MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm qua, Việt Nam đã sản xuất và xuất khẩu các mặt hàng đặc trưng của miền nhiệt đới nóng ẩm. Một trong những mặt hàng đặc trưng đấy phải kể đến các sản phẩm của cây hồi. Đây là loài cây đặc sản thuộc nhóm cây lâm sản ngoài gỗ. Sản phẩm hoa hồi Lạng Sơn được Cục sở hữu trí tuệ và bầu trọn là TOP 10 sản phẩm thiên nhiên tốt nhất.
Nhiều nghiên cứu trên quan điểm phát triển nông - lâm - môi trường - bảo tồn và đa dạng sinh học cho thấy phát triển hồi cùng một lúc đạt được nhiều mục tiêu: Kinh tế - Xã hội - Môi trường. Chính vì điều đó trong những năm qua các dự án về phát triển kinh tế nông hộ, dự án phủ xanh đất trống đồi núi trọc, dự án trồng rừng Việt Đức, dự án 06 của chính phủ tiến hành trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn đã chọn cây hồi như một giải pháp đầu tư thực hiện. Phát triển hồi là định hướng chiến lược trước mắt cũng như lâu dài của tỉnh Lạng Sơn. Cây hồi Lạng Sơn ngoài ý nghĩa lớn về kinh tế nó còn mang một sắc thái nhân văn tốt đẹp, đó là tính kế thừa truyền thống từ đời này qua đời khác một cách có ý thức.
Hồi có phân bố chủ yếu ở vùng núi phía Nam Trung Quốc kéo dài xuống vùng núi phía Bắc của Việt Nam. Tại Việt Nam, cây hồi có phân bố nhiều ở các tỉnh biên giới Việt - Trung như Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Quảng Ninh. Lạng Sơn là một tỉnh miền núi phía Bắc, có tổng diện tích tự nhiên là 832. Trong đó đất có rừng 372.500, 8 ha, diện tích rừng Hồi 33.503 ha , chiếm 70% so với diện tích rừng hồi cả nước.
Hồi phân bố hầu hết ở các huyện, thành phố của Lạng Sơn, nhưng tập trung nhiều ở hai huyện là Văn Quan và Bình Gia. Diện tích trồng hồi của 2 huyện này chiếm tới 55, 9% diện tích trồng hồi toàn tỉnh (do ở những địa phương này đất được 2 phát triển trên đá mẹ Riolit & phiến thạch màu nâu đỏ hoặc đỏ vàng, tầng đất sâu, tỷ lệ mùn cao). Với diện tích rừng hồi nói trên, trong vài năm tới đây, cây hồi đến thời điểm cho thu hoạch thì đây là tiềm năng rất lớn đem lại hiệu quả kinh tế cao cho bà con các dân tộc tỉnh Lạng Sơn. Trong hệ thực vật Việt Nam, chi hồi (Illicium) có nguồn gen rất phong phú, rất đa dạng, hiện có thống kê được khoảng 16 loài.
Tất cả các loài trong chi hồi (Illicium) ở nước ta đều chứa tinh dầu với các thành phần hoá học khác nhau. Ở một số loài tinh dầu lại chứa chủ yếu là safrol, linalool và methyl eugenol… Các loài trong chi hồi ở Việt Nam là nguồn gen quý cần được nghiên cứu để khai thác, bảo tồn, phát triển và sử dụng bền vững. Ngoài ra, tinh dầu hồi còn được dùng làm hương liệu để chế biến các đồ mỹ phẩm cao cấp. Sau khi ép lấy tinh dầu, bã còn lại dùng làm thuốc trừ sâu, làm men, than hoạt tính, phân bón, thức ăn gia súc.
