên phong. Nghiên cứu này tập trung đánh giá hiệu quả kinh tế của mô hình thủy canh tại Thái Nguyên, do Trung tâm Ươm tạo Công nghệ và Hỗ trợ Khởi nghiệp chuyển giao.

1.1. Tính Cấp Thiết Của Việc Nghiên Cứu Mô Hình Thủy Canh

Thái Nguyên có truyền thống trồng rau lâu đời nhưng chưa đáp ứng đủ nhu cầu về số lượng và chất lượng. Trồng rau thủy canh đang là xu hướng phát triển hiện đại và tối ưu. Mô hình này đảm bảo rau sạch, an toàn cho bữa ăn, trang trí cảnh quan, và trồng được nhiều loại rau khác nhau. Đặc biệt, nó giúp thư giãn và dạy con cháu kiến thức thực tế. Do đó, cần đánh giá một cách khách quan hiệu quả kinh tế của mô hình này tại Thái Nguyên.

1.2. Mục Tiêu và Phạm Vi Nghiên Cứu Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế

Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu hiệu quả kinh tế của mô hình thủy canh tại các hộ gia đình và các mô hình khác trong tỉnh Thái Nguyên. Mục tiêu là đề xuất giải pháp thúc đẩy phát triển sản xuất rau thủy canh và nâng cao chất lượng rau. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các hộ gia đình được Trung tâm Ươm tạo Công nghệ và Hỗ trợ Khởi nghiệp Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên chuyển giao công nghệ.

II. Thách Thức Rào Cản Phát Triển Mô Hình Thủy Canh ở Thái Nguyên

Mặc dù có nhiều ưu điểm, mô hình thủy canh tại Thái Nguyên vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Chi phí đầu tư ban đầu cao là một rào cản lớn đối với nhiều hộ gia đình. Kỹ thuật canh tác thủy canh đòi hỏi kiến thức chuyên môn, và người nông dân cần được đào tạo bài bản. Ngoài ra, việc tìm kiếm nguồn cung cấp vật tư nông nghiệp chất lượng cao và ổn định cũng là một vấn đề cần giải quyết. Thị trường tiêu thụ nông sản thủy canh còn hạn chế, và cần có các kênh phân phối hiệu quả để đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Nghiên cứu cần xác định rõ những khó khăn này để đề xuất giải pháp phù hợp.

2.1. Chi Phí Đầu Tư Ban Đầu và Khả Năng Tiếp Cận Vốn

Việc lắp đặt hệ thống thủy canh đòi hỏi một khoản chi phí đầu tư đáng kể, bao gồm chi phí giàn trồng, hệ thống tưới tiêu, và dung dịch dinh dưỡng. Nhiều hộ gia đình, đặc biệt là ở vùng nông thôn, gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi để đầu tư vào mô hình thủy canh. Chính sách hỗ trợ tài chính từ nhà nước và các tổ chức tín dụng cần được cải thiện để khuyến khích người dân tham gia.

2.2. Yêu Cầu Kỹ Thuật và Nguồn Nhân Lực Có Chuyên Môn

Kỹ thuật thủy canh đòi hỏi người trồng phải có kiến thức về dinh dưỡng, quản lý môi trường, và phòng trừ sâu bệnh. Việc thiếu hụt nguồn nhân lực có chuyên môn là một thách thức lớn. Cần tăng cường các chương trình đào tạo và chuyển giao công nghệ để nâng cao trình độ kỹ thuật cho người nông dân. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ kỹ thuật thường xuyên từ các chuyên gia nông nghiệp.

2.3. Thị Trường Tiêu Thụ Nông Sản Thủy Canh và Kênh Phân Phối

Thị trường tiêu thụ nông sản thủy canh còn khá mới mẻ và chưa phát triển mạnh mẽ. Người tiêu dùng chưa có nhiều thông tin về lợi ích và chất lượng của sản phẩm thủy canh. Cần xây dựng các kênh phân phối hiệu quả, kết nối trực tiếp giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng. Đồng thời, cần đẩy mạnh công tác quảng bá và truyền thông để nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về nông sản thủy canh.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Mô Hình Thủy Canh Chi Tiết

Để đánh giá hiệu quả kinh tế của mô hình thủy canh, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp. Việc thu thập số liệu chi tiết về chi phí đầu tư, chi phí sản xuất, năng suất, sản lượng, và lợi nhuận là rất quan trọng. Sử dụng phương pháp so sánh giữa thủy canh và thổ canh truyền thống để thấy rõ ưu điểm và nhược điểm của từng phương pháp. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế, như quy mô sản xuất, kỹ thuật canh tác, và thị trường tiêu thụ.

3.1. Thu Thập và Xử Lý Số Liệu Kinh Tế Về Mô Hình Thủy Canh

Việc thu thập số liệu cần được thực hiện một cách chính xác và đầy đủ. Sử dụng các phương pháp khảo sát, phỏng vấn, và thống kê để thu thập thông tin từ các hộ gia đình, hợp tác xã, và doanh nghiệp tham gia mô hình thủy canh. Số liệu thu thập bao gồm chi phí đầu tư ban đầu, chi phí sản xuất (giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, điện, nước), năng suất, sản lượng, giá bán, và doanh thu. Xử lý số liệu bằng các phần mềm thống kê chuyên dụng để tính toán các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế.

3.2. So Sánh Hiệu Quả Kinh Tế Giữa Thủy Canh và Thổ Canh

Để thấy rõ lợi ích của mô hình thủy canh, cần so sánh hiệu quả kinh tế của nó với phương pháp thổ canh truyền thống. So sánh về năng suất, chất lượng sản phẩm, chi phí sản xuất, và lợi nhuận. Phân tích các yếu tố khác biệt giữa hai phương pháp, như khả năng kiểm soát môi trường, sử dụng tài nguyên, và ảnh hưởng đến môi trường.

3.3. Phân Tích Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Kinh Tế

Xác định và phân tích các yếu tố có ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của mô hình thủy canh. Các yếu tố này có thể bao gồm quy mô sản xuất, kỹ thuật canh tác, giống cây trồng, quản lý dịch hại, và thị trường tiêu thụ. Sử dụng các phương pháp thống kê và kinh tế lượng để xác định mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố.

IV. Ứng Dụng Thực Tế Kết Quả Nghiên Cứu Mô Hình Thủy Canh ở Thái Nguyên

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình thủy canh tại Thái Nguyên có nhiều tiềm năng phát triển. Năng suất của một số loại rau trồng thủy canh cao hơn so với thổ canh. Chất lượng sản phẩm tốt hơn, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như quy mô sản xuất, kỹ thuật canh tác, và thị trường tiêu thụ. Cần có các giải pháp để nâng cao hiệu quả kinh tế và mở rộng mô hình thủy canh.

4.1. Năng Suất và Chất Lượng Nông Sản Thủy Canh Thực Tế

Dựa trên số liệu thu thập, đánh giá năng suất và chất lượng của một số loại rau trồng thủy canh phổ biến tại Thái Nguyên, như rau muống, rau cải, cà chua, và dưa chuột. So sánh với năng suất và chất lượng của các loại rau tương tự được trồng theo phương pháp thổ canh. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng, như giống cây trồng, dung dịch dinh dưỡng, và quản lý môi trường.

4.2. Phân Tích Chi Phí và Lợi Nhuận Của Mô Hình Thủy Canh

Tính toán chi tiết chi phí sản xuất và lợi nhuận của mô hình thủy canh. Phân tích cơ cấu chi phí, bao gồm chi phí đầu tư ban đầu, chi phí sản xuất hàng năm, và chi phí marketing. Tính toán các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế, như lợi nhuận trên một đơn vị diện tích, tỷ suất lợi nhuận, và thời gian hoàn vốn.

4.3. Tác Động Xã Hội và Môi Trường Của Mô Hình Thủy Canh

Mô hình thủy canh có thể mang lại nhiều lợi ích về mặt xã hội và môi trường. Tạo việc làm cho người dân địa phương, nâng cao thu nhập, và cải thiện đời sống. Giảm thiểu ô nhiễm môi trường do sử dụng ít thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học. Sử dụng hiệu quả tài nguyên nước và đất. Đánh giá các tác động này một cách định tính và định lượng.

V. Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Mô Hình Thủy Canh ở Thái Nguyên

Để mô hình thủy canh phát triển bền vững tại Thái Nguyên, cần có các giải pháp đồng bộ. Tăng cường hỗ trợ tài chính cho người dân đầu tư vào thủy canh. Nâng cao trình độ kỹ thuật cho người nông dân thông qua các chương trình đào tạo và chuyển giao công nghệ. Xây dựng các kênh phân phối hiệu quả và quảng bá sản phẩm thủy canh. Nghiên cứu và phát triển các giống cây trồng phù hợp với điều kiện địa phương. Khuyến khích sự tham gia của các doanh nghiệp vào chuỗi giá trị thủy canh.

5.1. Chính Sách Hỗ Trợ Tài Chính và Kỹ Thuật Cho Người Trồng

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ tài chính thiết thực, như cho vay vốn ưu đãi, hỗ trợ lãi suất, và cấp vốn khởi nghiệp cho các hộ gia đình và doanh nghiệp muốn đầu tư vào mô hình thủy canh. Đồng thời, cần tăng cường các chương trình đào tạo kỹ thuật, chuyển giao công nghệ, và tư vấn kỹ thuật miễn phí cho người trồng.

5.2. Xây Dựng Kênh Phân Phối và Quảng Bá Sản Phẩm Thủy Canh

Xây dựng các kênh phân phối đa dạng và hiệu quả, kết nối trực tiếp giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng. Khuyến khích các siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch, và nhà hàng sử dụng sản phẩm thủy canh. Tổ chức các hội chợ, triển lãm, và sự kiện quảng bá để giới thiệu sản phẩm thủy canh đến người tiêu dùng.

5.3. Nghiên Cứu và Phát Triển Giống Cây Trồng Thủy Canh Phù Hợp

Nghiên cứu và phát triển các giống cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai của Thái Nguyên, có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt trong môi trường thủy canh. Ưu tiên các giống cây trồng có giá trị kinh tế cao và đáp ứng nhu cầu của thị trường.

VI. Kết Luận Triển Vọng Phát Triển Mô Hình Thủy Canh Tại Thái Nguyên

Mô hình thủy canh có triển vọng phát triển tại Thái Nguyên, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho người nông dân và đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, cần có sự quan tâm và hỗ trợ từ các cấp chính quyền, các nhà khoa học, và các doanh nghiệp. Với những giải pháp đồng bộ, mô hình thủy canh sẽ đóng góp quan trọng vào sự phát triển nông nghiệp bền vững của Thái Nguyên.

6.1. Tóm Tắt Các Kết Quả Nghiên Cứu Chính Về Hiệu Quả Kinh Tế

Nhấn mạnh lại các kết quả nghiên cứu chính về hiệu quả kinh tế của mô hình thủy canh tại Thái Nguyên. So sánh với các nghiên cứu khác về mô hình thủy canh ở các địa phương khác. Nêu bật những ưu điểm và nhược điểm của mô hình thủy canh so với các phương pháp sản xuất rau truyền thống.

6.2. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Thủy Canh

Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về mô hình thủy canh, như nghiên cứu về dinh dưỡng cho cây trồng thủy canh, nghiên cứu về quản lý dịch hại trong môi trường thủy canh, và nghiên cứu về các loại cây trồng mới phù hợp với mô hình thủy canh.