Trong quá trình tồn tại và phát triển của xã hội loài người có liên quan mật thiết đến các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Cùng với tốc độ phát triển của kinh tế thì nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm của cây hồi ngày càng tăng. Vì vậy việc nghiên cứu để hiện trạng gây trồng và thị trường tiêu thụ các sản phẩm của cây hồi cần được coi trọng. Cây hồi là nguyên liệu quý trong công nghiệp dược phẩm và thực phẩm, quả và tinh dầu hồi được coi là gia vị ưa thích trong chế biến thực phẩm.Trong danh mục các thương phẩm an toàn được phép sử dụng trong sản xuất thuốc và chế biến thực phẩm của Hoa Kỳ, quả hồi mang ký hiệu “GRAS 2095” và tinh dầu hồi mang ký hiệu “GRAS 2096”.
Hồi lại là nguồn nguyên liệu có thể tách chiết acid shikimic, nguồn nguyên liệu để tổng hợp chất Osaltamivir - hoạt chất của thuốc tamiflu - hiện được coi là thuốc kháng virus có hiệu quả trong việc phối hợp điều trị cúm gia cầm H5N1 trên người nếu được sử dụng ở giai đoạn sớm. Theo thống kê (chưa đầy đủ) thì diện tích rừng hồi ở Lạng Sơn, Quảng Ninh tới năm 2005 đạt trên 30.000 ha, với sản lượng quả là 3. Dự kiến đến năm 2010 chúng ta sẽ có thêm 20. Riêng tinh 3 dầu, hàng năm cũng đó chưng cất được từ 150 – 250 tấn.
Quả hồi và tinh dầu hồi là mặt hàng xuất khẩu có giá trị trên thị trường thế giới. Trong những năm (1994 - 1997), giá mua bán tinh dầu hồi trong khoảng 9.900 USD/tấn và quả hồi khô trong khoảng 1. Cây hồi trồng sau 7 – 8 năm bắt đầu bói quả và sai quả ở độ tuổi 20-60 năm. Với rừng hồi có năng suất cao nhất có thể đạt 30-40 kg quả khô/cây/năm; trung bình 10-15kg quả khô/cây/năm.
Năm 2008 thì sản lượng khai thác hoa hồi bình quân tính từ năm 2000 – 2008 đạt 5.161 tấn bằng 5265% mục tiêu đặt ra (8. Quả hồi sấy (hoặc phơi) khô, thường được gọi là “hoa hồi” là sản phẩm tiêu thụ chủ yếu trên thị trường. Hồi khô có hương vị đặc biệt, là hương liệu thiên nhiên được sử dụng rộng rãi trong chế biến thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm, thức ăn gia súc…Quả hồi khô được dùng rộng rãi trong đời sống hàng ngày của người dân nhiều nước, kể cả các nước không trồng được hồi như các nước Châu Âu và Trung Đông. Tinh dầu hồi là sản phẩm chủ yếu thu từ quả hồi và thân lá hồi với thành phần chủ yếu là Anethole (ước tính chiếm khoảng 80% - 90%), là hương liệu quan trọng trong sản xuất rượu thơm, trong công nghiệp thực phẩm dược phẩm.
Trong công nghiệp hoa chất, dầu hồi và các chất tinh cất như Oleom Anisi Stellati, Anethole và Anisi aldehyde, Anisonitrile.được dùng làm làm hương liệu cao cấp, là thành phần quan trọng để sản xuất nước hoa và các hóa mỹ phẩm khác. Trong những năm gần đây, dầu Hồi được quan tâm hơn như là nguyên liệu chính để sản xuất Tamiflu chữa bệnh cúm, hiện được là loại thuốc chữa dịch cúm hiệu nghiệm nhất trên thế giới. Nhu cầu của thế giới đối với nguyên liệu Hồi và sản phẩm Hồi vẫn đang có xu hướng tăng, đặc biệt là với các sản phẩm hữu cơ. Châu Âu, Bắc Mỹ, Hoa Kỳ, Nhật Bản và thị trường các quốc gia Hồi giáo là những nước sử dụng các sản phẩm Hồi lớn nhất thế giới.