6.3. Khuyến Nghị Chính Sách Để Thúc Đẩy Phát Triển Thủy Canh

Khuyến nghị các chính sách cụ thể để thúc đẩy phát triển mô hình thủy canh tại Thái Nguyên, như chính sách hỗ trợ tài chính, chính sách đào tạo kỹ thuật, và chính sách quảng bá sản phẩm.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sản xuất nông nghiệp giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội tại Việt Nam, trong đó vấn đề sản xuất và cung ứng rau an toàn (RAT) đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, theo tác giả Lưu Thị Hiên, thực tiễn ngành sản xuất rau đang đối mặt với hai rào cản và hạn chế lớn nhất: việc giải quyết nguồn cung rau trái vụ và đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP). Vào thời điểm chính vụ, giá nông sản thường giảm sâu, giá rau an toàn bị kéo hạ theo mặt bằng chung khiến người sản xuất giảm sút thu nhập, nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng thua lỗ, cản trở việc hình thành các vùng chuyên canh tập trung. Ngược lại, vào thời điểm trái vụ, nguồn cung thiếu hụt dẫn tới tình trạng người trồng lạm dụng phân bón hóa học, nước phân tươi, thuốc kích thích sinh trưởng và hóa chất bảo vệ thực vật (BVTV). Phương thức canh tác truyền thống này gây ô nhiễm nghiêm trọng tài nguyên đất và nguồn nước, đồng thời để lại dư lượng độc chất đe dọa trực tiếp sức khỏe người tiêu dùng, làm gia tăng nguy cơ ngộ độc cấp tính và các bệnh mãn tính như ung thư, loãng xương, thoái hóa khớp.

Tại thành phố Thái Nguyên, nhu cầu tiêu thụ rau xanh trung bình đạt khoảng 25 tấn mỗi ngày. Dù địa phương có truyền thống canh tác lâu đời với các chủng loại rau đa dạng (bắp cải, su hào, cà chua, khoai tây, súp lơ, rau muống...), nguồn cung tại chỗ vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu cả về số lượng lẫn tiêu chuẩn an toàn. Trước yêu cầu đó, phương pháp trồng rau thủy canh công nghệ cao được xem là hướng đi hiện đại nhằm giải quyết bài toán thiếu đất canh tác đô thị, kiểm soát dinh dưỡng và hạn chế sâu bệnh. Tại địa phương, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã tiên phong xây dựng mô hình nhà kính 16 giàn thủy canh phục vụ nghiên cứu và tiến hành chuyển giao kỹ thuật cho 21 hộ gia đình, hợp tác xã (HTX) và doanh nghiệp. Tuy vậy, trên địa bàn tỉnh vẫn chưa có báo cáo chuyên sâu nào đánh giá toàn diện tính hiệu quả kinh tế của mô hình này ở cấp độ nông hộ, tạo nên tính cấp thiết cho đề tài khóa luận tốt nghiệp của tác giả.

Mục tiêu chung của nghiên cứu là tìm hiểu thực trạng và hiệu quả kinh tế của mô hình trồng rau, quả thủy canh (RTC) tại các hộ gia đình trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên; qua đó đề xuất các giải pháp kinh tế - kỹ thuật nhằm thúc đẩy nhân rộng mô hình, góp phần nâng cao chất lượng rau an toàn. Các mục tiêu cụ thể được xác định gồm:

1. Hệ thống hóa các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến hiệu quả kinh tế và công nghệ trồng rau thủy canh.
2. Đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất rau, quả thủy canh tại các hộ gia đình và mô hình tiếp nhận công nghệ trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
3. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của các hộ trồng rau thủy canh.
4. Đánh giá những thuận lợi và khó khăn trong quá trình sản xuất và tiêu thụ rau thủy canh công nghệ cao tại địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn cụ thể như sau:

• Đối tượng nghiên cứu: Các hộ gia đình tham gia sản xuất rau, quả thủy canh trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Thái Nguyên, tập trung vào các hộ gia đình tiếp nhận chuyển giao công nghệ từ Trung tâm Ươm tạo Công nghệ và Hỗ trợ khởi nghiệp - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp thu thập trong giai đoạn 2015 - 2017; số liệu sơ cấp tập trung điều tra năm 2018. Thời gian trực tiếp thực hiện khóa luận diễn ra từ ngày 13/08/2018 đến ngày 23/12/2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về mặt lý luận, khóa luận tiếp cận các khái niệm kinh tế học vi mô và quản lý kinh tế nông nghiệp từ các nghiên cứu kinh điển và chuyên ngành:

• Lý thuyết về đánh giá: Xem xét đánh giá như một quá trình thu thập, phân tích thông tin có hệ thống nhằm đối chiếu kết quả thực tế với mục tiêu đề ra; bao gồm đánh giá tiền khả thi/khả thi và đánh giá quá trình thực hiện (định kỳ, cuối kỳ, tiến độ, chi tiêu tài chính, tổ chức thực hiện, kỹ thuật, môi trường và khả năng mở rộng).
• Lý thuyết hiệu quả kinh tế (HQKT): Dựa trên quan điểm của Farrell (1957), Ngô Đình Giao, Nordhaus và Nguyễn Tiến Mạnh (1995). HQKT được cấu thành từ hai yếu tố: hiệu quả kỹ thuật (phản ánh mối quan hệ hàm sản xuất $Q = f(X_1, X_2...)$ giữa sản lượng đầu ra và chi phí đầu vào) và hiệu quả phân bổ/hiệu quả giá (kết hợp các yếu tố đầu vào - đầu ra theo tỷ lệ giá cả để tối đa hóa lợi nhuận).
• Khái niệm và kỹ thuật thủy canh (Hydroponics): Hệ thống hóa lịch sử phát triển từ các thí nghiệm của Boyle (1666), Woodward (1699), Sachs (1860), Knop (1861) và Gericke (1930). Phân loại hệ thống gồm thủy canh tĩnh và thủy canh động; trong thủy canh động chia thành hệ thống mở và hệ thống kín/hồi lưu (kỹ thuật màng mỏng dinh dưỡng - NFT).
• Khái niệm công nghệ cao (CNC): Xác định theo 4 lĩnh vực trọng điểm quốc gia (công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, vật liệu mới, tự động hóa) và 4 cấp độ kỹ thuật ứng dụng trong nông nghiệp.

Về hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu, tác giả vận dụng khung phân tích tài khoản quốc gia (SNA) trong kinh tế nông nghiệp:

Nhóm chỉ tiêu	Tên chỉ tiêu và ký hiệu	Công thức xác định	Ý nghĩa kinh tế
Kết quả sản xuất	Giá trị sản xuất ($GO$)	$GO = \sum P_i \times Q_i$	Tổng giá trị bằng tiền của sản phẩm trên một đơn vị diện tích trong một chu kỳ
	Chi phí trung gian ($IC$)	$IC = \sum C_j \times P_j$	Toàn bộ chi phí vật chất thường xuyên và dịch vụ mua ngoài
	Giá trị gia tăng ($VA$)	$VA = GO - IC$	Giá trị mới tạo ra trong quá trình sản xuất
	Thu nhập hỗn hợp ($MI$)	$MI = VA - \text{Khấu hao TSCĐ} - \text{Thuế, phí}$	Phần thu nhập gồm công lao động gia đình và lợi nhuận
	Lợi nhuận ròng ($LN$ hoặc $Pr$)	$Pr = GO - IC - \text{Chi phí khác}$	Chênh lệch giữa tổng thu và tổng chi phí sản xuất
Hiệu quả vốn đầu tư	Tỷ suất giá trị sản xuất ($GO/IC$)	$GO / IC$	1 đồng chi phí trung gian tạo ra bao nhiêu đồng giá trị sản xuất
	Tỷ suất giá trị gia tăng ($VA/IC$)	$VA / IC$	1 đồng chi phí trung gian tạo ra bao nhiêu đồng giá trị gia tăng
	Tỷ suất lợi nhuận ($LN/IC$)	$LN / IC$	1 đồng chi phí trung gian tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận
Hiệu quả lao động	Năng suất lao động ($GO/LĐ, VA/LĐ, LN/LĐ$)	$GO/\text{LĐ}; VA/\text{LĐ}; LN/\text{LĐ}$	Giá trị sản xuất, giá trị gia tăng và lợi nhuận tính trên một công lao động
Chỉ tiêu sâu bệnh	Tỷ lệ hại và mật độ sâu hại	Tỷ lệ bệnh thối rễ, bọ nhảy (%); mật độ sâu xanh, sâu tơ, sâu xám ($\text{con}/m^2$)	Đánh giá mức độ phát sinh dịch hại theo chuẩn Viện Bảo vệ thực vật

Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu bao gồm:

• Thu thập dữ liệu thứ cấp: Kế thừa số liệu từ các niên giám thống kê, báo cáo của UBND tỉnh Thái Nguyên, Sở Khoa học và Công nghệ, tài liệu của Viện Nghiên cứu Rau quả, FAO và các đề tài khoa học liên quan.
• Thu thập dữ liệu sơ cấp: Sử dụng công cụ đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA), kết hợp quan sát trực tiếp và điều tra phỏng vấn cá nhân bằng bảng hỏi cấu trúc sẵn đối với 21 đối tượng (gồm hộ gia đình, doanh nghiệp, HTX) tiếp nhận công nghệ thủy canh.
• Phương pháp phân tích: Thống kê mô tả, phương pháp so sánh (tuyệt đối, tương đối, số bình quân), phân tích tổng hợp và tham vấn ý kiến chuyên gia kỹ thuật thuộc Trường Đại học Nông Lâm. Dữ liệu được số hóa và xử lý trên phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Mở đầu

Tác giả xác định tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ nhu cầu rau sạch tại đô thị và áp lực an toàn thực phẩm. Trình bày mục tiêu nghiên cứu (1 mục tiêu chung, 4 mục tiêu cụ thể), đối tượng khảo sát là các hộ gia đình trồng rau thủy canh, phạm vi thời gian (số liệu thứ cấp 2015 - 2017, sơ cấp năm 2018) và phạm vi không gian tại tỉnh Thái Nguyên. Nêu rõ ý nghĩa khoa học trong việc củng cố phương pháp đánh giá kinh tế nông nghiệp và ý nghĩa thực tiễn đối với việc chuyển giao công nghệ tại địa phương.

Tổng quan tài liệu

Chương này chia làm hai nội dung lớn:

1. Cơ sở lý luận: Khái quát các trường phái lý thuyết về đánh giá hoạt động sản xuất; bản chất, nội dung và các quy luật chi phối hiệu quả kinh tế (quy luật cung - cầu, quy luật năng suất cận biên giảm dần); định nghĩa và lịch sử kỹ thuật thủy canh; so sánh đặc tính kỹ thuật giữa rau trồng đất truyền thống và rau thủy canh (thủy canh sinh trưởng nhanh hơn 30 - 50%, giảm công lao động, giảm thiểu sâu bệnh nhưng chi phí lắp đặt ban đầu cao).
2. Cơ sở thực tiễn: Tổng hợp kinh nghiệm quốc tế về phát triển thủy canh thương mại tại Hà Lan (quốc gia dẫn đầu với 13.000 ha nhà kính, thủy canh chiếm 50% giá trị rau quả), Tây Ban Nha (hơn 20% diện tích nhà lưới áp dụng thủy canh), Canada (chiếm 1/4 tổng giá trị rau sản xuất), Nhật Bản, Anh, New Zealand. Tại Việt Nam, lược khảo các mô hình tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Lâm Đồng, Hải Phòng, Quảng Ninh (dự án Đông Triều chi 15 tỷ đồng cho mô hình hồi lưu) và các kết quả nghiên cứu trồng rau ăn lá trái vụ của Viện Nghiên cứu Rau quả (năng suất cao hơn trồng đất 1,3 - 1,4 lần).

Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác lập khung phương pháp luận nghiên cứu: làm rõ các câu hỏi nghiên cứu về quy mô diện tích, chi phí đầu tư, năng suất, giá bán và kênh tiêu thụ; quy định quy trình điều tra sơ cấp n=21 mẫu bằng phương pháp PRA; xây dựng hệ thống công thức toán - kinh tế tính toán các chỉ tiêu $GO, IC, VA, MI, LN$ theo hệ thống SNA; quy chuẩn phương pháp theo dõi sâu bệnh định kỳ 7 ngày/lần theo tiêu chuẩn của Viện Bảo vệ thực vật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Nội dung chương tập trung vào các kết quả phân tích thực chứng tại địa bàn nghiên cứu:

• Đặc điểm địa bàn: Thành phố Thái Nguyên là đô thị loại I, diện tích tự nhiên 222,93 $\text{km}^2$, dân số khoảng 33 vạn người; khí hậu nhiệt đới gió mùa chia 2 mùa rõ rệt, nhiệt độ trung bình tháng nóng nhất 28,9°C, lạnh nhất 15,2°C, lượng mưa trung bình 1.500 - 2.500 mm. Phân tích hiện trạng sử dụng đất đai theo số liệu thống kê năm 2017: nhóm đất nông nghiệp chiếm diện tích lớn, trong khi diện tích đất phù sa trung tính ít chua chiếm 17,65% diện tích tự nhiên.
• Thực trạng mô hình rau thủy canh: Khảo sát lý do lựa chọn mô hình của 20 hộ điều tra (Bảng 4.4), cơ cấu diện tích canh tác (Bảng 4.5), hiện trạng kênh tiêu thụ (Bảng 4.6), đánh giá của người tiêu dùng về chất lượng sản phẩm (Bảng 4.7) và mức độ hài lòng của các hộ dân đối với công tác hỗ trợ, chuyển giao kỹ thuật của chuyên gia Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên (Bảng 4.8).
• Hạch toán kinh tế kỹ thuật: Tính toán chi phí đầu tư ban đầu bình quân cho một mô hình hộ gia đình quy mô 4 giàn thủy canh (Bảng 4.9); tổng hợp kết quả sản xuất bình quân 1 vụ của 4 giàn (Bảng 4.10); đi sâu phân tích cơ cấu chi phí, doanh thu, lợi nhuận và các tỷ suất sinh lời trên 4 loại cây trồng khảo nghiệm thực tế:
  • Cây rau muống thủy canh (Bảng 4.11).
  • Cây rau cải mơ thủy canh - tính cho 1 vụ (Bảng 4.12).
  • Cây dưa chuột thủy canh - tính cho 1 vụ (Bảng 4.13).
  • Cây cà chua thủy canh - tính cho 1 vụ (Bảng 4.14).
• Hiệu quả xã hội và môi trường: Khẳng định mô hình tạo nguồn rau sạch tại chỗ, tận dụng không gian ban công, sân thượng đô thị, không gây tồn dư thuốc BVTV ra môi trường nước và đất.
• Phân tích thuận lợi, khó khăn và đề xuất giải pháp: Nhận diện trở ngại lớn nhất là vốn đầu tư giàn ban đầu và kỹ thuật pha chế dung dịch dinh dưỡng; từ đó đưa ra hệ thống giải pháp về vốn vay, hoàn thiện kỹ thuật và kết nối thị trường tiêu thụ.

Kết luận và kiến nghị

Tổng kết các phát hiện then chốt về mặt kinh tế, xã hội của mô hình; đưa ra các đề xuất cụ thể đối với chính quyền thành phố, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên và các hộ sản xuất nhằm duy trì và nhân rộng mô hình thủy canh công nghệ cao.

Kết quả và đóng góp

Về kết quả nghiên cứu thực tế, đề tài đã thu thập và xử lý có hệ thống các số liệu địa bàn và số liệu hạch toán kinh tế của mô hình:

• Dữ liệu địa bàn: Phản ánh bức tranh sử dụng đất đai năm 2017 của thành phố Thái Nguyên với tổng diện tích tự nhiên đạt 353.318,91 ha (theo bảng tổng hợp sử dụng đất), trong đó đất nông nghiệp chiếm 294.126 ha (đất sản xuất nông nghiệp chiếm 108.200 ha, đất trồng cây hàng năm 63.300 ha, đất lúa 47.400 ha). Nhu cầu tiêu thụ rau đô thị đạt 25 tấn/ngày là tiền đề thị trường lớn cho rau an toàn.
• Dữ liệu thực trạng và chi phí sản xuất mô hình: Khóa luận xác lập định mức kinh tế cho mô hình quy mô hộ gia đình tiêu chuẩn gồm 4 giàn rau thủy canh do Trung tâm Ươm tạo chuyển giao. Toàn bộ chi phí khung giàn, bồn chứa, ống dẫn tuần hoàn, rọ nhựa, xơ dừa, máy bơm hẹn giờ và dung dịch dinh dưỡng ban đầu được tổng hợp tại Bảng 4.9.
• Hiệu quả kinh tế theo từng chủng loại cây trồng: Đề tài cung cấp hệ số hạch toán cụ thể (chi phí giống, dinh dưỡng, điện nước, khấu hao, năng suất thực thu, đơn giá bán, giá trị sản xuất $GO$, chi phí trung gian $IC$, thu nhập hỗn hợp $MI$ và lợi nhuận ròng $LN$) trên 4 giống cây trồng điển hình tại địa phương gồm rau ăn lá (rau muống, rau cải mơ) và rau ăn quả (dưa chuột, cà chua).
• Đánh giá xã hội: Kết quả điều tra các hộ dân (n=20) khẳng định kỹ thuật thủy canh giúp rút ngắn thời gian sinh trưởng của rau ăn lá, năng suất ổn định, giảm thiểu 80 - 90% công làm đất, nhổ cỏ và tưới nước, đồng thời tỷ lệ nhiễm sâu bệnh thấp hơn đáng kể so với phương thức thổ canh truyền thống.

Về giải pháp đề xuất, tác giả đưa ra các nhóm khuyến nghị dựa trên khó khăn thực tế:

1. Giải pháp kỹ thuật: Hoàn thiện quy trình pha chế và cung ứng dung dịch dinh dưỡng chuyên biệt, phù hợp với nguồn nước từng vùng; mở các lớp tập huấn kỹ thuật theo dõi nồng độ dinh dưỡng (PPM) và độ pH cho người dân; nghiên cứu các loại giá thể thay thế giá rẻ từ phụ phẩm nông nghiệp (trấu hun, xơ dừa).
2. Giải pháp tài chính và chính sách: Đề nghị chính quyền địa phương và các tổ chức tín dụng có chính sách hỗ trợ vốn vay ưu đãi cho các hộ gia đình ban đầu đầu tư thiết bị giàn thủy canh công nghệ cao.
3. Giải pháp thị trường và tổ chức sản xuất: Khuyến khích liên kết các hộ gia đình hình thành các tổ hợp tác hoặc câu lạc bộ rau thủy canh để chia sẻ kinh nghiệm; liên kết với Trung tâm Ươm tạo Công nghệ và Hỗ trợ khởi nghiệp để bao tiêu sản phẩm, đưa rau sạch vào các trường học, siêu thị và bếp ăn tập thể trên địa bàn thành phố.