4 Trong những năm gần đây, nhu cầu sử dụng tinh dầu hồi trên thế giới ngày càng tăng, giá cả thị trường tương đối ổn định nên cây hồi được trả giá đúng với giá trị của nó. Hơn nữa, hồi còn là cây đa mục đích, vừa mang lại hiệu quả kinh tế cao vừa có tác dụng che phủ bảo vệ đất cũng như bảo vệ môi trường sinh thái lâu dài và bền vững. Hiện tinh dầu hoa hồi Lạng Sơn được ứng dụng rộng rãi trong mọi lĩnh vực của cuộc sống như làm thực phẩm, bánh kẹo, mỹ phẩm. So với tinh dầu được sản xuất tại các vùng miền khác, tinh dầu hoa hồi Lạng Sơn có chất lượng vượt trội hơn hẳn.
Mặc dù thị trường tinh dầu hồi có đến hàng chục thương hiệu khác nhau được sản xuất tại Cao Bằng, Bắc Kạn và cả Trung Quốc, nhưng nổi bật hơn cả vẫn là tinh dầu hoa hồi Lạng Sơn. Suốt những năm qua, dầu hồi Lạng Sơn đã tạo được lòng tin vững chắc với khách hàng trên toàn quốc. Từ những lợi ích và hiệu quả từ cây hồi đem lại, việc trồng và sản xuất các sản phẩm từ cây hồi đã trở thành một trong những việc làm đem lại hiệu quả kinh tế cao của huyện Bình Gia, cây hồi trở thành một trong những loại cây trồng chính góp phần vào công cuộc xóa đói giảm nghèo cho người dân trong huyện, đặc biệt đối với đồng bào các dân tộc ở vùng sâu vùng xa của huyện. Tuy nhiên, việc đẩy mạnh phát triển hiệu quả kinh tế của cây hồi trên địa bàn huyện hiện vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn cần khắc phục.
Tuy là một huyện nổi tiếng từ lâu về trồng hồi xong việc đẩy mạnh phát triển kinh tế từ cây hồi tại huyện chưa thật sự được đẩy mạnh, do nhiều yếu tố chi phối nên việc phát triển và mở rộng quy mô hồi gặp không ít khó khăn. Tuy trong những năm 1995 trở lại đây đã có nhiều thay đổi: về kinh tế, về chính trị, về giao lưu thị trường cây hồi đang có cơ hội phát triển xong Bình Gia vẫn còn là một huyện nghèo, tốc độ phát triển kinh tế so với trung bình cả nước chưa cao nên có ảnh hưởng ít nhiều đến sự đẩy mạnh năng suất kinh tế. Bởi 5 vậy, cần phải có một giải pháp cụ thể và xác thực thúc đẩy hiệu quả kinh tế của các hộ trồng cây hồi. Xuất phát từ thực trạng trên cùng với những mong muốn của cá nhân với tư cách là một người con của mảnh đất Bình Gia muốn đóng góp một phần dù là nhỏ bé vào sự phát triển kinh tế của quê nhà, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: Đánh giá hiệu quả kinh tế của các hộ sản xuất hồi trên địa bàn Huyện Bình Gia - tỉnh Lạng Sơn nhằm đánh giá hiệu quả kinh tế các hộ trồng cây hồi và tìm ra các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế, trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp mang tính khoa học và khả thi giúp nâng cao hiệu quả kinh tế của các hộ trồng hồi trên địa bàn Huyện Bình Gia - tỉnh Lạng Sơn.
Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá hiệu quả kinh tế các hộ sản xuất hồi trên địa bàn huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn. - Đánh giá những thuận lợi, khó khăn, cơ hội, thách thức trong việc sản xuất hồi. - Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất hồi trên địa bàn huyện Bình Gia. 6 PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở lý luận của đề tài 2. Hiệu quả kinh tế Bản chất của việc đánh giá hiệu quả kinh tế của một quy trình sản xuất, một doanh nghiệp là việc so sánh các yếu tố đầu ra với các yếu tố đầu vào trong một thời kỳ nhất định hoặc theo thời gian. Sử dụng DEA để đánh giá hiệu quả kinh tế Phương pháp phân tích bao số liệu (Data Envelopment Analysis – DEA) là một công cụ phân tích kinh tế khá mạnh, được sử dụng trong phân tích hiệu quả hoạt động sản xuất của các tổ chức, doanh nghiệp, nhóm hộ sản xuất.