Đóng góp của đề tài thể hiện ở việc đây là công trình đầu tiên tại tỉnh Thái Nguyên tiến hành đánh giá có hệ thống hiệu quả kinh tế của mô hình trồng rau thủy canh ở quy mô hộ gia đình. Nghiên cứu đã chuyển hóa các lý thuyết kinh tế vi mô và hệ thống tài khoản quốc gia SNA thành bảng chỉ tiêu định lượng cụ thể, cung cấp luận cứ thực tiễn cho việc chuyển giao tiến bộ kỹ thuật từ trường đại học vào đời sống dân sinh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận bộc lộ một số hạn chế do đặc thù thực tế được tác giả nêu rõ:

• Tính chất mới mẻ của công nghệ: Mô hình thủy canh công nghệ cao mới chỉ tiếp cận địa bàn Thái Nguyên trong khoảng 2 năm gần thời điểm nghiên cứu (2016 - 2018), do đó chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2015 - 2017 tại các cơ quan quản lý nhà nước về loại hình này hầu như không có hoặc rất ít.
• Quy mô mẫu khảo sát: Số lượng cơ sở tiếp nhận chuyển giao công nghệ từ Trung tâm Ươm tạo chưa nhiều, cỡ mẫu điều tra dừng lại ở 20 - 21 hộ gia đình, HTX và doanh nghiệp; chưa phản ánh được sự biến động trên diện rộng hoặc quy mô sản xuất công nghiệp hàng hóa lớn.
• Phạm vi hạch toán: Các tính toán kinh tế chủ yếu theo dõi trên từng vụ sản xuất ngắn ngày của 4 loại cây trồng cơ bản, chưa theo dõi đầy đủ khấu hao dài hạn qua nhiều năm sử dụng khung giàn và sự biến động giá vật tư dinh dưỡng theo mùa vụ.

Hướng nghiên cứu mở rộng được đề xuất:

• Mở rộng phạm vi điều tra khi mô hình được chuyển giao quy mô lớn hơn tại các huyện lân cận và các trang trại chuyên canh.
• Tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả kinh tế - kỹ thuật của các công thức giá thể phối trộn nội địa và dung dịch hữu cơ nhằm giảm thiểu chi phí nhập khẩu vật tư, hạ giá thành sản phẩm rau an toàn.

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Nông nghiệp công nghệ cao, Phát triển nông thôn: Tham khảo phương pháp xây dựng bảng hỏi PRA, quy trình hạch toán các chỉ tiêu $GO, IC, VA, MI, LN$ và cách đánh giá hiệu quả đồng vốn trong các mô hình ứng dụng công nghệ mới.
• Các hộ gia đình đô thị, trang trại và hợp tác xã: Tham khảo bảng tính chi phí đầu tư ban đầu cho 4 giàn rau thủy canh (Bảng 4.9) và định mức kỹ thuật - năng suất của 4 loại rau quả (rau muống, cải mơ, dưa chuột, cà chua) để cân nhắc bài toán kinh tế trước khi đầu tư.
• Các đơn vị chuyển giao khoa học công nghệ (Trung tâm ươm tạo, Trung tâm khuyến nông): Nắm bắt mức độ hài lòng của người dân (Bảng 4.8) và các rào cản kỹ thuật thực tế để hoàn thiện quy trình tư vấn, chuyển giao công nghệ canh tác không dùng đất.

Câu hỏi thường gặp

1. Đơn vị nào trực tiếp chuyển giao công nghệ trồng rau thủy canh cho các hộ dân được khảo sát trong nghiên cứu? Mô hình rau thủy canh được chuyển giao trực tiếp từ Trung tâm Ươm tạo Công nghệ và Hỗ trợ khởi nghiệp thuộc Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, đơn vị đã xây dựng mô hình nhà kính nghiên cứu gồm 16 giàn rau.

2. Cỡ mẫu điều tra sơ cấp của đề tài là bao nhiêu và được thực hiện bằng phương pháp nào? Tác giả đã tiến hành điều tra, phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi soạn sẵn trên cỡ mẫu 21 đối tượng (gồm hộ gia đình, hợp tác xã, doanh nghiệp) trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, kết hợp công cụ đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA) và quan sát trực tiếp.

3. Nghiên cứu sử dụng hệ thống chỉ tiêu kinh tế nào để tính toán hiệu quả của mô hình? Đề tài sử dụng hệ thống tài khoản quốc gia (SNA) trong nông nghiệp, bao gồm các chỉ tiêu kết quả ($GO, IC, VA, MI, LN$), các chỉ tiêu hiệu quả sử dụng vốn ($GO/IC, VA/IC, MI/IC, LN/IC$) và các chỉ tiêu hiệu quả sức lao động ($GO/\text{LĐ}, VA/\text{LĐ}, MI/\text{LĐ}, LN/\text{LĐ}$).

4. Khóa luận phân tích chi tiết hiệu quả kinh tế trên những loại cây trồng cụ thể nào? Khóa luận hạch toán chi phí và hiệu quả kinh tế cụ thể cho 4 loại cây trồng chủ lực canh tác trên quy mô bình quân 4 giàn/hộ gồm: rau muống, rau cải mơ, dưa chuột và cà chua.

5. Hạn chế lớn nhất về mặt dữ liệu mà tác giả gặp phải khi thực hiện đề tài là gì? Do phương pháp thủy canh công nghệ cao mới được áp dụng tại tỉnh Thái Nguyên trong 2 năm gần thời điểm nghiên cứu, nguồn số liệu thứ cấp giai đoạn 2015 - 2017 tại địa phương rất ít, buộc tác giả phải tập trung chủ yếu vào việc tự thu thập số liệu sơ cấp trong năm 2018.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Lưu Thị Hiên đã cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện về thực trạng và hiệu quả kinh tế của mô hình trồng rau, quả thủy canh công nghệ cao tại các nông hộ trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Thông qua phương pháp nghiên cứu PRA và khung phân tích chỉ tiêu kinh tế SNA, tác giả đã lượng hóa chi phí lắp đặt hệ thống 4 giàn chuẩn và chứng minh hiệu quả sản xuất rõ rệt trên các giống rau muống, cải mơ, dưa chuột và cà chua so với canh tác thổ canh truyền thống. Đề tài khẳng định mô hình thủy canh chuyển giao từ Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên không chỉ giải quyết nhu cầu rau sạch tại chỗ cho đô thị mà còn mở ra hướng phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao bền vững cho các hộ gia đình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nước ta là một nước đang phát triển với nông nghiệp là ngành sản xuất chủ yếu, giữ vai trò to lớn trong việc phát triển kinh tế cũng như xã hội. Chính vì vậy việc đầu tư phát triển ngành nông nghiệp là rất cần được quan tâm, chú trọng. Trong đó, sản xuất rau an toàn (RAT) cũng là một vấn đề hết sức cần thiết và đáng lưu tâm cho cuộc sống ngày càng phát triển hiện nay.

Tuy nhiên, có hai yếu tố hạn chế chính và cản trở nhất của sản xuất rau hiện nay là giải quyết đủ rau trái vụ và đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP). Vào chính vụ, giá rau thường rất rẻ, giá các loại rau sản xuất theo quy trình an toàn bị giảm hẳn, thu nhập của người sản xuất rau giảm sút, có doanh nghiệp (DN) thậm chí bị thua lỗ và phá sản, do đó chưa thúc đẩy được mạng lưới sản xuất rau an toàn và hình thành các vùng sản xuất rau tập trung. Vào lúc trái vụ, lượng rau thường không đủ, người trồng sử dụng nhiều nước phân, phân hóa học, hóa chất bảo vệ thực vật và điều hòa sinh trưởng nên giá cao và thường chất lượng rau chưa đảm bảo tiêu chuẩn VSATTP. Bên cạnh đó, việc sản xuất rau theo phương pháp truyền thống ở nước ta đã gây tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng trầm trọng (ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm đất), việc sử dụng ngày càng tăng các loại thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), thuốc kích thích sinh trưởng và sử dụng phân hoá học ngày càng nhiều đã làm cho sản phẩm nông nghiệp nói chung và sản phẩm rau của nước ta không đảm bảo an toàn.

Vấn đề ngộ độc rau không đảm bảo VSATTP diễn ra hàng ngày. Khi dùng rau không an toàn có thể gây ra các bệnh cấp tính và mãn tính ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng như bệnh ung thư, loãng xương, thoái hóa khớp… Do đó vấn đề về RAT cho người tiêu dùng hiện nay trở thành vấn đề mang tính cấp bách trong các chương trình VSATTP của toàn xã hội mang tầm quốc gia. Tỉnh Thái Nguyên có truyền thống trồng rau từ lâu đời. Một số loại rau chính được trồng nhiều trên địa bàn xã như: bắp cải, su hào, cà chua.

Ngoài ra còn có: khoai tây, súp lơ, cải làn, bầu, bí, mướp, rau muống, rau ngót… Các loại rau này phù hợp với điều kiện đất đai cũng như khí hậu của xã. Mặc dù mỗi ngày Thành 2 phố Thái Nguyên tiêu thụ khoảng 25 tấn rau các loại, nhưng trên thực tế, nghề trồng rau của thành phố vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu tiêu thụ cả về số lượng lẫn chất lượng. Chính vì vậy Thành phố đã và đang triển khai thực hiện nhiều mô hình rau sạch trên địa bàn. Hiện nay, có rất nhiều phương pháp trồng rau an toàn như trồng trên đồng ruộng, nhà kính, trồng rau ở vùng ngập nước, VIETGRAP, thủy canh,… trong đó trồng rau thủy canh là một trong những phương pháp với nhiều ưu thế được các nước trên thế giới và Việt Nam đang bắt đầu tiếp cận.

Một số tỉnh đã làm theo phương pháp này mang lại những hiệu quả đáng kể: Đà Lạt, Tam Đảo, Hà Nội, Sơn La, Yên Bái… Thái Nguyên mới tiếp cận trong 2 năm gần đây và Trường Đại học Nông Lâm là đơn vị tiên phong triển khai mô hình này trong phạm vi trường và chuyển giao tới các hộ dân trong toàn tỉnh. Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên xây dựng nhà kính mô hình trồng rau thủy canh là nơi nghiên cứu chuyển giao khoa học công nghệ và là nơi cung cấp rau sạch cho cán bộ, giáo viên trong trường và một số đơn vị kinh doanh, siêu thị,. do các chuyên gia, giảng viên đã có nhiều năm học tập tại nước ngoài với nhiều kinh nghiệm. Từ đó đã phát triển mô hình quy mô lớn nhỏ cho các hộ nông dân, hợp tác xã (HTX), trang trại toàn tỉnh cũng như các thành phố lớn trong khu vực Miền Bắc.

Chúng ta đã có nhiều cải tiến và giải pháp được đưa ra, song mỗi quy trình đều có những ưu, nhược điểm, nhưng đến thời điểm hiện nay thì phương pháp trồng RTC đang là hướng phát triển hiện đại và tối ưu nhất như: Rau sạch đảm bảo an toàn cho bữa ăn; vừa trồng vừa trang trí cảnh quan cho nhà; trồng được nhiều loại rau từ rau ăn lá, rau gia vị đến rau ăn quả hữu cơ; rau còn giúp thư giãn, giải trí sau những ngày làm việc mệt mỏi; dạy con cháu những kiến thức thực tế làm rau tại nhà. Từ những thực trạng trên cho thấy, việc lựa chọn giải pháp trồng rau thủy canh góp phần giải quyết phương pháp truyền thống của sản xuất rau nước ta hiện nay. Thủy canh giải quyết tốt nhu cầu trồng rau sạch tại nhà ở thành thị vì vậy đang được mọi người chú ý đến nhiều hơn. Tuy nhiên chưa có một báo cáo nào của Tỉnh cho thấy hiệu quả của mô hình này nên tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả kinh tế mô hình trồng rau, quả thủy canh công nghệ cao của các hộ gia đình tại tỉnh Thái Nguyên do Trung tâm Ươm tạo Công nghệ và Hỗ trợ khởi nghiệp Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên chuyển giao công nghệ”.

Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Tìm hiểu hiệu quả kinh tế RTC tại các hộ gia đình và các mô hình trồng RTC trong địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Từ đó, đưa ra một số giải pháp đẩy mạnh phát triển sản xuất RTC trong toàn tỉnh Thái Nguyên và góp phần nâng cao chất lượng rau cho các hộ gia đình. Mục tiêu cụ thể - Góp phần hệ thống hóa được những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến khóa luận.

- Đánh giá được hiệu quả kinh tế sản xuất RTC tại các hộ gia đình và các mô hình trồng RTC trong địa bàn tỉnh Thái Nguyên. - Phân tích được một số yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của các hộ trồng RTC trong địa bàn tỉnh Thái Nguyên - Đánh giá được những thuận lợi, khó khăn trong quá trình sản xuất và tiêu thụ RTC CNC tại tỉnh Thái Nguyên. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và khoa học - Nghiên cứu đề tài giúp sinh viên củng cố lại những kiến thức cơ bản và những kiến thức đào tạo chuyên môn trong quá trình học tập trong nhà trường, đồng thời tạo điều kiện cho sinh viên có cơ hội tiếp cận với những kiến thức ngoài thực tế.

- Nghiên cứu đề tài là cơ sở cho sinh viên vận dụng sáng tạo những kiến thức đã học về quy trình sản xuất rau, quả bằng phương pháp thủy canh vào thực tiễn và là tiền đề quan trọng để sinh viên thấy được những kiến thức cơ bản cần bổ sung để phù hợp với thực tế công việc sau này. - Nghiên cứu đề tài nhằm phát huy cao tính tự giác, chủ động học tập, nghiên cứu của sinh viên. Nâng cao tinh thần tìm tòi, học hỏi, sáng tạo và khả năng vận dụng kiến thức vào tổng hợp, phân tích, đánh giá tình hình và định hướng những ý tưởng khởi nghiệp trong điều kiện thực tế. - Đây là khoảng thời gian để mỗi sinh viên có cơ hội được thực tế vận dụng kiến thức đã học vào lĩnh vực nghiên cứu khoa học.

4 - Đề tài được dùng làm tài liệu tham khảo cho trường, khoa trong ngành và sinh viên các khóa tiếp theo. Ý nghĩa thực tiễn Giúp các hộ gia đình chủ động sản xuất rau, quả ngay tại nhà bằng phương pháp thủy canh, đáp ứng nhu cầu rau đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm cho cả gia đình, tiết kiệm và tiện lợi. Ứng dụng kiến thức công nghệ cao vào thực tế cuộc sống một cách thiết thực và hiệu quả nhất. Làm cơ sở cho việc tham khảo, chuyển giao công nghệ trồng RTC tại khu vực Thành phố Thái Nguyên và các tỉnh trong cả nước.

Mang đến cho người dân cái nhìn mới cụ thể hơn về kỹ thuật trồng RTC và những ưu điểm nổi bật của công nghệ trồng RTC. 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Các lý thuyết về đánh giá 2. Khái niệm đánh giá Đánh giá là nhìn nhận và phân tích toàn bộ quá trình triển khai thực hiện, các kết quả thực hiện cũng như hiệu quả thực tế đạt được trong mối quan hệ với nhiều yếu tố, so sánh với mục tiêu ban đầu.

Đánh giá để khẳng định những gì đã thực hiện bằng nguồn lực của gia đình, thôn bản và những hỗ trợ từ bên ngoài với những gì thực sự đã đạt được. Trong đánh giá quá trình sản xuất người ta có thể hiểu như sau: - Là quá trình thu thập và phân tích thông tin để khẳng định: + Liệu mô hình có đạt được các kết quả và tác động hay không? + Mức độ đạt được so với mục tiêu thông qua các hoạt động đã chỉ ra. - Đánh giá sử dụng các phương pháp để điều tra một cách có hệ thống các kết quả và hiệu quả của hoạt động sản xuất. Đồng thời phân tích những vấn đề có thể làm chậm tiến độ thực hiện sản xuất nếu như các vấn đề này không được giải quyết kịp thời.

- Trong quá trình đánh giá yêu cầu phải lập kế hoạch chi tiết và có khoa học, lấy mẫu theo phương pháp thống kê. - Việc đánh giá sẽ tiến hành đo đếm định kỳ theo giai đoạn. - Việc đánh giá sẽ tập trung vào các chỉ số kết quả và đánh giá tác động. Các loại đánh giá Đánh giá có nhiều loại khác nhau.

Phạm vi ở đây có thể sắp xếp thành 2 loại chính như sau: ∗ Đánh giá tiền khả thi/khả thi Đánh giá tiền khả thi là đánh giá tính khả thi của hoạt động hay sản xuất, để xem xét liệu hoạt động hay sản xuất có thể thực hiện được hay không trong điều kiện cụ thể nhất định. Loại đánh giá này thường do tổ chức tài trợ thực hiện. Tổ 6 chức tài trợ sẽ phân tích các khả năng thực hiện hay hoạt động để làm căn cứ cho phê duyệt xem hoạt động sản xuất có được đưa vào thực hiện hay không? * Đánh giá thực hiện - Đánh giá định kỳ: Là đánh giá từng giai đoạn thực hiện, có thể là đánh giá toàn bộ các công việc trong một giai đoạn, nhưng cũng có thể đánh giá từng công việc ở từng giai đoạn nhất định. Nhìn chung đánh giá định kỳ thường áp dụng cho dài hạn.